The quality of utilizing the works of C. Marx, F. Engels, and V.I. Lenin in philosophy instruction at academies and universities in Vietnam today
TS. Trung tá, Nguyễn Văn Bách
Học viện Chính trị, Bộ Quốc phòng
(Quanlynhanuoc.vn) – Tác phẩm kinh điển của C.Mác, Ph.Ăngghen và V.I.Lênin là hệ thống tri thức khoa học, cách mạng, tài sản trí tuệ vô giá của nhân loại; là hệ thống lý luận làm cơ sở, kim chỉ nam cho các đảng cộng sản, giai cấp công nhân và nhân dân lao động trong xây dựng chủ nghĩa cộng sản. Khai thác thông tin trong các tác phẩm kinh điển là yêu cầu, nhiệm vụ quan trọng hàng đầu trong quá trình giảng dạy triết học ở Việt Nam hiện nay, góp phần củng cố thế giới quan, phương pháp luận khoa học và phát triển năng lực tư duy trong giảng dạy, nghiên cứu khoa học và đấu tranh tư tưởng, lý luận của giảng viên triết học.
Từ khóa: Tác phẩm kinh điển; khai thác thông tin, triết học; giảng dạy; Học viện, trường đại học.
Abstract: The classic works of C. Marx, F. Engels, and V.I. Lenin constitute a system of scientific and revolutionary knowledge, an invaluable intellectual asset of humanity; they are a theoretical system that serves as the basis and guiding principle for communist parties, the working class, and the working people in building communism. Utilizing information from these classic works is a top priority in the teaching of philosophy in Vietnam today, contributing to strengthening worldviews and scientific methodology, and to developing the thinking capacity of philosophy lecturers in teaching, scientific research, and ideological and theoretical struggle.
Keywords: Classical works, information gathering, philosophy, teaching, academies, universities.
1. Đặt vấn đề
Cương lĩnh xây dựng đất nước trong thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội (bổ sung, phát triển năm 2011) được Đảng Cộng sản Việt Nam khẳng định: “Đảng lấy chủ nghĩa Mác – Lênin và tư tưởng Hồ Chí Minh làm nền tảng tư tưởng, kim chỉ nam cho hành động”1. Đây là tư tưởng xuyên suốt để đưa tư tưởng của các nhà kinh điển thấm nhuần và trở thành tư tưởng chủ đạo trong xã hội. Trong giai đoạn hiện nay để hội nhập sâu, rộng và đưa nền giáo dục Việt Nam ngang tầm khu vực và thế giới tiến tới một nền giáo dục tiên tiến, hiện đại, đặt ra cho quá trình giáo dục nói chung và giảng dạy triết học nói riêng cần phải hiểu đúng, vận dụng linh hoạt, sáng tạo những tư tưởng gốc của các nhà kinh điển vào thực tiễn Việt Nam hiện nay. Vì vậy, việc khai thác thông tin trong các tác phẩm kinh điển của C.Mác, Ph.Ăngghen và V.I.Lênin là vấn đề cấp thiết cả về lý luận lẫn thực tiễn, đáp ứng yêu cầu giảng dạy triết học ở Việt Nam hiện nay.
2. Giá trị thông tin tác phẩm kinh điển của C.Mác, Ph.Ăngghen và V.I.Lênin trong giảng dạy triết học của giảng viên ở các học viện, trường đại học tại Việt Nam
Theo Từ điển tiếng Việt, “Kinh điển có nghĩa là có giá trị mẫu mực, tiêu biểu cho một học thuyết, một chủ nghĩa”2. Theo đó, có thể hiểu rằng, tác phẩm kinh điển của C.Mác, Ph.Ăngghen và V.I.Lênin là những tác phẩm có giá trị, mẫu mực. Các tác phẩm của C.Mác, Ph.Ănghen, V.I.Lênin được viết trong khoảng thời gian từ đầu thập niên 40 của thế kỷ XIX đến đầu thập niên 20 của thế kỷ XX. Những tác phẩm này đều là sản phẩm tư duy thiên tài của các ông, được khái quát từ thực tiễn cách mạng thế giới và kế thừa có chọn lọc tri thức của nhân loại. Các tác phẩm có giá trị khoa học to lớn, là thế giới quan và phương pháp luận khoa học cho hoạt động nhận thức và cải tạo thực tiễn của con người. Thông tin trong các tác phẩm của C.Mác, Ph.Ăngghen và V.I.Lênin thể hiện tính cách mạng, tính khoa học và tính hiện thực sâu sắc.
Các tác phẩm của C.Mác, Ph.Ăngghen và V.I.Lênin. Có số ít được viết thành hệ thống lý luận mang tính chuyên sâu về triết học, như: tác phẩm Góp phần phê phán triết học pháp quyền của Hê-Ghen, Biện chứng của tự nhiên, Chủ nghĩa duy vật và chủ nghĩa kinh nghiệm phê phán…. Một số tác phẩm các ông viết dưới dạng kết hợp trình bày tư tưởng, lý luận triết học với những tư tưởng, lý luận chủ nghĩa xã hội khoa học, như: tác phẩm Tuyên ngôn của Đảng cộng sản, Cách mạng và phản cách mạng ở Đức, Chủ nghĩa xã hội và tôn giáo, … kết hợp với tư tưởng, lý luận kinh tế chính trị, như: tác phẩm Bộ “Tư bản”, Bản thảo kinh tế triết học, Chính sách kinh tế mới… Đa số tác phẩm trình bày tư tưởng, quan điểm dưới hình thức bài báo, bút ký hoặc bài đấu tranh phê phán các quan điểm cũ hoặc quan điểm đối lập.
Hầu hết trong các tác phẩm, khi viết, các ông đều tập trung vào những vấn đề đáp ứng yêu cầu thực tiễn của cách mạng và nhận thức cụ thể. Các tác phẩm đó đề cập nhiều lĩnh vực của triết học, như: đạo đức học, mỹ học, tôn giáo học, văn hóa học, logic học, chiến tranh và quân đội… nhưng chủ yếu là về chủ nghĩa duy vật biện chứng và chủ nghĩa duy vật lịch sử. Mỗi tác phẩm kinh điển đều thể hiện rõ sự đóng góp của C.Mác, Ph.Ănghen và V.I.Lênin cho sự phát triển triết học của nhân loại; đồng thời, thể hiện rõ quá trình hình thành và phát triển của chủ nghĩa Mác-Lênin nói chung và triết học Mác-Lênin nói riêng.
Các tác phẩm của C.Mác, Ph.Ăngghen và V.I.Lênin là những tác phẩm mẫu mực về phương pháp luận duy vật biện chứng và duy vật lịch sử, tiêu biểu cho thế giới quan khoa học và cách mạng của giai cấp công nhân. Do đó, các nhà khoa học và các nhà lý luận gọi các tác phẩm của C.Mác, Ph.Ăngghen và V.I.Lênin là tác phẩm kinh điển.
Các tác phẩm kinh điển của C.Mác, Ph.Ăngghen và V.I.Lêninở nước ta hiện nay gồm có bản gốc và bản dịch, song đa số là các bản dịch của nhiều nhà xuất bản, được in thành toàn tập hoặc tuyển tập, hoặc in thành sách theo từng chủ đề riêng. Trong đó, các bộ sách in thành toàn tập được sử dụng phổ biến nhất trong giảng dạy tại các học viện và nhà trường hiện nay. Mỗi tác phẩm kinh điển tuy có đặc thù riêng, song về nội dung đều thống nhất ở chỗ có bản chất cách mạng và khoa học; đều là thế giới quan, phương pháp luận khoa học cho nhận thức và cải tạo thực tiễn của con người.
Ở Việt Nam, quá trình giảng dạy triết học Mác – Lênin nhằm truyền bá, bảo vệ và phát triển chủ nghĩa Mác – Lênin là tất yếu, đồng thời là điều kiện bắt buộc tại các học viện và trường đại học. Tùy theo chuyên ngành, lĩnh vực đào tạo mà dung lượng thời gian giảng dạy triết học Mác – Lênin cũng khác nhau. Nhưng tựu trung lại, kiến thức trang bị cho người học đủ để xây dựng thế giới quan khoa học cho các đối tượng theo chuẩn đầu ra.
Theo Từ điển tiếng Việt: “Khai thác là tiến hành các hoạt động để thu lấy những nguồn lợi sẵn có trong thiên nhiên; là phát hiện và sử dụng những cái có ích còn ẩn giấu hoặc chưa được tận dụng”3. Có thể hiểu khai thác là hoạt động có chủ đích của con người tác động vào đối tượng sẵn có để phục vụ nhu cầu của bản thân. Các tác phẩm kinh điển chứa đựng thông tin khoa học được các nhà kinh điển khái quát và trình bày trong các tác phẩm của mình. Khai thác thông tin trong các tác phẩm kinh điển là quá trình tìm kiếm, xử lý và sử dụng thông tin trong tác phẩm theo mục đích và nhu cầu của người khai thác.
Giảng dạy triết học ở các học viện, trường đại học là quá trình tương tác giữa người giảng và người học về tri thức triết học và tri thức liên ngành nhằm phát triển tư duy cho người học. Để giảng dạy triết học hiệu quả, người giảng viên cần thực hiện quy trình chặt chẽ, từ chuẩn bị bài giảng, thực hành bài giảng thông qua giáo án và giảng bài, đến các hoạt động sau khi giảng. Trong đó, quá trình chuẩn bị bài giảng triết học đặt ra yêu cầu cao đối với giảng viên: phải đọc, nghiên cứu, sàng lọc thông tin trong các tác phẩm kinh điển để sử dụng thông tin theo nội dung giảng dạy cho phù hợp. Nhằm truyền thụ những tri thức nền tảng đến người học, giúp họ hiểu đúng và vận dụng sáng tạo trong các hoạt động thực tiễn. Khai thác thông tin từ tác phẩm kinh điển trong giảng dạy triết học của giảng viên là quá trình tìm kiếm, xử lý và sử dụng thông tin từ các tác phẩm kinh điển nhằm phục vụ giảng dạy triết học theo nội dung các chuyên đề.
Theo Từ điển tiếng Việt: “Chất lượng là cái tạo nên phẩm chất, giá trị của một con người, một sự vật, sự việc”4. Chất lượng phản ánh thuộc tính, nói lên mức độ tốt, đẹp, bền hay hiệu quả của sự vật, hiện tượng. Khai thác thông tin từ tác phẩm kinh điển trong giảng dạy triết học của giảng viên là một quá trình; chất lượng của quá trình này phản ánh phẩm chất, giá trị và mức độ hiệu quả của nó. Có thể hiểu chất lượng khai thác thông tin từ tác phẩm kinh điển của C.Mác, Ph.Ăngghen và V.I.Lênin trong giảng dạy triết học của giảng viên là tổng hòa các phẩm chất, giá trị trong quá trình tìm kiếm, xử lý và sử dụng thông tin từ tác phẩm kinh điển, phục vụ giảng dạy triết học theo nội dung các chuyên đề một cách hiệu quả.
3. Thực trạng chất lượng khai thác thông tin tác phẩm kinh điển của C.Mác, Ph.Ăngghen và V.I.Lênin
Thời gian qua, để đáp ứng chuẩn đầu ra đào tạo đại học và sau đại học tại các học viện, trường đại học ở Việt Nam. Trong chương trình đào tạo các chuyên ngành ở các học viện, trường đại học đều có học phần giảng dạy triết học Mác – Lênin. Tùy theo đối tượng đào tạo và trình độ đào tạo mà dung lượng thời gian, số lượng chuyên đề và số lượng môn học triết học Mác – Lênin sẽ khác nhau. Quá trình giảng dạy triết học Mác – Lênin đều hướng đến và khuyến khích việc nghiên cứu tư tưởng gốc của C.Mác, Ph.Ăngghen và V.I.Lênin trong các tác phẩm kinh điển. Do vậy, việc giảng dạy triết học hiện nay, đặt ra cho các học viện, trường đại học tại Việt Nam và bản thân giảng viên giảng dạy triết học cần chú trọng định hướng nghiên cứu, khai thác thông tin trong các tác phẩm kinh điển “Đây là sự vận dụng, bổ sung, phát triển sáng tạo chủ nghĩa Mác – Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh trong thời kỳ đổi mới”5.
Chính sự quan tâm của cấp ủy, Ban Giám đốc và Ban Giám hiệu, cùng với các cơ quan chức năng và các khoa, giáo viên dạy triết học ở các học viện, trường đại học, đến hoạt động khai thác thông tin tác phẩm kinh điển đã kịp thời định hướng cho hoạt động khai thác thông tin của giảng viên ngày càng hiệu quả. Giảng viên giảng dạy triết học Mác – Lênin đã nỗ lực nâng cao chất lượng khai thác thông tin trong các tác phẩm kinh điển; có nhiều chuyển biến tích cực, góp phần nâng cao chất lượng giáo dục, đào tạo đại học và sau đại học tại các học viện, trường đại học ở Việt Nam.
Một là, đại đa số giảng viên giảng dạy triết học tích cực đọc tác phẩm kinh điển; trong quá trình giảng dạy và thực hiện các hình thức sau bài giảng, đều trích dẫn và định hướng vận dụng tinh thần các nội dung liên quan đến bài giảng trong tác phẩm kinh điển vào hoạt động thực tiễn của người học.
Hai là, giảng viên giảng dạy triết học chủ động và tích cực nghiên cứu cơ bản tập trung vào các tư tưởng, luận điểm của C.Mác, Ph.Ăngghen và V.I.Lênin ở các tác phẩm kinh điển trong hoạt động nghiên cứu khoa học, thông qua làm đề tài các cấp như cấp khoa, cấp học viện,cấp trường, cấp ngành, cấp bộ; tuổi trẻ sáng tạo các cấp và viết các chuyên đề, tài liệu dạy học triết học.
Ba là, giảng viên giảng dạy triết học ở các học viện, trường đại học tại Việt Nam tích cực bảo vệ và phát triển triết học Mác; tham gia đấu tranh tư tưởng lý luận bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng dưới nhiều hình thức khác nhau, như: viết tạp chí, đấu tranh trên không gian mạng, tham gia Cuộc thi chính luận về bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng….
Tuy nhiên, chất lượng khai thác thông tin về các tác phẩm kinh điển vẫn còn những bất cập và hạn chế nhất định. Giảng viên giảng dạy triết học chưa khai thác thông tin về tác phẩm kinh điển một cách toàn diện; một số chỉ đọc lướt qua và chỉ đọc đoạn liên quan đến trích dẫn kinh điển. Điều này dẫn tới tình trạng hiểu chưa đầy đủ, chưa sâu sắc hoặc trình bày không đúng tư tưởng và bối cảnh của tác phẩm của C.Mác, Ph.Ăngghen và V.I.Lênin.
Một bộ phận giảng viên giảng dạy triết học chưa chịu khó nghiên cứu các tác phẩm kinh điển hoặc tỷ lệ đọc toàn bộ tác phẩm còn rất thấp; đối với những tác phẩm mang tính lý luận cao, dung lượng dài, việc đọc và khai thác còn sơ sài. Một số ít giảng viên giảng dạy triết học còn có biểu hiện coi nhẹ việc đọc tác phẩm kinh điển, có chăng chỉ đọc qua phần giới thiệu tác phẩm của nhà xuất bản hoặc đọc đề dẫn. Một số giảng viên giảng dạy triết học dành ít thời gian nghiên cứu tác phẩm kinh điển, chỉ tập trung nghiên cứu tác phẩm kinh điển thông qua sản phẩm trung gian, qua nhãn quan của người khác hoặc trích lại các câu kinh điển thông qua sản phẩm trung gian.
4. Một số giải pháp
Thứ nhất, tạo sự chuyển biến mạnh mẽ về nhận thức và trách nhiệm của các chủ thể ở các học viện, trường đại học nhằm nâng cao chất lượng khai thác các tác phẩm kinh điển trong giảng dạy.
Đây là giải pháp quan trọng hàng đầu nhằm thực hiện đầy đủ vai trò, trách nhiệm và hiệu quả của các chủ thể, qua đó nâng cao chất lượng khai thác thông tin về tác phẩm kinh điển trong giảng dạy triết học hiện nay. Chủ thể ở các học viện, trường đại học nâng cao chất lượng khai thác các tác phẩm kinh điển trong giảng dạy triết học, bao gồm: cấp ủy, Ban giám đốc (Ban giám hiệu); cấp ủy, cơ quan đào tạo đại học và sau đại học; cấp ủy và Ban chủ nhiệm các khoa, giáo viên giảng dạy triết học Mác – Lênin. Đây chính là những lực lượng trực tiếp lãnh đạo, chỉ đạo, tham mưu và tiến hành các hoạt động đổi mới chương trình, nội dung; hình thức, phương pháp giảng dạy triết học, tổ chức quản lý, rèn luyện và định hướng giảng viên khai thác thông tin tác phẩm kinh điển; xây dựng môi trường khai thác thông tin các tác phẩm kinh điển; tích cực hóa nhân tố chủ quan của giảng viên để khai thác thông tin các tác phẩm kinh điển.
Chất lượng và hiệu quả hoạt động của các chủ thể đóng vai trò quyết định trong việc tối ưu hóa các nhân tố cơ bản quy định chất lượng khai thác thông tin về tác phẩm kinh điển trong giảng dạy triết học. Đảng ta nhận định: “Qua tổng kết 40 năm đổi mới cũng đã cho ta khái quát rõ hơn sự phát triển sáng tạo lý luận về đường lối đổi mới xây dựng chủ nghĩa xã hội ở Việt Nam, góp phần bổ sung và phát triển chủ nghĩa Mác – Lênin và tư tưởng Hồ Chí Minh về chủ nghĩa xã hội và con đường đi lên chủ nghĩa xã hội”6.
Tăng cường tuyên truyền, giáo dục, nâng cao nhận thức và trách nhiệm của cơ quan, khoa, giáo viên trong việc định hướng, tổ chức cho giảng viên khai thác thông tin về các tác phẩm kinh điển. Trọng tâm là phát huy vai trò, trách nhiệm của các lực lượng trong công tác tuyên truyền, giáo dục để hiểu đúng, hiểu đủ, hiểu sâu sắc và toàn diện vị trí, vai trò, mối quan hệ giữa nhiệm vụ giảng dạy và nghiên cứu tác phẩm kinh điển; sự cần thiết phải nâng cao chất lượng khai thác thông tin tác phẩm kinh điển trong giảng dạy triết học hiện nay; xem đây là nhiệm vụ chính trị của mỗi cơ quan, tổ chức, các lực lượng trong các học viện, trường đại học.
Chú trọng đổi mới nội dung, hình thức, biện pháp tuyên truyền, giáo dục bảo đảm tính đa dạng, sáng tạo, thiết thực, phù hợp với đối tượng và đặc điểm tình hình của từng cơ quan, khoa, giáo viên, từng học viện, trường đại học. Khai thác và sử dụng hiệu quả các phương tiện truyền thông, mạng Internet, trang web của từng học viện, trường đại học nhằm tối ưu hóa hiệu quả tuyên truyền và giáo dục. Xây dựng và hoàn thiện hệ thống cơ chế, chính sách bảo đảm sự liên thông, phối hợp thống nhất giữa các cơ quan, khoa, giáo viên và nhà quản lý của học viện, trường đại học trong việc nâng cao chất lượng khai thác thông tin về tác phẩm kinh điển phục vụ giảng dạy triết học.
Lãnh đạo, chỉ đạo phát huy đầy đủ vai trò, trách nhiệm của cơ quan đào tạo đại học và sau đại học, khoa giáo viên giảng dạy triết học Mác – Lênin, và bản thân giảng viên giảng dạy triết học trong việc nâng cao chất lượng khai thác thông tin từ các tác phẩm kinh điển trong quá trình giảng dạy. Các cơ quan chức năng tham mưu, ban hành và điều hành có hiệu quả những cơ chế, chính sách, xây dựng chương trình, nội dung, quy chế giáo dục, đào tạo; các khoa giảng dạy triết học Mác – Lênin thường xuyên đổi mới nội dung, hình thức, phương pháp và nâng cao chất lượng giảng dạy triết học; phát huy vai trò quản lý, rèn luyện giảng viên giảng dạy triết học Mác – Lênin theo hướng khơi dậy và phát huy tối đa tính tích cực, chủ động, sáng tạo nâng cao chất lượng khai thác thông tin tác phẩm kinh điển.
Thứ hai, đổi mới chương trình, nội dung và phương pháp giảng dạy triết học Mác – Lênin theo hướng tăng cường khai thác thông tin từ các tác phẩm kinh điển.
Đổi mới chương trình, nội dung giáo dục, đào tạo theo hướng nâng cao chất lượng khai thác thông tin tác phẩm kinh điển trong giảng dạy triết học hiện nay phải luôn bám sát yêu cầu của thực tiễn và nhiệm vụ của người học sau khi ra trường. Khi xây dựng chương trình, luôn bám sát đối tượng cụ thể; giữa các đối tượng có chương trình độc lập để bảo đảm tính liên thông và không có sự trùng lặp giữa các cấp học, môn học. Bố trí khung chương trình, chương trình môn học, các hình thức sau bài giảng, thời gian các môn học liên quan đến tác phẩm kinh điển của chủ nghĩa Mác – Lênin phải bảo đảm hợp lý, khoa học và logic. Đảng chỉ rõ mục tiêu: “Đổi mới mạnh mẽ nội dung, phương thức công tác tư tưởng; nâng cao tính chiến đấu, tính giáo dục, tính thuyết phục trong tuyên truyền, giáo dục chính trị, tư tưởng”7.
Thời gian lên lớp giảng dạy định hướng và thời gian bố trí các hình thức sau bài giảng phải được cân đối, phù hợp để giảng viên có thời gian đọc, xem xét, tìm hiểu, khai thác thông tin về tác phẩm kinh điển, làm sâu sắc hơn kiến thức đã được trang bị, đáp ứng yêu cầu khi giảng dạy. Khoa, bộ môn khi đánh giá bài giảng của giảng viên dạy triết học Mác – Lênin cần có tiêu chí đánh giá việc trích luận điểm từ tác phẩm kinh điển để làm cơ sở, động lực thúc đẩy giảng viên nghiên cứu tác phẩm kinh điển và nâng cao chất lượng khai thác thông tin từ tác phẩm kinh điển một cách hiệu quả.
Nội dung những tư tưởng triết học Mác – Lênin cụ thể có thể tìm thấy trong nhiều tác phẩm kinh điển. Do vậy, khi khai thác thông tin trong tác phẩm kinh điển, giảng viên giảng dạy triết học Mác – Lênin cần nghiên cứu và khai thác thông tin từ các tác phẩm kinh điển có liên quan để có sự nhìn nhận, đánh giá một cách toàn diện và đầy đủ hơn, và có sự so sánh, phát triển tư tưởng giữa V.I.Lênin với C.Mác và Ph.Ăngghen. Mặt khác, cần xác định khối lượng nội dung cụ thể để giảng viên giảng dạy triết học nghiên cứu, song nội dung cơ bản nhất cần nắm đó là hoàn cảnh ra đời của tác phẩm, điều kiện kinh tế, chính trị, các quan điểm lý luận, khoa học lúc bấy giờ; nội dung cơ bản của tác phẩm; ý nghĩa về mặt lịch sử cũng như giá trị về mặt hiện thực của nó, sự liên hệ vận dụng nội dung tác phẩm với điều kiện thực tiễn của Đảng ta khi xây dựng và phát triển đất nước.
Đổi mới hình thức, phương pháp giáo dục, đào tạo theo hướng nâng cao chất lượng khai thác thông tin các tác phẩm kinh điển ở các học viện, trường đại học hiện naykhông có nghĩa là thay thế toàn bộ mà cần tìm ra mô hình đào tạo hợp lý, phù hợp với đối tượng, cấp học, ngành học, môi trường giáo dục, đào tạo của từng học viện, trường đại học. Do vậy, giảng viên giảng dạy triết học cần quán triệt hệ thống nguyên tắc của chủ nghĩa duy vật biện chứng và duy vật lịch sử, kết hợp nhiều phương pháp, cách thức, cách tiếp cận để xem xét, tìm hiểu, khai thác nhiều giá trị khác nhau của một tác phẩm, không được coi một phương pháp nào là duy nhất, mà tùy theo từng nội dung và từng tác phẩm mà nên sử dụng phương pháp nào tối ưu.
Đổi mới phương pháp khai thác thông tin tác phẩm kinh điển cần bảo đảm sự kết hợp chặt chẽ giữa tính đồng bộ và tính đột phá. Tính đồng bộ chính là phải đặt hoạt động khai thác thông tin của mỗi giảng viên trong sự thống nhất chặt chẽ với các yếu tố khác của quá trình giáo dục, đào tạo. Còn tính đột phá chính là sự tác động vào khâu yếu nhất, tạo ra tính mới mẻ trong phương pháp khai thác thông tin của tác phẩm kinh điển so với giai đoạn trước đó. Mặt khác, đổi mới phương pháp khai thác thông tin tác phẩm kinh điển phải đặt trong mối quan hệ hữu cơ với đổi mới chương trình học, đổi mới phương tiện, công tác quản lý và chính các khâu trong phương pháp giảng dạy triết học, như: chuẩn bị tài liệu kinh điển bắt buộc và tham khảo, tham gia học tập trên lớp, xây dựng kế hoạch tự học, tự nghiên cứu, bố trí thời gian đọc tác phẩm kinh điển theo chủ đề, ghi chép câu trích dẫn phục vụ bài giảng,…
Thứ ba, xây dựng môi trường thuận lợi để khai thác thông tin về tác phẩm kinh điển trong giảng dạy triết học ở các học viện, trường đại học.
Môi trường khai thác thông tin tác phẩm kinh điển trong giảng dạy triết học ở các học viện, trường đại học tại Việt Namlà tổng thể những yếu tố, điều kiện và mối quan hệ liên quan trực tiếp đến quá trình khai thác thông tin tác phẩm kinh điển, được xây dựng một cách có ý thức nhằm khai thác tác phẩm kinh điển một cách hiệu quả. Trong tổng thể những yếu tố, điều kiện, những mối quan hệ liên quan trực tiếp của môi trường khai thác thông tin tác phẩm kinh điển trong giảng dạy triết học ở các học viện, trường đại học tại Việt Nam nổi lên những yếu tố, điều kiện cơ bản là: Số lượng và chất lượng kinh điển; môi trường dân chủ học thuật để trao đổi các tác phẩm kinh điển; bảo đảm cơ sở, vật chất, phương tiện kỹ thuật khai thác thông tin tác phẩm kinh điển.
Số lượng và chất lượng tác phẩm kinh điển là điều kiện tiên quyết, quan trọng hàng đầu; đồng thời là cơ sở, điều kiện để nâng cao chất lượng khai thác thông tin từ các tác phẩm kinh điển. Chỉ khi đảm bảo đầy đủ các tác phẩm kinh điển của thời điểm đó, giảng viên giảng dạy triết học Mác – Lênin mới có điều kiện nghiên cứu một cách hiệu quả. Do vậy, các học viện, trường đại học cần trang bị đầy đủ cho các khoa, giáo viên và thư viện các tác phẩm kinh điển để giảng viên có thể mang về nhà nghiên cứu. Đồng thời, giảng viên giảng dạy triết học cần phát huy tính năng động, chủ quan trong việc khai thác thông tin về tác phẩm kinh điển thông qua phần mềm chuyên dụng, bản điện tử đúng bản gốc. Xây dựng môi trường dân chủ, đoàn kết, nghiêm túc và có kỷ luật trong việc khai thác thông tin tác phẩm kinh điển là một biện pháp cơ bản, quan trọng, có ý nghĩa hàng đầu nhằm nâng cao chất lượng khai thác thông tin tác phẩm kinh điển trong giảng dạy triết học hiện nay.
Chất lượng khai thác thông tin tác phẩm kinh điển trong giảng dạy triết học của giảng viên sẽ phụ thuộc vào ý thức, trách nhiệm, tính tích cực và sự tự giác của từng giảng viên. Bảo đảm cơ sở, vật chất, phương tiện kỹ thuật khai thác thông tin tác phẩm kinh điển; các học viện, trường đại học ở Việt Nam cần trang bị cho thư viện đầy đủ hơn phòng chuyên dụng, ánh sáng và khu vực đọc tập trung để giảng viên có thể nghiên cứu tại chỗ. Đồng thời, cần củng cố nơi ở và nơi làm việc cho giảng viên nói chung, giảng viên giảng dạy triết học nói riêng, để có thể đọc, nghiên cứu và trao đổi về nội dung trong các tác phẩm kinh điển. Mỗi cá nhân giảng viên giảng dạy triết học cần chủ động trang bị máy tính, thiết bị cá nhân để có thể đọc, nghiên cứu và khai thác tác phẩm kinh điển ở dạng bản điện tử hiệu quả nhất.
5. Kết luận
Khai thác thông tin từ các tác phẩm kinh điển trong kỷ nguyên mới là yêu cầu cấp thiết cả về lý luận lẫn thực tiễn. Để khai thác thông tin từ các tác phẩm kinh điển trong giảng dạy triết học ở các học viện, trường đại học tại Việt Nam hiện nay, cần phát huy đồng bộ các lực lượng và các yếu tố cấu thành trong quá trình giảng dạy triết học. Trong đó, cần chú trọng và đột phá vào việc phát huy nhân tố chủ quan của giảng viên dạy triết học để nâng cao chất lượng khai thác thông tin của họ, đồng thời coi trọng công tác lãnh đạo, chỉ đạo, quản lý và xây dựng môi trường khai thác thông tin của các tác phẩm kinh điển ở các học viện, trường đại học ở Việt Nam.
Chú thích:
1. Đảng Cộng sản Việt Nam (2011). Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XI. H. NXB. Chính trị quốc gia Sự thật, tr. 88.
2, 3. Hoàng Phê (2021). Từ điển tiếng Việt. H. NXB Hồng Đức, tr. 668, 619.
4. Viện Ngôn ngữ học (2006). Từ điển triết học. H. NXB Đà Nẵng, tr. 144
5, 7. Đảng Cộng sản Việt Nam (2026). Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV. Tập I. H. NXB. Chính trị quốc gia Sự thật, tr. 76, 132.
6. Đảng Cộng sản Việt Nam (2026). Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV. Tập II. H. NXB. Chính trị quốc gia Sự thật, tr. 288.
