Some solutions for developing aesthetic competence among platoon-level officers in the Vietnam People’s Army
Trung tá, ThS. Nguyễn Quang Khánh
Học viện Chính trị, Bộ Quốc phòng
(Quanlynhanuoc.vn) – Sĩ quan cấp phân đội là lực lượng nòng cốt quan trọng trong xây dựng quân đội cách mạng, chính quy, tinh nhuệ, hiện đại. Họ có bản lĩnh vững vàng, được đào tạo toàn diện về chính trị, quân sự và khoa học – công nghệ, làm chủ vũ khí, trang bị hiện đại. Để xây dựng đội ngũ sĩ quan cấp phân đội vừa có “đức, trí, thể, mỹ”, vừa vững vàng về chính trị, quân sự thì việc phát triển năng lực thẩm mỹ là nhiệm vụ hết sức quan trọng. Bài viết tập trung phân tích vai trò và những vấn đề thực tiễn đặt ra, đề xuất một số giải pháp phát triển năng lực thẩm mỹ cho sĩ quan cấp phân đội trong Quân đội nhân dân Việt Nam hiện nay.
Từ khóa: Năng lực thẩm mỹ; sĩ quan cấp phân đội; văn hóa quân sự; giáo dục thẩm mỹ; Quân đội nhân dân Việt Nam.
Abstract: Platoon-level officers are a vital core force in building a revolutionary, regular, elite, and modern military. They possess strong character and have received comprehensive training in politics, military affairs, and science and technology, and are proficient in the use of modern weapons and equipment. To build a cadre of platoon-level officers who possess “morality, intellect, physical fitness, and aesthetic sensibility” while remaining politically and militarily steadfast, developing their aesthetic sensibility is an extremely important task. This article focuses on analyzing the role and practical issues involved, and proposes several solutions for developing the aesthetic sensibility of platoon-level officers in the current Vietnam People’s Army.
Keywords: Aesthetic competence; platoon-level officers; military culture; aesthetic education; Vietnam People’s Army.
1. Đặt vấn đề
Trong sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc, Quân đội nhân dân Việt Nam không chỉ là lực lượng chính trị, lực lượng chiến đấu trung thành của Đảng, Nhà nước và Nhân dân mà còn góp phần quan trọng trong xây dựng và phát huy các giá trị văn hóa, tinh thần của dân tộc. Đội ngũ sĩ quan cấp phân đội là lực lượng trực tiếp quản lý, giáo dục, rèn luyện bộ đội ở đơn vị cơ sở. Vì vậy, phát triển năng lực thẩm mỹ cho họ có ý nghĩa quan trọng trong hoàn thiện nhân cách quân nhân, nâng cao chất lượng lãnh đạo, quản lý và xây dựng môi trường văn hóa quân sự lành mạnh. Tuy nhiên, trước tác động của mặt trái kinh tế thị trường, sự xâm nhập của các sản phẩm văn hóa lệch chuẩn, ảnh hưởng đa chiều của không gian mạng, công tác phát triển năng lực thẩm mỹ cho sĩ quan cấp phân đội càng có ý nghĩa cấp thiết cả về lý luận và thực tiễn.
2. Ý nghĩa phát triển năng lực thẩm mỹ cho sĩ quan cấp phân đội trong Quân đội nhân dân Việt Nam
Phát triển năng lực thẩm mỹ cho sĩ quan cấp phân đội nhằm nâng cao chất lượng đội ngũ cán bộ, xây dựng môi trường văn hóa quân sự lành mạnh, đáp ứng yêu cầu xây dựng Quân đội Nhân dân Việt Nam cách mạng, chính quy, tinh nhuệ, hiện đại là cấp bách trong giai đoạn hiện nay.
Năng lực thẩm mỹ của sĩ quan cấp phân đội là tổng hợp những tri thức, kỹ năng, thái độ và phương pháp thẩm mỹ được hình thành, phát triển trong quá trình học tập, rèn luyện và hoạt động thực tiễn quân sự. Năng lực này biểu hiện ở khả năng cảm thụ, đánh giá, thưởng thức, sáng tạo, lan tỏa các giá trị thẩm mỹ trong hoạt động quân sự và đời sống xã hội. Đây không chỉ là yếu tố phản ánh trình độ văn hóa, đời sống tinh thần mà còn thể hiện mức độ phát triển nhân cách, bản lĩnh chính trị, phẩm chất đạo đức và phong cách công tác của sĩ quan cấp phân đội trong Quân đội nhân dân Việt Nam. Thông qua năng lực thẩm mỹ, sĩ quan cấp phân đội có khả năng định hướng thị hiếu thẩm mỹ đúng đắn, bồi dưỡng lý tưởng cách mạng, xây dựng lối sống lành mạnh, hình thành phong cách ứng xử chuẩn mực theo giá trị “Bộ đội Cụ Hồ”.
Đồng thời, năng lực này góp phần phát triển tư duy linh hoạt, sáng tạo trong huấn luyện, quản lý bộ đội và thực hiện nhiệm vụ quân sự; nâng cao khả năng nhận diện đấu tranh với những biểu hiện lệch chuẩn về tư tưởng, văn hóa, đạo đức trước tác động của hội nhập quốc tế và truyền thông số hiện nay. Qua đó, năng lực thẩm mỹ trở thành cơ sở quan trọng trong xây dựng môi trường văn hóa quân sự lành mạnh, củng cố đoàn kết nội bộ, nâng cao đời sống tinh thần và chất lượng hoàn thành nhiệm vụ của đơn vị cơ sở.
Thực tiễn cho thấy, những năm qua, dưới sự lãnh đạo, chỉ đạo của Quân ủy Trung ương, Bộ Quốc phòng, Tổng cục Chính trị Quân đội nhân dân Việt Nam, nhận thức của các tổ chức, lực lượng trong quân đội về vị trí, vai trò, tầm quan trọng của phát triển năng lực thẩm mỹ cho sĩ quan cấp phân đội từng bước được nâng lên. Nhiều cấp ủy, chỉ huy, cơ quan chính trị, đội ngũ cán bộ các cấp đã thấy rõ phát triển năng lực thẩm mỹ không chỉ là yêu cầu xây dựng đời sống văn hóa tinh thần mà còn là yếu tố góp phần hoàn thiện nhân cách, bản lĩnh chính trị, đạo đức và phong cách công tác của sĩ quan cấp phân đội.
Công tác giáo dục thẩm mỹ, xây dựng môi trường văn hóa quân sự và tổ chức các hoạt động văn hóa, văn nghệ ở đơn vị được quan tâm lãnh đạo, chỉ đạo và triển khai tương đối đồng bộ. Các nhà trường, đơn vị cơ sở trong quân đội đã chú trọng lồng ghép nội dung giáo dục thẩm mỹ trong huấn luyện, học tập, sinh hoạt chính trị và hoạt động văn hóa tinh thần; từng bước phát huy vai trò của hệ thống thiết chế văn hóa, như: thư viện, phòng Hồ Chí Minh, nhà truyền thống, câu lạc bộ văn hóa, văn nghệ trong bồi dưỡng khả năng cảm thụ, định hướng giá trị thẩm mỹ cho sĩ quan cấp phân đội. Nhiều sĩ quan cấp phân đội đã có ý thức tích cực trong rèn luyện phẩm chất văn hóa, xây dựng lối sống lành mạnh, giữ gìn hình ảnh và phẩm chất “Bộ đội Cụ Hồ”, góp phần xây dựng môi trường văn hóa quân sự tích cực, chuẩn mực ở đơn vị cơ sở.
Tuy nhiên, nhận thức của một số tổ chức, lực lượng, cá nhân về vị trí, vai trò của phát triển năng lực thẩm mỹ cho sĩ quan cấp phân đội vẫn chưa thật sự đầy đủ và sâu sắc. Công tác giáo dục, bồi dưỡng năng lực thẩm mỹ ở một số cơ quan, đơn vị còn xem là nội dung phụ trợ, chưa gắn với xây dựng nhân cách quân nhân và nâng cao chất lượng thực hiện nhiệm vụ. Một số cơ quan, đơn vị: “chậm đổi mới về nội dung, thiếu linh hoạt về hình thức hoạt động; việc bảo đảm đời sống văn hóa, tinh thần của bộ đội chưa đầy đủ theo quy định, còn có biểu hiện hình thức”1.
Cùng với đó, hệ thống thiết chế văn hóa triển khai còn chậm, chưa có mẫu doanh trại thống nhất chung trong toàn quân cho các loại hình thiết chế văn hóa ở các cấp; việc áp dụng số hóa, công nghệ – thông tin trong các hoạt động của các thiết chế văn hóa còn khó khăn. Một bộ phận cán bộ, sĩ quan còn thiên về chú trọng trình độ chuyên môn quân sự, chưa quan tâm đúng mức đến vai trò của văn hóa và thẩm mỹ trong phát triển con người toàn diện. Những hạn chế đó đã ảnh hưởng nhất định đến hiệu quả phát triển năng lực thẩm mỹ và xây dựng môi trường văn hóa quân sự lành mạnh ở đơn vị cơ sở hiện nay.
3. Một số giải pháp
Một là, nâng cao nhận thức, trách nhiệm của các chủ thể phát triển năng lực thẩm mỹ của sĩ quan cấp phân đội.
Chủ tịch Hồ Chí Minh từng căn dặn: “Tư tưởng đúng thì hành động mới khỏi sai lạc và mới làm trọn nhiệm vụ cách mạng được”2. Theo đó, cần tập trung nâng cao nhận thức, đề cao trách nhiệm của các cấp ủy, tổ chức đảng, cơ quan chính trị, đội ngũ cán bộ chủ trì các cấp về vị trí, vai trò và tầm quan trọng của công tác phát triển năng lực thẩm mỹ trong xây dựng nhân cách, phẩm chất đạo đức, bản lĩnh chính trị và phong cách công tác của người sĩ quan cấp phân đội. Để thực hiện tốt nội dung này, các chủ thể cần tiếp tục quán triệt sâu sắc và triển khai hiệu quả các nghị quyết, chỉ thị của Đảng, Quân ủy Trung ương, Bộ Quốc phòng và Tổng cục Chính trị Quân đội nhân dân Việt Nam về phát triển văn hóa, văn học nghệ thuật, giáo dục, đào tạo và xây dựng con người quân đội trong tình hình mới.
Trong đó, cần tập trung thực hiện tốt Chỉ thị số 355-CT/QUTW ngày 20/4/2017 của Quân ủy Trung ương về việc tăng cường lãnh đạo, chỉ đạo công tác văn hóa, văn học, nghệ thuật trong Quân đội giai đoạn hiện nay; Nghị quyết số 847-NQ/QUTW ngày 28/12/2021 về phát huy phẩm chất “Bộ đội Cụ Hồ”, kiên quyết chống chủ nghĩa cá nhân trong tình hình mới; Kết luận số 841/KL-CT ngày 27/3/2023 của Tổng cục Chính trị về việc tiếp tục đẩy mạnh thực hiện Cuộc vận động xây dựng môi trường văn hóa trong Quân đội; Nghị quyết số 80-NQ/TW ngày 07/01/2026 của Bộ Chính trị về phát triển văn hóa Việt Nam trong giai đoạn mới… Căn cứ vào đặc điểm, nhiệm vụ của từng cơ quan, đơn vị, cấp ủy, chỉ huy các cấp cần cụ thể hóa tiêu chí phát triển năng lực thẩm mỹ phù hợp với từng đối tượng sĩ quan cấp phân đội; chú trọng phát triển đồng bộ tri thức, kỹ năng, thái độ và phương pháp thẩm mỹ gắn với thực tiễn hoạt động quân sự và môi trường văn hóa quân đội. Đồng thời, cần xác định rõ những khâu yếu, mặt yếu để có biện pháp lãnh đạo, chỉ đạo mang tính đột phá, tạo chuyển biến thực chất trong nhận thức và hành động của các chủ thể.
Hai là, đổi mới nội dung, hình thức giáo dục và bồi dưỡng năng lực thẩm mỹ cho sĩ quan cấp phân đội.
Về nội dung, giáo dục thẩm mỹ cần bảo đảm tính toàn diện, thiết thực và phù hợp với đặc điểm hoạt động quân sự; kế thừa có chọn lọc những kết quả, kinh nghiệm đã có; gắn sát với các nhiệm vụ giáo dục chính trị, tư tưởng, xây dựng chính quy, rèn luyện kỷ luật, các phong trào thi đua quyết thắng, điều kiện sinh hoạt quân sự và nhu cầu, tâm lý của bộ đội. Về hình thức tổ chức, cần đa dạng, linh hoạt, kết hợp giữa giáo dục tập trung với sinh hoạt thường ngày; giữa hoạt động chính khóa với hoạt động ngoại khóa; khai thác và phát huy hiệu quả các thiết chế văn hóa, phương tiện thông tin, truyền thông và các mô hình sinh hoạt mới nhằm nâng cao tính hấp dẫn, tính lan tỏa của các hoạt động văn hóa, văn nghệ và giáo dục thẩm mỹ. Về biện pháp thực hiện, cần đề cao tính chủ động, sáng tạo của sĩ quan cấp phân đội trong tự học tập, tự bồi dưỡng và tự hoàn thiện năng lực thẩm mỹ; khuyến khích, nhân rộng các mô hình, sáng kiến hiệu quả; đồng thời, tăng cường sơ kết, tổng kết, rút kinh nghiệm để kịp thời bổ sung, điều chỉnh phù hợp với yêu cầu thực tiễn đặt ra.
Ba là, xây dựng môi trường văn hóa thẩm mỹ tốt đẹp, lành mạnh ở đơn vị cơ sở để phát triển năng lực thẩm mỹ của sĩ quan cấp phân đội.
Một trong những định hướng quan trọng được xác định trong Văn kiện Đại hội XIV của Đảng là: “Xây dựng môi trường văn hóa lành mạnh, văn minh gắn với xây dựng, hoàn thiện con người mới Việt Nam xã hội chủ nghĩa”3. Đối với quân đội, môi trường văn hóa ở đơn vị cơ sở có vai trò trực tiếp trong hình thành, bồi dưỡng và phát triển năng lực thẩm mỹ của sĩ quan cấp phân đội; góp phần xây dựng thị hiếu thẩm mỹ đúng đắn, phẩm chất đạo đức, lối sống văn hóa và phong cách công tác chuẩn mực của người quân nhân. Vì vậy, xây dựng môi trường văn hóa thẩm mỹ tốt đẹp, lành mạnh ở đơn vị cơ sở cần được xác định là nội dung quan trọng trong phát triển năng lực thẩm mỹ cho sĩ quan cấp phân đội hiện nay.
Chú trọng xây dựng cảnh quan đơn vị theo tiêu chí “chính quy, xanh, sạch, đẹp”; xây dựng các mối quan hệ, ứng xử, giao tiếp mang chuẩn mực quân sự; đồng thời đa dạng hóa các hoạt động văn hóa, văn nghệ, giao lưu, kết nghĩa với các cơ quan, tổ chức văn hóa, nghệ thuật ở địa phương. Bên cạnh đó, cần quan tâm đầu tư, nâng cấp các thiết chế văn hóa với cơ sở vật chất đồng bộ, hiện đại, gắn với ứng dụng công nghệ số, phát huy hiệu quả của nhà văn hóa, thư viện, phòng truyền thống và các không gian sinh hoạt văn hoá trong đơn vị. Qua đó, tạo môi trường thuận lợi để sĩ quan cấp phân đội rèn luyện, phát triển bản lĩnh, phẩm chất và năng lực toàn diện, góp phần nâng cao chất lượng xây dựng môi trường văn hóa ở đơn vị cơ sở.
Bốn là, tích cực hóa nhân tố chủ quan của sĩ quan cấp phân đội trong tự phát triển năng lực thẩm mỹ của bản thân.
Phát triển năng lực thẩm mỹ của sĩ quan cấp phân đội chỉ đạt hiệu quả bền vững khi quá trình giáo dục, bồi dưỡng của các chủ thể được chuyển hóa thành nhu cầu tự giác học tập, tự tu dưỡng, tự rèn luyện và tự hoàn thiện của mỗi cá nhân. Vì vậy, tích cực hóa nhân tố chủ quan của sĩ quan cấp phân đội trong tự phát triển năng lực thẩm mỹ có ý nghĩa đặc biệt quan trọng. Theo đó, cần làm cho mỗi sĩ quan cấp phân đội nhận thức sâu sắc rằng, tự phát triển năng lực thẩm mỹ là quá trình thường xuyên, liên tục, lâu dài; là nhu cầu tự thân nhằm hoàn thiện nhân cách, nâng cao bản lĩnh chính trị, phẩm chất đạo đức, trình độ văn hóa và năng lực thực hiện nhiệm vụ.
Lãnh đạo, chỉ huy các cấp cần thường xuyên giáo dục, định hướng để sĩ quan cấp phân đội nhận thức đúng đắn về vai trò của năng lực thẩm mỹ; gắn giáo dục thẩm mỹ với giáo dục các giá trị đạo đức cốt lõi của người quân nhân cách mạng. Trên cơ sở đó, mỗi sĩ quan cấp phân đội cần chủ động xây dựng kế hoạch tự học tập, tự bồi dưỡng, tự rèn luyện phù hợp với chức trách, nhiệm vụ và đặc điểm bản thân; tích cực tham gia các hoạt động văn hóa, văn nghệ, đọc sách, nghiên cứu, tham quan truyền thống, giao lưu văn hóa nhằm nâng cao khả năng cảm thụ, đánh giá, sáng tạo các giá trị thẩm mỹ trong học tập, công tác và đời sống.
Thường xuyên tự soi, tự sửa, tự điều chỉnh nhận thức, hành vi, thị hiếu thẩm mỹ và đấu tranh với những biểu hiện lệch chuẩn về đạo đức, lối sống, văn hóa dưới tác động của kinh tế thị trường và không gian mạng hiện nay. Qua đó, góp phần xây dựng đội ngũ sĩ quan cấp phân đội có phẩm chất, năng lực toàn diện, đáp ứng yêu cầu xây dựng Quân đội Nhân dân Việt Nam cách mạng, chính quy, tinh nhuệ, hiện đại trong tình hình mới.
4. Kết luận
Phát triển năng lực thẩm mỹ cho sĩ quan cấp phân đội trong Quân đội Nhân dân Việt Nam hiện nay là yêu cầu khách quan, cấp thiết, góp phần trực tiếp vào quá trình xây dựng quân đội cách mạng, chính quy, tinh nhuệ, hiện đại. Việc triển khai đồng bộ các giải pháp trên sẽ tạo điều kiện quan trọng để hình thành, phát triển năng lực cảm thụ, đánh giá, sáng tạo và lan tỏa các giá trị thẩm mỹ cho đội ngũ sĩ quan cấp phân đội. Qua đó, góp phần xây dựng đội ngũ sĩ quan cấp phân đội vừa có bản lĩnh chính trị vững vàng, phẩm chất đạo đức trong sáng, trình độ văn hóa và năng lực chuyên môn tốt, vừa có đời sống tinh thần phong phú, phong cách ứng xử chuẩn mực, đáp ứng yêu cầu nhiệm vụ bảo vệ Tổ quốc trong tình hình mới, xứng đáng với niềm tin của Đảng, Nhà nước, Quân đội và Nhân dân.
Chú thích:
1. Đảng Cộng sản Việt Nam (2026). Văn kiện Đại hội Đại biểu toàn quốc lần thứ XIV. Tập I. H. NXB Chính trị quốc gia – Sự thật, 2026, tr. 99.
2. Hồ Chí Minh toàn tập (2011). Tập 6. H. NXB Chính trị quốc gia, tr. 360.
3. Tổng cục Chính trị (2023). Kết luận số 841/KL-CT ngày 27/3/2023 về việc tiếp tục đẩy mạnh thực hiện Cuộc vân động xây dựng môi trường văn hóa trong Quân đội.
Tài liệu tham khảo:
1. Đảng Cộng sản Việt Nam (1998). Nghị quyết số 03-NQ/TW ngày 16/7/1998 về xây dựng và phát triển nền văn hóa Việt Nam tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc.
2. Đảng Cộng sản Việt Nam (2014). Nghị quyết số 33-NQ/TW ngày 09/6/2014 về xây dựng và phát triển văn hóa, con người Việt Nam đáp ứng yêu cầu phát triển bền vững của đất nước.
3. Ban Chấp hành Trung ương (2026). Nghị quyết số 80-NQ/TW ngày 07/01/2026 về phát triển văn hóa Việt Nam trong giai đoạn mới.
4. Quân ủy Trung ương (2021) Nghị quyết số 847-NQ/QUTW ngày 28/12/2021 về phát huy phẩm chất Bộ đội Cụ Hồ, kiên quyết chống chủ nghĩa cá nhân trong tình hình mới.
5. Bồi dưỡng năng lực thẩm mỹ cho học viên tại các học viện, trường sĩ quan quân đội. https://www.quanlynhanuoc.vn/2025/01/21/boi-duong-nang-luc-tham-my-cho-hoc-vien-tai-cac-hoc-vien-truong-si-quan-quan-doi.
