Effective public engagement in land acquisition and site clearance: evidence from Chi Linh Ward, Hai Phong City
TS. Đới Văn Tặng
Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh
(Quanlynhanuoc.vn) – Giải phóng mặt bằng là vấn đề khó, nhạy cảm, liên quan trực tiếp đến quan hệ lợi ích giữa Nhà nước, nhà đầu tư và người dân. Trên cơ sở phân tích tài liệu, tổng kết thực tiễn và nghiên cứu trường hợp, bài viết làm rõ quan niệm và những yêu cầu đối với Dân vận khéo trong giải phóng mặt bằng; phân tích thực tiễn thực hiện tại phường Chí Linh, thành phố Hải Phòng; từ đó, rút ra một số kinh nghiệm và định hướng góp phần nâng cao hiệu quả công tác dân vận trong giải phóng mặt bằng hiện nay. Kết quả nghiên cứu khẳng định Dân vận khéo là phương thức quan trọng tạo lập đồng thuận xã hội, hài hòa lợi ích giữa các chủ thể và nâng cao hiệu quả giải phóng mặt bằng.
Từ khóa: Dân vận khéo; giải phóng mặt bằng; đồng thuận xã hội; công tác dân vận; quản trị phát triển; Hải Phòng.
Abstract: Land clearance is a complex and sensitive issue that directly concerns the interests of the State, investors, and local people. Based on document analysis, review of practice, and a case study approach, this article clarifies the concept of and requirements for Dan van kheo (effective mass mobilization) in land clearance; analyzes its implementation in Chi Linh Ward, Hai Phong City; and draws practical lessons and implications for improving the effectiveness of mass mobilization in land clearance today. The findings affirm that Dan van kheo is an important approach to fostering social consensus, harmonizing the interests of relevant stakeholders, and enhancing the effectiveness of land clearance.
Keywords: Dan van kheo (effective mass mobilization); land clearance; social consensus; mass mobilization; development governance; Hai Phong.
1. Đặt vấn đề
Giải phóng mặt bằng là một trong những nội dung khó và nhạy cảm trong quá trình phát triển kinh tế – xã hội, nhất là trong bối cảnh đẩy mạnh công nghiệp hóa, đô thị hóa và đầu tư kết cấu hạ tầng hiện nay. Khó khăn cốt lõi không chỉ nằm ở việc thực hiện các quy định về thu hồi đất, bồi thường, hỗ trợ, tái định cư mà còn ở việc giải quyết hài hòa lợi ích giữa Nhà nước, nhà đầu tư và người dân.
Thực tiễn cho thấy, nhiều dự án chậm tiến độ hoặc phát sinh khiếu nại, khiếu kiện bắt nguồn từ việc chưa tạo được sự đồng thuận trong quá trình tổ chức thực hiện. Vì vậy, Dân vận khéo có vai trò quan trọng trong phát huy quyền làm chủ của Nhân dân, tăng cường đối thoại, bảo đảm công khai, minh bạch, trách nhiệm giải trình và hài hòa lợi ích giữa các chủ thể. Khéo trong dân vận phải dựa trên sự đúng đắn, công bằng, trung thực và tôn trọng quyền, lợi ích hợp pháp, chính đáng của người dân.
Trong những năm qua, cùng với quá trình phát triển đô thị và triển khai các dự án đầu tư, phường Chí Linh, thành phố Hải Phòng đã có những cách làm hiệu quả trong thực hiện Dân vận khéo gắn với giải phóng mặt bằng. Sự lãnh đạo của cấp ủy, sự phối hợp của chính quyền, Mặt trận Tổ quốc, các tổ chức chính trị – xã hội và sự đồng thuận của Nhân dân đã góp phần thúc đẩy tiến độ thực hiện các dự án, giữ vững ổn định chính trị – xã hội và tạo động lực phát triển địa phương.
Từ thực tiễn đó, bài viết tập trung làm rõ quan niệm, những yêu cầu đối với Dân vận khéo trong giải phóng mặt bằng; phân tích thực tiễn tại phường Chí Linh; đồng thời rút ra một số kinh nghiệm và hàm ý nhằm nâng cao hiệu quả công tác dân vận trong giải phóng mặt bằng hiện nay. Bài viết sử dụng các phương pháp phân tích tài liệu, tổng kết thực tiễn, nghiên cứu trường hợp, phân tích và tổng hợp.
2. Dân vận khéo trong giải phóng mặt bằng: quan niệm và những yêu cầu đặt ra
2.1. Quan niệm về Dân vận khéo trong giải phóng mặt bằng
Giải phóng mặt bằng là quá trình tổ chức thực hiện việc thu hồi đất, bồi thường, hỗ trợ, tái định cư và bàn giao mặt bằng để triển khai các dự án phát triển theo quy định của pháp luật. Xét về bản chất, đây không chỉ là hoạt động quản lý hành chính mà còn là quá trình giải quyết và điều hòa các quan hệ lợi ích giữa Nhà nước, nhà đầu tư và người dân. Vì vậy, hiệu quả của công tác giải phóng mặt bằng không chỉ phụ thuộc vào tính đầy đủ của cơ chế, chính sách và quy định pháp luật mà còn phụ thuộc rất lớn vào sự đồng thuận và tham gia của Nhân dân.
Từ góc độ đó, có thể quan niệm Dân vận khéo trong giải phóng mặt bằng là quá trình cấp ủy, chính quyền, Mặt trận Tổ quốc, các tổ chức chính trị – xã hội và đội ngũ cán bộ trực tiếp thực hiện công tác giải phóng mặt bằng phát huy quyền làm chủ của Nhân dân thông qua tuyên truyền, đối thoại, công khai, minh bạch, trách nhiệm giải trình và bảo đảm hài hòa lợi ích giữa các chủ thể, nhằm tạo lập sự đồng thuận xã hội và tổ chức thực hiện hiệu quả các mục tiêu phát triển.
Quan niệm này được hiểu, “khéo” trong công tác dân vận không phải là sự khéo léo để người dân chấp nhận bằng mọi giá, càng không phải là sự áp đặt dưới hình thức mềm dẻo hơn, mà trước hết phải là đúng, công bằng, minh bạch, trung thực và tôn trọng quyền, lợi ích hợp pháp, chính đáng của người dân. Dân vận chỉ thực sự “khéo” khi người dân được biết, được tham gia, được đối thoại, được giải trình và được bảo đảm quyền lợi theo quy định của pháp luật; khi cán bộ, đảng viên nêu gương trong thực thi công vụ; khi việc giải phóng mặt bằng gắn với mục tiêu phát triển vì lợi ích chung, được triển khai đúng quy hoạch, đúng cam kết và sử dụng hiệu quả nguồn lực đất đai sau thu hồi. Đó cũng là cơ sở để củng cố niềm tin của Nhân dân đối với Đảng và Nhà nước, tăng cường đồng thuận xã hội và bảo đảm sự thống nhất giữa yêu cầu phát triển với ổn định chính trị – xã hội.
2.2. Những yêu cầu đặt ra đối với Dân vận khéo trong giải phóng mặt bằng hiện nay
Trong bối cảnh đẩy mạnh công nghiệp hóa, đô thị hóa và phát triển kết cấu hạ tầng, Dân vận khéo trong giải phóng mặt bằng không chỉ là yêu cầu về phương thức vận động quần chúng mà còn là yêu cầu đối với chất lượng quản trị và thực thi quyền lực công. Để thực sự tạo được sự đồng thuận xã hội và phát huy vai trò chủ thể của Nhân dân, công tác dân vận trong giải phóng mặt bằng cần đáp ứng một số yêu cầu cơ bản sau:
Thứ nhất, việc thu hồi đất và giải phóng mặt bằng phải xuất phát từ yêu cầu khách quan của phát triển, phù hợp với quy hoạch, kế hoạch đã được phê duyệt và hướng tới lợi ích chung của cộng đồng; đồng thời tuân thủ nghiêm Hiến pháp, pháp luật, bảo đảm quyền và lợi ích hợp pháp, chính đáng của người dân.
Thứ hai, toàn bộ quá trình giải phóng mặt bằng phải được thực hiện trên cơ sở công khai, minh bạch, công bằng và trách nhiệm giải trình. Người dân cần được cung cấp đầy đủ thông tin, được tham gia đối thoại, được lắng nghe và được giải đáp thỏa đáng những vấn đề liên quan đến thu hồi đất, bồi thường, hỗ trợ, tái định cư và chuyển đổi sinh kế. Trong đó, bảo đảm công bằng trong xác định giá bồi thường, chính sách hỗ trợ và tái định cư là điều kiện quan trọng để tạo dựng niềm tin và hạn chế phát sinh khiếu nại, khiếu kiện.
Thứ ba, Dân vận khéo phải được thực hiện bằng sự gương mẫu của cán bộ, đảng viên và sự phối hợp đồng bộ của cả hệ thống chính trị, tuyệt đối tránh tư tưởng áp đặt, mệnh lệnh hành chính hoặc vận động mang tính hình thức. Hiệu quả của công tác dân vận không chỉ được đánh giá bằng tiến độ hoàn thành giải phóng mặt bằng mà còn bằng việc đất đai sau thu hồi được sử dụng đúng quy hoạch, đúng mục đích đã công bố, phát huy hiệu quả phát triển và lợi ích công cộng, qua đó củng cố niềm tin của Nhân dân đối với Đảng và Nhà nước.
3. Thực tiễn dân vận khéo trong giải phóng mặt bằng ở phường Chí Linh, thành phố Hải Phòng
3.1. Khái quát bối cảnh và những yêu cầu đặt ra
Phường Chí Linh, thành phố Hải Phòng được thành lập theo Nghị quyết số 1669/NQ-UBTVQH15, chính thức hoạt động từ ngày 01/7/2025 trên cơ sở sáp nhập phường Phả Lại, phường Cổ Thành và xã Nhân Huệ, với diện tích khoảng 15,7 km² và dân số hơn 30.000 người. Với vị trí kết nối thuận lợi, hạ tầng từng bước được hoàn thiện, phường Chí Linh có nhiều điều kiện phát triển kinh tế – xã hội, đô thị và dịch vụ.
Trong quá trình phát triển, việc triển khai các dự án đầu tư, chỉnh trang đô thị và xây dựng kết cấu hạ tầng đặt ra yêu cầu ngày càng cao đối với công tác giải phóng mặt bằng. Theo báo cáo của Đảng ủy phường Chí Linh, giai đoạn 2015 – 2025, địa phương đã triển khai 15 dự án phát triển kinh tế – xã hội với tổng kinh phí bồi thường, hỗ trợ lên tới hàng trăm tỷ đồng (Đảng ủy phường Chí Linh, thành phố Hải Phòng. 2025). Quá trình này tác động trực tiếp đến quyền sử dụng đất, sinh kế và đời sống của nhiều hộ dân, đòi hỏi phải thực hiện đúng quy định pháp luật, đồng thời giải quyết hài hòa lợi ích giữa Nhà nước, nhà đầu tư và người dân.
Trong bối cảnh đó, công tác giải phóng mặt bằng ở phường Chí Linh không chỉ cần sự lãnh đạo của cấp ủy, quản lý của chính quyền và phối hợp của cả hệ thống chính trị mà còn phải phát huy quyền làm chủ của Nhân dân, tăng cường đối thoại, tạo lập đồng thuận xã hội thông qua thực hiện Dân vận khéo. Đây là cơ sở để địa phương hình thành những cách làm, kinh nghiệm thực tiễn có giá trị tham khảo trong nâng cao hiệu quả công tác dân vận gắn với giải phóng mặt bằng hiện nay.
3.2. Kết quả thực hiện Dân vận khéo trong giải phóng mặt bằng
Thực tiễn ở phường Chí Linh cho thấy (Đảng ủy phường Chí Linh, thành phố Hải Phòng. 2025), hiệu quả công tác giải phóng mặt bằng không chỉ được bảo đảm bởi việc thực hiện đúng các quy định của pháp luật mà còn bởi việc triển khai đồng bộ các nội dung, giải pháp về Dân vận khéo, qua đó góp phần tạo lập sự đồng thuận xã hội, giữ vững ổn định chính trị và thúc đẩy phát triển kinh tế – xã hội của địa phương.
Một là, công tác lãnh đạo, chỉ đạo của cấp ủy được tăng cường. Đảng ủy phường đã ban hành các văn bản lãnh đạo, chỉ đạo thực hiện phong trào thi đua “Dân vận khéo”, phân công Ban Xây dựng Đảng hướng dẫn, theo dõi, kiểm tra việc thực hiện; đồng thời gắn công tác dân vận với nhiệm vụ phát triển kinh tế – xã hội, xây dựng đô thị văn minh và triển khai các dự án trên địa bàn. Người đứng đầu cấp ủy, chính quyền trực tiếp chỉ đạo, kịp thời tháo gỡ những khó khăn, vướng mắc phát sinh, tạo sự thống nhất trong nhận thức và hành động của cả hệ thống chính trị đối với công tác giải phóng mặt bằng.
Hai là, sự phối hợp của chính quyền, Mặt trận Tổ quốc và các tổ chức chính trị – xã hội được phát huy. Chính quyền, Mặt trận Tổ quốc, các đoàn thể, các chi bộ, tổ dân phố và đội ngũ cán bộ cơ sở đã chủ động phối hợp tuyên truyền, vận động, nắm bắt tâm tư, nguyện vọng của Nhân dân; đồng thời xây dựng, duy trì và nhân rộng nhiều mô hình “Dân vận khéo” trên các lĩnh vực kinh tế, văn hóa – xã hội, quốc phòng – an ninh. Sự phối hợp đồng bộ giữa các chủ thể đã tạo nên mạng lưới dân vận rộng khắp, góp phần củng cố niềm tin của Nhân dân đối với cấp ủy, chính quyền và nâng cao hiệu quả tổ chức thực hiện các nhiệm vụ chính trị ở địa phương.
Ba là, công khai, minh bạch, tuyên truyền và đối thoại với Nhân dân được chú trọng. Địa phương thường xuyên tuyên truyền chủ trương của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước; chú trọng tiếp công dân, đối thoại trực tiếp, giải thích chính sách, tiếp thu ý kiến và giải quyết kịp thời các kiến nghị, phản ánh của người dân. Qua đó, nhận thức của Nhân dân về mục tiêu, ý nghĩa của các dự án từng bước được nâng lên, góp phần hạn chế phát sinh khiếu nại, khiếu kiện và tạo điều kiện thuận lợi cho quá trình triển khai giải phóng mặt bằng. Thực tiễn cho thấy, Dân vận khéo trong giải phóng mặt bằng không phải là vận động để người dân chấp nhận việc thu hồi đất bằng mọi giá, mà là quá trình đối thoại, lắng nghe, công khai, minh bạch, tôn trọng và giải quyết hài hòa quyền, lợi ích hợp pháp, chính đáng của người dân trên cơ sở quy định của pháp luật.
Bốn là, công tác dân vận được gắn với việc bảo đảm quyền và lợi ích hợp pháp, chính đáng của người dân. Cùng với việc thực hiện đầy đủ các chế độ bồi thường, hỗ trợ và chuyển đổi nghề theo quy định, địa phương còn quan tâm thực hiện các chính sách an sinh xã hội, giảm nghèo, hỗ trợ xây dựng nhà ở, chăm lo đời sống người có công và bảo vệ môi trường. Trong giai đoạn 2015–2025, phường đã triển khai 15 dự án phát triển kinh tế – xã hội; thực hiện chi trả bồi thường và hỗ trợ với tổng kinh phí hàng trăm tỷ đồng; tỷ lệ hộ nghèo giảm còn 0,12%, hộ cận nghèo còn 0,73%; hoàn thành xây mới, sửa chữa 21 căn nhà cho các hộ có hoàn cảnh khó khăn (Đảng ủy phường Chí Linh, thành phố Hải Phòng. 2025). Việc gắn giải phóng mặt bằng với bảo đảm sinh kế, ổn định đời sống và nâng cao chất lượng cuộc sống của người dân đã góp phần củng cố niềm tin và tăng cường sự đồng thuận trong quá trình triển khai các dự án.
Năm là, từng bước tạo lập sự đồng thuận xã hội, góp phần nâng cao hiệu quả công tác giải phóng mặt bằng. Thông qua sự lãnh đạo thống nhất của cấp ủy, chương trình hành động của chính quyền và sự phối hợp chặt chẽ của cả hệ thống chính trị, việc thực hiện công khai, minh bạch, đối thoại với Nhân dân và bảo đảm hài hòa lợi ích giữa các bên, nhiều mô hình “Dân vận khéo” đã được duy trì và nhân rộng, tạo sức lan tỏa tích cực trong cộng đồng. Kết quả đạt được cho thấy giá trị cốt lõi của Dân vận khéo trong giải phóng mặt bằng không chỉ nằm ở việc thực hiện đúng quy trình thu hồi đất hay đẩy nhanh tiến độ dự án, mà quan trọng hơn là xây dựng được niềm tin, củng cố sự đồng thuận xã hội và phát huy vai trò chủ thể của Nhân dân trong quá trình phát triển.
Từ thực tiễn phường Chí Linh có thể khái quát rằng, hiệu quả của Dân vận khéo trong giải phóng mặt bằng không được quyết định bởi một biện pháp riêng lẻ mà là kết quả của sự kết hợp đồng bộ, thống nhất giữa sự lãnh đạo của cấp ủy, hiệu lực quản lý của chính quyền, sự phối hợp chặt chẽ của Mặt trận Tổ quốc và các tổ chức chính trị – xã hội, cùng với việc bảo đảm công khai, minh bạch, đối thoại, trách nhiệm giải trình và tôn trọng quyền, lợi ích hợp pháp, chính đáng của người dân. Đây cũng là những yếu tố cốt lõi tạo nên sự đồng thuận xã hội và là kinh nghiệm có giá trị tham khảo trong nâng cao hiệu quả công tác giải phóng mặt bằng ở các địa phương hiện nay.
3.3. Một số hạn chế và nguyên nhân
Bên cạnh những kết quả đạt được, thực tiễn triển khai “Dân vận khéo” trong giải phóng mặt bằng ở phường Chí Linh vẫn còn một số hạn chế cần tiếp tục tháo gỡ, khắc phục.
Thứ nhất, chất lượng triển khai phong trào “Dân vận khéo” ở một số nội dung chưa thật đồng đều. Mặc dù cấp ủy, chính quyền đã quan tâm lãnh đạo, chỉ đạo, song ở một số thời điểm việc tổ chức thực hiện còn thiếu tính chủ động; công tác tuyên truyền, nhân rộng các mô hình, điển hình “Dân vận khéo” còn chậm; một số mô hình được xây dựng nhưng hiệu quả, tính bền vững và sức lan tỏa chưa tương xứng với yêu cầu thực tiễn. Điều đó cho thấy việc chuyển từ xây dựng mô hình sang duy trì và phát huy hiệu quả mô hình vẫn là yêu cầu cần tiếp tục quan tâm.
Thứ hai, sự phối hợp giữa các chủ thể và việc phát huy vai trò của Nhân dân có mặt còn hạn chế. Sự phối hợp giữa chính quyền, Mặt trận Tổ quốc, các tổ chức chính trị – xã hội và các lực lượng tham gia công tác dân vận ở một số thời điểm chưa thật chặt chẽ; công tác kiểm tra, giám sát, sơ kết, tổng kết và rút kinh nghiệm chưa được thực hiện thường xuyên. Điều này ảnh hưởng nhất định đến khả năng phát hiện, nhân rộng các mô hình hiệu quả cũng như nâng cao chất lượng đối thoại, vận động và tạo lập sự đồng thuận xã hội trong quá trình giải phóng mặt bằng.
Thứ ba, những hạn chế trên xuất phát từ cả nguyên nhân khách quan và chủ quan. Về khách quan, quá trình đô thị hóa, triển khai đồng thời nhiều dự án đầu tư và yêu cầu phát triển địa phương đã làm cho công tác giải phóng mặt bằng ngày càng phức tạp, trong khi yêu cầu về tiến độ, chất lượng và sự đồng thuận của Nhân dân ngày càng cao. Về chủ quan, nhận thức của một số cấp ủy, chính quyền, cán bộ, đảng viên về công tác dân vận chưa thật đầy đủ; việc đổi mới nội dung, phương thức vận động có lúc chưa theo kịp yêu cầu thực tiễn; kỹ năng đối thoại, nắm bắt và giải quyết tâm tư, nguyện vọng của người dân ở một số trường hợp còn hạn chế; công tác kiểm tra, đôn đốc, biểu dương và nhân rộng các mô hình hiệu quả chưa được tiến hành thường xuyên. Những hạn chế này không chỉ là vấn đề đặt ra đối với phường Chí Linh mà còn là thách thức chung của công tác dân vận trong giải phóng mặt bằng ở nhiều địa phương hiện nay, đòi hỏi tiếp tục đổi mới phương thức lãnh đạo, nâng cao năng lực đội ngũ cán bộ và phát huy mạnh mẽ hơn vai trò của cả hệ thống chính trị trong tổ chức thực hiện (Đảng ủy phường Chí Linh, thành phố Hải Phòng. 2025).
4. Một số kinh nghiệm và định hướng nâng cao hiệu quả Dân vận khéo trong giải phóng mặt bằng hiện nay
4.1. Một số kinh nghiệm
Từ thực tiễn thực hiện “Dân vận khéo” trong giải phóng mặt bằng ở phường Chí Linh, thành phố Hải Phòng có thể rút ra một số kinh nghiệm chủ yếu sau:
Một là, bảo đảm sự lãnh đạo thống nhất, xuyên suốt của cấp ủy đảng và phát huy vai trò, trách nhiệm của người đứng đầu. Sự quan tâm lãnh đạo, chỉ đạo thường xuyên của cấp ủy, chính quyền là yếu tố quyết định để thống nhất nhận thức, huy động sự tham gia của cả hệ thống chính trị, kịp thời nắm bắt và giải quyết những vấn đề phát sinh trong quá trình giải phóng mặt bằng. Thực tiễn Chí Linh cho thấy, khi người đứng đầu trực tiếp quan tâm, chỉ đạo và chịu trách nhiệm, công tác dân vận được triển khai đồng bộ, gắn với nhiệm vụ chính trị và yêu cầu phát triển của địa phương (Đảng ủy phường Chí Linh, thành phố Hải Phòng. 2025).
Hai là, lấy người dân làm trung tâm, chủ thể của quá trình vận động và tạo lập đồng thuận xã hội. Dân vận khéo trong giải phóng mặt bằng không chỉ là tuyên truyền để người dân chấp hành chủ trương, chính sách mà trước hết phải là quá trình lắng nghe, đối thoại, tôn trọng và giải quyết hài hòa các quyền, lợi ích hợp pháp, chính đáng của người dân. Kinh nghiệm từ Chí Linh cho thấy, sự đồng thuận chỉ được hình thành bền vững khi người dân được cung cấp đầy đủ thông tin, được tham gia trao đổi, được giải đáp những vấn đề liên quan trực tiếp đến quyền và lợi ích của mình.
Ba là, gắn công tác dân vận với tính đúng đắn, công khai, minh bạch và trách nhiệm giải trình trong tổ chức thực hiện. Hiệu quả của Dân vận khéo không chỉ phụ thuộc vào kỹ năng vận động mà còn phụ thuộc vào chất lượng của chính sách và phương thức thực hiện. Vì vậy, các nội dung liên quan đến quy hoạch, thu hồi đất, bồi thường, hỗ trợ, tái định cư và mục tiêu sử dụng đất sau giải phóng mặt bằng cần được công khai, minh bạch, bảo đảm đúng quy định pháp luật và tạo niềm tin trong Nhân dân.
Bốn là, phát huy sức mạnh tổng hợp của cả hệ thống chính trị và các lực lượng trong cộng đồng dân cư. Công tác giải phóng mặt bằng là nhiệm vụ phức tạp, không thể chỉ là trách nhiệm của chính quyền mà cần có sự tham gia của Mặt trận Tổ quốc, các tổ chức chính trị – xã hội, cán bộ cơ sở, người có uy tín trong cộng đồng và Nhân dân. Việc phối hợp chặt chẽ giữa các chủ thể sẽ giúp nắm chắc tình hình địa bàn, kịp thời giải quyết những vấn đề phát sinh và nâng cao hiệu quả công tác vận động.
Năm là, gắn giải phóng mặt bằng với bảo đảm an sinh xã hội và hiệu quả phát triển sau thu hồi đất. Dân vận khéo không chỉ hướng tới việc hoàn thành tiến độ giải phóng mặt bằng mà còn phải quan tâm đến đời sống, sinh kế và tâm tư, nguyện vọng chính đáng của người dân sau quá trình thu hồi đất. Việc kết hợp giữa phát triển kinh tế – xã hội với chăm lo đời sống Nhân dân, hỗ trợ các nhóm yếu thế và sử dụng hiệu quả nguồn lực đất đai là yếu tố quan trọng củng cố niềm tin, tạo sự đồng thuận lâu dài.
Sáu là, thường xuyên tổng kết thực tiễn, đổi mới phương thức và nhân rộng các mô hình Dân vận khéo hiệu quả. Thực tiễn giải phóng mặt bằng luôn đặt ra những vấn đề mới, do đó cần thường xuyên đánh giá, rút kinh nghiệm, nâng cao năng lực đội ngũ cán bộ làm công tác dân vận, đồng thời phát hiện, nhân rộng những cách làm phù hợp với từng địa bàn, từng nhóm đối tượng. Đây là điều kiện quan trọng để “Dân vận khéo” thực sự trở thành phương thức vận động Nhân dân hiệu quả trong quá trình phát triển bền vững hiện nay.
4.2. Một số định hướng
Từ thực tiễn thực hiện Dân vận khéo trong giải phóng mặt bằng ở phường Chí Linh, có thể thấy rằng, nâng cao hiệu quả công tác này hiện nay không chỉ là yêu cầu về phương thức vận động Nhân dân mà còn là yêu cầu đổi mới cách thức tổ chức thực hiện chủ trương, chính sách phát triển ở địa phương. Trong đó, cần tập trung vào một số định hướng chủ yếu sau:
Thứ nhất, nâng cao chất lượng lãnh đạo của cấp ủy đảng đối với công tác dân vận trong giải phóng mặt bằng. Cấp ủy các cấp cần nhận thức sâu sắc về công tác dân vận là trách nhiệm của cả hệ thống chính trị, là một bộ phận quan trọng trong quá trình tổ chức thực hiện các nhiệm vụ phát triển kinh tế – xã hội. Sự lãnh đạo của cấp ủy cần được thể hiện xuyên suốt từ xây dựng chủ trương, tổ chức thực hiện, kiểm tra, giám sát đến việc giải quyết những vấn đề phát sinh; đồng thời phát huy vai trò, trách nhiệm và tính nêu gương của người đứng đầu trong đối thoại, lắng nghe và giải quyết các vấn đề liên quan trực tiếp đến Nhân dân.
Thứ hai, đổi mới tư duy và phương thức thực hiện “Dân vận khéo” theo hướng tạo lập đồng thuận xã hội. Trong điều kiện phát triển nhanh, các vấn đề liên quan đến đất đai, giải phóng mặt bằng ngày càng tác động trực tiếp đến quyền, lợi ích và đời sống của người dân. Vì vậy, Dân vận khéo không nên chỉ được tiếp cận như hoạt động tuyên truyền, vận động người dân chấp hành, mà cần trở thành quá trình đối thoại, thuyết phục, chia sẻ và cùng tham gia giải quyết vấn đề. Người dân cần được nhìn nhận là chủ thể của quá trình phát triển, được thông tin đầy đủ, được lắng nghe, được tôn trọng và được bảo đảm quyền, lợi ích hợp pháp, chính đáng.
Thứ ba, xây dựng và thực hiện cơ chế công khai, minh bạch, trách nhiệm giải trình trong giải phóng mặt bằng. Đây là điều kiện quan trọng để củng cố niềm tin và tạo nền tảng cho sự đồng thuận xã hội. Các nội dung liên quan đến quy hoạch, chủ trương đầu tư, thu hồi đất, bồi thường, hỗ trợ, tái định cư và mục tiêu sử dụng đất sau giải phóng mặt bằng cần được thông tin rõ ràng, kịp thời, đúng quy định pháp luật. Đồng thời, cần coi trọng đối thoại và giải trình với Nhân dân, bởi sự đồng thuận chỉ có thể hình thành bền vững khi người dân nhận thấy tính đúng đắn của chủ trương, sự công bằng trong thực hiện và trách nhiệm của các chủ thể liên quan.
Thứ tư, nâng cao năng lực và phẩm chất của đội ngũ cán bộ làm công tác dân vận trong tổ chức giải phóng mặt bằng. Cán bộ làm công tác này không chỉ cần có kiến thức về pháp luật, quản lý đất đai mà còn phải có kỹ năng giao tiếp, đối thoại, vận động và xử lý các vấn đề phát sinh từ thực tiễn. Quan trọng hơn, cán bộ phải có tinh thần gương mẫu, trách nhiệm, gần dân, hiểu dân, tôn trọng dân; khắc phục cách tiếp cận hành chính đơn thuần, áp đặt trong quá trình vận động, thay bằng phương thức thuyết phục, đồng hành và giải quyết hài hòa lợi ích của các chủ thể.
Thứ năm, tăng cường tổng kết thực tiễn, hoàn thiện phương thức và nhân rộng các mô hình Dân vận khéo hiệu quả. Thực tiễn luôn đặt ra những yêu cầu mới đối với công tác dân vận trong giải phóng mặt bằng. Vì vậy, cần thường xuyên đánh giá, tổng kết những cách làm hiệu quả, nhận diện những vấn đề mới phát sinh, lựa chọn và nhân rộng các mô hình phù hợp với đặc điểm từng địa phương. Việc nhân rộng mô hình cần chú trọng hiệu quả thực chất, tránh hình thức, lấy mức độ hài lòng của Nhân dân và tác động tích cực đối với phát triển kinh tế – xã hội ở địa phương làm tiêu chí đánh giá.
Như vậy, nâng cao hiệu quả “Dân vận khéo” trong giải phóng mặt bằng hiện nay cần được đặt trong cách tiếp cận rộng hơn về quản trị phát triển địa phương. Đó là quá trình kết hợp giữa sự lãnh đạo của Đảng, hiệu lực quản lý của Nhà nước, sự tham gia của cả hệ thống chính trị và phát huy vai trò làm chủ của Nhân dân; trong đó, sự đồng thuận xã hội vừa là mục tiêu, vừa là điều kiện bảo đảm để các chủ trương phát triển được tổ chức thực hiện hiệu quả, bền vững.
5. Kết luận
Giải phóng mặt bằng là một trong những vấn đề phức tạp trong quá trình phát triển kinh tế – xã hội, bởi liên quan trực tiếp đến quyền, lợi ích và tâm tư, nguyện vọng của người dân. Vì vậy, hiệu quả giải phóng mặt bằng không chỉ phụ thuộc vào cơ chế, chính sách mà còn phụ thuộc quan trọng vào phương thức tổ chức thực hiện, trong đó “Dân vận khéo” giữ vai trò là phương thức tạo lập đồng thuận xã hội, phát huy quyền làm chủ của Nhân dân và bảo đảm hài hòa lợi ích giữa các chủ thể.
Thực tiễn ở phường Chí Linh, thành phố Hải Phòng cho thấy, Dân vận khéo trong giải phóng mặt bằng chỉ phát huy hiệu quả khi được thực hiện trên nền tảng của sự lãnh đạo thống nhất của cấp ủy, tính đúng đắn của chủ trương, sự công khai, minh bạch chính sách, trách nhiệm giải trình, đối thoại thực chất và sự tôn trọng quyền, lợi ích hợp pháp, chính đáng của Nhân dân. Đây không chỉ là phương thức vận động người dân chấp hành, mà còn là quá trình đồng hành cùng người dân trong thực hiện các mục tiêu phát triển.
Những kinh nghiệm từ thực tiễn phường Chí Linh là nguồn tham khảo có giá trị đối với các địa phương trong đổi mới phương thức dân vận, nâng cao hiệu quả giải phóng mặt bằng và xây dựng sự đồng thuận xã hội trong bối cảnh đẩy mạnh công nghiệp hóa, đô thị hóa và phát triển kinh tế – xã hội hiện nay.
Tài liệu tham khảo:
Ban Dân vận Trung ương. (2021). Dân vận khéo: Những vấn đề lý luận và thực tiễn. H. NXB Chính trị quốc gia Sự thật.
Bộ Chính trị. (2021). Quyết định số 23-QĐ/TW ngày 30/7/2021 ban hành Quy chế công tác dân vận của hệ thống chính trị.
Chính phủ. (2024). Nghị định số 88/2024/NĐ-CP ngày 15/7/2024 quy định về bồi thường, hỗ trợ, tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất.
Đảng ủy phường Chí Linh, thành phố Hải Phòng. (2025). Báo cáo kết quả thực hiện phong trào thi đua “Dân vận khéo” giai đoạn 2015–2025 và phương hướng, nhiệm vụ thời gian tới.
Quốc hội. (2024). Luật Đất đai năm 2024.
