Promoting a culture of integrity and uprightness among cadres and Party members in Ho Chi Minh City: meeting development requirements in the new period
TS. Nguyễn Văn Thiên
Trường Đại học Quốc tế Hồng Bàng
ThS. Nguyễn Thúy Duy
Tạp chí Cộng sản
Email: thuyduyng@gmail.com
(Quanlynhanuoc.vn) – Giáo dục văn hóa liêm chính trong đội ngũ cán bộ, đảng viên là nội dung quan trọng của công tác xây dựng Đảng về đạo đức, góp phần hình thành ý thức tự giác tu dưỡng, rèn luyện và trách nhiệm trong thực thi công vụ. Thời gian qua, TP. Hồ Chí Minh chú trọng giáo dục, thực hành liêm chính gắn với xây dựng đạo đức công vụ và phòng, chống tham nhũng, lãng phí, tiêu cực. Trước yêu cầu phát triển trong giai đoạn mới, công tác này cần tiếp tục đổi mới nội dung, phương thức, góp phần xây dựng đội ngũ cán bộ, đảng viên liêm chính, trách nhiệm, tận tụy phụng sự Nhân dân.
Từ khóa: Văn hóa liêm chính; giáo dục văn hóa liêm chính; cán bộ, đảng viên; đạo đức công vụ; TP. Hồ Chí Minh.
Abstract: Educating cadres and Party members on integrity and probity is a key component of the Party’s moral development efforts, contributing to the cultivation of a conscious commitment to self-improvement, self-discipline, and a sense of responsibility in the performance of official duties. In recent years, Ho Chi Minh City has prioritized education and the practice of integrity and probity in conjunction with fostering professional ethics and preventing and combating corruption, waste, and negative practices. In light of the development requirements of this new phase, this work must continue to innovate in both content and methods, thereby contributing to the development of a cadre and Party member corps that is honest, upright, responsible, and dedicated to serving the people.
Keywords: culture of integrity and uprightness; education in the culture; cadres and Party members; public service ethics; Ho Chi Minh City.
1. Đặt vấn đề
Liêm chính là phẩm chất cốt lõi của đạo đức cách mạng, có ý nghĩa đặc biệt đối với đội ngũ cán bộ, đảng viên – những người được giao thực thi quyền lực và trách nhiệm phục vụ Nhân dân. Trong bối cảnh đẩy mạnh xây dựng, chỉnh đốn Đảng, kiểm soát quyền lực và phòng, chống tham nhũng, lãng phí, tiêu cực, giáo dục văn hóa liêm chính đặt ra yêu cầu ngày càng cao, hướng đến xây dựng đội ngũ cán bộ biết trọng danh dự, giữ gìn phẩm chất, công tâm, trách nhiệm trong thực thi công vụ.
Đối với TP. Hồ Chí Minh, yêu cầu đó càng có ý nghĩa trước bước chuyển phát triển mới. Nghị quyết số 09-NQ/TW ngày 19/5/2026 của Bộ Chính trị xác định đến năm 2045, Thành phố trở thành “đô thị văn minh, hiện đại, năng động, sáng tạo; trung tâm kinh tế, văn hóa, xã hội, khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo của châu Á”, có chất lượng cuộc sống cao và hội nhập quốc tế sâu rộng (Bộ Chính trị, 2026). Tầm nhìn phát triển lớn, cùng yêu cầu đẩy mạnh phân cấp, phân quyền, huy động và sử dụng hiệu quả các nguồn lực, đòi hỏi đội ngũ cán bộ Thành phố vừa có năng lực, bản lĩnh đổi mới, vừa giữ vững phẩm chất, liêm chính và trách nhiệm trong thực thi quyền lực.
Thời gian qua, TP. Hồ Chí Minh đã chú trọng giáo dục, rèn luyện đạo đức, xây dựng đạo đức công vụ, đề cao trách nhiệm nêu gương gắn với phòng, chống tham nhũng, lãng phí, tiêu cực. Yêu cầu đặt ra là tiếp tục nâng cao chất lượng giáo dục, đưa liêm chính từ chuẩn mực đạo đức trở thành ý thức tự giác và hành vi thường xuyên của cán bộ, đảng viên. Bài viết làm rõ sự cần thiết, đánh giá thực tiễn và đề xuất giải pháp nâng cao hiệu quả giáo dục văn hóa liêm chính trong đội ngũ cán bộ, đảng viên TP. Hồ Chí Minh đáp ứng yêu cầu phát triển trong giai đoạn mới.
2. Sự cần thiết của giáo dục văn hóa liêm chính trong đội ngũ cán bộ, đảng viên
Trong công tác xây dựng, chỉnh đốn Đảng, cán bộ và công tác cán bộ luôn giữ vị trí đặc biệt quan trọng, là khâu “then chốt của then chốt”, trực tiếp ảnh hưởng đến năng lực lãnh đạo, sức chiến đấu và uy tín của Đảng. Chủ tịch Hồ Chí Minh chỉ rõ: “Cán bộ là cái gốc của mọi công việc” (Hồ Chí Minh, 2011, tr. 309). Bước vào giai đoạn phát triển mới, yêu cầu đối với đội ngũ cán bộ ngày càng cao, không chỉ về năng lực, bản lĩnh, tinh thần đổi mới, dám nghĩ, dám làm, dám chịu trách nhiệm vì lợi ích chung, mà còn về phẩm chất đạo đức, sự liêm chính và trách nhiệm trong thực thi công vụ.
Sinh thời, Chủ tịch Hồ Chí Minh đặc biệt coi trọng việc tu dưỡng đạo đức của cán bộ, đảng viên. Trong Di chúc, Người căn dặn: “Mỗi đảng viên và cán bộ phải thật sự thấm nhuần đạo đức cách mạng, thật sự cần kiệm liêm chính, chí công vô tư” (Hồ Chí Minh, 2011, tr. 622). Lời căn dặn của Người đặt ra yêu cầu mỗi cán bộ, đảng viên phải thường xuyên tu dưỡng, rèn luyện, giữ gìn sự trong sạch, ngay thẳng, công tâm, đặt lợi ích chung lên trên lợi ích cá nhân. Giáo dục văn hóa liêm chính vì thế phải hướng đến chuyển hóa những chuẩn mực đạo đức thành ý thức tự giác và hành vi trong thực thi chức trách, quyền hạn.
Thực tiễn xây dựng, chỉnh đốn Đảng càng cho thấy sự cần thiết phải giáo dục, rèn luyện liêm chính trong đội ngũ cán bộ, đảng viên. Bên cạnh đại bộ phận cán bộ, đảng viên giữ vững phẩm chất chính trị, đạo đức, lối sống, vẫn còn một bộ phận suy thoái, biểu hiện ở chủ nghĩa cá nhân, cơ hội, thực dụng, vụ lợi, tham nhũng, tiêu cực. Hội nghị Trung ương 4 khóa XI của Đảng đã thẳng thắn chỉ rõ: “Một bộ phận không nhỏ cán bộ, đảng viên, trong đó có những đảng viên giữ vị trí lãnh đạo, quản lý, kể cả một số cán bộ cao cấp, suy thoái về tư tưởng chính trị, đạo đức, lối sống…” (Đảng Cộng sản Việt Nam, 2012). Khi suy thoái đạo đức gắn với quyền lực, hậu quả không chỉ dừng ở sai phạm cá nhân mà còn có thể xâm hại lợi ích của Nhà nước, quyền và lợi ích chính đáng của nhân dân. Vì vậy, giáo dục liêm chính phải góp phần phòng ngừa từ sớm, nâng cao khả năng tự tu dưỡng, tự kiểm soát của mỗi cán bộ, đảng viên.
Nhận thức về vị trí của đạo đức trong xây dựng Đảng ngày càng được bổ sung, hoàn thiện qua các nhiệm kỳ. Đại hội XII của Đảng (năm 2016) xác định: “Tăng cường rèn luyện phẩm chất đạo đức cách mạng, chống chủ nghĩa cá nhân, cơ hội, thực dụng. Tập trung thực hiện mục tiêu: Xây dựng Đảng trong sạch, vững mạnh về chính trị, tư tưởng, tổ chức, đạo đức” (Đảng Cộng sản Việt Nam, 2016, tr. 202). Kế thừa quan điểm đó, Đại hội XIII của Đảng (năm 2021) tiếp tục nhấn mạnh trách nhiệm tự tu dưỡng của mỗi cán bộ, đảng viên, yêu cầu phải “luôn vững vàng trước khó khăn, thách thức và không bị cám dỗ bởi vật chất, tiền tài, danh vọng” (Đảng Cộng sản Việt Nam, 2021, tr. 183 – 184). Từ yêu cầu xây dựng Đảng về đạo đức đến đề cao khả năng tự giữ mình trước vật chất, tiền tài, danh vọng cho thấy việc tu dưỡng đạo đức ngày càng gắn chặt với những thử thách nảy sinh trong quá trình thực thi chức trách, quyền hạn.
Yêu cầu đó được cụ thể hóa bằng Quy định số 144-QĐ/TW ngày 09/5/2024 của Bộ Chính trị, “về chuẩn mực đạo đức cách mạng của cán bộ, đảng viên trong giai đoạn mới” xác định: “cần, kiệm, liêm chính, chí công vô tư” là một trong năm nhóm chuẩn mực đạo đức cách mạng; gắn liêm chính với sự trong sạch, trung thực, thẳng thắn, khách quan, công tâm, không tham ô, tham nhũng, tiêu cực, không gây phiền hà, sách nhiễu. Tiếp đó, Chỉ thị số 42-CT/TW ngày 16/01/2025 của Bộ Chính trị về tăng cường sự lãnh đạo của Đảng đối với công tác giáo dục cần, kiệm, liêm chính, chí công vô tư, đã đặt trọng tâm vào giáo dục, rèn luyện những phẩm chất này. Từ xác lập chuẩn mực đến tăng cường giáo dục, rèn luyện cho thấy liêm chính không chỉ là yêu cầu về phẩm chất mà phải được chuyển hóa thành ý thức tự giác và hành vi thường xuyên của cán bộ, đảng viên.
Bước vào kỷ nguyên phát triển mới, Đại hội XIV của Đảng (năm 2026) cụ thể hóa nội dung xây dựng Đảng về đạo đức, gắn tự giác tu dưỡng với nêu gương và thực thi công vụ. Văn kiện nhấn mạnh: “Nêu cao tinh thần tự giác tu dưỡng, rèn luyện đạo đức của cán bộ, đảng viên. Đẩy mạnh giáo dục đạo đức cách mạng. Thực hiện nghiêm các quy định của Đảng về chuẩn mực đạo đức cách mạng, trách nhiệm nêu gương” (Đảng Cộng sản Việt Nam, 2026b, tr. 283). Chương trình hành động thực hiện Nghị quyết Đại hội XIV xác định: “Hoàn thiện chuẩn mực đạo đức cách mạng, đạo đức nghề nghiệp, đạo đức công vụ, đề cao trách nhiệm nêu gương và ý thức, trách nhiệm phụng sự Tổ quốc, phục vụ Nhân dân, coi trọng danh dự, tự giác tu dưỡng, rèn luyện của cán bộ, đảng viên, nhất là cán bộ lãnh đạo, quản lý và người đứng đầu các cấp” (Đảng Cộng sản Việt Nam, 2026a, tr. 254). Qua đó, phẩm chất của người cán bộ được đặt trong sự thống nhất giữa tự rèn luyện, giữ gìn danh dự, nêu gương, thực hiện công vụ và phụng sự Nhân dân.
Đại hội XIV đồng thời đặt “văn hóa liêm chính” trong mối quan hệ trực tiếp với phòng, chống tham nhũng, lãng phí, tiêu cực. Văn kiện chỉ rõ: “Hoạt động tuyên truyền, giáo dục, xây dựng văn hoá liêm chính, tiết kiệm, không tham nhũng, lãng phí, tiêu cực có mặt còn hạn chế. Việc thực hiện một số giải pháp phòng ngừa tham nhũng, lãng phí, tiêu cực còn hình thức, kiểm tra, đánh giá chưa thường xuyên” (Đảng Cộng sản Việt Nam, 2026b, tr. 225 – 226). Nhận định này đặt ra yêu cầu đưa các chuẩn mực liêm chính vào thực chất, chuyển hóa thành ý thức và hành vi của cán bộ, đảng viên. Với cán bộ giữ trọng trách, Văn kiện nhấn mạnh: “từng đồng chí Ủy viên Ban Chấp hành Trung ương Đảng phải phát huy vai trò nêu gương, giữ gìn sự liêm chính” (Đảng Cộng sản Việt Nam, 2026b, tr. 401). Liêm chính vì thế gắn trực tiếp với việc thực thi và kiểm soát quyền lực, đòi hỏi cán bộ giữ mình, công tâm, không để lợi ích cá nhân chi phối quyết định.
Đối với TP. Hồ Chí Minh, giáo dục văn hóa liêm chính càng cấp thiết trước quy mô và yêu cầu phát triển trong giai đoạn mới. Thành phố hiện có 168 đơn vị hành chính cấp xã, diện tích 6.773km², dân số hơn 13,6 triệu người, lực lượng lao động khoảng 7,28 triệu người. Nghị quyết số 09-NQ/TW ngày 19/5/2026 của Bộ Chính trị về xây dựng và phát triển TP. Hồ Chí Minh trong kỷ nguyên mới, xác định mục tiêu giai đoạn 2026 – 2030: “Tăng trưởng GRDP tối thiểu 10%/năm. Đến năm 2030, GRDP bình quân đầu người đạt tối thiểu 14.000USD. Kinh tế số chiếm khoảng 40% GRDP. Hoàn thành khoảng 200km đường sắt đô thị. Chỉ số phát triển con người HDI đạt khoảng 0,9” (Bộ Chính trị, 2026, tr.2). Những mục tiêu này đòi hỏi Thành phố huy động, phân bổ và sử dụng nguồn lực lớn, nhất là trong quy hoạch, đất đai, đầu tư, tài chính, tài sản công và phát triển hạ tầng – những lĩnh vực gắn trực tiếp với thẩm quyền, trách nhiệm của cán bộ. Nguồn lực càng lớn, phân cấp, phân quyền càng mạnh thì yêu cầu giữ gìn liêm chính, kiểm soát quyền lực và trách nhiệm trong thực thi công vụ càng cao.
Yêu cầu đó được Nghị quyết số 09-NQ/TW đặt ra trực tiếp đối với công tác xây dựng Đảng, xây dựng hệ thống chính trị và đội ngũ cán bộ Thành phố. Nghị quyết yêu cầu phân cấp, phân quyền phải đi đôi với “tăng cường thanh tra, giám sát, kiểm soát quyền lực” (Bộ Chính trị, 2026, tr. 4); đồng thời nhấn mạnh “đấu tranh ngăn chặn, đẩy lùi sự suy thoái về tư tưởng chính trị, đạo đức, lối sống, ‘tự diễn biến’, ‘tự chuyển hóa’ trong nội bộ; đẩy mạnh phòng, chống tham nhũng, lãng phí, tiêu cực; đề cao trách nhiệm nêu gương của người đứng đầu các cấp” (Bộ Chính trị, 2026, tr. 10). Đặc biệt, Nghị quyết xác định: “Nhân dân là người đầu tiên thụ hưởng thành quả của sự phát triển bền vững của Thành phố; lấy sự hài lòng, cuộc sống ấm no và hạnh phúc của Nhân dân là thước đo hiệu quả lãnh đạo” (Bộ Chính trị, 2026, tr. 2). Do đó, liêm chính không chỉ là không tham nhũng, vụ lợi mà còn là sự công tâm, trách nhiệm, sử dụng đúng quyền lực và nguồn lực công vì lợi ích của nhân dân. Thành phố cần đội ngũ cán bộ có năng lực để làm được việc, có bản lĩnh để dám làm và có liêm chính để làm đúng, làm vì lợi ích chung.
Giáo dục văn hóa liêm chính trong đội ngũ cán bộ, đảng viên TP. Hồ Chí Minh vì vậy phải hướng đến hình thành ý thức trọng danh dự, tự giác giữ mình trước lợi ích, công tâm trong công việc, sử dụng đúng quyền hạn và chịu trách nhiệm về quyết định của mình. Khi liêm chính trở thành ý thức tự giác, cách hành xử thường xuyên của cán bộ và được bảo đảm bằng cơ chế kiểm soát quyền lực, những chuẩn mực đạo đức mới thực sự chuyển hóa thành văn hóa. Đây là nền tảng để xây dựng đội ngũ cán bộ Thành phố đủ phẩm chất, năng lực, uy tín, đáp ứng yêu cầu phát triển trong giai đoạn mới.
3. TP. Hồ Chí Minh đẩy mạnh giáo dục, thực hành văn hóa liêm chính trong đội ngũ cán bộ, đảng viên
Trải qua hơn 50 năm xây dựng và phát triển kể từ ngày đất nước thống nhất, TP. Hồ Chí Minh không ngừng vươn lên, khẳng định vai trò đầu tàu kinh tế, trung tâm kinh tế, văn hóa lớn của cả nước. Thành quả đó gắn với sự đóng góp của nhiều thế hệ cán bộ, đảng viên được rèn luyện trong thực tiễn, hun đúc tinh thần năng động, sáng tạo, dám nghĩ, dám làm, trách nhiệm và gắn bó với Nhân dân. Cùng với sự phát triển của Thành phố, yêu cầu đối với đội ngũ cán bộ cũng ngày càng cao: không chỉ có năng lực, bản lĩnh, tinh thần đổi mới mà còn phải giữ gìn phẩm chất, danh dự, sự liêm chính và trách nhiệm trong thực thi công vụ. Trên nền tảng đó, giáo dục văn hóa liêm chính được Thành phố gắn với xây dựng Đảng về đạo đức, học tập và làm theo tư tưởng, đạo đức, phong cách Hồ Chí Minh, đào tạo, bồi dưỡng cán bộ, xây dựng đạo đức công vụ, cải cách hành chính, chuyển đổi số và phòng, chống tham nhũng, lãng phí, tiêu cực.
Trước hết, giáo dục, rèn luyện đạo đức cách mạng theo tư tưởng Hồ Chí Minh được Thành phố chú trọng, tạo nền tảng cho xây dựng văn hóa liêm chính. Việc thực hiện Chỉ thị số 05-CT/TW ngày 15/5/2016 của Bộ Chính trị về đẩy mạnh học tập và làm theo tư tưởng, đạo đức, phong cách Hồ Chí Minh và Kết luận số 01-KL/TW ngày 18/5/2021 của Bộ Chính trị về tiếp tục thực hiện Chỉ thị số 05-CT/TW được triển khai xuyên suốt, đồng bộ trong hệ thống chính trị và gắn với thực hiện nhiệm vụ chính trị của Thành phố. Qua đó, việc học tập và làm theo Bác ngày càng hướng vào tu dưỡng, rèn luyện, trách nhiệm nêu gương và những việc làm cụ thể của cán bộ, đảng viên; góp phần đưa các giá trị cần, kiệm, liêm chính, chí công vô tư vào thực tiễn công tác (Sở Văn hóa và Thể thao TP. Hồ Chí Minh, 21/5/2026).
Một nét riêng trong cách làm của Thành phố là xây dựng Không gian văn hóa Hồ Chí Minh, tạo môi trường để các giá trị đạo đức được lan tỏa và thực hành thường xuyên. Đến tháng 5/2026, Thành phố đã xây dựng hơn 5.800 không gian văn hóa Hồ Chí Minh tại trường học, cơ quan, đơn vị, doanh nghiệp, cơ sở tôn giáo và các không gian công cộng. Năm 2026, Thành phố vinh danh 358 điển hình tiêu biểu trong học tập và làm theo tư tưởng, đạo đức, phong cách Hồ Chí Minh, gồm 181 tập thể và 177 cá nhân trên nhiều lĩnh vực. Những con số này không chỉ phản ánh quy mô của phong trào mà quan trọng hơn cho thấy nỗ lực đưa việc học tập và làm theo Bác từ sinh hoạt chính trị trở thành một bộ phận của môi trường văn hóa, công tác và đời sống xã hội của Thành phố (Sở Văn hóa và Thể thao Thành phố Hồ Chí Minh, 21/5/2026).
Cùng với bồi đắp nền tảng đạo đức, Thành phố từng bước đưa yêu cầu về liêm chính vào đào tạo, bồi dưỡng và xây dựng đạo đức công vụ. Quyết định số 1012/QĐ-UBND ngày 23/2/2026 của Ủy ban nhân dân TP. Hồ Chí Minh, phê duyệt kế hoạch đào tạo, bồi dưỡng cán bộ, công chức, viên chức năm 2026 xác định mục tiêu xây dựng đội ngũ “chuyên nghiệp, có phẩm chất đạo đức tốt, có bản lĩnh chính trị và năng lực, đáp ứng yêu cầu phục vụ nhân dân”; đồng thời chú trọng bồi dưỡng kiến thức về văn hóa công sở, nâng cao tinh thần trách nhiệm, đạo đức công vụ và đạo đức nghề nghiệp (Ủy ban nhân dân TP. Hồ Chí Minh, 23/02/2026). Việc đặt phẩm chất đạo đức cùng với năng lực chuyên môn trong đào tạo, bồi dưỡng cho thấy yêu cầu xây dựng đội ngũ đang được tiếp cận theo hướng toàn diện hơn, trong đó năng lực thực thi phải đi cùng trách nhiệm, kỷ luật và chuẩn mực công vụ.
Nội dung bồi dưỡng luôn hướng vào những lĩnh vực liên quan trực tiếp đến sử dụng quyền lực, quản lý nguồn lực công và phòng ngừa tham nhũng, tiêu cực. Theo Kế hoạch đào tạo, bồi dưỡng năm 2026, Thành phố dự kiến tổ chức 8 lớp bồi dưỡng văn hóa công vụ cho 700 cán bộ, công chức, viên chức; đồng thời tổ chức các lớp về pháp luật phòng, chống tham nhũng và kiểm soát tài sản, thu nhập; thanh tra quản lý, sử dụng tài chính, ngân sách, vốn, tài sản công; phòng ngừa vi phạm trong lĩnh vực tài chính, đầu tư; nghiệp vụ phòng, chống tham nhũng, lãng phí, tiêu cực, kiểm tra nội bộ, tiếp công dân và giải quyết khiếu nại, tố cáo (Ủy ban nhân dân TP. Hồ Chí Minh, 23/02/2026). Cách tổ chức này góp phần đưa giáo dục liêm chính vào những tình huống cụ thể của hoạt động công vụ, nhất là các lĩnh vực có yêu cầu cao về công tâm, minh bạch và trách nhiệm.
Cải cách hành chính và chuyển đổi số cũng đang tạo môi trường thuận lợi hơn cho việc thực hành liêm chính trong hoạt động công vụ. Trong 5 tháng đầu năm 2026, hệ thống thông tin giải quyết thủ tục hành chính của Thành phố tiếp nhận gần 1,5 triệu hồ sơ, trong đó khoảng 1,3 triệu hồ sơ được người dân thực hiện hoàn toàn trên môi trường trực tuyến; tỷ lệ hồ sơ được cấp kết quả điện tử đạt 92,67%, tỷ lệ hồ sơ và kết quả giải quyết được số hóa hoàn toàn đạt 92,18%; mức độ hài lòng của người dân đối với giải quyết thủ tục hành chính đạt 96,5% (Sở Khoa học và Công nghệ TP. Hồ Chí Minh, 29/5/2026). Việc công khai quy trình, số hóa hồ sơ, xác định tiến độ và trách nhiệm xử lý không chỉ nâng cao chất lượng phục vụ mà còn tăng khả năng theo dõi, giám sát, hạn chế sự tùy tiện và những khâu trung gian có nguy cơ phát sinh phiền hà, nhũng nhiễu. Trong môi trường đó, liêm chính được thể hiện trực tiếp qua trách nhiệm xử lý công việc, thái độ phục vụ và việc tuân thủ quy trình, thẩm quyền của cán bộ, công chức.
Cùng với giáo dục và xây dựng môi trường công vụ minh bạch, Thành phố tăng cường kiểm tra, giám sát, kiểm soát tài sản, thu nhập và phòng, chống tham nhũng, lãng phí, tiêu cực. Trong quý I/2026, hơn 27.200 người thuộc diện kê khai đã thực hiện kê khai tài sản, thu nhập. Đáng chú ý, Thanh tra Thành phố đưa vào vận hành Chatbot AI “Thanh tra viên AI” để hỗ trợ hướng dẫn kê khai tài sản, thu nhập; đồng thời tiếp tục đẩy mạnh số hóa quy trình, công khai, minh bạch và ứng dụng công nghệ trong phòng, chống tham nhũng (Đan Quế, 07/4/2026). Những biện pháp này góp phần đặt ý thức tự giác của cán bộ trong cơ chế kiểm tra, giám sát và trách nhiệm giải trình. Qua đó, giáo dục liêm chính không tách rời kiểm soát quyền lực, mà được hỗ trợ bằng những điều kiện thể chế và công cụ quản trị nhằm phòng ngừa vi phạm.
Qua thực tiễn triển khai, TP. Hồ Chí Minh đã từng bước gắn giáo dục liêm chính với rèn luyện cán bộ, xây dựng đạo đức công vụ và kiểm soát quyền lực. Điều quan trọng không chỉ là số lượng mô hình, lớp bồi dưỡng hay kết quả số hóa, mà là những chuyển biến cụ thể trong thực thi công vụ: cán bộ làm việc trách nhiệm hơn, công tâm, minh bạch, không vụ lợi, không gây phiền hà, sách nhiễu và sử dụng đúng quyền hạn vì lợi ích của Nhân dân. Đây cũng là yêu cầu đặt ra đối với giáo dục văn hóa liêm chính của Thành phố trong giai đoạn phát triển mới.
4. Giải pháp nâng cao hiệu quả giáo dục văn hóa liêm chính trong đội ngũ cán bộ, đảng viên TP. Hồ Chí Minh
Thứ nhất, đề cao trách nhiệm nêu gương của cán bộ lãnh đạo, quản lý, nhất là người đứng đầu trong giáo dục và thực hành văn hóa liêm chính.
Giáo dục văn hóa liêm chính phải bắt đầu từ đội ngũ cán bộ lãnh đạo, quản lý, bởi đây là những người được giao nhiều quyền hạn, trực tiếp quyết định hoặc tham gia quyết định những vấn đề quan trọng và có ảnh hưởng lớn đến cán bộ, đảng viên trong cơ quan, đơn vị. Sự liêm chính của người lãnh đạo không chỉ thể hiện ở việc không tham nhũng, tiêu cực mà còn ở sự công tâm trong công tác cán bộ, phân bổ và sử dụng nguồn lực công, giải quyết công việc; không để lợi ích cá nhân, gia đình và các mối quan hệ riêng chi phối việc thực hiện chức trách, nhiệm vụ. Trong điều kiện Thành phố đẩy mạnh phân cấp, phân quyền, trách nhiệm nêu gương càng phải gắn với trách nhiệm giải trình, tự soi, tự sửa và chịu trách nhiệm đối với lĩnh vực được giao. Người đứng đầu phải kiên quyết bảo vệ cái đúng, đấu tranh với biểu hiện vụ lợi, nhũng nhiễu, né tránh, đùn đẩy trách nhiệm; đồng thời tạo môi trường để cán bộ dám làm, dám chịu trách nhiệm vì lợi ích chung. Sự thống nhất giữa lời nói và việc làm của người đứng đầu là phương thức giáo dục trực tiếp, có sức thuyết phục đối với cán bộ, đảng viên.
Thứ hai, đổi mới nội dung giáo dục văn hóa liêm chính theo hướng sát với chức trách, quyền hạn và vị trí việc làm.
Thành phố cần tiếp tục lấy tư tưởng Hồ Chí Minh về cần, kiệm, liêm chính, chí công vô tư và các chuẩn mực đạo đức cách mạng của Đảng làm nền tảng, đồng thời cụ thể hóa thành những yêu cầu gắn với công việc của từng nhóm cán bộ. Đối với cán bộ lãnh đạo, quản lý, cần chú trọng trách nhiệm sử dụng quyền lực đúng mục đích, sự công tâm trong công tác cán bộ, phân bổ nguồn lực và ra quyết định; đối với cán bộ ở phường, xã, bộ phận trực tiếp giải quyết công việc của người dân, doanh nghiệp, cần nhấn mạnh tinh thần phục vụ, không gây phiền hà, nhũng nhiễu, né tránh, đùn đẩy trách nhiệm; đối với những vị trí liên quan đến đất đai, quy hoạch, đầu tư, đấu thầu, tài chính, tài sản công, cần chú trọng nhận diện và phòng ngừa xung đột lợi ích. Nội dung giáo dục phải giúp mỗi cán bộ hiểu rõ giới hạn của quyền lực, những việc được làm, không được làm và trách nhiệm phải chịu trong thực thi công vụ.
Thứ ba, đổi mới phương thức giáo dục theo hướng gắn với thực tiễn, tăng cường tự soi, tự sửa.
Cần giảm cách thức giáo dục nặng về phổ biến văn bản, truyền đạt một chiều; tăng sinh hoạt chuyên đề, trao đổi, phân tích và xử lý những tình huống phát sinh trong thực tế công tác. Các tình huống về giải quyết hồ sơ đất đai, đầu tư, đấu thầu, quản lý tài sản công, quan hệ với doanh nghiệp, tiếp nhận quà tặng, giải quyết kiến nghị của người dân hoặc xử lý quan hệ với người thân cần được chọn lọc đưa vào đào tạo, bồi dưỡng và sinh hoạt chi bộ. Những vụ việc đã được kiểm tra, thanh tra, xử lý cũng cần được nghiên cứu, tổng kết thành bài học để cán bộ nhận diện nguy cơ và biết cách phòng tránh. Hệ thống Không gian văn hóa Hồ Chí Minh cần được phát huy theo chiều sâu, gắn học tập và làm theo Bác với tự soi, tự sửa, thực hành tiết kiệm, trách nhiệm và thái độ phục vụ Nhân dân. Qua đó, chuyển trọng tâm từ “học về liêm chính” sang “rèn luyện và thực hành liêm chính”.
Thứ tư, gắn giáo dục văn hóa liêm chính với kiểm tra, giám sát và phòng ngừa tham nhũng, lãng phí, tiêu cực.
Giáo dục phải góp phần giúp cán bộ nhận diện nguy cơ trước khi sai phạm xảy ra. Vì vậy, Thành phố cần chú trọng giáo dục đối với những cơ quan, lĩnh vực, vị trí được giao nhiều quyền hạn, quản lý nguồn lực lớn hoặc thường xuyên tiếp xúc với người dân, doanh nghiệp. Kết quả kiểm tra, giám sát, thanh tra và phòng, chống tham nhũng, lãng phí, tiêu cực cần được sử dụng làm căn cứ xác định những nội dung cần tập trung giáo dục. Những dạng vi phạm thường gặp, sơ hở trong thực thi công vụ, biểu hiện xung đột lợi ích, nhũng nhiễu hoặc lợi dụng chức vụ, quyền hạn phải được phân tích để cảnh báo và phòng ngừa. Qua đó, giáo dục văn hóa liêm chính không chỉ dừng ở việc nhắc nhở cán bộ giữ gìn phẩm chất mà phải giúp cán bộ biết tự nhận diện, tự kiểm soát và phòng tránh nguy cơ sai phạm từ sớm.
Thứ năm, phát huy vai trò của Nhân dân, Mặt trận Tổ quốc, các tổ chức chính trị – xã hội và báo chí trong giáo dục, giám sát việc thực hành liêm chính.
Đối với TP. Hồ Chí Minh, người dân và doanh nghiệp là những chủ thể trực tiếp cảm nhận thái độ, trách nhiệm và chất lượng phục vụ của đội ngũ cán bộ. Vì vậy, cần phát huy các kênh phản ánh, kiến nghị và đánh giá mức độ hài lòng của người dân để kịp thời nhận diện những nơi còn tình trạng chậm trễ, gây phiền hà, nhũng nhiễu hoặc đùn đẩy trách nhiệm. Mặt trận Tổ quốc và các tổ chức chính trị – xã hội cần phát huy vai trò giám sát, phản biện; báo chí, truyền thông cần tăng cường tuyên truyền những tấm gương cán bộ tận tụy, công tâm, dám bảo vệ lợi ích chung, đồng thời phản ánh có trách nhiệm những biểu hiện tiêu cực. Sự giám sát và phản hồi của xã hội vừa góp phần kiểm soát quyền lực, vừa tạo động lực để cán bộ, đảng viên thường xuyên tự soi, tự sửa.
Thứ sáu, xây dựng môi trường thực hành liêm chính trong từng cơ quan, đơn vị, gắn kết quả rèn luyện với đánh giá cán bộ, đảng viên.
Văn hóa liêm chính không thể hình thành chỉ qua học tập mà phải được nuôi dưỡng trong môi trường công tác hằng ngày. Mỗi cấp ủy, cơ quan, đơn vị cần cụ thể hóa chuẩn mực liêm chính phù hợp với chức năng, nhiệm vụ; đưa nội dung tự soi, tự sửa về đạo đức công vụ vào sinh hoạt chi bộ, sinh hoạt chuyên môn và kiểm điểm hằng năm. Cán bộ tận tụy, công tâm, bảo vệ tài sản công, từ chối lợi ích không chính đáng, chủ động ngăn ngừa sai phạm, dám đấu tranh với tiêu cực cần được ghi nhận; ngược lại, biểu hiện nhũng nhiễu, vụ lợi, né tránh, đùn đẩy trách nhiệm phải được chấn chỉnh, xử lý kịp thời. Kết quả rèn luyện và thực hành liêm chính cần trở thành một căn cứ trong đánh giá, bố trí và sử dụng cán bộ. Qua đó, tạo sự thống nhất giữa giáo dục, tự rèn luyện, thực hành và đánh giá, từng bước đưa liêm chính trở thành chuẩn mực thường xuyên của mỗi cán bộ, đảng viên TP. Hồ Chí Minh.
5. Kết luận
Giáo dục văn hóa liêm chính cho đội ngũ cán bộ, đảng viên ở TP. Hồ Chí Minh không chỉ là yêu cầu của công tác xây dựng Đảng về đạo đức mà còn là nhiệm vụ có ý nghĩa chiến lược đối với quá trình xây dựng nền công vụ hiện đại, minh bạch và phục vụ Nhân dân. Xây dựng đội ngũ cán bộ mang bản sắc “bản lĩnh – liêm chính – đổi mới – phụng sự” thực chất là quá trình chuyển hóa những giá trị “cần, kiệm, liêm chính, chí công vô tư” trong tư tưởng Hồ Chí Minh thành văn hóa thực thi công vụ, thành chuẩn mực sử dụng quyền lực và thành động lực nội sinh cho sự phát triển. Đây là nền tảng quan trọng để TP. Hồ Chí Minh tiếp tục giữ vững vai trò đầu tàu, trung tâm đổi mới sáng tạo và cực tăng trưởng của cả nước trong giai đoạn phát triển mới.
Tài liệu tham khảo:
Bộ Chính trị (2016). Chỉ thị số 05-CT/TW ngày 15/5/2016 về đẩy mạnh học tập và làm theo tư tưởng, đạo đức, phong cách Hồ Chí Minh.
Bộ Chính trị (2021). Kết luận số 01-KL/TW ngày 18/5/2021 về tiếp tục thực hiện Chỉ thị số 05-CT/TW của Bộ Chính trị về đẩy mạnh học tập và làm theo tư tưởng, đạo đức, phong cách Hồ Chí Minh.
Bộ Chính trị (2024). Quy định số 144-QĐ/TW ngày 09/5/2024 về chuẩn mực đạo đức cách mạng của cán bộ, đảng viên trong giai đoạn mới.
Bộ Chính trị (2025). Chỉ thị số 42-CT/TW ngày 16/01/2025 về tăng cường sự lãnh đạo của Đảng đối với công tác giáo dục cần, kiệm, liêm chính, chí công vô tư.
Bộ Chính trị (2026). Nghị quyết số 09-NQ/TW ngày 19/5/2026 về xây dựng và phát triển Thành phố Hồ Chí Minh trong kỷ nguyên mới.
Đảng Cộng sản Việt Nam (2012). Văn kiện Hội nghị lần thứ tư Ban Chấp hành Trung ương khóa XI. Nxb Chính trị quốc gia Sự thật.
Đảng Cộng sản Việt Nam (2016). Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XII. Văn phòng Trung ương Đảng.
Đảng Cộng sản Việt Nam (2021). Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIII (Tập I). Nxb. Chính trị quốc gia Sự thật.
Đảng Cộng sản Việt Nam (2026a). Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV (Tập I). Nxb. Chính trị quốc gia Sự thật.
Đảng Cộng sản Việt Nam (2026b). Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV (Tập II). Nxb. Chính trị quốc gia Sự thật.
Hồ Chí Minh (2011a). Toàn tập (Tập 5). Nxb. Chính trị quốc gia Sự thật.
Hồ Chí Minh (2011b). Toàn tập (Tập 15). Nxb. Chính trị quốc gia Sự thật.
Sở Khoa học và Công nghệ TP. Hồ Chí Minh (29/5/2026). 96,5% người dân TP. Hồ Chí Minh hài lòng khi làm thủ tục hành chính. https://dost.hochiminhcity.gov.vn/tin-tuc-cai-cach-hanh-chinh/965-nguoi-dan-tphcm-hai-long-khi-lam-thu-tuc-hanh-chinh/
Sở Văn hóa và Thể thao TP. Hồ Chí Minh (21/5/2026). Lễ biểu dương, khen thưởng tập thể, cá nhân có thành tích xuất sắc trong học tập và làm theo tư tưởng, đạo đức, phong cách Hồ Chí Minh năm 2026. https://svhtt.hochiminhcity.gov.vn/en/web/guest/tin-chi-tiet/-/chi-tiet/le-bieu-duong-khen-thuong-tap-the-ca-nhan-co-thanh-tich-xuat-sac-trong-hoc-tap-va-lam-theo-tu-tuong-%C4%91ao-%C4%91uc-phong-cach-ho-chi-minh-nam-2026-25700-1953.html
Ủy ban nhân dân TP. Hồ Chí Minh (23/02/2026). Quyết định số 1012/QĐ-UBND về phê duyệt Kế hoạch đào tạo, bồi dưỡng cán bộ, công chức, viên chức của TP. Hồ Chí Minh năm 2026.
Đan Quế (07/4/2026). TP. Hồ Chí Minh triển khai đồng bộ các nhiệm vụ phòng, chống tham nhũng, lãng phí, tiêu cực. Báo Thanh tra. https://thanhtra.com.vn/phong-chong-tham-nhung-A52D004FA/tphcm-trien-khai-dong-bo-cac-nhiem-vu-phong-chong-tham-nhung-lang-phi-tieu-cuc-7632e4952.html
