Sustainable development of handicraft industries and craft villages in Hung Yen province
ThS. Đỗ Thị Thanh Huyền
Trường Đại học Sư phạm Kỹ thuật Hưng Yên
Email: huyendo3010@gmail.com
(Quanlynhanuoc.vn) – Trên cơ sở phân tích các nội dung về quy hoạch không gian phát triển, đổi mới công nghệ và nâng cao giá trị sản phẩm, đào tạo nghề gắn với bảo tồn làng nghề và phát triển du lịch, bảo vệ môi trường và tăng trưởng xanh, bài viết đánh giá thực trạng phát triển với những kết quả đạt được, hạn chế và nguyên nhân của thực trạng đó; đề xuất giải pháp nhằm hoàn thiện công tác quản lý nhà nước, nâng cao năng lực cạnh tranh của sản phẩm, phát huy giá trị văn hóa làng nghề và thúc đẩy phát triển tiểu thủ công nghiệp, làng nghề ở tỉnh Hưng Yên theo hướng bền vững.
Từ khóa: Tiểu thủ công nghiệp; làng nghề; phát triển bền vững; tỉnh Hưng Yên; quản lý nhà nước.
Abstract: Based on an analysis of issues related to spatial development planning, technological innovation and product value enhancement, vocational training linked to the preservation of traditional craft villages and tourism development, environmental protection, and green growth, this article assesses the current state of development, including achievements, limitations, and the causes of that state; proposes solutions to improve state management, enhance product competitiveness, promote the cultural value of traditional craft villages, and foster the sustainable development of small-scale industries and traditional craft villages in Hung Yen Province.
Keywords: Small-scale industries; traditional craft villages; sustainable development; Hung Yen Province; state management.
1. Đặt vấn đề:
Tiểu thủ công nghiệp và làng nghề là bộ phận quan trọng của kinh tế nông thôn, góp phần tạo việc làm, nâng cao thu nhập, chuyển dịch cơ cấu kinh tế và gìn giữ các giá trị văn hóa truyền thống. Trong bối cảnh đất nước ta đang đẩy mạnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa nông nghiệp, nông thôn và thực hiện các mục tiêu phát triển bền vững thì phát triển tiểu thủ công nghiệp và làng nghề không tăng trưởng kinh tế mà còn phải gắn với đổi mới công nghệ, bảo vệ môi trường, sử dụng hiệu quả tài nguyên, phát triển nguồn nhân lực và bảo tồn các giá trị văn hóa địa phương. Đây cũng là yêu cầu đặt ra đối với các địa phương có nhiều làng nghề truyền thống, trong đó có tỉnh Hưng Yên.
Những năm qua, Hưng Yên đã ban hành nhiều chủ trương, chính sách nhằm phát triển tiểu thủ công nghiệp và làng nghề. Nghị quyết Đại hội Đảng bộ tỉnh Hưng Yên lần thứ XVIII xác định một trong những nhiệm vụ, giải pháp phát triển kinh tế – xã hội là: “Tiếp tục có cơ chế phù hợp để khuyến khích phát triển tiểu thủ công nghiệp, thúc đẩy kinh tế làng nghề” (Đảng bộ tỉnh Hưng Yên, 2015, tr.65). Tiếp đó, Nghị quyết số 07-NQ/TU của tỉnh ủy về Chương trình phát triển công nghiệp, tiểu thủ công nghiệp tỉnh Hưng Yên giai đoạn 2016-2020, định hướng đến năm 2025 đề ra mục tiêu “phát triển tiểu thủ công nghiệp, làng nghề gắn với phát triển thương mại dịch vụ, nông nghiệp và xây dựng nông thôn mới” (Tỉnh ủy Hưng Yên, 2016, tr.4).
Thực hiện sự lãnh đạo của Tỉnh ủy, Ủy ban nhân dân (UBND) tỉnh đã ban hành nhiều quyết định, kế hoạch nhằm phát triển tiểu thủ công nghiệp, làng nghề theo hướng bền vững. Trên cơ sở đó, tỉnh Hưng Yên đạt được nhiều kết quả tích cực về mở rộng quy mô sản xuất, tạo việc làm, nâng cao giá trị sản phẩm và từng bước hình thành các mô hình phát triển gắn với xây dựng nông thôn mới. Tuy nhiên, quá trình phát triển vẫn còn bộc lộ những hạn chế như quy hoạch chưa đồng bộ, chất lượng nguồn nhân lực chưa đáp ứng yêu cầu, năng lực đổi mới công nghệ còn hạn chế, ô nhiễm môi trường tại một số làng nghề chưa được xử lý triệt để.
Trên thực tế, đã có nhiều công trình nghiên cứu về phát triển làng nghề, xây dựng nông thôn mới hoặc phát triển kinh tế nông thôn, song chưa có nhiều nghiên cứu tiếp cận quản lý nhà nước một cách hệ thống về quá trình phát triển tiểu thủ công nghiệp và làng nghề ở tỉnh Hưng Yên theo hướng phát triển bền vững. Trên cơ sở phân tích thực trạng phát triển tiểu thủ công nghiệp và làng nghề của tỉnh hiện nay, bài viết đánh giá những kết quả đạt được, chỉ ra những hạn chế, từ đó đề xuất một số giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả phát triển tiểu thủ công nghiệp và làng nghề ở tỉnh Hưng Yên theo hướng bền vững.
2. Thực trạng phát triển tiểu thủ công nghiệp và làng nghề theo hướng bền vững ở tỉnh Hưng Yên
Một là, về quy hoạch và phát triển không gian sản xuất tiểu thủ công nghiệp, làng nghề.
Quy hoạch và tổ chức không gian sản xuất là một trong những nội dung được tỉnh Hưng Yên quan tâm sớm nhằm tạo nền tảng cho phát triển tiểu thủ công nghiệp và làng nghề. Ngay từ năm 2010, UBND tỉnh đã ban hành Quyết định số 02/2010/QĐ-UBND ngày 14/01/2010 về Quy định công nhận nghề truyền thống, làng nghề và làng nghề truyền thống. Bên cạnh việc quy định các tiêu chí công nhận, văn bản còn xác định rõ trách nhiệm của các sở, ngành và chính quyền địa phương trong công tác rà soát, công nhận, quản lý và hỗ trợ phát triển làng nghề. Đáng chú ý, tiêu chí công nhận không chỉ căn cứ vào số hộ tham gia sản xuất mà còn bổ sung yêu cầu về hiệu quả kinh tế, chấp hành pháp luật và bảo vệ môi trường; đồng thời quy định cơ chế xem xét thu hồi danh hiệu đối với các làng nghề không còn đáp ứng tiêu chí sau thời gian hoạt động. Đây là cơ sở pháp lý quan trọng để tỉnh từng bước chuẩn hóa công tác quản lý và định hướng phát triển làng nghề theo hướng bền vững.
Năm 2017, tỉnh Hưng Yên tiến hành rà soát, điều chỉnh, bổ sung Quy hoạch phát triển ngành nghề nông thôn đến năm 2020, định hướng đến năm 2030. Quy hoạch xác định phát triển ngành nghề nông thôn gắn với quy hoạch xây dựng nông thôn mới, quy hoạch sử dụng đất và phát triển cụm công nghiệp, cụm tiểu thủ công nghiệp; đồng thời xây dựng các phương án bảo tồn và phát triển làng nghề truyền thống, quy hoạch phát triển làng nghề gắn với du lịch, phát triển theo chuỗi giá trị, chuyển giao công nghệ và bảo vệ môi trường. Đặc biệt, hệ thống các bảng quy hoạch đã xác định cụ thể danh mục làng nghề cần bảo tồn, các làng nghề cần mở rộng, các cụm công nghiệp hiện có cần nâng cấp và các cụm công nghiệp dự kiến phát triển mới đến năm 2030, tạo cơ sở để tổ chức lại không gian sản xuất theo hướng tập trung và đồng bộ.
Tính riêng trong giai đoạn 2021 – 2025, theo Kế hoạch phát triển làng nghề giai đoạn này, tỉnh hỗ trợ kinh phí 42 tỷ đồng để phát triển các làng nghề trên địa bàn tỉnh. Trên nền tảng đó, tiểu thủ công nghiệp, làng nghề tỉnh Hưng Yên ngày càng phát triển về quy mô. Tính đến tháng 3/2025, toàn tỉnh có 64 làng nghề, trong đó có 8 làng nghề truyền thống, 47 làng nghề đã được UBND tỉnh công nhận (Đào Ban, 28/3/2025). So với năm 2020, đã phát triển thêm 6 làng nghề, bảo tồn được 8 làng nghề truyền thống. Theo báo cáo của Chi cục Phát triển nông thôn, tháng 10/2025, toàn tỉnh Hưng Yên có tổng số 160 làng nghề đã được UBND tỉnh công nhận, trong đó có 105 làng sản xuất đồ gỗ, mây tre đan,…; 28 làng chế biến bảo quản nông, lâm, thủy sản; 09 làng thủ công mỹ nghệ; 05 làng xử lý, chế biến nguyên vật liệu; 09 làng sản xuất, kinh doanh sinh vật cảnh; 04 làng nghề phục vụ đời sống dân cư nông thôn. Với tổng số cơ sở hoạt động sản xuất kinh doanh là 34.339 cơ sở, tạo việc làm cho trên 87.000 lao động; doanh thu bình quân của làng nghề đạt trên 40 tỷ đồng mỗi làng nghề/năm (Ngân Huyền, 19/3/2026).
Tuy nhiên, hiện nay phần lớn các cơ sở sản xuất vẫn hoạt động dưới hình thức hộ gia đình với quy mô nhỏ, phân bố xen kẽ trong khu dân cư; nhiều làng nghề thiếu mặt bằng sản xuất tập trung, hạ tầng kỹ thuật chưa đồng bộ, gây khó khăn cho việc mở rộng quy mô sản xuất, thu hút đầu tư và xử lý ô nhiễm môi trường. Đồng thời, một số nội dung của quy hoạch ngành nghề nông thôn trước đây không còn phù hợp với yêu cầu tái cơ cấu kinh tế, xây dựng nông thôn mới và phát triển bền vững. Chính thực tiễn đó đặt ra yêu cầu phải rà soát, điều chỉnh quy hoạch theo hướng phù hợp hơn với điều kiện phát triển của tỉnh.
Hai là, phát triển sản xuất gắn với đổi mới công nghệ và nâng cao giá trị sản phẩm.
Sau khi từng bước hoàn thiện quy hoạch và tổ chức không gian sản xuất, tỉnh Hưng Yên chuyển trọng tâm phát triển tiểu thủ công nghiệp và làng nghề từ mở rộng quy mô sang nâng cao chất lượng tăng trưởng thông qua đổi mới công nghệ, phát triển tài sản trí tuệ và xây dựng thương hiệu sản phẩm. Thông qua các chương trình khuyến công, Chương trình mỗi xã một sản phẩm (OCOP), Chương trình phát triển tài sản trí tuệ và hỗ trợ doanh nghiệp, tỉnh đã triển khai đồng bộ nhiều giải pháp nhằm hỗ trợ các cơ sở sản xuất đổi mới công nghệ, xây dựng thương hiệu và phát triển thị trường. Đến tháng 6/2025, toàn tỉnh đã có 25 sản phẩm làng nghề được công nhận đạt chuẩn OCOP từ 3 – 4 sao (Phương Cúc, 17/6/2025). Một số sản phẩm đạt chuẩn OCOP 4 sao, như sản phẩm nghệ của Công ty TNHH Hoàng Minh Châu (Khoái Châu) và mộc mỹ nghệ Hòa Phong (Mỹ Hào), đã góp phần nâng cao giá trị sản phẩm và phát triển thương hiệu làng nghề. Nhiều sản phẩm, như nhãn lồng Hưng Yên, bột nghệ, long nhãn, hạt sen… đã từng bước mở rộng thị trường sang Hoa Kỳ, Nhật Bản, Trung Quốc và một số nước Trung Đông. Đặc biệt, sau khi sáp nhập tỉnh, tính đến tháng 12/2025, toàn tỉnh Hưng Yên đã có 49 sản phẩm của các làng nghề đã tham gia đánh giá xếp hạng sản phẩm OCOP, trong đó có 31 sản phẩm đạt hạng 3 sao và 18 sản phẩm đạt hạng 4 sao (UBND tỉnh Hưng Yên, 2025, tr.3). Những kết quả này cho thấy các chính sách hỗ trợ của tỉnh đã tạo chuyển biến rõ rệt từ phát triển sản xuất theo quy mô nhỏ sang phát triển theo chuỗi giá trị, gắn sản xuất với tiêu chuẩn chất lượng, xây dựng thương hiệu và mở rộng thị trường.
Bên cạnh đó, tỉnh đã triển khai nhiều chương trình về phát triển tài sản trí tuệ, hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ và vừa, phát triển sản phẩm chủ lực địa phương và hệ sinh thái khởi nghiệp đổi mới sáng tạo; đồng thời đẩy mạnh hỗ trợ đăng ký nhãn hiệu, chỉ dẫn địa lý, truy xuất nguồn gốc và bảo hộ quyền sở hữu trí tuệ cho các sản phẩm đặc trưng. Giai đoạn 2021 – 2025, tỉnh thực hiện 13 dự án tạo lập và phát triển nhãn hiệu địa phương, xây dựng bảo hộ sở hữu trí tuệ cho 11 sản phẩm chủ lực, nâng tổng số nhãn hiệu cộng đồng được cấp văn bằng bảo hộ lên 42 sản phẩm (Phạm Hà, 09/12/2025). Phát triển tài sản trí tuệ không chỉ góp phần nâng cao uy tín, chất lượng sản phẩm mà còn tạo điều kiện để các sản phẩm tiểu thủ công nghiệp và làng nghề mở rộng thị trường tiêu thụ, nâng cao sức cạnh tranh trong bối cảnh hội nhập kinh tế.
Bên cạnh những kết quả đạt được, quá trình đổi mới công nghệ và nâng cao giá trị sản phẩm vẫn còn một số hạn chế. Phần lớn các cơ sở tiểu thủ công nghiệp và làng nghề vẫn có quy mô nhỏ, năng lực tài chính hạn chế nên việc đầu tư đổi mới công nghệ còn chậm; số lượng sản phẩm có thương hiệu mạnh, sức cạnh tranh cao chưa nhiều. Hoạt động nghiên cứu, ứng dụng khoa học – công nghệ và chuyển đổi số chưa đồng đều giữa các làng nghề; việc liên kết giữa các cơ sở sản xuất với doanh nghiệp trong chế biến, tiêu thụ và xây dựng chuỗi giá trị còn thiếu chặt chẽ. Mặc dù số lượng sản phẩm OCOP tăng nhanh, nhưng chủ yếu vẫn ở quy mô địa phương, khả năng mở rộng thị trường và phát triển thương hiệu quốc gia, quốc tế còn nhiều dư địa.
Tỉnh Hưng Yên đã có bước chuyển quan trọng trong phát triển tiểu thủ công nghiệp và làng nghề, từ chú trọng mở rộng sản xuất sang nâng cao giá trị gia tăng và năng lực cạnh tranh của sản phẩm thông qua đổi mới công nghệ, phát triển tài sản trí tuệ và xây dựng thương hiệu. Tuy nhiên, việc đổi mới công nghệ và phát triển chuỗi giá trị vẫn chưa đồng đều giữa các ngành nghề và các chủ thể sản xuất. Đây là những hạn chế cần tiếp tục được khắc phục nhằm nâng cao hiệu quả phát triển tiểu thủ công nghiệp và làng nghề theo hướng bền vững.
Ba là, phát triển tiểu thủ công nghiệp và làng nghề gắn với đào tạo nghề và phát triển du lịch.
Bên cạnh quy hoạch không gian sản xuất và nâng cao giá trị sản phẩm, tỉnh Hưng Yên từng bước quan tâm phát triển nguồn nhân lực và phát huy các giá trị văn hóa của làng nghề như một động lực quan trọng cho phát triển bền vững. Quyết định số 02/2010/QĐ-UBND tỉnh đã quy định khuyến khích nghệ nhân truyền nghề, đồng thời xác định các làng nghề được hưởng chính sách hỗ trợ về đào tạo nhân lực, khoa học – công nghệ, xúc tiến thương mại và bảo hộ quyền sở hữu trí tuệ. Tiếp đó, Quy hoạch phát triển ngành nghề nông thôn và Kế hoạch bảo tồn, phát triển làng nghề giai đoạn 2021- 2025 tiếp tục chuyển trọng tâm từ bảo tồn nghề theo hướng duy trì truyền thống sang gắn bảo tồn với đào tạo nghề, phát triển du lịch, xây dựng nông thôn mới và nâng cao sinh kế cho người dân.
Trên cơ sở đó, công tác đào tạo nghề và phát huy giá trị làng nghề đạt được nhiều kết quả tích cực. Hệ thống đào tạo nghề của tỉnh không ngừng được mở rộng. Năm 2025, tỉnh có 27 cơ sở giáo dục nghề nghiệp, trong đó có 17 cơ sở giáo dục công lập và 10 cơ sở giáo dục tư thục; 6 trường cao đẳng, trung cấp thuộc tỉnh ngoài đang thực hiện liên kết đào tạo trên địa bàn tỉnh (Vũ Huế, 25/3/2025). Riêng lĩnh vực tiểu thủ công nghiệp và làng nghề, năm 2025 đã thu hút khoảng 87.000 lao động (UBND tỉnh Hưng Yên, 2025, tr.3). Điều này góp phần quan trọng vào chuyển dịch cơ cấu lao động nông thôn và duy trì các nghề truyền thống. Sau khi sáp nhập với tỉnh Thái Bình, tính đến tháng 4/2026, toàn tỉnh Hưng Yên có 48 cơ sở giáo dục nghề nghiệp, trong đó có 14 trường cao đẳng, 10 trường trung cấp, 18 trung tâm giáo dục nghề nghiệp – giáo dục thường xuyên và 6 trung tâm giáo dục nghề nghiệp (Xuân Phương, 30/4/2026). Những năm gần đây, thông qua các chương trình khuyến công và bảo tồn làng nghề, tỉnh tiếp tục tổ chức các lớp đào tạo nghề may, mộc, sản xuất hàng thủ công mỹ nghệ; hỗ trợ doanh nghiệp và cơ sở sản xuất nâng cao kỹ năng quản lý, ứng dụng khoa học – công nghệ và phát triển sản phẩm theo chuỗi giá trị.
Cùng với đào tạo nghề, tỉnh từng bước khai thác các giá trị văn hóa của làng nghề để phát triển du lịch. Quy hoạch phát triển ngành nghề nông thôn và Báo cáo rà soát, điều chỉnh quy hoạch năm 2017 đều xác định phát triển làng nghề gắn với du lịch là một trong những định hướng quan trọng, đồng thời đề xuất các chương trình ưu tiên về bảo tồn làng nghề truyền thống, xây dựng điểm giới thiệu và bán sản phẩm, phát triển các làng nghề gắn với du lịch trải nghiệm và sản phẩm phục vụ khách du lịch. Trên cơ sở đó, tỉnh ưu tiên hỗ trợ nhiều làng nghề có giá trị văn hóa đặc sắc, như: đúc đồng Lộng Thượng, dược liệu Nghĩa Trai, hương xạ Cao Thôn, chạm bạc Huệ Lai, long nhãn Hồng Nam, tương Bần…, kết hợp đầu tư trang thiết bị, đào tạo và truyền nghề, xúc tiến thương mại và quảng bá sản phẩm. Nhiều hoạt động văn hóa, lễ hội như Lễ hội hoa Xuân Quan, triển lãm cây cảnh nghệ thuật Văn Giang đã góp phần quảng bá hình ảnh làng nghề và thu hút khách tham quan.
Tuy nhiên, việc phát triển nguồn nhân lực và khai thác giá trị làng nghề vẫn còn nhiều hạn chế. Mặc dù công tác đào tạo nghề được quan tâm, nhưng phần lớn lao động tại các làng nghề vẫn trưởng thành từ hình thức truyền nghề trong gia đình, tỷ lệ lao động có trình độ tay nghề cao còn thấp; nội dung đào tạo chưa gắn chặt với yêu cầu đổi mới công nghệ và nhu cầu phát triển của từng làng nghề. Đội ngũ nghệ nhân ngày càng già hóa, trong khi cơ chế khuyến khích truyền nghề và thu hút lao động trẻ còn chưa đủ mạnh. Bên cạnh đó, việc khai thác các giá trị văn hóa để phát triển du lịch làng nghề còn ở quy mô nhỏ; sản phẩm du lịch chưa phong phú, hạ tầng và các dịch vụ hỗ trợ còn hạn chế, chưa hình thành được các tuyến du lịch làng nghề đặc trưng có sức lan tỏa. Điều này khiến giá trị văn hóa của nhiều làng nghề chưa được chuyển hóa hiệu quả thành lợi thế cạnh tranh và động lực phát triển kinh tế địa phương.
Hưng Yên đã có bước chuyển quan trọng trong phát triển tiểu thủ công nghiệp và làng nghề khi từng bước kết hợp giữa phát triển nguồn nhân lực với phát huy các giá trị văn hóa truyền thống. Đào tạo nghề, truyền nghề và phát triển du lịch làng nghề không chỉ góp phần bảo tồn nghề truyền thống mà còn mở rộng không gian phát triển cho kinh tế nông thôn. Tuy nhiên, chất lượng nguồn nhân lực, hiệu quả truyền nghề và mức độ khai thác các giá trị văn hóa phục vụ phát triển du lịch vẫn chưa tương xứng với tiềm năng của tỉnh, đòi hỏi tiếp tục có các giải pháp đồng bộ trong thời gian tới.
Bốn là, phát triển tiểu thủ công nghiệp và làng nghề gắn với bảo vệ môi trường và tăng trưởng xanh.
Bảo vệ môi trường là một trong những nội dung được tỉnh Hưng Yên đặc biệt quan tâm trong quá trình phát triển tiểu thủ công nghiệp và làng nghề theo hướng bền vững. Nhận thức rõ những tác động của hoạt động sản xuất làng nghề đối với môi trường, tỉnh đã từng bước hoàn thiện cơ chế quản lý và lồng ghép yêu cầu bảo vệ môi trường vào quá trình quy hoạch, tổ chức sản xuất và phát triển ngành nghề nông thôn. Tỉnh đã ban hành nhiều cơ chế, chính sách và giải pháp đồng bộ. Quyết định số 02/2010/QĐ-UBND đã quy định tiêu chí về bảo vệ môi trường đã được đưa vào điều kiện công nhận và duy trì danh hiệu làng nghề; các làng nghề không đáp ứng yêu cầu về môi trường có thể bị xem xét thu hồi danh hiệu (UBND tỉnh Hưng Yên, 2010). Tiếp đó, UBND ban hành quy định cho các làng nghề giảm thiểu tình trạng ô nhiễm môi trường; không khuyến khích phát triển các làng nghề gây ô nhiễm môi trường nghiêm trọng. Báo cáo rà soát, điều chỉnh Quy hoạch phát triển ngành nghề nông thôn năm 2017 tiếp tục định hướng phát triển các cụm công nghiệp, cụm tiểu thủ công nghiệp để từng bước di dời các cơ sở sản xuất ra khỏi khu dân cư; đầu tư hệ thống thu gom, xử lý nước thải, chất thải tập trung; khuyến khích áp dụng công nghệ sạch, tiết kiệm năng lượng và sử dụng nguyên liệu thân thiện với môi trường. Các chương trình khuyến công, đổi mới công nghệ và Chương trình OCOP cũng được lồng ghép với yêu cầu giảm tiêu hao nguyên liệu, nâng cao hiệu quả sử dụng tài nguyên và phát triển các sản phẩm đáp ứng tiêu chuẩn về môi trường.
Tính đến tháng 4/2025, toàn tỉnh có 5 làng nghề đã xây dựng và vận hành hệ thống thu gom, xử lý nước thải tập trung; 33 làng nghề có điểm tập kết chất thải rắn và phương án vận chuyển ra ngoài địa bàn để xử lý (Báo Hưng Yên, 27/04/2025). Bên cạnh đó, tỉnh cũng kiên quyết xử lý nghiêm các trường hợp gây ô nhiễm nghiêm trọng ở các làng nghề tái chế nhựa, tái chế chì, kim loại, tái chế phế liệu …
Nhìn chung, nhận thức của các cấp chính quyền, doanh nghiệp và người dân về bảo vệ môi trường trong phát triển làng nghề từng bước được nâng lên; việc quy hoạch không gian sản xuất tập trung, đổi mới công nghệ và xây dựng các tiêu chí môi trường trong công nhận làng nghề đã tạo tiền đề để hạn chế dần tình trạng sản xuất xen kẽ trong khu dân cư, góp phần nâng cao chất lượng phát triển của các làng nghề. Tuy nhiên, vấn đề bảo vệ môi trường trong quá trình phát triển tiểu thủ công nghiệp, làng nghề vẫn còn hạn chế. Hạ tầng bảo vệ môi trường tại một số làng nghề và cụm công nghiệp chưa được đầu tư đồng bộ; việc thu gom, xử lý nước thải và chất thải rắn còn gặp nhiều khó khăn; tỷ lệ cơ sở áp dụng công nghệ sạch còn thấp, trong khi nguồn lực đầu tư cho các công trình bảo vệ môi trường còn hạn chế. Những tồn tại này không chỉ ảnh hưởng đến chất lượng môi trường sống mà còn làm giảm sức cạnh tranh của sản phẩm và cản trở mục tiêu phát triển bền vững của các làng nghề.
Hưng Yên đã từng bước chuyển từ cách tiếp cận coi bảo vệ môi trường là biện pháp xử lý ô nhiễm sang lồng ghép các yêu cầu về môi trường và tăng trưởng xanh trong quy hoạch, tổ chức sản xuất và phát triển làng nghề. Tuy nhiên, kết quả đạt được vẫn chưa tương xứng với yêu cầu thực tiễn; việc phát triển tiểu thủ công nghiệp và làng nghề theo hướng tăng trưởng xanh vẫn đứng trước nhiều thách thức về nguồn lực đầu tư, trình độ công nghệ và tổ chức thực hiện. Đây là những vấn đề cần tiếp tục được quan tâm giải quyết trong thời gian tới.
3. Giải pháp phát triển tiểu thủ công nghiệp và làng nghề ở tỉnh Hưng Yên theo hướng bền vững
Thứ nhất, hoàn thiện quy hoạch và tổ chức không gian phát triển tiểu thủ công nghiệp, làng nghề.
Tiếp tục rà soát, điều chỉnh quy hoạch phát triển tiểu thủ công nghiệp và làng nghề theo hướng đồng bộ với quy hoạch tỉnh, quy hoạch sử dụng đất, quy hoạch xây dựng nông thôn mới và quy hoạch phát triển công nghiệp. Đẩy nhanh việc hình thành, mở rộng các cụm công nghiệp, cụm công nghiệp làng nghề nhằm từng bước di dời các cơ sở sản xuất ra khỏi khu dân cư, tạo quỹ đất phục vụ mở rộng sản xuất và đầu tư kết cấu hạ tầng đồng bộ. Đồng thời, tăng cường sự phối hợp giữa các sở, ngành và chính quyền địa phương trong quản lý quy hoạch, bảo đảm phát triển làng nghề theo chuỗi giá trị, gắn với bảo tồn nghề truyền thống, phát triển du lịch và bảo vệ môi trường.
Thứ hai, đẩy mạnh đổi mới công nghệ, phát triển sản phẩm và mở rộng thị trường.
Tiếp tục ưu tiên hỗ trợ các cơ sở sản xuất, hợp tác xã và doanh nghiệp đầu tư đổi mới công nghệ, ứng dụng chuyển đổi số và thương mại điện tử nhằm nâng cao năng suất, chất lượng và sức cạnh tranh của sản phẩm. Đẩy mạnh thực hiện Chương trình OCOP, Chương trình phát triển tài sản trí tuệ và các hoạt động khuyến công; hỗ trợ xây dựng, bảo hộ và phát triển thương hiệu cho các sản phẩm chủ lực của tỉnh; khuyến khích hình thành các chuỗi liên kết giữa sản xuất, chế biến và tiêu thụ sản phẩm, góp phần mở rộng thị trường trong nước và xuất khẩu.
Thứ ba, phát triển nguồn nhân lực và phát huy giá trị văn hóa làng nghề.
Quan tâm đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao cho các làng nghề, gắn đào tạo nghề với nhu cầu của doanh nghiệp và cơ sở sản xuất; có cơ chế khuyến khích nghệ nhân tham gia truyền nghề, tôn vinh và hỗ trợ các nghệ nhân, thợ giỏi nhằm bảo tồn nghề truyền thống. Đồng thời, khai thác hiệu quả các giá trị văn hóa của làng nghề thông qua phát triển du lịch trải nghiệm, du lịch cộng đồng và các sản phẩm văn hóa đặc trưng; tăng cường liên kết giữa làng nghề với các doanh nghiệp du lịch, góp phần đa dạng hóa sinh kế, nâng cao thu nhập và quảng bá hình ảnh địa phương.
Thứ tư, tăng cường bảo vệ môi trường và phát triển tiểu thủ công nghiệp, làng nghề theo hướng tăng trưởng xanh.
Tiếp tục hoàn thiện cơ chế quản lý môi trường làng nghề; ưu tiên đầu tư hệ thống thu gom, xử lý nước thải và chất thải tập trung tại các cụm công nghiệp, cụm công nghiệp làng nghề; hỗ trợ các cơ sở sản xuất áp dụng công nghệ sạch, tiết kiệm năng lượng và sử dụng hiệu quả tài nguyên. Đồng thời, lồng ghép các mục tiêu tăng trưởng xanh, kinh tế tuần hoàn và chuyển đổi số vào các chương trình phát triển tiểu thủ công nghiệp và làng nghề; tăng cường thanh tra, kiểm tra việc chấp hành pháp luật về bảo vệ môi trường, nâng cao nhận thức của người dân và doanh nghiệp về phát triển bền vững.
- 4. Kết luận
Phát triển tiểu thủ công nghiệp và làng nghề theo hướng bền vững là yêu cầu tất yếu nhằm phát huy hiệu quả các nguồn lực địa phương, thúc đẩy chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông thôn, tạo việc làm, nâng cao thu nhập và bảo tồn các giá trị văn hóa truyền thống. Trên thực tế, tỉnh Hưng Yên đã từng bước hoàn thiện cơ chế, chính sách và triển khai đồng bộ nhiều giải pháp về quy hoạch, đổi mới công nghệ, phát triển sản phẩm, đào tạo nghề, bảo tồn làng nghề và bảo vệ môi trường, góp phần nâng cao chất lượng và hiệu quả phát triển tiểu thủ công nghiệp, làng nghề. Bên cạnh những kết quả đạt được, quá trình phát triển vẫn còn bộc lộ một số hạn chế về tổ chức không gian sản xuất, năng lực đổi mới công nghệ, chất lượng nguồn nhân lực, liên kết thị trường và bảo vệ môi trường. Điều đó đòi hỏi tỉnh cần tiếp tục hoàn thiện quy hoạch, nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước, thúc đẩy đổi mới sáng tạo, phát triển nguồn nhân lực và tăng cường bảo vệ môi trường, qua đó xây dựng các làng nghề phát triển theo hướng xanh, hiện đại và bền vững, đáp ứng yêu cầu phát triển kinh tế – xã hội của tỉnh trong giai đoạn mới.
Tài liệu tham khảo:
Báo Hưng Yên (27/04/2025). Loay hoay tìm cách bảo vệ môi trường làng nghề. https://baohungyen.vn.
Đào Ban (28/3/2025). Bảo tồn và phát triển làng nghề. https://baohungyen.vn.
Đảng bộ tỉnh Hưng Yên (2015). Văn kiện Đại hội Đảng bộ tỉnh Hưng Yên lần thứ XVIII.
Phạm Hà (09/12/2025). Phát triển thương hiệu góp phần nâng cao giá trị hàng hóa. https://nhandan.vn.
Ngân Huyền (19/3/2026). Chuyển đổi số ở các làng nghề. https://baohungyen.vn.
Phương Cúc (17/6/2025). Làng nghề Hưng Yên: từ tinh hoa truyền thống đến khát vọng toàn cầu. https://congthuong.vn.
Tỉnh ủy Hưng Yên (2016). Nghị quyết số 07-NQ/TU của Ban Chấp hành Đảng bộ tỉnh khóa XVIII Về chương trình phát triển công nghiệp, tiểu thủ công nghiệp tỉnh Hưng Yên giai đoạn 2016-2020, định hướng đến năm 2025.
UBND tỉnh Hưng Yên (2010). Quyết định số 02/2010/QĐ-UBND ngày 14/01/2010 Ban hành quy định công nhận nghề truyền thống, làng nghề, làng nghề truyền thống nông thôn tỉnh Hưng Yên.
UBND tỉnh Hưng Yên (2025). Báo cáo số 129/BC-UBND ngày 30/12/2025 về tình hình phát triển kinh tế – xã hội 5 năm 2021-2025, mục tiêu, nhiệm vụ, giải pháp 5 năm 2026-2030.
Vũ Huế (25/3/2025). Năm 2025 Hưng Yên phấn đấu đào tạo nghề cho 72.500 người. https://baohungyen.vn.
Xuân Phương (30/4/2026). Các cơ sở giáo dục nghề nghiệp tuyển sinh hơn 22.000 người/năm. https://baohungyen.vn.
