Promoting the role of the People, the Vietnam Fatherland Front, the press, and social organizations in supervising the implementation of public service ethics by officials and civil servants
TS. Vũ Trà Giang
Trường Đại học Công đoàn
Email: vutragiang79@gmail.com
(Quanlynhanuoc.vn) – Đạo đức công vụ là nền tảng bảo đảm quyền lực nhà nước được thực thi đúng mục đích, vì lợi ích của quốc gia, dân tộc và Nhân dân. Bên cạnh giáo dục, rèn luyện, kiểm tra, thanh tra và xử lý kỷ luật, việc phát huy vai trò giám sát của Nhân dân, Mặt trận Tổ quốc Việt Nam, báo chí và các tổ chức xã hội có ý nghĩa đặc biệt quan trọng đối với phòng ngừa, phát hiện và khắc phục những biểu hiện suy thoái về đạo đức công vụ của cán bộ, công chức. Bài viết phân tích vai trò, khái quát những ưu điểm và hạn chế trong hoạt động giám sát việc thực hiện đạo đức công vụ; trên cơ sở đó, đề xuất giải pháp phát huy vai trò của Nhân dân, Mặt trận Tổ quốc Việt Nam, báo chí, các tổ chức xã hội trong giám sát việc thực hiện đạo đức công vụ của cán bộ, công chức.
Từ khóa: Đạo đức công vụ; cán bộ, công chức; giám sát của Nhân dân; Mặt trận Tổ quốc Việt Nam; báo chí; tổ chức xã hội.
Abstract: Public service ethics constitute a foundation for ensuring that state power is exercised for its proper purposes and in the interests of the nation, the Vietnamese nation, and the People. In addition to education, training, inspection, auditing, and disciplinary measures, promoting the supervisory role of the People, the Vietnam Fatherland Front, the press, and social organizations is of particular importance in preventing, detecting, and remedying manifestations of deterioration in public service ethics among officials and civil servants. This article analyzes their roles and provides an overview of the strengths and limitations of supervising the implementation of public service ethics. On that basis, it proposes solutions to promote the role of the People, the Vietnam Fatherland Front, the press, and social organizations in supervising the implementation of public service ethics by officials and civil servants.
Keywords: Public service ethics; officials and civil servants; supervision by the People; Vietnam Fatherland Front; press; social organizations.
1. Đặt vấn đề
Cán bộ, công chức là những người thực thi quyền lực nhà nước, tổ chức thực hiện chính sách, pháp luật và giải quyết công việc liên quan đến lợi ích của Nhân dân và doanh nghiệp. Vì vậy, đạo đức và trách nhiệm của cán bộ, công chức ảnh hưởng trực tiếp đến hiệu lực, hiệu quả quản trị nhà nước, chất lượng nền hành chính và uy tín của Đảng, Nhà nước. Trong bối cảnh chuyển đổi số và xây dựng nền hành chính phục vụ, kiến tạo, việc phát huy vai trò của Nhân dân, Mặt trận Tổ quốc, báo chí và tổ chức xã hội trong giám sát việc thực hiện đạo đức công vụ của cán bộ, công chức là vấn đề có ý nghĩa quan trọng và cấp thiết cả về lý luận và thực tiễn.
2. Vai trò của Nhân dân, Mặt trận Tổ quốc, báo chí và các tổ chức xã hội trong giám sát việc thực hiện đạo đức công vụ của cán bộ, công chức
Thứ nhất, về vai trò của Nhân dân. Chủ tịch Hồ Chí Minh khẳng định: “Nhân dân là ông chủ nắm chính quyền. Nhân dân bầu ra đại biểu thay mặt mình thi hành chính quyền ấy” (Hồ Chí Minh, 2011b, tr.263). Đồng thời, Nhân dân là đối tượng được nền công vụ phục vụ và trực tiếp thụ hưởng kết quả hoạt động công vụ. Trong quá trình tiếp xúc với cơ quan hành chính và giải quyết thủ tục, người dân có điều kiện trực tiếp giám sát và đánh giá phẩm chất, thái độ, trách nhiệm của cán bộ, công chức. Bởi vì, “Có kiểm tra mới huy động được tinh thần tích cực và lực lượng to tát của nhân dân, mới biết rõ năng lực và khuyết điểm của cán bộ, mới sửa chữa và giúp đỡ kịp thời” (Hồ Chí Minh 2011a, tr.636).
Vai trò giám sát của Nhân dân còn thể hiện ở khả năng trực tiếp phát hiện sớm những biểu hiện lệch chuẩn của cán bộ, công chức mà hồ sơ hoặc các đợt kiểm tra định kỳ khó nhận biết, như chậm trễ, đùn đẩy, né tránh trách nhiệm, gây phiền hà, phân biệt đối xử hoặc ứng xử thiếu chuẩn mực. Đồng thời, Nhân dân cũng ghi nhận, đánh giá cao những cán bộ, công chức tận tụy, liêm chính, gần dân và dám chịu trách nhiệm. Nhân dân thực hiện quyền giám sát thông qua góp ý trực tiếp; phản ánh qua đường dây nóng, nền tảng số; kiến nghị với đại biểu dân cử, Mặt trận Tổ quốc, báo chí; thực hiện quyền khiếu nại, tố cáo; tham gia các thiết chế giám sát cộng đồng; đánh giá mức độ hài lòng đối với cơ quan hành chính. Quy định số 124-QĐ/TW ngày 02/02/2018 của Ban Bí thư chỉ rõ: “Nhân dân thực hiện quyền giám sát thông qua Mặt trận Tổ quốc Việt Nam và các tổ chức xã hội; phản ảnh, kiến nghị đến cấp ủy, tổ chức đảng, Mặt trận Tổ quốc Việt Nam, các tổ chức xã hội và cơ quan có thẩm quyền về những biểu hiện suy thoái về đạo đức, lối sống của cán bộ, đảng viên”. Những phản ánh có tính chất lặp lại qua nhiều vụ việc còn giúp nhận diện bất cập của thể chế, quy trình và thúc đẩy cơ quan nhà nước nâng cao trách nhiệm giải trình. Văn kiện Đại hội XIV của Đảng khẳng định quan điểm “Dân là gốc”, thực hiện phương châm “dân biết, dân bàn, dân làm, dân kiểm tra, dân giám sát, dân thụ hưởng” (Đảng Cộng sản Việt Nam 2026, tr.75). Giám sát của Nhân dân vừa góp phần phòng ngừa, phát hiện vi phạm, vừa tạo áp lực đạo đức thường xuyên, thúc đẩy cán bộ, công chức tự giác tu dưỡng đạo đức công vụ, giữ gìn kỷ luật, kỷ cương và nâng cao chất lượng phục vụ.
Thứ hai, về vai trò của Mặt trận Tổ quốc Việt Nam.
Trong giám sát đạo đức công vụ, Mặt trận Tổ quốc tập trung vào giám sát trách nhiệm nêu gương của người đứng đầu; thái độ phục vụ Nhân dân; việc tiếp công dân, giải quyết khiếu nại, tố cáo; thực hiện quy tắc ứng xử; công khai, minh bạch; phòng, chống tham nhũng, lãng phí, tiêu cực và trách nhiệm giải trình. Thông qua Ban Thanh tra nhân dân, Ban Giám sát đầu tư của cộng đồng, Ban Công tác Mặt trận và các tổ chức thành viên, Mặt trận Tổ quốc Việt Nam mở rộng giám sát đến cơ sở, phát hiện sớm biểu hiện nhũng nhiễu, thiếu trách nhiệm hoặc sử dụng nguồn lực công sai mục đích; đồng thời thúc đẩy khắc phục sau giám sát.
Văn kiện Đại hội XIV của Đảng yêu cầu “…dựa vào Nhân dân để xây dựng Đảng và hệ thống chính trị” (Đảng Cộng sản Việt Nam 2026, tr.132), tăng cường kiểm tra, giám sát, xác định rõ trách nhiệm và lấy hiệu quả công việc làm thước đo. Do đó, hiệu quả phát huy vai trò của Mặt trận không chỉ thể hiện ở số lượng cuộc giám sát mà chủ yếu ở chất lượng kiến nghị, khả năng theo dõi đến cùng và mức độ chuyển biến về đạo đức công vụ, kỷ luật, trách nhiệm phục vụ Nhân dân của cán bộ, công chức.
Thứ ba, về vai trò của báo chí.
Thông qua chức năng thông tin, giám sát và phản biện xã hội; định hướng dư luận, báo chí tạo áp lực xã hội cần thiết, thúc đẩy cơ quan có thẩm quyền kiểm tra, xác minh, xử lý vi phạm; đồng thời hạn chế tình trạng bao che, né tránh, đùn đẩy trách nhiệm hoặc giải quyết vụ việc mang tính hình thức. Bên cạnh đó, báo chí tiếp nhận, thu thập, kiểm chứng và công bố thông tin về những biểu hiện quan liêu, nhũng nhiễu, vô cảm, thiếu trách nhiệm, tham nhũng, lãng phí hoặc xâm phạm quyền và lợi ích hợp pháp của tổ chức, công dân. Không chỉ phát hiện, phản ánh, báo chí còn thúc đẩy trách nhiệm giải trình thông qua việc đặt câu hỏi, tiếp cận các bên liên quan và tạo diễn đàn công khai để cơ quan, tổ chức, cán bộ, công chức giải thích căn cứ thực hiện nhiệm vụ, xác định trách nhiệm và công bố biện pháp khắc phục. Chỉ thị số 53-CT/TW ngày 26/10/2025 của Bộ Chính trị xác định rõ yêu cầu: “phát huy và nâng cao hơn nữa vai trò giám sát của báo chí về trách nhiệm giải trình của cơ quan, tổ chức, cá nhân trong hoạt động công vụ”. Sức ép từ tính công khai góp phần hạn chế sự tùy tiện, né tránh trách nhiệm, buộc chủ thể thực thi công vụ phải thận trọng, minh bạch và có trách nhiệm hơn trong sử dụng quyền lực nhà nước.
Bên cạnh đấu tranh với tiêu cực, báo chí còn phát hiện, biểu dương những cán bộ, công chức liêm chính, tận tụy, gần dân, trọng dân; qua đó lan tỏa văn hóa phục vụ, tinh thần trách nhiệm và những chuẩn mực ứng xử tích cực trong nền công vụ. Qua đó, báo chí góp phần xây dựng nền công vụ liêm chính, minh bạch, trách nhiệm và phục vụ Nhân dân.
Thứ tư, về vai trò của các tổ chức xã hội.
Thông qua việc tập hợp hội viên, đoàn viên và các nhóm xã hội có lợi ích, nhu cầu khác nhau, các tổ chức này có khả năng phản ánh những ý kiến, kiến nghị mà từng cá nhân khó có điều kiện trực tiếp chuyển tải đến cơ quan có thẩm quyền. Qua đó, tiếng nói của người dân, nhất là các nhóm yếu thế hoặc dễ bị tổn thương, được tổng hợp, đại diện và bảo vệ tốt hơn trong quá trình thực thi công vụ.
Vai trò của các tổ chức xã hội còn thể hiện ở khả năng cung cấp tri thức chuyên môn và những đánh giá có căn cứ đối với hoạt động của cơ quan, cán bộ, công chức. Với sự tham gia của các chuyên gia, nhà khoa học, luật gia và những người hoạt động thực tiễn, các tổ chức xã hội có thể nghiên cứu, khảo sát, tư vấn, phản biện chính sách; phát hiện những bất cập trong quy trình công vụ, cơ chế quản lý và việc thực hiện các chuẩn mực đạo đức nghề nghiệp. Những ý kiến phản biện độc lập, khách quan giúp cơ quan nhà nước nhận diện rõ hơn nguyên nhân của hạn chế, đánh giá tác động của chính sách và lựa chọn biện pháp khắc phục phù hợp.
Bên cạnh đó, các tổ chức xã hội có ưu thế trong kết nối cơ quan nhà nước với cộng đồng, tạo lập các diễn đàn đối thoại, tiếp nhận phản ánh và hỗ trợ người dân thực hiện quyền giám sát. Thông qua hoạt động truyền thông, phổ biến pháp luật, tư vấn và hỗ trợ cộng đồng, các tổ chức này góp phần nâng cao nhận thức của người dân về quyền, trách nhiệm và phương thức tham gia giám sát; đồng thời khuyến khích cán bộ, công chức lắng nghe, đối thoại và chủ động giải trình trước xã hội. Ngoài ra, các tổ chức xã hội còn góp phần lan tỏa những giá trị tích cực, biểu dương các tập thể, cá nhân thực thi công vụ tận tụy, liêm chính, trách nhiệm; đồng thời, phát hiện, kiến nghị xử lý những biểu hiện quan liêu, nhũng nhiễu, thiếu trách nhiệm hoặc xâm phạm quyền và lợi ích hợp pháp của Nhân dân.
3. Thực trạng phát huy vai trò của Nhân dân, Mặt trận Tổ quốc, báo chí và các tổ chức xã hội trong giám sát việc thực hiện đạo đức công vụ của cán bộ, công chức
Một là, nhận thức về vai trò của giám sát xã hội đối với đạo đức công vụ ngày càng được nâng cao. Các cấp ủy, chính quyền, Mặt trận Tổ quốc, tổ chức chính trị – xã hội và Nhân dân từng bước xác định giám sát là phương thức thực hiện quyền làm chủ, kiểm soát quyền lực và phòng ngừa sự suy thoái về đạo đức, lối sống của cán bộ, công chức. Chỉ thị số 18-CT/TW ngày 26/10/2022 của Ban Bí thư khẳng định: “Nhận thức của các cấp uỷ, chính quyền, Mặt trận Tổ quốc Việt Nam, tổ chức chính trị – xã hội và nhân dân về giám sát, phản biện xã hội được nâng lên; cơ sở chính trị, pháp lý của công tác giám sát, phản biện xã hội được củng cố, hoàn thiện”.
Hai là, quyền giám sát trực tiếp của Nhân dân được mở rộng và thực hiện bằng nhiều hình thức. Thông qua tiếp xúc cử tri, đối thoại, góp ý, phản ánh, khiếu nại, tố cáo, đánh giá sự hài lòng và các nền tảng số, người dân ngày càng chủ động phản ánh những biểu hiện cửa quyền, nhũng nhiễu, thiếu trách nhiệm, chậm trễ trong giải quyết công việc. Qua đó, phương châm “dân biết, dân bàn, dân làm, dân kiểm tra, dân giám sát, dân thụ hưởng” từng bước được hiện thực hóa.
Ba là, vai trò nòng cốt của Mặt trận Tổ quốc và các tổ chức xã hội được phát huy rõ hơn. Nội dung giám sát từng bước tập trung vào trách nhiệm nêu gương, tiếp công dân, giải quyết kiến nghị, thực thi công vụ, phòng, chống tham nhũng, lãng phí, tiêu cực và những vấn đề liên quan trực tiếp đến quyền, lợi ích hợp pháp của Nhân dân. Thông qua giám sát, nhiều ý kiến được tập hợp, chuyển đến cơ quan có thẩm quyền, góp phần chấn chỉnh hành vi công vụ và hoàn thiện cơ chế, chính sách. Theo số liệu thống kê năm 2025, Ủy ban Mặt trận Tổ quốc Việt Nam các cấp ở địa phương đã chủ trì tổ chức 14.814 cuộc giám sát, trong đó cấp tỉnh tổ chức 1.638 cuộc giám sát, cấp xã tổ chức 13.176 cuộc; tham gia 10.203 cuộc giám sát với cơ quan, tổ chức ở địa phương, trong đó cấp tỉnh tham gia 500 cuộc, cấp xã tham gia 9.703 cuộc (Tư An, 2026).
Bốn là, báo chí ngày càng thể hiện rõ vai trò phát hiện, cảnh báo và tạo lập dư luận xã hội. Nhiều biểu hiện quan liêu, vô cảm, lạm dụng chức vụ, quyền hạn hoặc gây phiền hà cho người dân được báo chí phản ánh, thúc đẩy cơ quan có thẩm quyền kiểm tra, giải trình và xử lý. Báo chí đồng thời tuyên truyền, lan tỏa những tấm gương cán bộ tận tụy, liêm chính, góp phần củng cố chuẩn mực và văn hóa công vụ. Từ năm 2016 đến năm 2019, có 16.600 tin, bài của hơn 40 tờ báo in, báo điện tử về công tác phòng, chống tham nhũng, tiêu cực (Phạm Minh Sơn, 2023).
Năm là, sự tham gia của các tổ chức xã hội và sự phối hợp giữa các chủ thể giám sát có chuyển biến. Các hội nghề nghiệp, chuyên gia, tổ chức xã hội và cộng đồng dân cư từng bước tham gia góp ý, phản biện, đánh giá chính sách và chất lượng dịch vụ công. Nội dung, phương thức tham gia của các tổ chức xã hội “ngày càng thực chất, tập trung vào những vấn đề quan trọng, liên quan trực tiếp đến quyền, lợi ích hợp pháp, chính đáng của nhân dân và dư luận xã hội quan tâm, bức xúc” (Ban Chấp hành Trung ương, 2022).
Tuy nhiên, bên cạnh những ưu điểm, vai trò giám sát của Nhân dân, Mặt trận Tổ quốc, báo chí và các tổ chức xã hội trong thực hiện đạo đức công vụ vẫn còn những hạn chế nhất định. Văn kiện Đại hội XIV của Đảng chỉ rõ: “Hoạt động giám sát, phản biện xã hội, bảo vệ quyền lợi Nhân dân của Mặt trận Tổ quốc và các tổ chức xã hội còn nhiều lúng túng, chất lượng chưa cao. Quyền làm chủ của Nhân dân chưa được thể chế hoá đầy đủ, có lúc, có nơi còn bị vi phạm” (Đảng Cộng sản Việt Nam, 2026, tr.69). Chất lượng giám sát chưa đồng đều, có nơi còn hình thức, dàn trải, thiếu trọng tâm, chưa phát huy đầy đủ sự tham gia thường xuyên của Nhân dân. Việc tiếp nhận, trả lời và giải quyết phản ánh, kiến nghị sau giám sát còn chậm, thiếu cụ thể, chưa được theo dõi, đôn đốc đến cùng. “Một số tổ chức, cá nhân có thẩm quyền,trách nhiệm chưa thực hiện nghiêm túc việc trả lời, giải quyết các ý kiến, kiến nghị sau giám sát, phản biện xã hội” (Ban Chấp hành Trung ương, 2022). Năng lực chuyên môn, bản lĩnh và phương pháp giám sát của một bộ phận cán bộ Mặt trận, tổ chức xã hội còn hạn chế; việc huy động chuyên gia và sử dụng dữ liệu chưa hiệu quả. Sự phối hợp giữa Mặt trận, báo chí, tổ chức xã hội với các cơ quan kiểm tra, thanh tra có lúc chưa chặt chẽ; thông tin giám sát còn phân tán. Cơ chế công khai thông tin, bảo vệ người phản ánh và xử lý hành vi cản trở giám sát chưa thật đầy đủ.
4. Giải pháp phát huy vai trò của Nhân dân, Mặt trận Tổ quốc, báo chí và các tổ chức xã hội trong giám sát việc thực hiện đạo đức công vụ của cán bộ, công chức
Thứ nhất, nâng cao nhận thức và trách nhiệm của cấp ủy, chính quyền, người đứng đầu và các chủ thể xã hội đối với hoạt động giám sát việc thực hiện đạo đức công vụ của cán bộ, công chức.
Cấp ủy, tổ chức đảng cần coi giám sát thực hiện đạo đức công vụ là nội dung quan trọng của công tác xây dựng Đảng và hệ thống chính trị; có trách nhiệm lãnh đạo, kiểm tra và tạo điều kiện để các chủ thể tham gia giám sát. Chính quyền, cơ quan, đơn vị cần coi việc công khai thông tin, tiếp nhận phản ánh, tổ chức đối thoại, thực hiện giải trình và xử lý kiến nghị là trách nhiệm công vụ. Người đứng đầu cần nêu gương, trực tiếp chỉ đạo và chịu trách nhiệm khi để xảy ra cản trở giám sát, né tránh giải trình hoặc chậm khắc phục sai phạm. Nhân dân, Mặt trận Tổ quốc Việt Nam, báo chí và các tổ chức xã hội cần nhận thức đầy đủ quyền, trách nhiệm và giới hạn giám sát; bảo đảm khách quan, có căn cứ, đúng pháp luật.
Cấp ủy, tổ chức đảng cần đưa nội dung giám sát việc thực hiện đạo đức công vụ vào nghị quyết, chương trình công tác và kế hoạch kiểm tra. Chính quyền cần công khai đầu mối, quy trình, thời hạn và kết quả xử lý phản ánh; duy trì đối thoại, giải trình và phối hợp với các chủ thể giám sát. Đồng thời, tăng cường tuyên truyền, phổ biến nội dung Luật Thực hiện dân chủ ở cơ sở; bồi dưỡng kỹ năng giám sát, phản biện và kiểm chứng thông tin. Mức độ và kết quả tiếp thu, xử lý kiến nghị cần được sử dụng làm tiêu chí đánh giá tổ chức, cán bộ, công chức và trách nhiệm người đứng đầu; xử lý nghiêm hành vi cản trở hoặc lợi dụng quyền giám sát.
Thứ hai, hoàn thiện thể chế, chuẩn mực đạo đức công vụ và cơ chế công khai, minh bạch, giải trình, tạo cơ sở pháp lý và điều kiện thuận lợi cho hoạt động giám sát thực hiện đạo đức công vụ của cán bộ, công chức.
Cần rà soát, đồng bộ hóa các quy định về công vụ, phòng, chống tham nhũng, dân chủ ở cơ sở, tiếp cận thông tin, khiếu nại, tố cáo và giám sát xã hội. Văn kiện Đại hội XIV của Đảng chỉ rõ: “Đẩy mạnh đổi mới và hoàn thiện thể chế quản lý phát triển xã hội hiện đại, bao trùm, bền vững, tăng cường sự tham gia của các chủ thể, sự giám sát của Nhân dân” (Đảng Cộng sản Việt Nam 2026, tr.89-90). Các quy định phải xác định rõ chủ thể, nội dung, trình tự giám sát; trách nhiệm cung cấp thông tin, xử lý kiến nghị; chế tài đối với hành vi che giấu thông tin, cản trở giám sát hoặc giải trình không trung thực. Nghị quyết số 27-NQ/TW ngày 09/11/2022 của Ban Chấp hành Trung ương yêu cầu xây dựng hệ thống pháp luật phải “công khai, minh bạch, ổn định, dễ tiếp cận” được thực hiện nghiêm minh và nhất quán. Cùng với đó, cần cụ thể hóa chuẩn mực đạo đức công vụ theo từng chức danh, vị trí việc làm và lĩnh vực có nguy cơ phát sinh tiêu cực; chuyển các yêu cầu về cần, kiệm, liêm, chính, trách nhiệm, tận tụy phục vụ Nhân dân thành tiêu chí có thể nhận diện và đánh giá. Luật Cán bộ, công chức năm 2025 xác định nguyên tắc thi hành công vụ phải “Công khai, minh bạch, đúng thẩm quyền và có sự kiểm tra, giám sát”. Kết quả thực hiện chuẩn mực đạo đức cần được sử dụng trong đánh giá, bổ nhiệm, khen thưởng, kỷ luật và xem xét trách nhiệm người đứng đầu.
Về tổ chức thực hiện, các cơ quan cần “có kế hoạch định kỳ thường xuyên hoặc đột xuất tổ chức hoạt động kiểm tra, giám sát, đánh giá, nhằm khen thưởng hoặc phê bình, nhắc nhở, xử lý nghiêm minh một cách kịp thời, hiệu quả” (Nguyễn Trung Hiếu, 2024, tr.80-92). Bên cạnh đó, cần công khai quy trình, thẩm quyền, thời hạn, tiêu chí và kết quả giải quyết công việc; xây dựng đầu mối giải trình và theo dõi kiến nghị. Cần chuẩn hóa nội dung, thời hạn giải trình; xử lý trường hợp cung cấp thông tin không đầy đủ hoặc chậm phản hồi. Đồng thời, bảo đảm để Nhân dân, Mặt trận Tổ quốc Việt Nam, báo chí và các tổ chức xã hội tiếp cận thông tin, gửi kiến nghị, theo dõi việc thực hiện kết luận giám sát.
Thứ ba, đổi mới nội dung, phương thức và nâng cao năng lực giám sát của Mặt trận Tổ quốc Việt Nam và các tổ chức xã hội.
Về đổi mới nội dung, hoạt động giám sát cần chuyển từ xem xét chung việc chấp hành quy định sang đánh giá cụ thể thái độ, trách nhiệm, tính liêm chính, tinh thần phục vụ Nhân dân và trách nhiệm giải trình của cán bộ, công chức. Nội dung giám sát cần tập trung vào những lĩnh vực có nguy cơ phát sinh tiêu cực cao, như: đất đai, đầu tư công, tuyển dụng, an sinh xã hội, thủ tục hành chính, tiếp công dân, quản lý tài chính và tài sản công; đồng thời chú trọng những vấn đề bức xúc, kéo dài hoặc được Nhân dân, báo chí phản ánh nhiều. Cần xây dựng tiêu chí giám sát rõ ràng, gắn với chuẩn mực đạo đức công vụ, mức độ hài lòng của người dân, kết quả giải quyết công việc và việc khắc phục hạn chế sau giám sát.
Về đổi mới phương thức, cần kết hợp giám sát thường xuyên với giám sát chuyên đề, giám sát trực tiếp với giám sát qua dữ liệu số, phản ánh của Nhân dân, đơn thư và thông tin báo chí. Trước mỗi cuộc giám sát cần khảo sát thực tiễn, thu thập thông tin độc lập; trong quá trình giám sát cần đối thoại trực tiếp, kiểm chứng từ nhiều nguồn, khảo sát mức độ hài lòng và công khai kết luận phù hợp. Cần huy động hội đồng tư vấn, chuyên gia, nhà khoa học, hội nghề nghiệp, Ban Thanh tra nhân dân và Ban Giám sát đầu tư của cộng đồng tham gia. Sau giám sát phải chuyển kịp thời dấu hiệu vi phạm đến cơ quan có thẩm quyền, tổ chức tái giám sát, công khai tiến độ khắc phục và bảo đảm kiến nghị được thực hiện đến cùng.
Kiện toàn đội ngũ cán bộ của Mặt trận Tổ quốc Việt Nam và các tổ chức xã hội theo hướng chuyên nghiệp, am hiểu pháp luật và thực tiễn. Chú trọng bồi dưỡng kỹ năng phân tích chính sách, khai thác dữ liệu số, kiểm chứng thông tin và xây dựng kiến nghị. Đồng thời, củng cố hội đồng tư vấn, huy động chuyên gia; xây dựng tiêu chí, quy trình và cơ sở dữ liệu phục vụ giám sát. Cần bảo đảm quyền tiếp cận thông tin, kinh phí và phối hợp với cơ quan kiểm tra, thanh tra, nội vụ, qua đó nâng cao chất lượng và hiệu quả giám sát.
Thứ tư, mở rộng và bảo đảm điều kiện để Nhân dân trực tiếp giám sát; bảo vệ người phản ánh, tố cáo và đẩy mạnh ứng dụng công nghệ số trong giám sát việc thực hiện đạo đức công vụ.
Văn kiện Đại hội XIV của Đảng yêu cầu thực hiện hiệu quả phương châm: “Dân biết, dân bàn, dân làm, dân kiểm tra, dân giám sát, dân thụ hưởng” (Đảng Cộng sản Việt Nam 2026, tr.22). Đồng thời, phải bảo vệ bí mật danh tính, việc làm, tài sản, danh dự, nhân phẩm, quyền và lợi ích hợp pháp của người cung cấp thông tin; xử lý nghiêm hành vi cản trở, đe dọa, tiết lộ thông tin hoặc trù dập người phản ánh, tố cáo. Bên cạnh đó, cần tăng cường ứng dụng công nghệ số nhằm nâng cao tính kịp thời, minh bạch và khả năng tiếp cận của hoạt động giám sát.
Các cơ quan nhà nước cần công khai đầu mối, quy trình và thời hạn tiếp nhận, xử lý phản ánh; duy trì đường dây nóng, cổng thông tin, ứng dụng số và chức năng tra cứu tiến độ giải quyết. Cần xây dựng quy trình đánh giá nguy cơ, kịp thời áp dụng biện pháp bảo vệ người phản ánh, tố cáo; kiểm soát chặt chẽ dữ liệu cá nhân và xử lý nghiêm hành vi tiết lộ danh tính hoặc trả thù người cung cấp thông tin. Mặt trận Tổ quốc Việt Nam, báo chí và các tổ chức xã hội cần hướng dẫn người dân sử dụng công cụ số, kiểm chứng thông tin, chuyển kiến nghị đúng thẩm quyền và giám sát quá trình giải quyết. Kết quả xử lý phản ánh phải được công khai và sử dụng làm căn cứ đánh giá trách nhiệm của cơ quan, người đứng đầu và cán bộ, công chức.
Thứ năm, phát huy vai trò của báo chí trong thực hiện chức năng giám sát và phản biện xã hội; tăng cường phối hợp và nâng cao hiệu quả tiếp nhận, xử lý, sử dụng kết quả giám sát trong quản lý cán bộ, công chức.
Theo đó, báo chí cần được tạo điều kiện tiếp cận thông tin và dữ liệu công; phản ánh trung thực tiếng nói của Nhân dân; kịp thời phát hiện, cảnh báo những biểu hiện quan liêu, nhũng nhiễu, lạm quyền, thiếu trách nhiệm và xung đột lợi ích. Cơ quan nhà nước phải chủ động cung cấp thông tin chính xác, thực hiện nghiêm trách nhiệm phát ngôn, đối thoại và giải trình. Đồng thời, cơ quan báo chí và nhà báo phải tuân thủ pháp luật, đạo đức nghề nghiệp; kiểm chứng thông tin, phân biệt dấu hiệu vi phạm với kết luận của cơ quan có thẩm quyền, bảo đảm quyền giải trình và cải chính kịp thời khi có sai sót. Bên cạnh đấu tranh với tiêu cực, báo chí cần biểu dương cán bộ liêm chính, tận tụy và những mô hình thực thi công vụ hiệu quả, góp phần lan tỏa văn hóa phục vụ.
Cần xây dựng quy chế phối hợp giữa Mặt trận Tổ quốc Việt Nam, cơ quan báo chí, tổ chức xã hội với cơ quan kiểm tra, thanh tra, kiểm toán, nội vụ và cơ quan bảo vệ pháp luật trong tiếp nhận, xác minh, chuyển giao, theo dõi và công khai kết quả xử lý thông tin. Chỉ thị số 18-CT/TW ngày 26/10/2022 của Ban Bí thư đặt ra yêu cầu: “tăng cường phối hợp, hiệp thương thống nhất hành động giữa các tổ chức thành viên trong xây dựng, thực hiện chương trình, kế hoạch giám sát, phản biện xã hội”. Những thông tin phản ánh đã được xác minh và kết luận là có căn cứ cần được sử dụng trong đánh giá, quy hoạch, bổ nhiệm, khen thưởng, kỷ luật cán bộ, công chức và xem xét trách nhiệm người đứng đầu. Đồng thời, phải bảo vệ danh dự, uy tín của cán bộ khi thông tin phản ánh được xác định không chính xác hoặc khi họ bị gây sức ép vì kiên quyết thực thi đúng pháp luật.
5. Kết luận
Phát huy vai trò giám sát của Nhân dân, Mặt trận Tổ quốc Việt Nam, báo chí và các tổ chức xã hội đối với việc thực hiện đạo đức công vụ của cán bộ, công chức là yêu cầu quan trọng trong xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa, thực hành dân chủ và kiểm soát quyền lực. Hoạt động giám sát không chỉ góp phần phát hiện, xử lý vi phạm mà còn phòng ngừa sự tha hóa quyền lực, nâng cao trách nhiệm giải trình và xây dựng văn hóa liêm chính trong nền công vụ. Mỗi chủ thể có vị trí, chức năng và ưu thế riêng và cần phối hợp chặt chẽ với các cơ quan kiểm tra, thanh tra, kiểm toán và bảo vệ pháp luật. Cùng với phát huy vai trò giám sát của các chủ thể, cần tiếp tục hoàn thiện chuẩn mực đạo đức công vụ, mở rộng công khai thông tin, nâng cao năng lực giám sát, bảo vệ người phản ánh, ứng dụng công nghệ số và gắn kết quả giám sát với đánh giá, sử dụng cán bộ. Qua đó, xây dựng đội ngũ cán bộ, công chức liêm chính, trách nhiệm, chuyên nghiệp, tận tụy phục vụ Nhân dân.
Tài liệu tham khảo:
Ban Bí thư (2018). Quy định số 124-QĐ/TW ngày 02/02/2018 về giám sát Mặt trận Tổ quốc Việt Nam, các tổ chức xã hội và Nhân dân đối với việc tu dưỡng, rèn luyện đạo đức, lối sống của người đứng đầu, cán bộ chủ chốt và cán bộ, đảng viên.
Ban Bí thư (2022). Chỉ thị số 18-CT/TW ngày 26/10/2022 về phát huy vai trò, nâng cao chất lượng, hiệu quả công tác giám sát, phản biện xã hội của Mặt trận Tổ quốc Việt Nam và các tổ chức xã hội.
Ban Chấp hành Trung ương Đảng (2022). Nghị quyết số 27-NQ/TW ngày 09/11/2022 Hội nghị lần thứ sáu Ban Chấp hành Trung ương Đảng (khóa XIII) về tiếp tục xây dựng và hoàn thiện Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam trong giai đoạn mới.
Bộ Chính trị (2025). Chỉ thị số 53-CT/TW ngày 26/10/2025 về tăng cường sự lãnh đạo của Đảng đối với việc thực hiện trách nhiệm giải trình của cơ quan, tổ chức, cá nhân trong hoạt động công vụ.
Đảng Cộng sản Việt Nam (2026). Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV (Tập I). Nxb Chính trị quốc gia Sự thật.
Hồ Chí Minh (2011a). Toàn tập (Tập 5). Nxb Chính trị quốc gia Sự thật.
Hồ Chí Minh (2011b). Toàn tập (Tập 8). Nxb Chính trị quốc gia Sự thật.
Nguyễn Trung Hiếu (2024). Nội dung và phương thức nâng cao đạo đức công vụ ở Việt Nam trong bối cảnh hiện nay. Tạp chí Triết học, số 11 (395), tháng 11/2024, 80-92.
Phạm Minh Sơn (25/6/2023). Vai trò của báo chí trong cuộc đấu tranh phòng, chống tham nhũng, tiêu cực ở Việt Nam hiện nay. Tạp chí Lý luận chính trị và truyền thông. https://lyluanchinhtrivatruyenthong.vn/vai-tro-cua-bao-chi-trong-cuoc-dau-tranh-phong-chong-tham-nhung-tieu-cuc-o-viet-nam-hien-nay-p28926.html
Quốc hội (2025). Luật Cán bộ, công chức năm 2025.
Tư An (07/02/2026). Phát huy quyền làm chủ của nhân dân trong tham gia xây dựng, hoàn thiện thể chế. Báo Thanh niên. https://thanhnien.vn/phat-huy-quyen-lam-chu-cua-nhan-dan-trong-xay-dung-the-che 185260116171916078.htm.
