The impact of social media on the political awareness and behavior of young people: current situation and some recommendations
ThS. Nguyễn Thị Linh Nhâm
Phân hiệu Học viện Hành chính và Quản trị công tại TP. Hồ Chí Minh
Email: nhamnguyen8282@gmail.com
(Quanlynhanuoc.vn) – Trong bối cảnh chuyển đổi số và hội nhập quốc tế, mạng xã hội đã trở thành kênh thông tin và tương tác quan trọng của giới trẻ. Bên cạnh việc mở rộng khả năng tiếp cận thông tin, nâng cao nhận thức về các vấn đề chính trị – xã hội và thúc đẩy sự tham gia vào các hoạt động cộng đồng, mạng xã hội cũng đặt ra nhiều thách thức, như: tin giả, thông tin sai lệch, thao túng nhận thức và tâm lý đám đông. Những tác động này ảnh hưởng trực tiếp đến nhận thức và hành vi chính trị của giới trẻ hiện nay. Bài viết phân tích mặt tích cực và tiêu cực của mạng xã hội; đồng thời, đề xuất các giải pháp phát huy vai trò của môi trường số, hạn chế tác động tiêu cực và góp phần xây dựng thế hệ trẻ có bản lĩnh chính trị và trách nhiệm công dân.
Từ khóa: Mạng xã hội; nhận thức chính trị; hành vi chính trị; giới trẻ; hoạt động cộng đồng.
Abstract: In the context of digital transformation and international integration, social media has become an important channel for information and interaction among young people. In addition to expanding access to information, enhancing awareness of political and social issues, and encouraging participation in community activities, social media also presents various challenges, including fake news, misinformation, perception manipulation, and herd mentality. These effects directly influence the political awareness and behavior of young people today. This article analyzes both the positive and negative impacts of social media and proposes several solutions to enhance the role of the digital environment, mitigate its negative effects, and contribute to developing a generation of young people with political steadfastness and civic responsibility.
Keywords: Social media; political awareness; political behavior; young people; community activities.
1. Đặt vấn đề
Với sự phát triển mạnh mẽ của công nghệ thông tin và truyền thông đã tạo ra những thay đổi căn bản trong đời sống kinh tế, chính trị, văn hóa và xã hội. Trong quá trình đó, mạng xã hội ngày càng trở thành một bộ phận quan trọng của không gian công cộng hiện đại. Các nền tảng, như: Facebook, YouTube, TikTok, Instagram và nhiều ứng dụng truyền thông trực tuyến khác không chỉ đáp ứng nhu cầu kết nối, chia sẻ thông tin và giải trí mà còn tạo ra những phương thức mới để con người tiếp cận, trao đổi và tham gia vào các vấn đề chính trị – xã hội.
Giới trẻ là nhóm xã hội có khả năng thích ứng nhanh với công nghệ, có mức độ sử dụng internet và mạng xã hội tương đối cao; đồng thời, có nhu cầu lớn trong việc thể hiện bản thân, chia sẻ quan điểm và tham gia các hoạt động cộng đồng. Mạng xã hội đang tác động trực tiếp và thường xuyên đến quá trình hình thành thế giới quan, hệ giá trị, nhận thức chính trị, thái độ công dân và hành vi chính trị của giới trẻ hiện nay. Thông qua mạng xã hội, giới trẻ có thể tiếp cận nhanh chóng các thông tin về chủ trương, đường lối của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước, các vấn đề quốc tế, các sự kiện chính trị – xã hội và những vấn đề liên quan trực tiếp đến quyền, lợi ích cũng như trách nhiệm của công dân.
Tuy nhiên, môi trường mạng cũng là không gian có tính mở, tính tương tác cao và tốc độ lan truyền thông tin rất nhanh. Trong khi đó, chất lượng, tính chính xác và mức độ tin cậy của thông tin trên mạng xã hội không phải lúc nào cũng được bảo đảm và tạo ra không ít thách thức như: nguy cơ tiếp cận thông tin sai lệch, tin giả, bị lôi kéo bởi các luận điệu xuyên tạc, ảnh hưởng tiêu cực đến nhận thức chính trị – tư tưởng của một bộ phận giới trẻ hiện nay. Một số cá nhân, tổ chức có thể lợi dụng mạng xã hội để phát tán thông tin sai sự thật, xuyên tạc các vấn đề chính trị, kích động tâm lý tiêu cực, tạo ra sự hoài nghi hoặc làm gia tăng những quan điểm cực đoan trong một bộ phận người dùng. Đối với giới trẻ – nhóm đang trong quá trình hoàn thiện nhân cách, hệ giá trị và bản lĩnh chính trị – những tác động này có thể ảnh hưởng đáng kể đến cách thức nhận thức và hành động trong đời sống chính trị.
Trong bối cảnh đó, việc nghiên cứu thực trạng tác động của mạng xã hội đến nhận thức và hành vi chính trị của giới trẻ Việt Nam hiện nay có ý nghĩa cả về lý luận và thực tiễn. Việc nhận diện đúng những tác động tích cực, tiêu cực và các yếu tố chi phối sẽ góp phần đề xuất những giải pháp quản lý nhà nước phù hợp, vừa phát huy được lợi thế của công nghệ số, vừa nâng cao chất lượng giáo dục chính trị, tư tưởng, tăng cường năng lực truyền thông số, xây dựng môi trường mạng lành mạnh và phát huy vai trò của giới trẻ trong sự nghiệp xây dựng, bảo vệ và phát triển đất nước.
2. Một số khái niệm
2.1. Khái niệm mạng xã hội
Mạng xã hội có thể được hiểu là hệ thống các nền tảng trực tuyến cho phép người dùng tạo lập tài khoản, thiết lập mối quan hệ, chia sẻ thông tin, tương tác, trao đổi nội dung và hình thành các cộng đồng trên môi trường số. Khác với các phương tiện truyền thông truyền thống, mạng xã hội tạo điều kiện để người dùng không chỉ tiếp nhận mà còn trực tiếp sản xuất, bình luận, chia sẻ và lan truyền thông tin.
Với tính kết nối rộng, tốc độ truyền tải thông tin nhanh, khả năng tương tác đa chiều, mức độ cá nhân hóa cao, khả năng tạo lập cộng đồng, sự tham gia chủ động của người dùng và ảnh hưởng ngày càng lớn của các thuật toán đề xuất nội dung. Những đặc điểm này làm cho mạng xã hội trở thành một môi trường truyền thông có sức tác động mạnh đến nhận thức và hành vi của cá nhân, trong đó có nhận thức và hành vi chính trị. Trong bối cảnh hiện nay, mạng xã hội không còn đơn thuần là công cụ giao tiếp mà đang dần trở thành một “không gian công cộng số”, nơi các vấn đề chính trị – xã hội được thông tin, thảo luận, tranh luận và đánh giá. Nhiều chủ đề có thể nhanh chóng trở thành xu hướng, thu hút sự quan tâm của đông đảo người dùng và tạo ra những ảnh hưởng nhất định đối với dư luận xã hội.
2.2. Nhận thức chính trị
Nhận thức chính trị là quá trình con người tiếp nhận, phản ánh, phân tích và đánh giá các hiện tượng, sự kiện, quan hệ và vấn đề thuộc đời sống chính trị. Nhận thức chính trị, bao gồm: sự hiểu biết về hệ thống chính trị, quyền và nghĩa vụ công dân, chủ trương, đường lối, chính sách, pháp luật, các vấn đề phát triển đất nước và những vấn đề chính trị quốc tế.
Đối với giới trẻ, nhận thức chính trị không chỉ thể hiện ở mức độ hiểu biết về các khái niệm, sự kiện hay chủ trương chính sách mà còn thể hiện ở khả năng đánh giá thông tin, nhận diện đúng – sai, có thái độ phù hợp trước các vấn đề chính trị – xã hội và ý thức được trách nhiệm của bản thân đối với cộng đồng, đất nước. Nhận thức chính trị có vai trò định hướng cho thái độ và hành vi chính trị. Khi nhận thức đúng đắn, có cơ sở khoa học và được củng cố bằng hệ giá trị tích cực, cá nhân có khả năng hình thành niềm tin, trách nhiệm và động cơ tham gia các hoạt động chính trị – xã hội một cách chủ động. Ngược lại, nhận thức thiếu đầy đủ, phiến diện hoặc bị chi phối bởi thông tin sai lệch có thể dẫn đến thái độ hoài nghi, thờ ơ, cực đoan hoặc những hành vi thiếu phù hợp.
2.3. Hành vi chính trị
Hành vi chính trị là những hoạt động, cách ứng xử và sự tham gia của cá nhân hoặc nhóm xã hội liên quan đến các vấn đề chính trị, quyền lực nhà nước, quản lý xã hội, quyền và nghĩa vụ công dân. Hành vi chính trị có thể được thể hiện thông qua nhiều hình thức, như: quan tâm và tìm hiểu các vấn đề chính trị, tham gia bầu cử, đóng góp ý kiến về chính sách, tham gia các tổ chức chính trị – xã hội, hưởng ứng các phong trào cộng đồng, thực hiện nghĩa vụ công dân, chia sẻ, bình luận hoặc phản hồi các nội dung chính trị trên môi trường mạng.
Trong thời đại số, hành vi chính trị không chỉ diễn ra trong các thiết chế và không gian truyền thống mà còn được mở rộng trên môi trường trực tuyến. Việc theo dõi các trang thông tin chính thống, chia sẻ thông tin có trách nhiệm, tham gia thảo luận các vấn đề công cộng, phản ánh ý kiến và đề xuất giải pháp trên các nền tảng số đều có thể được xem là những biểu hiện của hành vi tham gia chính trị trên không gian mạng.
Nhận thức và hành vi chính trị có mối quan hệ biện chứng: nhận thức đúng đắn là cơ sở cho hành vi chính trị tích cực, đúng pháp luật; ngược lại, nhận thức sai lệch dễ dẫn đến hành vi lệch chuẩn, thậm chí vi phạm pháp luật.
3. Thực trạng và tác động của mạng xã hội đến nhận thức và hành vi của giới trẻ hiện nay
Thứ nhất, quy mô và mức độ sử dụng mạng xã hội của giới trẻ.
Mạng xã hội (Facebook, YouTube, TikTok, Zalo, Instagram…) đã hình thành nên một dạng “không gian công cộng số” (digital public sphere), nơi các chủ thể xã hội có thể trao đổi thông tin, thảo luận, tranh luận về các vấn đề công cộng mà không bị giới hạn bởi không gian địa lý hay thời gian. Đối với giới trẻ – nhóm có kỹ năng số cao, ưa thích tương tác tức thời – mạng xã hội trở thành kênh để học tập, cập nhật tin tức, giải trí, giao tiếp, mua sắm, tìm kiếm việc làm và tham gia các hoạt động cộng đồng và tiếp cận chính trị chủ đạo, dần thay thế các kênh truyền thông truyền thống, như: báo in, truyền hình. So với các thế hệ trước, giới trẻ hiện nay có điều kiện tiếp cận thông tin nhanh hơn, đa dạng hơn và ít bị giới hạn bởi không gian địa lý. Chỉ với một thiết bị kết nối internet, người dùng có thể theo dõi các sự kiện trong nước và quốc tế gần như ngay lập tức. Các nội dung chính trị – xã hội cũng được truyền tải dưới nhiều hình thức, như: bài viết, hình ảnh, đồ họa thông tin, video ngắn, chương trình phát trực tiếp, podcast và các sản phẩm truyền thông đa phương tiện.
Theo báo cáo Digital 2025, Việt Nam có 76,2 triệu người dùng mạng xã hội vào đầu năm 2025, tương đương 75,2% tổng dân số; người dùng internet trung bình dành khoảng 2 giờ 23 phút mỗi ngày cho mạng xã hội trong tổng số 6 giờ 40 phút sử dụng internet. Đáng chú ý, nhóm 16 – 24 tuổi có tỷ lệ truy cập mạng xã hội hằng tháng lên tới 96,9%, cao nhất trong các nhóm tuổi. TikTok – nền tảng được giới trẻ ưa chuộng – dẫn đầu về thời lượng sử dụng với trung bình 34 giờ/tháng/người dùng tích cực, vượt qua YouTube (28 giờ 5 phút/tháng) (DataReportal, 2025). Theo thống kê từ Google, có 79% người dùng internet tại Việt Nam sử dụng mạng xã hội, trong đó chủ yếu là người trẻ, độ tuổi từ 18 – 34. Hằng ngày, hàng triệu lượt tương tác, chia sẻ, bình luận diễn ra trên các nền tảng trực tuyến, tạo nên dòng chảy thông tin khổng lồ (Thu Thủy, 22/11/2025).
Cùng với đó, thuật toán của các nền tảng mạng xã hội có khả năng lựa chọn và đề xuất nội dung dựa trên hành vi, sở thích và lịch sử tương tác của người dùng. Điều này giúp thông tin trở nên gần gũi và phù hợp hơn với từng cá nhân, nhưng cũng có thể làm gia tăng tình trạng người dùng chỉ tiếp cận những nội dung tương đồng với quan điểm sẵn có. Nếu thiếu khả năng kiểm chứng và tư duy phản biện, người trẻ có thể dễ bị tác động bởi thông tin phiến diện hoặc các quan điểm thiếu cơ sở. Về mặt quản lý nhà nước, không gian mạng được xác định là một bộ phận cấu thành của không gian quốc gia cần được quản lý thống nhất, đặt dưới sự lãnh đạo của Đảng và sự quản lý của Nhà nước, kết hợp chặt chẽ giữa bảo vệ an ninh quốc gia với bảo đảm quyền con người, quyền công dân và tạo điều kiện phát triển kinh tế – xã hội.
Thứ hai, tác động tích cực của mạng xã hội đến nhận thức và hành vi chính trị của giới trẻ.
(1) Mở rộng khả năng tiếp cận thông tin chính trị – xã hội. Một trong những tác động tích cực nổi bật của mạng xã hội là giúp giới trẻ tiếp cận nhanh chóng và đa dạng các nguồn thông tin. Các chủ trương, chính sách mới, hoạt động của các cơ quan nhà nước, các sự kiện chính trị quan trọng và những vấn đề liên quan đến đời sống xã hội có thể được truyền tải rộng rãi qua các nền tảng số. Nhờ đó, giới trẻ có nhiều cơ hội tìm hiểu về tình hình đất nước, các vấn đề phát triển kinh tế – xã hội, bảo vệ chủ quyền quốc gia, hội nhập quốc tế, bảo vệ môi trường, chuyển đổi số, giáo dục, việc làm và các chính sách liên quan đến thanh niên. Việc tiếp cận thông tin kịp thời có thể góp phần nâng cao sự quan tâm và ý thức trách nhiệm của người trẻ đối với các vấn đề chung của xã hội.
(2) Tăng cường sự tham gia và bày tỏ chính kiến. Mạng xã hội tạo điều kiện để giới trẻ bày tỏ quan điểm, phản ánh tâm tư, nguyện vọng, giám sát hoạt động của cơ quan nhà nước, góp phần tham gia quản lý nhà nước, quản lý xã hội theo quy định của pháp luật. Các bạn trẻ có thể sử dụng các nền tảng trực tuyến để phản ánh những vấn đề trong đời sống, đề xuất sáng kiến, đóng góp ý kiến để có thể góp phần hình thành ý thức công dân, nâng cao trách nhiệm xã hội và phát triển kỹ năng giao tiếp, tranh luận. Trong điều kiện các ý kiến được thể hiện trên cơ sở tôn trọng pháp luật, có thông tin đáng tin cậy và bảo đảm văn hóa ứng xử, mạng xã hội có thể trở thành kênh hỗ trợ quá trình đối thoại giữa người dân, nhất là giới trẻ với các cơ quan, tổ chức và cộng đồng.
(3) Góp phần lan tỏa các giá trị tích cực và tinh thần trách nhiệm xã hội. Nhiều chiến dịch truyền thông về bảo vệ môi trường, phòng, chống tin giả, vận động hiến máu, cứu trợ thiên tai, giúp đỡ người có hoàn cảnh khó khăn và các chương trình vì lợi ích xã hội được tổ chức, lan tỏa hiệu quả qua mạng xã hội với sự tham gia đông đảo của giới trẻ. Những hoạt động này góp phần nuôi dưỡng tinh thần tương thân, tương ái, ý thức cộng đồng và trách nhiệm công dân trong giới trẻ. Trong nhiều trường hợp, mạng xã hội giúp kết nối nhanh chóng các nguồn lực xã hội, tạo điều kiện để giới trẻ tham gia các hoạt động thiết thực. Đây là biểu hiện tích cực của hành vi chính trị – xã hội, thể hiện sự quan tâm của người trẻ đối với lợi ích chung và sự phát triển của cộng đồng.
(4) Nâng cao “sức đề kháng” thông tin. Thông qua các hoạt động sinh hoạt chính trị, quán triệt chỉ thị, nghị quyết được lồng ghép nội dung nhận diện thông tin xấu độc, tin giả trong sinh hoạt chi đoàn, một bộ phận giới trẻ đã hình thành khả năng chọn lọc và phản biện thông tin tốt hơn. Mạng xã hội giúp tăng cường khả năng kết nối giữa thanh niên với các tổ chức chính trị – xã hội. Các tổ chức Đoàn Thanh niên, Hội Sinh viên và các tổ chức xã hội có thể sử dụng nền tảng số để tuyên truyền, tập hợp lực lượng, tổ chức phong trào và tiếp nhận phản hồi tích cực.
Thứ ba, hạn chế và nguy cơ.
(1) Nguy cơ tiếp nhận thông tin sai lệch và thiếu kiểm chứng. Một trong những thách thức lớn nhất của mạng xã hội là sự xuất hiện và lan truyền nhanh chóng của thông tin không chính thức, thông tin sai sự thật, thông tin thiếu căn cứ hoặc nội dung bị cắt ghép, bóp méo. Với tốc độ lan truyền nhanh và thuật toán ưu tiên nội dung gây chú ý, giới trẻ dễ tiếp xúc với thông tin chưa được kiểm chứng, bị dẫn dắt bởi các luận điệu xuyên tạc lịch sử, xúc phạm lãnh tụ, danh nhân hoặc tuyên truyền chống phá Đảng, Nhà nước. Một bộ phận người trẻ có xu hướng tiếp nhận thông tin thông qua tiêu đề, hình ảnh hoặc video ngắn mà chưa tìm hiểu đầy đủ bối cảnh. Việc chia sẻ thông tin dựa trên cảm xúc hoặc tâm lý đám đông có thể làm gia tăng sự lan truyền của các nội dung thiếu chính xác.
Đối với các vấn đề chính trị, thông tin sai lệch có thể dẫn đến nhận thức phiến diện, hoài nghi thiếu cơ sở hoặc đánh giá không đầy đủ về các sự kiện, chủ trương và chính sách của Đảng và Nhà nước. Vì vậy, khả năng kiểm chứng nguồn tin, đối chiếu thông tin và phân tích nội dung là yêu cầu quan trọng đối với người sử dụng mạng xã hội hiện nay.
(2) Tâm lý đám đông và hành vi tương tác thiếu trách nhiệm. Tâm lý đám đông có thể dẫn đến những hành vi, như: công kích cá nhân, sử dụng ngôn ngữ thiếu chuẩn mực, quy kết hoặc phán xét vội vàng. Những hành vi này không chỉ ảnh hưởng đến chất lượng của các cuộc thảo luận mà còn làm suy giảm văn hóa chính trị và văn hóa ứng xử trên môi trường số. Mạng xã hội có khả năng tạo ra hiệu ứng lan truyền mạnh, một chủ đề có thể nhanh chóng thu hút số lượng lớn người bình luận và chia sẻ. Trong một số trường hợp, người dùng có thể tham gia bình luận hoặc bày tỏ thái độ mà chưa kiểm chứng đầy đủ thông tin.
Đối với giới trẻ, việc thiếu kỹ năng kiểm soát cảm xúc và chưa nhận thức đầy đủ về trách nhiệm pháp lý khi tham gia mạng xã hội có thể dẫn đến những hành vi không phù hợp. Vì vậy, việc giáo dục đạo đức số, văn hóa ứng xử và trách nhiệm công dân trên không gian mạng là rất cần thiết.
(3) Nguy cơ thụ động và hoạt động chính trị hình thức. Mạng xã hội tạo điều kiện để người dùng dễ dàng thể hiện sự quan tâm bằng cách nhấn thích, chia sẻ hoặc bình luận. Tuy nhiên, sự tương tác trực tuyến không phải lúc nào cũng chuyển hóa thành hành động thực tế.Một số người trẻ có thể cho rằng, việc chia sẻ một thông điệp hoặc tham gia một xu hướng trực tuyến đã đủ để thể hiện trách nhiệm xã hội. Trong khi đó, những hành động thiết thực, như: học tập, nâng cao năng lực, tham gia hoạt động cộng đồng, thực hiện nghĩa vụ công dân và đóng góp cho xã hội mới là những biểu hiện quan trọng của trách nhiệm chính trị. Việc phát huy vai trò của mạng xã hội cần gắn với các hoạt động cụ thể và hiệu quả trong đời sống xã hội.
(4) Hành vi lệch chuẩn trên không gian mạng. Tình trạng phát ngôn thiếu trách nhiệm, lan truyền thông tin chưa kiểm chứng, tham gia bình luận, chia sẻ nội dung vi phạm pháp luật vẫn diễn ra ở một bộ phận giới trẻ, đặt ra yêu cầu về giáo dục pháp luật và trách nhiệm công dân trên môi trường mạng. Những hành vi này không chỉ ảnh hưởng đến quyền và lợi ích hợp pháp của cá nhân, tổ chức mà còn tác động tiêu cực đến an ninh mạng, trật tự an toàn xã hội, môi trường văn hóa số và niềm tin của công chúng.
4. Một số khuyến nghị
Một là, hoàn thiện thể chế, chính sách. Tiếp tục rà soát, cụ thể hóa các quy định pháp luật liên quan đến không gian mạng theo hướng minh bạch, rõ ràng về phạm vi điều chỉnh, bảo đảm hài hòa giữa yêu cầu bảo vệ an ninh chính trị với quyền tự do ngôn luận, quyền tiếp cận thông tin của công dân theo Hiến pháp và pháp luật.
Nghiên cứu xây dựng cơ chế phối hợp liên ngành (Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch, Bộ Công an, Trung ương Đoàn Thanh niên Cộng sản Hồ Chí Minh, Bộ Giáo dục và Đào tạo) trong quản lý nội dung và định hướng thông tin chính trị trên mạng xã hội dành cho giới trẻ.
Hoàn thiện cơ chế, chính sách và các biện pháp bảo đảm an toàn thông tin, bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của người dùng. Việc xử lý thông tin sai sự thật, nội dung độc hại và hành vi vi phạm cần được thực hiện theo quy định pháp luật.
Hai là, nâng cao chất lượng giáo dục chính trị, tư tưởng cho giới trẻ. Giáo dục chính trị cần được đổi mới về nội dung và phương pháp, gắn lý luận với thực tiễn, tăng cường đối thoại và khuyến khích người học chủ động tìm hiểu. Nội dung giáo dục cần giúp người trẻ hiểu được các vấn đề chính trị – xã hội một cách khoa học, có hệ thống và phù hợp với bối cảnh hiện nay. Chuyển từ tuyên truyền một chiều sang giáo dục kỹ năng tư duy phản biện, kỹ năng thẩm định nguồn tin giúp giới trẻ chủ động nhận diện thông tin sai lệch thay vì chỉ tiếp nhận thụ động. Giới trẻ cần được trang bị kỹ năng xác định nguồn tin, kiểm tra tác giả, đối chiếu thông tin, nhận diện nội dung bị thao túng và đánh giá độ tin cậy của các dữ liệu trên mạng. Các cơ quan, tổ chức, cơ sở giáo dục cần thường xuyên tổ chức chuyên đề, tọa đàm và hoạt động thực hành về kỹ năng truyền thông số, nhận diện tin giả và bảo đảm an toàn trên môi trường mạng.
Công tác giáo dục không chỉ tập trung vào truyền đạt kiến thức mà cần chú trọng phát triển năng lực phân tích, tư duy phản biện và khả năng vận dụng trong thực tiễn. Giới trẻ cần được tạo điều kiện trao đổi, đặt câu hỏi và thảo luận các vấn đề thực tiễn trên tinh thần tôn trọng, khách quan và có căn cứ.
Ba là, phát huy vai trò của tổ chức Đoàn, Hội và các cơ sở giáo dục. Tổ chức Đoàn Thanh niên, Hội Sinh viên và các tổ chức liên quan cần tăng cường hoạt động trên không gian số, tạo ra các nội dung có chất lượng và phù hợp với nhu cầu của giới trẻ. Các tổ chức cần trở thành cầu nối giữa thanh niên với các vấn đề của đất nước và cộng đồng. Các phong trào trực tuyến cần gắn với hoạt động thực tiễn. Thay vì chỉ tạo ra sự tương tác trên mạng xã hội, cần hướng người trẻ đến những hành động cụ thể, như: tham gia tình nguyện, bảo vệ môi trường, hỗ trợ cộng đồng, nâng cao năng lực nghề nghiệp và đóng góp cho sự phát triển xã hội.
Tiếp tục nhân rộng các cuộc vận động, như: ” “Ứng xử văn minh trên không gian mạng”, gắn với biểu dương, khen thưởng những cá nhân, tập thể có cách làm hay trong đấu tranh phản bác những thông tin sai trái trên mạng xã hội. Nhà trường cần kết hợp giáo dục chính trị với giáo dục công dân số, kỹ năng truyền thông và văn hóa ứng xử trên mạng. Việc xây dựng môi trường học tập cởi mở, khuyến khích trao đổi và tranh luận có căn cứ sẽ góp phần nâng cao bản lĩnh và năng lực của giới trẻ hiện nay.
Bốn là, phát huy vai trò chủ động, tự giác của giới trẻ. Giới trẻ cần nhận thức rõ rằng, mạng xã hội là công cụ hỗ trợ tiếp cận thông tin và tham gia đời sống xã hội, nhưng không thể thay thế hoàn toàn việc học tập, nghiên cứu và trải nghiệm thực tiễn. Mỗi người trẻ cần có ý thức xây dựng môi trường mạng văn minh, tôn trọng sự khác biệt, sử dụng ngôn ngữ phù hợp và chịu trách nhiệm đối với nội dung mình đăng tải hoặc chia sẻ. Việc chủ động trang bị kiến thức chính trị – xã hội, rèn luyện tư duy độc lập, kỹ năng kiểm chứng thông tin và khả năng phân tích đa chiều là yêu cầu cấp thiết hiện nay mà giới trẻ cần thực hiện. Đồng thời, cần sử dụng mạng xã hội có trách nhiệm, tuân thủ pháp luật, tôn trọng quyền và lợi ích hợp pháp của người khác.
Việc xây dựng bản lĩnh chính trị không chỉ dựa trên tiếp nhận thông tin mà còn gắn với quá trình học tập, lao động, tham gia hoạt động cộng đồng và thực hiện trách nhiệm công dân. Khi có nền tảng kiến thức, hệ giá trị tích cực và năng lực số, người trẻ có thể khai thác hiệu quả những lợi ích của mạng xã hội và hạn chế các tác động tiêu cực.
5. Kết luận
Mạng xã hội đã và đang tác động sâu sắc, đa chiều đến nhận thức và hành vi chính trị của giới trẻ Việt Nam, vừa mở ra cơ hội mở rộng dân chủ, tăng cường sự tham gia của giới trẻ vào đời sống chính trị – xã hội, vừa đặt ra những thách thức không nhỏ về an ninh tư tưởng, quản lý thông tin. Để phát huy mặt tích cực và hạn chế mặt tiêu cực của mạng xã hội, đòi hỏi sự đổi mới đồng bộ trong công tác quản lý nhà nước, từ hoàn thiện thể chế, nâng cao năng lực quản lý công nghệ đến đổi mới phương thức giáo dục chính trị – tư tưởng, trên tinh thần kết hợp hài hòa giữa bảo đảm an ninh chính trị với tôn trọng quyền tự do thông tin, quyền tham gia quản lý nhà nước và xã hội của giới trẻ theo quy định của Hiến pháp và pháp luật. Trong bối cảnh chuyển đổi số và hội nhập quốc tế ngày càng sâu rộng, việc xây dựng thế hệ trẻ có tri thức, bản lĩnh chính trị, năng lực số, tư duy phản biện và trách nhiệm công dân là yêu cầu có ý nghĩa lâu dài. Mạng xã hội cần được khai thác như một công cụ hỗ trợ nâng cao nhận thức, thúc đẩy sự tham gia tích cực và lan tỏa các giá trị tốt đẹp, góp phần xây dựng môi trường xã hội dân chủ, văn minh, phát triển và bền vững.
Tài liệu tham khảo:
Bộ Chính trị (2024). Nghị quyết số 57-NQ/TW ngày 22/12/2024 về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia.
Chính phủ (2020). Nghị định số 15/2020/NĐ-CP ngày 03/02/2020 quy định xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực bưu chính, viễn thông, tần số vô tuyến điện, công nghệ thông tin và giao dịch điện tử.
Chính phủ (2022). Nghị định số 53/2022/NĐ-CP ngày 15/8/2022 quy định chi tiết một số điều của Luật An ninh mạng.
DataReportal (2025). Digital 2025: Vietnam. https://datareportal.com/reports/digital-2025-vietnam
Quốc hội (2018). Luật An ninh mạng năm 2018.
Quốc hội (2025). Luật Thanh niên năm 2025.
Thu Thủy (22/11/2025). Tăng sức “đề kháng” cho thanh niên trên không gian mạng. https://chuyendoiso.bacninh.gov.vn/news/-/details/9319834/tang-suc-e-khang-cho-thanh-nien-tren-khong-gian-mang-105122424
Trung ương Đoàn Thanh niên Cộng sản TP. Hồ Chí Minh (2024). Tài liệu về cuộc vận động “Ứng xử văn minh trên không gian mạng”.
