Nguyen Du Lao–Vietnamese Bilingual School: a symbol of cultural diplomacy and Laos–Vietnam relations
ThS. Nguyễn Thành Ngọc
Trường THPT Thanh Lâm, Bắc Ninh
Email: thanhngoc2601@gmail.com
(Quanlynhanuoc.vn) – Tiếp cận dưới góc độ quan hệ quốc tế, bài viết phân tích Trường Song ngữ Lào – Việt Nam Nguyễn Du tại Thủ đô Viêng Chăn, nước CHDCND Lào như một thiết chế biểu tượng của ngoại giao văn hóa và hạ tầng xã hội trong mối quan hệ hữu nghị đặc biệt Việt Nam – Lào. Dựa trên phân tích chính sách và thực địa, nghiên cứu làm rõ vai trò của trường trong việc đào tạo nguồn nhân lực song ngữ nhờ sự bảo trợ thể chế bền chặt. Đồng thời, bài viết chỉ ra các thách thức trọng tâm, gồm áp lực bản địa hóa, quá tải nguồn lực sư phạm và cạnh tranh địa văn hóa gay gắt. Từ đó, đề xuất giải pháp về hoàn thiện thể chế, chuyển đổi số sư phạm và gắn kết nguồn lực doanh nghiệp FDI giai đoạn 2026 – 2030.
Từ khóa: Giáo dục song ngữ, Trường Song ngữ Lào – Việt Nam Nguyễn Du, ngoại giao văn hóa, quan hệ Việt – Lào, sức mạnh mềm.
Abstract: From the perspective of international relations, this article analyzes the Nguyen Du Lao-Vietnam Bilingual School in Vientiane, the capital of the Lao People’s Democratic Republic, as an institution that symbolizes cultural diplomacy and social infrastructure within the special friendly relations between Vietnam and Laos. Based on policy and field analyses, the study clarifies the school’s role in training bilingual human resources through strong institutional support. At the same time, the article identifies key challenges, including pressure to localize, an overload of teaching resources, and intense geo-cultural competition. Consequently, it proposes solutions for institutional reform, digital transformation in education, and the integration of resources from foreign-invested enterprises (FDI) for the 2026–2030 period.
Keywords: Bilingual education; Nguyen Du Lao-Vietnam Bilingual School; cultural diplomacy; Vietnam-Laos relations; soft power.
1. Đặt vấn đề
Việc nâng tầm quan hệ Việt Nam – Lào với nội hàm “gắn kết chiến lược” từ tháng 12/2025 (Bộ Ngoại giao Việt Nam, 02/12/2025), đòi hỏi việc củng cố sâu sắc hơn nữa các nền tảng xã hội và giao lưu nhân dân để bảo đảm tính bền vững của mối quan hệ đặc biệt. Trước làn sóng hội nhập và dịch chuyển xã hội mạnh mẽ, việc duy trì tiếng Việt cùng bản sắc văn hóa trong cộng đồng người Việt tại Lào không chỉ thuần túy mang ý nghĩa giáo dục, mà còn đóng vai trò như một nguồn lực ngoại giao then chốt giúp bồi đắp liên kết cộng đồng.
Trên cơ sở đó, nghiên cứu chọn Trường Song ngữ Lào – Việt Nam Nguyễn Du (Thủ đô Viêng Chăn) làm trường hợp điển hình. Là không gian giáo dục đặc thù kết hợp bảo tồn ngôn ngữ và phát triển nguồn nhân lực trẻ, nhà trường cung cấp góc nhìn thực tiễn để làm rõ vai trò của giáo dục ngôn ngữ trong việc kiến tạo nền tảng xã hội vững chắc cho quan hệ song phương Việt Nam – Lào.
2. Từ cơ sở giáo dục cộng đồng đến mô hình song ngữ gắn với quan hệ Việt Nam – Lào
2.1. Giai đoạn hình thành ban đầu: khởi phát từ nhu cầu giáo dục của cộng đồng
Hai trường tiểu học Nguyễn Du I và Nguyễn Du II là tiền thân trực tiếp của Trường Song ngữ Lào – Việt Nam Nguyễn Du (Mai Văn Hoan, 07/11/2015), khởi phát từ nhu cầu học tập, duy trì tiếng mẹ đẻ và gắn kết văn hóa của cộng đồng kiều bào (Cảnh Tiêu, 23/08/2023).
Sự phát triển của nhà trường ngày càng được hỗ trợ chặt chẽ của các cơ quan Việt Nam, chính quyền Lào và các tổ chức đại diện cộng đồng người Việt. Năm 1966, bà con Hội người Việt Nam đã quyên góp xây dựng trường Nguyễn Du I tại bản Phôn Sạ Vẳn Nửa (huyện Sỉ Sắt Tạ Nạc), ban đầu gồm 9 lớp học từ mẫu giáo đến lớp 5. Đến năm 1967, ông Nguyễn Văn Toàn – Hội trưởng Hội Ái hữu Việt kiều – tiếp tục vận động thành lập trường Nguyễn Du II tại bản Thông Khăn Khăm (huyện Chẳn Thạ Bu Ly). Sau năm 1975, hoạt động của các cơ sở giáo dục này tiếp tục được củng cố trong bối cảnh quan hệ Việt Nam – Lào bước sang giai đoạn phát triển mới. Vai trò của các cơ quan đại diện Việt Nam cùng cộng đồng người Việt Nam tại Lào ngày càng được thể hiện rõ trong việc duy trì tiếng Việt và hỗ trợ hoạt động giáo dục.
Từ nền tảng giáo dục cộng đồng, nhà trường từng bước chuyển từ mô hình chủ yếu phục vụ con em Việt kiều sang một cơ sở giáo dục có phạm vi hoạt động rộng hơn, kết hợp yêu cầu của hệ thống giáo dục nước sở tại với nhiệm vụ duy trì và phát triển tiếng Việt. Quá trình này tạo cơ sở cho sự hình thành mô hình trường song ngữ Lào – Việt Nam trong những giai đoạn tiếp theo.
2.2. Giai đoạn xây dựng cơ sở mới và phát triển mô hình song ngữ
Năm 2005, Đảng và Chính phủ Việt Nam hỗ trợ xây dựng trường Nguyễn Du trên khu đất rộng 10.379m² do Chính phủ Lào cấp tại bản Dong Paleb (quận Chanthabouly, Thủ đô Viêng Chăn). Công trình gồm hai toà nhà ba tầng với 39 phòng học và được hoàn thành, đưa vào hoạt động năm 2008 (Phạm Kiên, Bá Thành, 2023).
Cơ sở mới hoàn thành năm 2008 đã tạo bước ngoặt để nhà trường mở rộng quy mô, chuyển từ cơ sở giáo dục kiều bào thuần tuý sang không gian bảo tồn văn hoá Việt gắn với môi trường giáo dục sở tại.
2.3. Giai đoạn chuyển đổi sang mô hình song ngữ
Năm học 2014 – 2015 đánh dấu bước chuyển quan trọng khi trường Việt kiều Nguyễn Du chính thức mang tên mang tên Trường Song ngữ Lào – Việt Nam Nguyễn Du theo thoả thuận giữa Chính phủ Việt Nam và Lào. Nhà trường triển khai việc giảng dạy song ngữ tiếng Việt và tiếng Lào trên cơ sở chương trình giáo dục của hai nước (Vietnamplus, 05/9/2014).
Việc đổi tên và chuyển đổi mô hình song ngữ cho thấy chức năng của nhà trường được mở rộng. Bên cạnh nhiệm vụ giáo dục theo chương trình của nước sở tại, trường tiếp tục chú trọng dạy tiếng Việt, giúp con em cộng đồng người Việt duy trì tiếng nói, chữ viết và sự gắn bó với văn hoá Việt Nam. Trong năm học 2014 – 2015, nhà trường có trên 1.830 học sinh từ bậc mẫu giáo đến trung học phổ thông, trong đó học sinh là con em Việt Kiều chiếm khoảng 80% (Vietnamplus, 05/9/2014).
Đồng thời, mô hình quản trị cũng được hoàn thiện, tạo cơ chế phối hợp chặt chẽ giữa Hội người Việt Nam, Đại sứ quán Việt Nam và Bộ Giáo dục và Thể thao Lào (VOV, 12/7/2024).
2.4. Đổi mới thể chế và chuẩn hoá mô hình song ngữ
Một dấu mốc quan trọng diễn ra trong năm học 2021 – 2022 khi Trường Song ngữ Lào – Việt Nam Nguyễn Du được bộ Giáo dục và Đào tạo Việt Nam cùng Bộ Giáo dục và Thể thao Lào lựa chọn làm trường thí điểm giảng dạy song ngữ Lào – Việt Nam từ lớp 1 đến lớp 12. Mô hình được triển khai nhằm từng bước nhân rộng phương thức giáo dục song ngữ trên phạm vi Lào, đồng thời, góp phần giúp thế hệ trẻ hiểu sâu sắc hơn về ngôn ngữ, văn hoá và truyền thống hữu nghị đặc biệt giữa Việt Nam và Lào.
Từ góc độ thể chế, việc lựa chọn Nguyễn Du làm trường thí điểm cho thấy, vai trò của nhà trường đã vượt ra ngoài phạm vi một cơ sở giáo dục của cộng đồng người Việt. Trường ngày càng trở thành một không gian thực hành giáo dục song ngữ, nơi kết nối mục tiêu duy trì tiếng Việt với yêu cầu hội nhập vào hệ thống giáo dục của Lào.
2.5. Giai đoạn hiện nay: Thiết chế giáo dục gắn với quan hệ Việt Nam – Lào
Hiện nay, Trường Song ngữ Lào – Việt Nam Nguyễn Du vừa đóng vai trò thiết chế duy trì ngôn ngữ, văn hóa cho kiều bào, vừa trở thành biểu tượng sống động cho quan hệ hợp tác văn hóa – giáo dục giữa hai nước. Về mặt thể chế, trường do Hội người Việt Nam tại Thủ đô Viêng Chăn trực tiếp quản lý, chịu sự chỉ đạo toàn diện của Đại sứ quán Việt Nam tại Lào và sự định hướng chuyên môn từ Bộ Giáo dục và Thể thao Lào; chương trình giảng dạy song ngữ Lào – Việt được thực hiện xuyên suốt từ bậc mầm non đến trung học phổ thông (Xuân Tú, Bá Thành, 10/09/2024).
Theo các thông tin được công bố về hoạt động của nhà trường, trong giai đoạn 2022 – 2023, Trường Song ngữ Lào – Việt Nam Nguyễn Du duy trì khoảng 30 lớp với 1.000 học sinh; trong đó học sinh là con em người Việt chiếm khoảng 45% (Phạm Kiên, Bá Thành, 11/03/2023); đến năm 2024, tỷ lệ học sinh gốc Việt chiếm khoảng 30% trên tổng số 1.000 học sinh (Báo Quân đội nhân dân, 12/07/2024). Bước sang năm học 2025–2026, trường duy trì 33 lớp với 1.001 học sinh và 57 cán bộ, giáo viên, trong đó tỷ lệ học sinh gốc Việt chiếm khoảng 47% (Hội người Việt Nam Thủ đô Viêng Chăn, 05/5/2026). Đội ngũ giảng dạy tiếng Việt hiện gồm 10 giáo viên chuyên trách (trong đó có 1 chuyên gia do Bộ GD&ĐT Việt Nam biệt phái) và 6 giáo viên dạy các môn tự nhiên song ngữ; thời lượng dạy tiếng Việt được phân bổ theo từng cấp học: 8 tiết/tuần (tiểu học), 6 tiết/tuần (THCS) và 4 tiết/tuần (THPT).
Với mô hình này, nhà trường không chỉ đáp ứng nhu cầu giáo dục của con em người Việt Nam tại Lào mà còn tạo môi trường giao lưu ngôn ngữ, văn hoá giữa học sinh hai nước, qua đó góp phần vun đắp quan hệ hữu nghị và hợp tác Việt Nam – Lào.
3. Sự can dự của các thể chế ngoại giao và chính sách nhà nước
Điểm đặc thù mang tính chính trị của Trường Nguyễn Du là sự hiện diện của mạng lưới bảo trợ đa tầng từ các cơ quan đại diện nhà nước và tổ chức kiều bào.
3.1. Bộ Giáo dục và Đào tạo Việt Nam
Vai trò bảo trợ thể chế và chuẩn hóa học liệu của Bộ Giáo dục và Đào tạo Việt Nam được khẳng định thông qua các văn kiện hợp tác cấp Chính phủ giữa hai nước. Cụ thể, theo Thoả thuận về Kế hoạch hợp tác năm 2017 (công bố tại Thông báo số 12/2017/TB-LPQT của Bộ Ngoại giao), hai bên thống nhất tiếp tục triển khai Đề án “Thí điểm dạy học song ngữ Việt Nam – Lào trong trường Nguyễn Du, Thủ đô Viêng Chăn giai đoạn 2014 – 2020” và “Biên soạn chương trình dạy tiếng Việt và bộ sách giáo khoa tiếng Việt (thực nghiệm) từ lớp 1 – lớp 12 cho học sinh Lào tại Lào” (Bộ Ngoại giao, 16/03/2017).
Thỏa thuận này đã chính thức đặt nền móng chuẩn hóa 12 khối lớp cho chương trình dạy tiếng Việt tại các trường kiều bào, thay thế cho các tài liệu tự phát trước đó. Đến giai đoạn tiếp theo, Nghị định thư hợp tác đào tạo Việt Nam – Lào giai đoạn 2022 – 2027 tiếp tục thể chế hóa định hướng này khi quy định bắt buộc sử dụng “bộ sách dạy tiếng Việt do Bộ Giáo dục và Đào tạo Việt Nam biên soạn giai đoạn 2017- 2021” tại tất cả các cơ sở giáo dục có giảng dạy tiếng Việt trên toàn lãnh thổ Lào.
3.2. Đại sứ quán Việt Nam tại Lào
Với tư cách là thiết chế giáo dục tiêu biểu đặt dưới sự chỉ đạo trực tiếp của Đại sứ quán Việt Nam tại Lào, Trường Nguyễn Du thường xuyên là điểm đến đón tiếp các phái đoàn ngoại giao và lãnh đạo cấp cao của Đảng, Nhà nước. Ngày 12/07/2024, trong chuyến thăm chính thức tới Lào, Chủ tịch nước Tô Lâm đã trực tiếp tới thăm trường, nhấn mạnh sứ mệnh trọng tâm của nhà trường trong việc bảo tồn tiếng Việt, giáo dục truyền thống văn hóa và bồi đắp mối quan hệ đặc biệt Việt Nam – Lào (Quang Anh và cộng sự12/07/2024). Bên cạnh đó, sự đồng hành thường xuyên từ cơ quan đại diện ngoại giao còn được thể hiện qua các chuyến thăm và làm việc của Đại sứ Nguyễn Minh Tâm (tiêu biểu như dịp kỷ niệm 30 năm Ngày Nhà giáo Lào) (Trịnh Dũng, Hải Tiến, 04/10/2024), qua đó, liên tục khẳng định vị thế của trường như một mô hình giáo dục song ngữ quan trọng giúp tăng cường sự gắn kết bền chặt giữa hai quốc gia (Xuân Tú, Bá Thành, 04/10/2024).
3.3. Các thiết chế văn hóa – tâm linh song hành
Mạng lưới bảo tồn văn hóa và ngôn ngữ của Trường Nguyễn Du còn được củng cố nhờ sự phối hợp chặt chẽ với các thiết chế văn hóa – tâm linh tại Thủ đô Viêng Chăn. Cụ thể, Trung tâm Văn hóa Việt Nam tại Lào thường xuyên đồng hành cùng nhà trường tổ chức các hoạt động biểu diễn nghệ thuật, giao lưu văn hóa giàu ý nghĩa chính trị – xã hội như chương trình “Màu hoa đỏ” (Xuân Tú, Bá Thành, 19/12/2024), “Người là niềm tin tất thắng” (Trần Tuấn, 21/05/2025) hay “Lễ kỷ niệm 136 năm Ngày sinh Chủ tịch Hồ Chí Minh” (Xuân Tú, Văn Phiên, 18/05/2026)… Song hành cùng không gian giáo dục, Chùa Phật Tích đóng vai trò là điểm tựa tâm linh kết hợp gìn giữ bản sắc dân tộc thông qua các lớp dạy tiếng Việt miễn phí, tủ sách cộng đồng, tổ chức lễ hội cổ truyền và các hoạt động tri ân, cầu siêu anh hùng liệt sĩ (Xuân Tú, Bá Thành, 26/6/2025). Sự tương hỗ chặt chẽ giữa trường học, trung tâm văn hóa và cơ sở tín ngưỡng đã tạo nên mô hình liên kết đa tầng “giáo dục – văn hóa – tâm linh”, góp phần duy trì bền vững cội nguồn và bản sắc văn hóa Việt Nam trong lòng xã hội sở tại.
3.4. Ủy ban Nhà nước về người Việt Nam ở nước ngoài (Bộ Ngoại giao)
Với chức năng là cơ quan đầu mối của Bộ Ngoại giao triển khai công tác kiều bào, Ủy ban Nhà nước về người Việt Nam ở nước ngoài duy trì thường niên các chương trình lớn như Trại hè Việt Nam (Ngọc Linh, 03/7/2025)và Xuân Quê hương (TTXVN, 17/01/2025), tạo không gian kết nối thế hệ trẻ kiều bào với nguồn cội dân tộc.
Song song với các hoạt động giao lưu, Ủy ban định kỳ phối hợp cùng các cơ sở giáo dục đại học trong nước tổ chức các khóa bồi dưỡng nghiệp vụ sư phạm nhằm nâng cao năng lực giảng dạy cho đội ngũ giáo viên kiều bào (D.Anh, 16/08/2023). Việc giáo viên Trường Nguyễn Du (tiêu biểu như cô Hiền Ni Sả) tham gia trực tiếp vào các khóa đào tạo chuẩn hóa này (USSH, 03/12/2023) là minh chứng rõ nét cho sự gắn kết chặt chẽ giữa nhà trường với các chính sách bảo trợ chuyên môn từ cơ quan ngoại giao chuyên trách của Việt Nam.
4. Một số nhận xét, đánh giá
4.1. Kết quả đã đạt được
Một là, đào tạo nguồn nhân lực cầu nối.
Trường Song ngữ Lào – Việt Nam Nguyễn Du không chỉ thực hiện chức năng giáo dục phổ thông thuần túy mà còn đóng vai trò như một “vườn ươm” nguồn nhân lực trẻ cho quan hệ song phương. Thông qua các sân chơi học thuật và văn hóa, như Cuộc thi tìm kiếm Sứ giả tiếng Việt (Cảnh Tiêu, 23/08/2023) hay Sứ giả tiếng Việt tương lai (Xuân Tú, Văn Phiên, 03/4/2026), học sinh được trau dồi năng lực ngôn ngữ, đồng thời, bồi đắp ý thức giữ gìn và lan tỏa bản sắc dân tộc.
Năng lực song ngữ cũng mở ra cơ hội tiếp cận giáo dục đại học tại Việt Nam cho học sinh của trường; minh chứng rõ nét là năm 2022, Đại học Tôn Đức Thắng đã lần thứ hai cấp học bổng toàn phần cho 10 học sinh Nguyễn Du sang du học (Phạm Kiên, Bá Thành, 11/02/2026). Đây chính là lực lượng kế cận giàu tiềm năng, kết hợp hài hòa giữa tri thức chuyên môn, sự am hiểu văn hóa bản địa và năng lực tiếng Việt vững vàng, sẵn sàng trở thành những hạt nhân củng cố và thúc đẩy mối quan hệ hữu nghị đặc biệt Việt Nam – Lào trong tương lai.
Hai là, thắt chặt đoàn kết liên văn hóa.
Mô hình giáo dục song ngữ tại Trường Song ngữ Lào – Việt Nam Nguyễn Du tạo điều kiện thuận lợi để đội ngũ giáo viên người Lào không chỉ tham gia công tác chuyên môn mà còn trực tiếp tiếp cận, sử dụng tiếng Việt và trải nghiệm các giá trị văn hóa Việt Nam. Thông qua các hội thi tìm hiểu tiếng Việt định kỳ, các thầy cô được nâng cao kỹ năng ngôn ngữ, trau dồi hiểu biết về đất nước, con người Việt Nam, từ đó giữ vai trò như những “sứ giả” kết nối văn hóa ngay trong lòng cộng đồng sở tại (Xuân Tú, Bá Thành, 08/3/2025).
Đồng thời, sự hòa nhập của đội ngũ giáo viên Lào cùng thầy trò người Việt trong các dịp lễ hội truyền thống (như Tết Trung Thu) góp phần làm sâu sắc thêm tinh thần sẻ chia và gắn kết liên văn hóa (Xuân Tú, Bá Thành, 04/10/2025). Những tương tác thường nhật này cho thấy tình hữu nghị Việt – Lào không chỉ được vun đắp từ tầm chính sách vĩ mô, mà còn được nuôi dưỡng tự nhiên thông qua giao lưu văn hóa và mối quan hệ đồng nghiệp tại cơ sở giáo dục.
4.2. Những điểm nghẽn và thách thức địa – văn hóa
Thứ nhất, hiện tượng bản địa hoá và nguy cơ suy giảm sử dụng tiếng Việt.
Trong môi trường xã hội chủ yếu sử dụng tiếng Lào, thế hệ kiều bào trẻ đứng trước sức ép kép: vừa phải hội nhập sâu rộng với đời sống sở tại, vừa phải nỗ lực bảo tồn ngôn ngữ và bản sắc cội nguồn. Thực tiễn cho thấy việc duy trì tiếng Việt không thể diễn ra tự phát mà đòi hỏi các can thiệp giáo dục có chủ đích, trong đó trường Nguyễn Du đóng vai trò là thiết chế nòng cốt duy trì văn hóa dân tộc (Cảnh Tiêu, 23/08/2023).
Đáng lưu ý, quá trình bản địa hóa đang đặt ra nguy cơ “thu hẹp chức năng” của tiếng Việt: từ một ngôn ngữ giao tiếp sống động, đa chức năng trong đời sống thường nhật dần chuyển dịch thành thứ ngôn ngữ mang tính nghi lễ, biểu tượng bản sắc hoặc chỉ giới hạn hẹp trong phạm vi trường học và gia đình. Để làm rõ mức độ của nguy cơ “đứt gãy ngôn ngữ” ở học sinh trung học, các nghiên cứu và chính sách tiếp theo cần sớm triển khai các khảo sát thực địa định lượng về tần suất giao tiếp thực tế của học sinh ngoài khuôn viên nhà trường.
Thứ hai, bất cập về nguồn lực sư phạm.
Nguồn lực sư phạm của trường đang bộc lộ sự mất cân đối lớn so với quy mô đào tạo. Với hơn 1.000 học sinh trên 33 lớp nhưng chỉ có 10 giáo viên tiếng Việt phụ trách (duy nhất 1 chuyên gia biệt phái), định mức 4 – 8 tiết/tuần ở các khối lớp tạo áp lực quá tải nặng nề, hạn chế khả năng đổi mới phương pháp giảng dạy.
Thách thức này càng gia tăng khi tỷ lệ học sinh người Lào hiện chiếm tới 53%, đòi hỏi việc giảng dạy phải chuyển đổi căn bản từ “tiếng mẹ đẻ” sang “ngôn ngữ thứ hai”, lĩnh vực mà trình độ nghiệp vụ song ngữ của đội ngũ tại chỗ nhìn chung chưa đồng đều. Thêm vào đó, việc thiếu vắng các phòng chức năng chuyên đề và thiết bị trực quan đa phương tiện khiến không gian thực hành ngôn ngữ bị bó hẹp trong các lớp học truyền thống, làm giảm sức hấp dẫn và tính thẩm thấu tự nhiên của văn hóa Việt Nam đối với học sinh.
Thứ ba, áp lực cạnh tranh địa văn hóa.
Tại Thủ đô Viêng Chăn, tiếng Việt đang đứng trước sức ép cạnh tranh “sức mạnh mềm” ngày càng gay gắt từ sự mở rộng của các trường học và trung tâm tiếng Trung (gắn với dòng vốn FDI và hạ tầng xuyên biên giới), cùng các mô hình giáo dục tiếng Anh, Thái Lan, Hàn Quốc, Nhật Bản… vốn vượt trội về tính thực dụng trong thị trường lao động và nguồn lực học bổng.
Trong khi đó, việc dạy tiếng Việt tại Trường Song ngữ Lào – Việt Nam Nguyễn Du chủ yếu dựa vào nền tảng tình cảm hữu nghị và biểu tượng chính trị truyền thống. Đối với thế hệ trẻ kiều bào và đặc biệt là hơn 50% học sinh bản địa Lào, nếu tiếng Việt không đi kèm lợi thế sinh kế và lộ trình nghề nghiệp rõ ràng, sức hút của mô hình sẽ dần suy giảm. Thực tế này đòi hỏi công tác ngoại giao văn hóa tại trường phải đổi mới phương thức tiếp cận: chuyển từ quảng bá dựa trên truyền thống sang gắn kết ngôn ngữ với hệ sinh thái học bổng và cơ hội việc làm tại các doanh nghiệp Việt Nam đầu tư ở Lào.
5. Hàm ý chính sách và giải pháp nâng cao vị thế ngoại giao văn hoá của nhà trường
Nhờ sự bảo trợ nhất quán của hai Đảng và hai Nhà nước, Trường Song ngữ Lào – Việt Nam Nguyễn Du đã trở thành thiết chế đối ngoại nhân dân tiêu biểu. Tuy nhiên, trước sức ép bản địa hóa và cạnh tranh địa văn hóa gay gắt, giai đoạn 2026 – 2030 đòi hỏi 3 nhóm giải pháp chiến lược đồng bộ để tối ưu hóa “sức mạnh mềm”:
1) Ở cấp độ thể chế và hợp tác cấp Nhà nước, hai Bộ Giáo dục cần sớm chuẩn hóa khung năng lực tiếng Việt chuyên biệt cho hệ thống trường song ngữ tại Lào, từng bước đưa môn học này vào các kỳ thi chuẩn hóa hoặc xét tuyển chuyển cấp chính thức. Đi đôi với đó là chính sách đột phá về nhân lực thông qua việc tăng chỉ tiêu biệt phái dài hạn giáo viên chất lượng cao cùng chế độ phụ cấp đặc thù. Đồng thời, việc mở rộng các gói học bổng chính phủ trọng điểm tại Việt Nam – đặc biệt trong các lĩnh vực công nghệ số, kinh tế số và quản trị công – sẽ tạo động lực thiết thực, gia tăng sức hút và tính cạnh tranh cho chương trình đào tạo của nhà trường.
2) Về phương diện sư phạm, nhà trường cần đẩy mạnh chuyển đổi số và hiện đại hóa phương pháp dạy tiếng Việt theo hướng tiếp cận ngôn ngữ thứ hai, tích hợp mô hình học theo dự án và sân khấu hóa văn học nhằm thay thế lối truyền thụ ngữ pháp truyền thống. Song hành với đổi mới phương pháp là việc phát triển hệ sinh thái học liệu số (ứng dụng tương tác, sách nói, video văn hóa – lịch sử) phù hợp với thị hiếu giới trẻ, kết hợp đầu tư không gian văn hóa đa phương tiện và phòng học chuyên đề để tiếng Việt thẩm thấu tự nhiên vào đời sống học đường.
3) Về nguồn lực xã hội, cần đẩy mạnh cơ chế hợp tác công – tư (PPP) với các doanh nghiệp Việt Nam tại Lào nhằm huy động tài trợ trang thiết bị số và mở rộng cơ hội việc làm thông qua cam kết ưu tiên tuyển dụng học sinh song ngữ. Đồng thời, việc củng cố mối liên kết “Nhà trường – Gia đình – Hội đoàn” cùng cộng đồng kiều bào và định kỳ tổ chức các lễ hội truyền thống sẽ tạo lập môi trường thực hành ngôn ngữ tự nhiên, gắn kết ngoại giao văn hóa với lợi ích sinh kế thiết thực.
6. Kết luận
Trải qua 60 năm hoạt động, Trường Song ngữ Lào – Việt Nam Nguyễn Du đã định vị vững chắc vai trò kép: bảo tồn tiếng mẹ đẻ cho cộng đồng kiều bào và đào tạo nguồn nhân lực song ngữ ưu tú phục vụ mối quan hệ đặc biệt Việt Nam – Lào.
Đứng trước sự cạnh tranh từ các mô hình giáo dục quốc tế và xu hướng bản địa hóa, ngoại giao văn hóa không thể chỉ dựa vào tình cảm lịch sử mà phải kiến tạo lợi thế sinh kế cụ thể. Việc thực thi đồng bộ các giải pháp về thể chế, chuyển đổi số sư phạm và liên kết doanh nghiệp giai đoạn 2026 – 2030 là điều kiện tiên quyết để giữ vững vị thế của trường. Trong tương lai gần, chúng tôi hy vọng sẽ có cơ hội tập trung khảo sát định lượng tần suất sử dụng tiếng Việt ngoài học đường, cung cấp cơ sở thực chứng nhằm hoàn thiện chính sách kiều bào và chiến lược ngoại giao văn hóa trong kỷ nguyên mới.
Tài liệu tham khảo:
Báo Quân đội Nhân dân (12/7/2024). Chủ tịch nước Tô Lâm thăm, tặng quà Trường song ngữ Lào – Việt Nam Nguyễn Du. https://www.qdnd.vn/chinh-tri/tin-tuc/chu-tich-nuoc-to-lam-tham-tang-qua-truong-song-ngu-lao-viet-nam-nguyen-du-785026.
Bộ Ngoại giao (2017). Thông báo số 12/2017/TB-LPQT ngày 16/03/2017 về việc điều ước quốc tế có hiệu lực. https://thuvienphapluat.vn/van-ban/Linh-vuc-khac/Thong-bao-12-2017-TB-LPQT-hieu-luc-Thoa-thuan-Ke-hoach-hop-tac-Viet-Nam-Lao-348077.aspx
Bộ Ngoại giao Việt Nam (02/12/2025). Tuyên bố chung Việt Nam – Lào. https://vnembassy-beijing.mofa.gov.vn/vi/web/guest/tin-chi-tiet/chi-tiet/tuyen-bo-chung-viet-nam-lao-58120-138.html.
Cảnh Tiêu (23/8/2023). Lãnh đạo Ủy ban Nhà nước về NVNONN tiếp đoàn giáo viên, học sinh của trường song ngữ Lào – Việt Nam. https://scov.gov.vn/cong-tac-ve-nvnonn/tin-tuc/lanh-dao-uy-ban-nha-nuoc-ve-nvnon-tiep-doan-thay-co-hoc-sinh-truong-song-ngu-lao-viet-nam-nguyen-du.html.
D. Anh (16/08/2023). Tập huấn giảng dạy cho giáo viên người Việt Nam ở nước ngoài. https://baochinhphu.vn/tap-huan-giang-day-tieng-viet-cho-giao-vien-nguoi-viet-nam-o-nuoc-ngoai-102230816184538835.htm.
Hội người Việt Nam Thủ đô Viêng Chăn (05/5/2026). Báo cáo đánh giá tình hình Trường Song ngữ Nguyễn Du giai đoạn 2021 – 2026.
Mai Văn Hoan (07/11/2015). Ngôi trường Nguyễn Du ở Viêng Chăn. https://baoquangtri.vn/xa-hoi-doi-song/201511/ngoi-truong-nguyen-du-o-vien-chan-2129949/
Phạm Kiên, Bá Thành (2023). Nơi ươm mầm tài năng và vun đắp tình hữu nghị Việt – Lào. https://www.vietnamplus.vn/noi-uom-mam-tai-nang-va-vun-dap-tinh-huu-nghi-viet-lao-post850635.vnp
Ngọc Linh (03/07/2025). Trại hè Việt Nam 2025: Kiều bào trẻ lan tỏa khát vọng Việt Nam hòa bình và phát triển. https://scov.gov.vn/cong-tac-ve-nvnonn/tin-tuc/trai-he-viet-nam-2025-kieu-bao-tre-lan-toa-khat-vong-viet-nam-hoa-binh-va-phat-trien.html
Phạm Kiên, Bá Thành (11/03/2023). Nơi ươm mầm tài năng và vun đắp tình hữu nghị Việt Nam – Lào. https://www.vietnamplus.vn/noi-uom-mam-tai-nang-va-vun-dap-tinh-huu-nghi-viet-lao-post850635.vnp.
Phạm Kiên, Bá Thành (11/02/2026). Trao học bổng du học Việt Nam cho học sinh Trường Nguyễn Du tại Lào. https://www.vietnamplus.vn/trao-hoc-bong-du-hoc-viet-nam-cho-hoc-sinh-truong-nguyen-du-tai-lao-post772516.vnp.
Quang Anh, Việt Anh, Chí Thành(12/07/2024). Chủ tịch nước Tô Lâm thăm, tặng quà Trường song ngữ Lào – Việt Nam. https://vtv.vn/chinh-tri/chu-tich-nuoc-to-lam-tham-tang-qua-truong-song-ngu-lao-viet-nam-20240712114207372.htm.
Trịnh Dũng, Hải Tiến (04/10/2024). Đại sứ Việt Nam tại Lào Nguyễn Minh Tâm thăm Trường Song ngữ Lào – Việt Nam Nguyễn Du. https://nhandan.vn/dai-su-viet-nam-tai-lao-nguyen-minh-tam-tham-truong-song-ngu-lao-viet-nam-nguyen-du-post834851.html
Trần Tuấn (21/05/2025). Chương trình biểu diễn nghệ thuật “Người là niềm tin tất thắng”. https://vovworld.vn/vi-VN/van-hoa/chuong-trinh-bieu-dien-nghe-thuat-nguoi-la-niem-tin-tat-thang-2221120.vov5
TTXVN (17/01/2025). Xuân quê hương 2025: Kiều bào cùng hướng về một Việt Nam vươn mình mạnh mẽ. https://scov.gov.vn/cong-tac-ve-nvnonn/tin-tuc/xuan-que-huong-2025-kieu-bao-cung-huong-ve-mot-viet-nam-vuon-minh-manh-me.html
USSH (03/12/2023). Giảng dạy tiếng Việt cho giáo viên kiều bào: Bảo tồn ngôn ngữ và văn hóa Việt khắp thế giới. https://ussh.vnu.edu.vn/vi/news/dao-tao/giang-day-tieng-viet-cho-giao-vien-kieu-bao-bao-ton-ngon-ngu-va-van-hoa-viet-khap-the-gioi-23040.html.
VOV (12/07/2024). Chủ tịch nước Tô Lâm thăm Trường song ngữ Lào – Việt Nam Nguyễn Du. https://vov.gov.vn/chu-tich-nuoc-to-lam-tham-truong-song-ngu-lao-viet-nam-nguyen-du-dtnew-886933
Vietnamplus (05/09/2014). Trường song ngữ Lào – Việt Nam Nguyễn Du đón năm học mới. https://www.vietnamplus.vn/truong-song-ngu-lao-viet-nam-nguyen-du-don-nam-hoc-moi-post279671.vnp
Vietnamplus (30/06/2015). Trường song ngữ Lào – Việt Nam Nguyễn Du bế giảng năm học đầu tiên. https://www.vietnamplus.vn/truong-song-ngu-lao-viet-nam-nguyen-du-be-giang-nam-hoc-dau-tien-post330439.vnp.
Xuân Tú, Văn Phiên (18/05/2026). Trường Song ngữ Lào – Việt Nam Nguyễn Du tổ chức kỷ niệm ngày sinh của Bác Hồ. https://www.vietnamplus.vn/truong-song-ngu-lao-viet-nam-nguyen-du-to-chuc-ky-niem-ngay-sinh-bac-ho-post1111141.vnp
Xuân Tú, Bá Thành (26/06/2025). Chùa Phật Tích – nơi truyền cảm hứng văn hóa Việt trên đất nước Triệu Voi. https://www.vietnamplus.vn/chua-phat-tich-noi-truyen-cam-hung-van-hoa-viet-tren-dat-nuoc-trieu-voi-post1046537.vnp
Xuân Tú, Bá Thành (04/10/2024). Mô hình song ngữ Việt Nam – Lào giúp tăng cường sự gắn kết giữa hai nước. https://www.vietnamplus.vn/mo-hinh-truong-song-ngu-viet-nam-lao-giup-tang-tinh-gan-ket-giua-hai-nuoc-post981252.vn
Xuân Tú, Bá Thành (19/12/2024). 80 năm Quân đội Nhân dân Việt Nam: Nhịp cầu văn hóa Việt Nam – Lào. https://www.vietnamplus.vn/80-nam-quan-doi-nhan-dan-viet-nam-nhip-cau-van-hoa-viet-nam-lao-post1003017.vnp.
Xuân Tú, Bá Thành (10/09/2024). Trường song ngữ Lào – Việt Nam Nguyễn Du – nơi chắp cánh nhân tài. https://www.vietnamplus.vn/truong-song-ngu-lao-viet-nam-nguyen-du-noi-chap-canh-nhan-tai-post975619.vnp.
Xuân Tú, Bá Thành (08/03/2025). Sôi động cuộc thi hỏi đáp tiếng Việt dành cho các giáo viên Lào. https://www.vietnamplus.vn/soi-dong-cuoc-thi-hoi-dap-tieng-viet-danh-cho-cac-giao-vien-lao-post1019442.vnp
Xuân Tú, Bá Thành (04/10/2025). Vui Tết Trung Thu, gắn kết Việt – Lào tại Trường Song ngữ Lào – Việt Nam Nguyễn Du. https://www.vietnamplus.vn/vui-tet-trung-thu-gan-ket-viet-lao-tai-truong-song-ngu-lao-viet-nam-nguyen-du-post1067947.vnp.
Xuân Tú, Văn Phiên (03/04/2026). Tôn vinh tiếng Việt: Cầu nối gìn giữ quan hệ đặc biệt Việt Nam – Lào mãi vững bền. https://www.vietnamplus.vn/ton-vinh-tieng-viet-cau-noi-gin-giu-quan-he-dac-biet-viet-nam-lao-mai-vung-ben-post1102808.vnp.
