Enhancing the quality of social supervision and criticism by the commune-level Vietnam Fatherland Front in Can Tho city
TS. Trương Vĩnh Xuân
Học viện Chính trị Khu vực IV|
Email: xuan2002@yahoo.com
ThS. Trần Nguyễn Yến Ngọc
Học viện Chính trị khu vực IV
Email: yenngoc2107@gmail.com
(Quanlynhanuoc.vn) – Giám sát, phản biện xã hội của Mặt trận Tổ quốc Việt Nam cấp xã có vai trò quan trọng trong phát huy quyền làm chủ của Nhân dân, nâng cao trách nhiệm giải trình và hoàn thiện chính sách ở cơ sở. Trên cơ sở phân tích quy định pháp luật và thực tiễn tại thành phố Cần Thơ, bài viết đánh giá kết quả đạt được, chỉ ra những hạn chế về năng lực cán bộ, nội dung, phương thức thực hiện và cơ chế tiếp thu, phản hồi kiến nghị. Từ đó, đề xuất các giải pháp nâng cao năng lực đội ngũ cán bộ, đổi mới sự lãnh đạo của cấp ủy, đa dạng hóa phương thức giám sát, phản biện gắn với chuyển đổi số, bảo đảm nguồn lực và tăng cường trách nhiệm của người đứng đầu. Qua đó, góp phần nâng cao chất lượng giám sát, phản biện xã hội của Mặt trận Tổ quốc Việt Nam cấp xã, đáp ứng yêu cầu đổi mới quản trị địa phương.
Từ khóa: Giám sát; phản biện xã hội; Mặt trận Tổ quốc Việt Nam; chính quyền cấp xã; chính sách; Cần Thơ.
Abstract: Supervision and social criticism by commune-level chapters of the Vietnam Fatherland Front play an important role in promoting the People’s right to exercise ownership, enhancing accountability, and improving policymaking at the grassroots level. Based on an analysis of the legal framework and practical experience in Can Tho City, this article assesses achievements and identifies limitations in staff capacity, the content and methods of implementation, and mechanisms for receiving and responding to recommendations. It then proposes solutions to strengthen staff capacity, renew the leadership of Party committees, diversify supervision and social criticism methods through digital transformation, ensure adequate resources, and enhance the accountability of heads of agencies and organizations. These measures are expected to improve the quality of supervision and social criticism by commune-level chapters of the Vietnam Fatherland Front and meet the requirements of local governance reform.
Keywords: Social supervision; social criticism; Vietnam Fatherland Front; commune-level authorities; public policy; Can Tho City.
1. Đặt vấn đề
Kiểm soát quyền lực nhà nước là yêu cầu quan trọng trong quá trình xây dựng và hoàn thiện Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam. Nghị quyết số 27-NQ/TW ngày 09/11/2022 của Ban Chấp hành Trung ương Đảng (khóa XIII) xác định nhiệm vụ tiếp tục hoàn thiện cơ chế kiểm soát quyền lực nhà nước, bảo đảm quyền lực nhà nước được kiểm soát hiệu quả (Ban Chấp hành Trung ương Đảng, 2022). Trong cơ chế đó, Mặt trận Tổ quốc Việt Nam giữ vai trò quan trọng thông qua hoạt động giám sát, phản biện xã hội, tham gia xây dựng Đảng, Nhà nước và phản ánh ý kiến, kiến nghị của Nhân dân đến các cơ quan có thẩm quyền. Đây là những phương thức góp phần tăng cường sự tham gia của Nhân dân, nâng cao trách nhiệm giải trình và thúc đẩy việc thực thi quyền lực nhà nước theo quy định của pháp luật.
Ở cấp xã, giám sát và phản biện xã hội của Mặt trận Tổ quốc Việt Nam có ý nghĩa thiết thực đối với hoạt động của chính quyền địa phương, bởi đây là cấp trực tiếp giải quyết nhiều vấn đề gắn với đời sống và quyền, lợi ích hợp pháp, chính đáng của người dân. Yêu cầu nâng cao chất lượng hoạt động này càng trở nên cấp thiết trong bối cảnh tổ chức chính quyền địa phương theo mô hình hai cấp được triển khai từ ngày 01/7/2025. Luật Tổ chức chính quyền địa phương số 72/2025/QH15 nhấn mạnh yêu cầu xây dựng chính quyền địa phương gần dân, phục vụ Nhân dân, phát huy quyền làm chủ của Nhân dân và bảo đảm cơ chế phản biện xã hội ở địa phương (Quốc hội, 2025a). Đồng thời, Luật số 97/2025/QH15 sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Mặt trận Tổ quốc Việt Nam và một số luật có liên quan, tạo cơ sở pháp lý cần được cập nhật khi nghiên cứu tổ chức và hoạt động của Mặt trận Tổ quốc Việt Nam trong bối cảnh mới (Quốc hội, 2025b).
Tại thành phố Cần Thơ, hoạt động giám sát và phản biện xã hội của Mặt trận Tổ quốc Việt Nam các cấp đã có những đổi mới về nội dung và phương thức thực hiện. Tuy nhiên, việc nâng cao chất lượng hoạt động của Mặt trận Tổ quốc Việt Nam cấp xã vẫn đặt ra những yêu cầu cần tiếp tục nghiên cứu, nhất là về năng lực đội ngũ cán bộ, lựa chọn nội dung giám sát và phản biện, phương thức tổ chức thực hiện, cũng như việc tiếp thu, giải quyết và phản hồi các kiến nghị sau giám sát, phản biện xã hội. Những vấn đề này cần được xem xét trên cơ sở bằng chứng thực tiễn, gắn với yêu cầu nâng cao hiệu lực, hiệu quả hoạt động của chính quyền địa phương trong mô hình tổ chức mới.
Trên cơ sở phân tích, tổng hợp các văn bản pháp luật và dữ liệu thứ cấp từ báo cáo của Mặt trận Tổ quốc Việt Nam thành phố Cần Thơ, bài viết tập trung đánh giá thực trạng giám sát, phản biện xã hội của Mặt trận cấp xã đối với chính quyền địa phương cùng cấp trong năm 2025 và sáu tháng đầu năm 2026; từ đó, nhận diện những kết quả, hạn chế và nguyên nhân, làm cơ sở đề xuất các giải pháp nâng cao chất lượng hoạt động giám sát, phản biện trong thời gian tới.
2. Giám sát, phản biện xã hội của Mặt trận Tổ quốc Việt Nam cấp xã và vai trò đối với chính quyền địa phương
2.1. Khái niệm giám sát, phản biện xã hội của Mặt trận Tổ quốc Việt Nam cấp xã
Giám sát và phản biện xã hội là những phương thức quan trọng để Nhân dân tham gia kiểm soát quyền lực nhà nước, góp phần bảo đảm hoạt động của các cơ quan công quyền tuân thủ pháp luật, đáp ứng yêu cầu và lợi ích chính đáng của xã hội. Dưới góc độ pháp lý, giám sát tập trung vào việc theo dõi, xem xét, đánh giá hoạt động của các cơ quan, tổ chức và cá nhân có liên quan trong quá trình thực hiện chủ trương, chính sách, pháp luật; trong đó, phản biện xã hội tập trung vào việc nhận xét, đánh giá, nêu chính kiến và kiến nghị đối với các dự thảo chính sách, văn bản, chương trình, dự án, đề án nhằm góp phần bảo đảm tính phù hợp và khả thi của các quyết định trước khi được ban hành hoặc triển khai.
Về phương diện lý luận, phản biện xã hội còn được tiếp cận như một hình thức tham gia của công dân và các tổ chức xã hội vào quá trình thực thi quyền lực chính trị. Theo Bùi Xuân Đức (2010), hoạt động này thể hiện mối quan hệ giữa chủ thể đưa ra quyết định lãnh đạo, quản lý với các cá nhân, tổ chức tham gia nhận xét, đánh giá và kiến nghị nhằm hoàn thiện quyết định, hướng đến lợi ích chung của xã hội. Cách tiếp cận này cho thấy, phản biện xã hội không chỉ có ý nghĩa đối với chất lượng của chính sách mà còn góp phần mở rộng sự tham gia của người dân vào quá trình quản lý nhà nước.
Theo Luật Mặt trận Tổ quốc Việt Nam năm 2015 (sửa đổi, bổ sung năm 2025) Mặt trận Tổ quốc Việt Nam là bộ phận của hệ thống chính trị, có chức năng giám sát, phản biện xã hội, đại diện và bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp, chính đáng của Nhân dân (Quốc hội, 2015, 2025b). Trong phạm vi cấp xã, hoạt động này hướng đến việc xem xét trách nhiệm và hoạt động của chính quyền địa phương, bao gồm: Hội đồng nhân dân và Ủy ban nhân dân, cùng các cơ quan, tổ chức, cá nhân có liên quan theo quy định pháp luật. Qua đó, Mặt trận Tổ quốc Việt Nam cấp xã góp phần phản ánh tâm tư, nguyện vọng của Nhân dân, phát hiện những bất cập trong tổ chức thực hiện chính sách và kiến nghị cơ quan có thẩm quyền xem xét, giải quyết.
Từ những phân tích trên, có thể hiểu, giám sát của Mặt trận Tổ quốc Việt Nam cấp xã đối với chính quyền địa phương cùng cấp là hoạt động theo dõi, xem xét, đánh giá và kiến nghị của Ủy ban Mặt trận Tổ quốc Việt Nam cấp xã, trực tiếp hoặc thông qua sự phối hợp với các tổ chức thành viên, đối với việc thực hiện chính sách, pháp luật, chức trách và nhiệm vụ của các cơ quan, tổ chức, cá nhân thuộc phạm vi giám sát theo quy định pháp luật. Hoạt động này nhằm phát hiện những bất cập, hạn chế, kiến nghị biện pháp khắc phục và góp phần nâng cao trách nhiệm của chính quyền địa phương trong thực thi công vụ.
Trong khi đó, phản biện xã hội của Mặt trận Tổ quốc Việt Nam cấp xã đối với chính quyền địa phương cùng cấp là hoạt động nhận xét, đánh giá, nêu chính kiến và kiến nghị của Mặt trận Tổ quốc Việt Nam cấp xã, trực tiếp hoặc phối hợp với các tổ chức thành viên, đối với những dự thảo văn bản, chương trình, kế hoạch, dự án, đề án và nội dung chính sách thuộc phạm vi phản biện xã hội theo quy định pháp luật. Hoạt động này nhằm góp phần làm rõ cơ sở thực tiễn, tính phù hợp, tính khả thi và tác động của các dự thảo, qua đó, nâng cao chất lượng quyết định và hiệu quả tổ chức thực hiện chính sách ở địa phương.
Như vậy, giám sát và phản biện xã hội của Mặt trận Tổ quốc Việt Nam cấp xã có mối quan hệ bổ trợ nhưng không đồng nhất. Nếu giám sát chủ yếu hướng đến việc xem xét quá trình thực thi chính sách, pháp luật và trách nhiệm của các chủ thể có liên quan, thì phản biện xã hội tập trung vào việc góp ý, kiến nghị nhằm hoàn thiện các dự thảo trước khi được quyết định hoặc ban hành. Sự kết hợp giữa hai hoạt động này góp phần tăng cường kiểm soát quyền lực nhà nước, phát huy quyền làm chủ của Nhân dân và nâng cao chất lượng, hiệu quả hoạt động của chính quyền địa phương cấp xã.
2.2. Vai trò của giám sát, phản biện xã hội đối với chính quyền địa phương cấp xã
Thứ nhất, góp phần xây dựng chính quyền địa phương cấp xã, hoàn thiện chính sách và nâng cao hiệu quả thực thi pháp luật.
Chính quyền địa phương cấp xã, gồm: Hội đồng nhân dân và Ủy ban nhân dân, có trách nhiệm quyết định, tổ chức thực hiện các nhiệm vụ phát triển kinh tế – xã hội và quản lý nhà nước trên địa bàn theo thẩm quyền. Trong quá trình thực hiện chức năng, nhiệm vụ, Hội đồng nhân dân ban hành nghị quyết, Ủy ban nhân dân ban hành quyết định theo quy định pháp luật; đồng thời, các cơ quan này tham gia xây dựng, góp ý đối với dự thảo văn bản, chính sách của cơ quan có thẩm quyền cấp trên. Nội dung các văn bản và chính sách đó có thể tác động trực tiếp đến quyền, lợi ích hợp pháp, chính đáng và đời sống của người dân. Vì vậy, thông qua phản biện xã hội, Ủy ban Mặt trận Tổ quốc Việt Nam cấp xã và các tổ chức thành viên có điều kiện tập hợp ý kiến, nguyện vọng của Nhân dân, nhận xét, đánh giá và kiến nghị điều chỉnh những nội dung chưa phù hợp với thực tiễn. Hoạt động này góp phần nâng cao chất lượng chính sách, bảo đảm tính khả thi của các quyết định quản lý, tăng cường đồng thuận xã hội và bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp, chính đáng của Nhân dân (Quốc hội, 2015, 2025b).
Bên cạnh phản biện xã hội đối với các dự thảo, giám sát việc tổ chức thực hiện chính sách, pháp luật là phương thức quan trọng để Mặt trận Tổ quốc Việt Nam cấp xã tham gia xây dựng chính quyền. Thông qua việc theo dõi, xem xét, đánh giá hoạt động của cơ quan, tổ chức, cá nhân thuộc phạm vi giám sát, Mặt trận có thể phát hiện những bất cập trong thực thi công vụ, việc thực hiện nghị quyết của Hội đồng nhân dân, quyết định của Ủy ban nhân dân và các quy định có liên quan đến quyền, lợi ích của Nhân dân; từ đó kiến nghị cơ quan có thẩm quyền xem xét, khắc phục. Việc thực hiện giám sát phải tuân thủ các nguyên tắc và hình thức theo quy định pháp luật, bảo đảm khách quan, công khai, minh bạch, không làm ảnh hưởng đến hoạt động bình thường của cơ quan, tổ chức, cá nhân được giám sát. Qua đó, giám sát và phản biện xã hội góp phần tăng cường trách nhiệm giải trình, phòng ngừa sai sót và nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản lý nhà nước ở cơ sở.
Thứ hai, góp phần phát huy dân chủ ở cơ sở và bảo đảm quyền làm chủ của Nhân dân.
Cấp xã là địa bàn trực tiếp triển khai nhiều chủ trương, chính sách liên quan đến đời sống người dân. Vì vậy, bảo đảm người dân được tiếp cận thông tin, tham gia góp ý, bày tỏ nguyện vọng và giám sát hoạt động của chính quyền là yêu cầu quan trọng trong thực hiện dân chủ ở cơ sở. Luật Thực hiện dân chủ ở cơ sở năm 2022 xác định các nội dung và phương thức để công dân thực hiện quyền được biết, tham gia ý kiến, quyết định, kiểm tra và giám sát theo quy định của pháp luật (Quốc hội, 2022).
Trong quá trình đó, Mặt trận Tổ quốc Việt Nam cấp xã giữ vai trò tập hợp, phản ánh ý kiến, kiến nghị của Nhân dân; tổ chức giám sát việc thực hiện các nội dung công khai, việc giải quyết kiến nghị và trách nhiệm của chính quyền đối với những vấn đề người dân quan tâm. Đồng thời, thông qua phản biện xã hội, Mặt trận tạo điều kiện để tiếng nói của người dân và các tổ chức thành viên được chuyển tải đến cơ quan có thẩm quyền trong quá trình xây dựng, hoàn thiện chính sách. Những hoạt động này góp phần mở rộng sự tham gia thực chất của Nhân dân vào quản lý nhà nước, tăng cường đối thoại giữa chính quyền với người dân và củng cố niềm tin của Nhân dân đối với chính quyền địa phương.
Như vậy, giám sát và phản biện xã hội của Mặt trận Tổ quốc Việt Nam cấp xã vừa góp phần nâng cao chất lượng xây dựng, thực thi chính sách và hiệu quả hoạt động của chính quyền, vừa là phương thức quan trọng để phát huy dân chủ ở cơ sở. Hai vai trò này có mối quan hệ chặt chẽ: chính quyền hoạt động công khai, minh bạch và có trách nhiệm giải trình sẽ tạo điều kiện để Nhân dân tham gia giám sát, phản biện; ngược lại, sự tham gia và giám sát của Nhân dân góp phần thúc đẩy chính quyền thực hiện tốt hơn trách nhiệm phục vụ người dân.
3. Thực trạng hoạt động giám sát, phản biện xã hội của Mặt trận Tổ quốc Việt Nam cấp xã ở thành phố Cần Thơ
3.1. Kết quả đạt được
Thành phố Cần Thơ sau sắp xếp đơn vị hành chính cấp tỉnh có diện tích tự nhiên khoảng 6.360 km², dân số 4.199.824 người, với 27 dân tộc cùng sinh sống, chủ yếu là dân tộc Kinh, Khmer và Hoa. Thành phố có 103 đơn vị hành chính cấp xã, gồm: 31 phường và 72 xã theo Nghị quyết số 1668/NQ-UBTVQH15 ngày 16/6/2025 của Ủy ban Thường vụ Quốc hội. Sự đa dạng về thành phần dân tộc, đặc điểm địa bàn và điều kiện kinh tế – xã hội đặt ra yêu cầu phát huy sức mạnh đại đoàn kết toàn dân tộc, bảo đảm quyền và lợi ích hợp pháp, chính đáng của Nhân dân. Trong bối cảnh sắp xếp đơn vị hành chính và tổ chức chính quyền địa phương theo mô hình hai cấp, Mặt trận Tổ quốc Việt Nam cấp xã có vai trò quan trọng trong tập hợp ý kiến, nguyện vọng của người dân, tăng cường đồng thuận xã hội và tham gia giám sát hoạt động của chính quyền địa phương.
Sau khi mô hình chính quyền địa phương hai cấp chính thức vận hành từ ngày 01/7/2025, hệ thống Mặt trận Tổ quốc Việt Nam cấp xã được tổ chức tương ứng với các đơn vị hành chính mới, tạo cơ sở triển khai nhiệm vụ giám sát, phản biện xã hội trong điều kiện địa bàn và cơ cấu tổ chức có nhiều thay đổi. Công tác này được Mặt trận Tổ quốc Việt Nam thành phố quan tâm chỉ đạo, hướng dẫn. Năm 2026, Ban Thường trực Ủy ban Mặt trận Tổ quốc Việt Nam thành phố tiếp tục triển khai nhiệm vụ thông qua Kế hoạch số 30-KH/MTTQ-BTT ngày 11/3/2026. Trên cơ sở đó, các xã, phường xây dựng kế hoạch và tổ chức thực hiện hoạt động giám sát, phản biện xã hội phù hợp với nhiệm vụ và tình hình địa phương (Ban Thường trực Ủy ban Mặt trận Tổ quốc Việt Nam thành phố Cần Thơ, 2026c).
Về đội ngũ cán bộ, theo số liệu của Ban Thường trực Ủy ban Mặt trận Tổ quốc Việt Nam thành phố Cần Thơ (2025a), sau sắp xếp, đội ngũ cán bộ Mặt trận cấp xã có 1.118 người; Ban Công tác Mặt trận có 1.227 người. Bình quân, mỗi xã, phường có khoảng 10,9 cán bộ Mặt trận. Phường Sóc Trăng có 22 cán bộ, trong khi xã Thạnh Phú có 6 cán bộ; 57 xã, phường có từ 6 đến 10 cán bộ. Sự khác biệt về quy mô nhân sự giữa các đơn vị, trong khi nhiệm vụ giám sát, phản biện xã hội đòi hỏi kiến thức pháp luật, kỹ năng phân tích chính sách, tổng hợp ý kiến và theo dõi việc giải quyết kiến nghị, đặt ra yêu cầu nâng cao chất lượng đội ngũ, tăng cường phối hợp với các tổ chức thành viên và huy động chuyên gia tham gia hoạt động chuyên môn.
Về kết quả giám sát và phản biện xã hội năm 2025, theo báo cáo của Ban Thường trực Ủy ban Mặt trận Tổ quốc Việt Nam thành phố Cần Thơ (2025b), Mặt trận Tổ quốc Việt Nam các cấp đã tham gia góp ý 11 dự thảo luật, pháp lệnh và nghị định; 598 dự thảo nghị quyết, quyết định, kế hoạch, đề án và chỉ thị của Thành ủy, Hội đồng nhân dân, Ủy ban nhân dân thành phố. Trong tổng số 598 dự thảo, cấp thành phố góp ý 80 dự thảo, cấp xã góp ý 518 dự thảo. Kết quả này phản ánh phạm vi tham gia tương đối rộng của Mặt trận Tổ quốc Việt Nam cấp xã vào quá trình xây dựng, hoàn thiện văn bản và chính sách có liên quan đến địa phương. Trong đợt lấy ý kiến Nhân dân đối với dự thảo sửa đổi, bổ sung một số điều của Hiến pháp năm 2013, báo cáo ghi nhận có 1.508.821 lượt ý kiến góp ý được tổng hợp và gửi đến cơ quan có thẩm quyền. Kết quả này thể hiện vai trò tập hợp, phản ánh ý kiến của Nhân dân; tuy nhiên, cần phân biệt số lượt ý kiến với số người tham gia khi đánh giá mức độ tham gia của người dân.
Về hoạt động giám sát, Mặt trận Tổ quốc Việt Nam và các tổ chức chính trị – xã hội cấp xã đã thực hiện 466 cuộc giám sát. Toàn thành phố có 103 Ban Thanh tra nhân dân với 1.824 thành viên, thực hiện 172 cuộc giám sát; 144 Ban Giám sát đầu tư của cộng đồng với 982 thành viên, thực hiện giám sát 199 công trình xây dựng sử dụng vốn nhà nước và nguồn lực huy động trong Nhân dân. Các số liệu cho thấy, hoạt động giám sát được triển khai qua nhiều chủ thể, trong đó có sự tham gia của các thiết chế giám sát của cộng đồng. Đối với phản biện xã hội, Mặt trận Tổ quốc Việt Nam các cấp đã thực hiện 139 nội dung phản biện; riêng cấp xã thực hiện 102 nội dung, thông qua hội nghị phản biện và góp ý bằng văn bản. Tuy nhiên, để đánh giá đầy đủ hiệu quả, cần xem xét thêm chất lượng kiến nghị, mức độ tiếp thu và tác động của các nội dung phản biện đối với việc hoàn thiện dự thảo văn bản, chính sách (Ban Thường trực Ủy ban Mặt trận Tổ quốc Việt Nam thành phố Cần Thơ, 2025b).
Về kết quả 6 tháng đầu năm 2026, Mặt trận Tổ quốc Việt Nam và các tổ chức chính trị – xã hội cấp xã đã chủ trì 290 cuộc giám sát, trong đó có 50 cuộc thông qua nghiên cứu văn bản và 240 cuộc thông qua việc thành lập đoàn giám sát. Nội dung giám sát tập trung đáng kể vào công tác bầu cử đại biểu Quốc hội và đại biểu Hội đồng nhân dân các cấp. Theo báo cáo của thành phố, công tác chuẩn bị văn bản, thành lập các tổ chức phụ trách bầu cử và tổ chức hội nghị hiệp thương tại các xã, phường cơ bản được thực hiện đúng quy định, bảo đảm tiến độ và thành phần theo yêu cầu.
Trong cùng kỳ, Mặt trận Tổ quốc Việt Nam tại 103 xã, phường đã phản biện 127 dự thảo văn bản và ban hành 127 văn bản kiến nghị. Trong số này, 28 văn bản kiến nghị đã được cơ quan soạn thảo phản hồi bằng văn bản tiếp thu hoặc giải trình (Ban Thường trực Ủy ban Mặt trận Tổ quốc Việt Nam thành phố Cần Thơ, 2026b). Tỷ lệ văn bản kiến nghị đã có phản hồi bằng văn bản đạt khoảng 22%. Đây là chỉ báo cần được quan tâm khi đánh giá trách nhiệm phản hồi của cơ quan soạn thảo. Tuy nhiên, cần phân biệt tỷ lệ phản hồi với tỷ lệ tiếp thu thực chất, bởi văn bản phản hồi có thể bao gồm cả nội dung giải trình không tiếp thu. Hoạt động giám sát và phản biện xã hội của Mặt trận Tổ quốc Việt Nam cấp xã tại thành phố Cần Thơ được triển khai trên phạm vi rộng, với sự tham gia của Mặt trận, các tổ chức chính trị – xã hội, Ban Thanh tra nhân dân và Ban Giám sát đầu tư của cộng đồng. Nội dung hoạt động bao quát cả quá trình góp ý xây dựng văn bản, giám sát việc thực hiện chính sách, pháp luật và theo dõi các vấn đề liên quan trực tiếp đến đời sống người dân. Việc duy trì hoạt động trong bối cảnh sắp xếp đơn vị hành chính cho thấy nỗ lực kiện toàn tổ chức và triển khai nhiệm vụ của hệ thống Mặt trận tại cơ sở.
3.2. Những hạn chế, bất cập
Một là, năng lực thực hiện nhiệm vụ chưa đồng đều. Quy mô nhân sự giữa các xã, phường có sự khác biệt; trong khi hoạt động giám sát, phản biện xã hội đòi hỏi kiến thức pháp luật, kỹ năng phân tích chính sách, tổng hợp thông tin và theo dõi việc giải quyết kiến nghị. Việc kiện toàn tổ chức sau sắp xếp cũng đặt ra yêu cầu nâng cao năng lực phối hợp và chuyên môn hóa đội ngũ cán bộ. Những hạn chế cụ thể về trình độ và kỹ năng cần được xác định trên cơ sở hồ sơ cán bộ hoặc kết quả khảo sát.
Hai là, phương thức giám sát, phản biện xã hội chưa đa dạng. Hoạt động chủ yếu được thực hiện thông qua đoàn giám sát, phối hợp giám sát, hội nghị phản biện và góp ý bằng văn bản. Việc ứng dụng công nghệ số để tiếp nhận phản ánh, tổng hợp ý kiến, công khai kết quả và theo dõi kiến nghị chưa được thể hiện rõ trong các số liệu được cung cấp. Điều này đặt ra yêu cầu đổi mới phương thức hoạt động, phù hợp với điều kiện của từng địa bàn.
Ba là, việc tiếp thu và phản hồi kiến nghị cần được tăng cường. Trong 6 tháng đầu năm 2026, mới có 28/127 văn bản kiến nghị phản biện được cơ quan soạn thảo phản hồi bằng văn bản, tương đương khoảng 22% (Ban Thường trực Ủy ban Mặt trận Tổ quốc Việt Nam thành phố Cần Thơ, 2026b). Số liệu này cho thấy, cần tiếp tục làm rõ trách nhiệm phản hồi, thời hạn xử lý và cơ chế theo dõi kết quả thực hiện kiến nghị. Đồng thời, cần thống kê riêng số kiến nghị được tiếp thu toàn bộ, tiếp thu một phần và không tiếp thu để đánh giá thực chất hiệu quả phản biện xã hội.
Bốn là, điều kiện tổ chức phản biện xã hội còn có những khó khăn. Thời gian gửi dự thảo để lấy ý kiến trong một số trường hợp còn ngắn, ảnh hưởng đến việc nghiên cứu, tham vấn chuyên gia và tổng hợp ý kiến của các nhóm chịu tác động. Vì vậy, cần tăng cường phối hợp giữa Mặt trận với cơ quan soạn thảo, bảo đảm cung cấp hồ sơ đầy đủ và tạo điều kiện để hoạt động phản biện được tiến hành thực chất.
Từ những kết quả và hạn chế trên, có thể thấy, nâng cao chất lượng giám sát, phản biện xã hội của Mặt trận Tổ quốc Việt Nam cấp xã tại thành phố Cần Thơ không chỉ phụ thuộc vào việc tăng số lượng cuộc giám sát hay nội dung phản biện, mà còn đòi hỏi nâng cao năng lực cán bộ, đổi mới phương thức hoạt động và hoàn thiện cơ chế tiếp thu, giải trình kiến nghị. Đây là cơ sở thực tiễn để đề xuất các giải pháp phù hợp trong giai đoạn tiếp theo.
5. Một số giải pháp
Một là, nâng cao nhận thức và đổi mới phương thức lãnh đạo của cấp ủy đối với hoạt động giám sát, phản biện xã hội của Mặt trận Tổ quốc Việt Nam cấp xã. Cấp ủy cần đưa nhiệm vụ nâng cao chất lượng giám sát, phản biện xã hội vào nghị quyết, chương trình công tác hằng năm và chương trình kiểm tra, giám sát; định kỳ nghe báo cáo, trao đổi về kết quả thực hiện và chỉ đạo xử lý những vấn đề phát sinh. Đồng thời, cần tôn trọng tính chủ động của Mặt trận Tổ quốc Việt Nam trong lựa chọn nội dung, đối tượng và phương thức giám sát, phản biện xã hội; gắn kết quả hoạt động này với công tác lãnh đạo, kiểm tra và đánh giá việc thực hiện nhiệm vụ của chính quyền cấp xã. Qua đó, chuyển trọng tâm từ kiểm tra việc tuân thủ quy trình sang đánh giá thực chất kết quả thực hiện chính sách và việc tiếp thu, giải quyết kiến nghị sau giám sát, phản biện xã hội (Vân Anh & Tả Minh, 2026).
Hai là, đổi mới phương thức giám sát, phản biện xã hội theo hướng có trọng tâm, dựa trên bằng chứng và tăng cường sự tham gia của người dân. Quán triệt tinh thần Nghị quyết số 57-NQ/TW ngày 22/12/2024 của Bộ Chính trị về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia, Mặt trận Tổ quốc Việt Nam cấp xã cần chuyển từ giám sát dàn trải sang giám sát chuyên đề, tập trung vào những lĩnh vực có nguy cơ phát sinh sai phạm, tác động trực tiếp đến quyền và lợi ích hợp pháp, chính đáng của người dân. Hoạt động phản biện xã hội cần được mở rộng từ góp ý đối với dự thảo văn bản, đề án do cơ quan có thẩm quyền gửi xin ý kiến sang chủ động phát hiện vấn đề và tham gia từ sớm vào quá trình xây dựng, thực thi chính sách. Các phương thức, như: khảo sát xã hội học, phỏng vấn sâu, thảo luận nhóm, đối thoại chính sách, diễn đàn Nhân dân và tham vấn trực tuyến cần được vận dụng phù hợp với từng vấn đề, bảo đảm ý kiến phản biện có căn cứ thực tiễn, phản ánh đúng nhu cầu và nguyện vọng của người dân (Bộ Chính trị, 2024).
Ba là, xây dựng cơ chế giám sát số và phản biện xã hội dựa trên dữ liệu, gắn với trách nhiệm giải trình. Mặt trận Tổ quốc Việt Nam cấp xã cần phối hợp với chính quyền và các cơ quan liên quan để khai thác, sử dụng những nguồn dữ liệu hợp pháp, có liên quan trực tiếp đến nội dung giám sát, phản biện xã hội. Đồng thời, cần phát triển các kênh tiếp nhận phản ánh, kiến nghị và tham vấn trực tuyến, tạo điều kiện để người dân chủ động cung cấp thông tin, theo dõi quá trình xử lý vấn đề. Trên cơ sở đó, từng bước thiết lập quy trình liên thông trong tiếp nhận, phân loại, chuyển xử lý và theo dõi kết quả giải quyết kiến nghị; xác định rõ cơ quan chịu trách nhiệm, thời hạn phản hồi và cơ chế công khai kết quả phù hợp với quy định pháp luật. Việc ứng dụng công nghệ số phải gắn với bảo vệ dữ liệu cá nhân, bảo đảm an toàn thông tin và tạo điều kiện tiếp cận cho những nhóm người dân còn hạn chế về kỹ năng số.
Bốn là, nâng cao năng lực chuyên môn và phát triển mạng lưới chuyên gia hỗ trợ hoạt động giám sát, phản biện xã hội. Mặt trận Tổ quốc Việt Nam cấp xã cần phối hợp với cơ quan Mặt trận cấp thành phố rà soát nhu cầu, xây dựng khung năng lực phù hợp với nhiệm vụ và vị trí công tác; chú trọng bồi dưỡng kỹ năng phân tích chính sách, nghiên cứu pháp luật, thu thập và xử lý thông tin, xây dựng kiến nghị, đối thoại và ứng dụng công nghệ số. Bên cạnh đào tạo, bồi dưỡng thường xuyên, cần tăng cường trao đổi kinh nghiệm, hướng dẫn nghiệp vụ và hỗ trợ trực tiếp đối với những địa bàn còn thiếu nhân lực chuyên môn.
Mặt trận Tổ quốc Việt Nam thành phố Cần Thơ cần nghiên cứu xây dựng cơ sở dữ liệu và mạng lưới chuyên gia theo lĩnh vực để hỗ trợ cấp xã khi thực hiện các chuyên đề giám sát, phản biện phức tạp. Mạng lưới có thể huy động chuyên gia từ trường đại học, viện nghiên cứu, cơ quan chuyên môn, hội nghề nghiệp, tổ chức xã hội, luật gia và những người có kinh nghiệm thực tiễn. Việc lựa chọn chuyên gia cần dựa trên năng lực chuyên môn, tính khách quan và khả năng đóng góp độc lập; đồng thời, có cơ chế phòng ngừa xung đột lợi ích, nhất là khi chuyên gia tham gia đánh giá những lĩnh vực thuộc trách nhiệm quản lý hoặc có liên quan trực tiếp đến cơ quan công tác của mình.
Năm là, hoàn thiện cơ chế tài chính, bảo đảm nguồn lực cho hoạt động giám sát, phản biện xã hội sau sắp xếp đơn vị hành chính. Thành phố Cần Thơ cần rà soát các quy định về nội dung, mức chi và thủ tục thanh quyết toán kinh phí bảo đảm hoạt động giám sát, phản biện xã hội của Mặt trận Tổ quốc Việt Nam và các tổ chức chính trị – xã hội, bảo đảm thống nhất, phù hợp với mô hình chính quyền địa phương hai cấp và điều kiện thực tiễn sau sắp xếp đơn vị hành chính. Trong đó, cần xem xét việc kế thừa, điều chỉnh hoặc thay thế các quy định trước sáp nhập, trong đó có Nghị quyết số 10/2017/NQ-HĐND ngày 13/7/2017 của Hội đồng nhân dân tỉnh Hậu Giang (nay là thành phố Cần Thơ), trên cơ sở thẩm quyền và quy định pháp luật hiện hành. Việc phân bổ kinh phí cần căn cứ vào nhiệm vụ, phạm vi và tính chất từng hoạt động; chú trọng bảo đảm nguồn lực cho khảo sát thực tế, tham vấn người dân, huy động chuyên gia và ứng dụng công nghệ số. Cùng với đó, cần tăng cường công khai, minh bạch và kiểm tra việc sử dụng kinh phí, bảo đảm nguồn lực được sử dụng đúng mục đích, tiết kiệm và hiệu quả.
6. Kết luận
Nâng cao chất lượng giám sát, phản biện xã hội của Mặt trận Tổ quốc Việt Nam cấp xã tại thành phố Cần Thơ đòi hỏi sự phối hợp đồng bộ giữa đổi mới phương thức lãnh đạo, nâng cao năng lực cán bộ, ứng dụng chuyển đổi số và hoàn thiện cơ chế tiếp thu, phản hồi kiến nghị. Trọng tâm không chỉ là mở rộng phạm vi, số lượng hoạt động mà còn phải nâng cao chất lượng kiến nghị, hiệu quả giải quyết và trách nhiệm giải trình của các cơ quan liên quan. Qua đó, phát huy quyền làm chủ của Nhân dân, góp phần nâng cao chất lượng xây dựng và thực thi chính sách ở địa phương.
Tài liệu tham khảo:
Ban Bí thư (2022). Chỉ thị số 18-CT/TW ngày 26/10/2022 về phát huy vai trò, nâng cao chất lượng, hiệu quả công tác giám sát, phản biện xã hội của Mặt trận Tổ quốc Việt Nam và các tổ chức chính trị – xã hội.
Ban Bí thư (2025). Quy định số 301-QĐ/TW ngày 09/6/2025 về chức năng, nhiệm vụ, tổ chức bộ máy cơ quan Ủy ban Mặt trận Tổ quốc Việt Nam cấp tỉnh, cấp xã.
Ban Chấp hành Trung ương Đảng (2022). Nghị quyết số 27-NQ/TW ngày 09/11/2022 về tiếp tục xây dựng và hoàn thiện Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam trong giai đoạn mới.
Ban Thường trực Ủy ban Mặt trận Tổ quốc Việt Nam thành phố Cần Thơ (2025a). Báo cáo số 08/BC-MTTQ-BTT ngày 08/12/2025 về kết quả thực hiện Nghị quyết Đại hội đại biểu Mặt trận Tổ quốc Việt Nam thành phố Cần Thơ từ đầu nhiệm kỳ 2024 – 2029; phương hướng, mục tiêu, nhiệm vụ và Chương trình hành động nhiệm kỳ 2025 – 2030.
Ban Thường trực Ủy ban Mặt trận Tổ quốc Việt Nam thành phố Cần Thơ (2025b). Báo cáo số 45/BC-MTTQ-BTT ngày 14/11/2025 về công tác giám sát, phản biện xã hội và tham gia góp ý xây dựng Đảng, chính quyền năm 2025.
Ban Thường trực Ủy ban Mặt trận Tổ quốc Việt Nam thành phố Cần Thơ (2026a). Báo cáo số 76/BC-MTTQ-BTT ngày 28/4/2026 về việc tổng kết 13 năm thực hiện Quyết định số 217-QĐ/TW về Quy chế giám sát và phản biện xã hội; Quyết định số 218-QĐ/TW về việc Mặt trận Tổ quốc Việt Nam, các đoàn thể chính trị – xã hội và Nhân dân tham gia góp ý xây dựng Đảng, xây dựng chính quyền.
Ban Thường trực Ủy ban Mặt trận Tổ quốc Việt Nam thành phố Cần Thơ (2026b). Báo cáo số 84/BC-MTTQ-BTT ngày 27/5/2026 về kết quả công tác giám sát, phản biện xã hội; tham gia xây dựng Đảng, xây dựng Nhà nước của Mặt trận Tổ quốc Việt Nam thành phố Cần Thơ 6 tháng đầu năm 2026.
Ban Thường trực Ủy ban Mặt trận Tổ quốc Việt Nam thành phố Cần Thơ (2026c). Kế hoạch số 30-KH/MTTQ-BTT ngày 11/3/2026 về giám sát và phản biện xã hội năm 2026.
Bộ Chính trị (2013). Quyết định số 217-QĐ/TW ngày 12/12/2013 ban hành Quy chế giám sát và phản biện xã hội của Mặt trận Tổ quốc Việt Nam và các đoàn thể chính trị – xã hội.
Bộ Chính trị (2024). Nghị quyết số 57-NQ/TW ngày 22/12/2024 về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia.
Bùi Xuân Đức (01/2/2010). Phản biện xã hội: Ý nghĩa, cơ chế và điều kiện thực thi. Nghiên cứu lập pháp. https://lapphap.vn/Pages/TinTuc/206950/Phan-bien-xa-hoi–y-nghia–co-che-va-dieu-kien-thuc-thi.html
Đỗ Duy Thường (15/3/2024). Vai trò của Mặt trận Tổ quốc Việt Nam trong việc giám sát hoạt động của chính quyền cấp cơ sở hiện nay. https://mattran.org.vn/giam-sat-phan-bien-xa-hoi/vai-tro-cua-mttq-viet-nam-trong-viec-giam-sat-hoat-dong-cua-chinh-quyen-cap-co-so-hien-nay-54725.html
Hội đồng nhân dân tỉnh Hậu Giang (2017). Nghị quyết số 10/2017/NQ-HĐND ngày 13/7/2017 quy định nội dung, mức chi kinh phí bảo đảm hoạt động giám sát, phản biện xã hội của Ủy ban Mặt trận Tổ quốc Việt Nam và các tổ chức chính trị – xã hội trên địa bàn tỉnh Hậu Giang.
Quốc hội (2015, 2025). Luật Mặt trận Tổ quốc Việt Nam năm 2015 (sửa đổi, bổ sung năm 2025).
Quốc hội (2022). Luật Thực hiện dân chủ ở cơ sở năm 2022
Quốc hội (2025a). Luật Tổ chức chính quyền địa phương năm 2025
Ủy ban Thường vụ Quốc hội (2025). Nghị quyết số 1668/NQ-UBTVQH15 ngày 16/6/2025 về việc sắp xếp các đơn vị hành chính cấp xã của thành phố Cần Thơ năm 2025.
Ủy ban Thường vụ Quốc hội, Chính phủ & Đoàn Chủ tịch Ủy ban Trung ương Mặt trận Tổ quốc Việt Nam (2017). Nghị quyết liên tịch số 403/2017/NQLT-UBTVQH14-CP-ĐCTUBTWMTTQVN ngày 15/6/2017 quy định chi tiết các hình thức giám sát, phản biện xã hội của Mặt trận Tổ quốc Việt Nam.
Vân Anh & Tả Minh (24/7/2026). Giám sát phải đi đến cùng – Bài cuối: Lấy hiệu quả thực tiễn làm thước đo giám sát. https://moj.gov.vn/portal/tin-tuc/chi-tiet/giam-sat-phai-i-en-cung–bai-cuoi-lay-hieu-qua-thuc-tien-lam-thuoc-o-giam-sat-tinvz368d5.html
