Strengthening the communication and dissemination of laws governing gold and foreign exchange trading in Hanoi
Nguyễn Thị Hà Phương
Học viện An ninh nhân dân
Email: fuongftu@gmail.com
(Quanlynhanuoc.vn) – Thời gian qua, hoạt động kinh doanh vàng, ngoại hối trên địa bàn thành phố Hà Nội, bên cạnh những mặt tích cực thì các hành vi vi phạm pháp luật vẫn còn đa dạng và ngày càng biến tướng tinh vi. Tình trạng trên xuất phát từ nhiều nguyên nhân khách quan và chủ quan, trong đó có nhận thức về pháp luật của một bộ phận cán bộ, công chức, doanh nghiệp và quần chúng nhân dân còn chưa đáp ứng yêu cầu trong bối cảnh, tình hình mới. Vì vậy, việc tăng cường tuyên truyền, phổ biến pháp luật về kinh doanh vàng, ngoại hối có ý nghĩa quan trọng đối với sự phát triển kinh tế – xã hội trên địa bàn Thủ đô. Bài viết bàn về thực trạng pháp luật và tuyên truyền, phổ biến pháp luật về kinh doanh vàng, ngoại hối trên địa bàn thành phố Hà Nội, qua đó đánh giá kết quả đã đạt được, tồn tại, hạn chế và những nguyên nhân. Từ đó, bài viết đề xuất một số giải pháp nhằm tăng cường tuyên truyền, phổ biến pháp luật về kinh doanh vàng và ngoại hối trên địa bàn Thành phố trong thời gian tới.
Từ khóa: Tuyên truyền, phổ biến pháp luật; kinh doanh vàng, ngoại hối; thành phố Hà Nội.
Abstract: In recent years, while gold and foreign exchange trading in Hanoi has had positive aspects, various forms of legal violations have persisted and become increasingly sophisticated. This situation stems from various objective and subjective causes, including the fact that the legal awareness of a segment of officials, civil servants, businesses, and the general public has not yet met the requirements in the new context and circumstances. Therefore, strengthening the dissemination and promotion of laws on gold and foreign exchange trading is crucial to the capital’s socio-economic development. This article discusses the current state of the law and the dissemination of laws regarding gold and foreign exchange trading in Hanoi, evaluating the achievements, existing issues, limitations, and their underlying causes. Based on this analysis, the article proposes several solutions to strengthen the dissemination of laws regarding gold and foreign exchange trading in the city in the coming period.
Keywords: Legal awareness and dissemination; gold and foreign exchange trading; Hanoi City.
1. Khái quát tình hình kinh doanh vàng, ngoại hối trên địa bàn thành phố Hà Nội
Trong giai đoạn 2021 đến tháng 8/2026, hoạt động kinh doanh vàng, ngoại hối trên địa bàn thành phố Hà Nội diễn ra trong bối cảnh kinh tế trong nước và quốc tế có nhiều biến động. Thị trường chịu tác động đồng thời của đại dịch Covid-19 trong những năm đầu kỳ, quá trình phục hồi kinh tế, biến động địa chính trị, chính sách tiền tệ của các nền kinh tế lớn, diễn biến giá vàng thế giới, tỷ giá USD và các đồng tiền chủ chốt. Hà Nội là trung tâm kinh tế, tài chính, thương mại và dịch vụ lớn của cả nước, tập trung nhiều tổ chức tín dụng, doanh nghiệp kinh doanh vàng, cơ sở kinh doanh vàng trang sức, mỹ nghệ và các điểm được cấp phép làm đại lý đổi ngoại tệ. Bên cạnh hệ thống kinh doanh chính thức, trên địa bàn từ lâu cũng hình thành các khu vực tập trung hoạt động trao đổi ngoại tệ, trong đó có khu vực phố Hà Trung, quận Hoàn Kiếm, tạo thuận lợi nhất định cho nhu cầu ngoại tệ của người dân nhưng đồng thời đặt ra yêu cầu kiểm soát chặt chẽ hoạt động thu đổi ngoại tệ đúng quy định.
Trong giai đoạn này, hoạt động kinh doanh vàng có xu hướng tăng mức độ quan tâm của người dân, nhất là khi giá vàng liên tục thiết lập các mốc cao mới. Hoạt động mua bán ngoại tệ cũng chịu tác động rõ rệt từ biến động tỷ giá và nhu cầu ngoại tệ phục vụ xuất nhập khẩu, du lịch, học tập, chữa bệnh, lao động và các mục đích hợp pháp khác. Tình hình cụ thể của kinh doanh vàng, ngoại hối trên địa bàn thành phố Hà Nội từ 2021 đến 8/2026 có thể khái quát thành những vấn đề như sau:
Một là, hoạt động kinh doanh vàng.
Năm 2021 – 2023, hoạt động kinh doanh vàng trên địa bàn Hà Nội chịu ảnh hưởng đáng kể do dịch COVID-19; hoạt động mua, bán vàng miếng và vàng trang sức vẫn được duy trì thông qua hệ thống doanh nghiệp kinh doanh vàng và các tổ chức được phép theo quy định. Năm 2023, hoạt động kinh doanh vàng trên địa bàn Hà Nội phục hồi rõ rệt, cùng với sự phục hồi của hoạt động kinh tế – xã hội.
Năm 2024 là năm hoạt động kinh doanh vàng có nhiều diễn biến đáng chú ý. Giá vàng thế giới và trong nước biến động mạnh, có thời điểm tăng nhanh, kéo theo sự gia tăng mức độ quan tâm của người dân đối với vàng. Trước tình hình trên, Chính phủ và các cơ quan chức năng tăng cường các biện pháp quản lý thị trường vàng. Trên địa bàn Hà Nội, công tác kiểm tra được triển khai trên quy mô lớn. Qua kiểm tra bước đầu, đã ghi nhận các vấn đề liên quan đến nhãn hàng hóa, niêm yết giá, điều kiện kinh doanh, sở hữu công nghiệp và hoạt động kinh doanh hàng hóa trên nền tảng thương mại điện tử. Điển hình, từ ngày 15/8 đến ngày 15/10/2024, cơ quan chức năng thành phố Hà Nội triển khai kiểm tra chuyên đề đối với 116 doanh nghiệp sản xuất, gia công, kinh doanh, mua bán, sửa chữa vàng trang sức, mỹ nghệ. Nội dung kiểm tra khá toàn diện, bao gồm điều kiện kinh doanh, niêm yết giá, nguồn gốc xuất xứ, đo lường, chất lượng, nhãn hàng hóa, sở hữu trí tuệ và thương mại điện tử. Qua đó cho thấy hoạt động kinh doanh vàng tại Hà Nội có quy mô lớn, đa dạng về loại hình và phương thức kinh doanh; đồng thời tồn tại nguy cơ vi phạm ở nhiều khâu trong chuỗi kinh doanh, không chỉ trong hoạt động mua bán vàng miếng mà còn trong hoạt động kinh doanh vàng trang sức, mỹ nghệ (Bích Phương, 2024).
Năm 2025, thị trường vàng tiếp tục chịu tác động mạnh từ biến động giá vàng thế giới. Mặt bằng giá vàng trong nước tăng cao, làm gia tăng nhu cầu mua bán, tích trữ và đầu tư. Cùng với diễn biến thị trường, công tác thanh tra, kiểm tra tập trung nhiều hơn vào việc chấp hành pháp luật kinh doanh vàng, phòng chống rửa tiền, hóa đơn, chứng từ và nghĩa vụ thuế. Đây cũng là năm có những thay đổi quan trọng về khuôn khổ pháp lý. Ngày 26/8/2025, Chính phủ ban hành Nghị định số 232/2025/NĐ-CP sửa đổi, bổ sung một số điều của Nghị định số 24/2012/NĐ-CP về quản lý hoạt động kinh doanh vàng. Nghị định có hiệu lực từ ngày 10/10/2025, mở rộng và điều chỉnh một số nội dung quản lý hoạt động kinh doanh vàng; đồng thời quy định trách nhiệm báo cáo của doanh nghiệp và ngân hàng thương mại kinh doanh vàng. Việc thay đổi chính sách quản lý đặt ra yêu cầu các doanh nghiệp kinh doanh vàng trên địa bàn Hà Nội phải rà soát lại điều kiện hoạt động, hệ thống quản trị, chế độ báo cáo, hóa đơn, chứng từ, nguồn gốc hàng hóa và quy trình giao dịch.
Thị trường vàng 6 tháng đầu năm 2026 nổi lên một số đặc điểm chính: Giá vàng tăng nóng, giảm nhanh, biên độ dao động lớn; chênh lệch giá vàng trong nước và quốc tế cũng có những biến động mạnh, có thời điểm lên đến 30 triệu đồng/lượng, hiện đã giảm độ chênh còn ~ 10,5 triệu đồng/lượng (Dân trí, 2026); tâm lý đầu cơ, tích trữ, nhu cầu mua vàng trong dân cũng chia thành hai giai đoạn theo xu hướng của giá vàng, thời điểm đầu năm tăng mạnh kéo theo việc tụ tập đông người xếp hàng mua vàng, thời điểm gần đây khi giá vàng giảm mạnh khiến tình trạng xếp hàng đông người không còn diễn ra; hoạt động kinh doanh vàng diễn biến phức tạp, chênh lệch giá vàng quốc tế – trong nước tạo điều kiện phát sinh các hoạt động vi phạm pháp luật liên quan thị trường vàng. Thị trường vàng tiếp tục là một trong những lĩnh vực được các cơ quan chức năng tại Hà Nội quan tâm và giám sát chặt chẽ.
Hai là, hoạt động kinh doanh ngoại tệ.
Hoạt động ngoại tệ trên địa bàn Hà Nội được thực hiện chủ yếu thông qua các ngân hàng thương mại, tổ chức tín dụng được phép hoạt động ngoại hối và các đại lý đổi ngoại tệ được cấp phép. Nhu cầu ngoại tệ phát sinh từ nhiều hoạt động kinh tế – xã hội như thanh toán xuất nhập khẩu, đầu tư, du lịch, học tập, chữa bệnh, lao động ở nước ngoài và các nhu cầu hợp pháp khác. Bên cạnh hệ thống chính thức, thành phố Hà Nội còn có khu vực tập trung hoạt động trao đổi ngoại tệ tại phố Hà Trung và một số địa điểm khác. Thực tế thị trường cho thấy Hà Trung vẫn là khu vực được biết đến rộng rãi về hoạt động trao đổi nhiều loại ngoại tệ; tuy nhiên, việc mua bán ngoại tệ phải được thực hiện tại các tổ chức được phép theo quy định của pháp luật.
Trong năm 2021, nhu cầu ngoại tệ trên địa bàn Hà Nội chịu tác động từ đại dịch Covid-19. Hoạt động du lịch quốc tế, hàng không và một số hoạt động dịch vụ đối ngoại suy giảm, làm giảm một phần nhu cầu giao dịch ngoại tệ bằng tiền mặt. Sang năm 2022, khi hoạt động kinh tế mở cửa trở lại, nhu cầu ngoại tệ tăng lên. Thị trường ngoại hối trong nước chịu áp lực lớn do đồng USD tăng giá trên thị trường quốc tế và do Cục Dự trữ Liên bang Hoa Kỳ thực hiện chu kỳ tăng lãi suất. Tại Hà Nội, vào một số thời điểm, tỷ giá trên thị trường tự do tăng mạnh. Tháng 10/2022, giá bán USD trên thị trường tự do lần đầu vượt mức 25.000 đồng/USD, cho thấy mức độ biến động của thị trường ngoại tệ vào thời điểm đó. Diễn biến trên đặt ra yêu cầu tăng cường quản lý các điểm thu đổi ngoại tệ, hạn chế tình trạng mua bán ngoại tệ ngoài hệ thống được cấp phép (Quỳnh Trang, 2022).
Năm 2023 và 2024, hoạt động kinh doanh ngoại tệ trên địa bàn tiếp tục gắn với sự phục hồi của thương mại, du lịch và các hoạt động giao lưu quốc tế. Các ngân hàng thương mại tiếp tục là kênh giao dịch ngoại tệ chính thức. Bên cạnh đó, hoạt động thu đổi ngoại tệ tiền mặt tại các đại lý được phép vẫn đáp ứng được nhu cầu của khách hàng. Tuy nhiên, thị trường tự do vẫn là một vấn đề cần được quan tâm. Khu vực Hà Trung tiếp tục được nhắc đến như một địa điểm tập trung nhiều hoạt động trao đổi ngoại tệ. Rủi ro chủ yếu là hoạt động mua bán ngoại tệ tại các cơ sở không được cấp phép, giao dịch không có chứng từ hoặc không đáp ứng mục đích giao dịch ngoại hối hợp pháp. Ngoài ra, hoạt động ngoại tệ không chính thức có thể tạo điều kiện cho các hành vi rửa tiền, gian lận, kinh doanh tiền giả hoặc các hành vi vi phạm pháp luật khác.
Khác với thị trường vàng biến động mạnh, thị trường ngoại tệ trong 6 tháng đầu năm 2026 tương đối ổn định. Đồng USD trên thế giới duy trì ở mức cao do chính sách lãi suất của Mỹ và những bất ổn kinh tế toàn cầu; tỷ giá USD/VND liên ngân hàng chỉ tăng khoảng 0,16%, còn tỷ giá trung tâm tăng khoảng 0,06%. Hiện nay, tỷ giá trung tâm đang ở mức 25.153 đồng/USD (Hồng Sơn, 2026); tỷ giá USD/VND tại các ngân hàng ở mức 26.100 – 26.400 đồng/USD (mua vào – bán ra). Trên thị trường tự do (hay còn gọi là “chợ đen”), giao dịch đồng USD thường chênh lệch cao hơn nhiều so với tỷ giá giao dịch tại các ngân hàng thương mại từ 200-1.000 VND/USD và có thời điểm giao dịch tại thị trường tự do lên đến 27.750-28.000 VND/USD (Mai Anh, 2026). Hiện giao dịch ở mức 26.460 – 26.700 VND/USD (Báo Công Thương, 2026).
Cùng với sự phát triển của thị trường, các hành vi vi phạm pháp luật trong lĩnh vực vàng, ngoại tệ có tính chất ngày càng đa dạng, tập trung vào các vấn đề như kinh doanh vàng không đúng điều kiện, mua bán vàng miếng không đúng quy định, hàng hóa không rõ nguồn gốc, vi phạm về chất lượng và đo lường, không chấp hành quy định về hóa đơn, chứng từ, thuế, phòng chống rửa tiền; hoạt động mua bán ngoại tệ tại tổ chức không được phép, không niêm yết hoặc niêm yết tỷ giá không đúng quy định… Nổi lên một số vấn đề phức tạp về an ninh trật tự như sau:
(1) Hoạt động thao túng cung – cầu, tác động đến tâm lý thị trường. Điển hình, vào giữa tháng 10/2025, nhiều cửa hàng kinh doanh vàng trên Phố Trần Nhân Tông đồng loạt treo biển thông báo với nội dung “Tạm thời hết vàng 99.99 và vàng miếng…”. Đáng chú ý, trong khi đa số các cửa hàng vàng trên địa bàn Hà Nội treo biển “hết vàng” và tạm nghỉ bán vàng nhẫn, vàng thương hiệu cho khách hàng, thì tại một số cửa hàng vàng, trong thời gian dài vẫn có khoảng 20 – 100 người dân/ngày xếp hàng chờ mua vàng; đồng thời, xuất hiện tình trạng các doanh nghiệp, thương hiệu vàng bạc lớn.
(2) Hoạt động buôn lậu vàng. Do tồn tại chênh lệch giá vàng giữa thị trường trong nước và quốc tế (giá vàng trong nước luôn duy trì ở mức cao hơn đáng kể so với giá thế giới, với mức chênh lệch phổ biến từ 15 đến 20 triệu đồng/lượng; có thời điểm lên tới 30 triệu đồng/lượng), các đường dây buôn lậu vàng hoạt động bằng nhiều phương thức tinh vi. Điển hình, ngày 10/4/2025, CATP Hà Nội phối hợp với Chi cục Hải quan Cửa khẩu Sân bay Quốc tế Nội Bài kiểm tra, phát hiện đối tượng quốc tịch Đài Loan (Trung Quốc) có hành vi vận chuyển trái phép 999,96 gram vàng có giá trị khoảng 3 tỷ đồng từ Đài Loan về Việt Nam. Ngày 25/4/2025, Cơ quan Cảnh sát điều tra – CATP Hà Nội đã ra quyết định khởi tố vụ án, khởi tố bị can về tội “Buôn lậu” (Kim Anh, 2025).
(3) Hoạt động vận chuyển trái phép tiền tệ qua biên giới. Các đối tượng thường lợi dụng nhu cầu thanh toán quốc tế, đầu tư, du lịch, du học, xuất khẩu lao động hoặc hoạt động thương mại xuyên biên giới để che giấu hành vi chuyển ngoại tệ trái phép. Một số trường hợp lợi dụng các chuyến bay quốc tế, tuyến du lịch, hoạt động xuất nhập cảnh thường xuyên để vận chuyển ngoại tệ ra nước ngoài hoặc đưa ngoại tệ từ nước ngoài vào Việt Nam phục vụ các hoạt động phi pháp… Điển hình ngày 8/6/2025, CATP Hà Nội phối hợp với Chi cục Hải quan cửa khẩu sân bay Nội Bài phát hiện và bắt giữ đối tượng Nguyễn Hữu Lâm có hành vi vận chuyển trái phép 6.900.000 Yên Nhật (tương đương 1,2 tỷ VNĐ) từ Việt Nam sang Nhật Bản; Cơ quan Cảnh sát điều tra, CATP Hà Nội đã khởi tố vụ án, khởi tố bị can đối với Nguyễn Văn Lâm về hành vi “vận chuyển trái phép tiền tệ qua biên giới” (Báo Bảo vệ pháp luật, 2025).
(4) Hoạt động kinh doanh ngoại tệ trái phép và “ngầm hóa” giao dịch. Hoạt động kinh doanh ngoại tệ trái phép trên thị trường tự do vẫn diễn ra dưới nhiều hình thức biến tướng. Các đối tượng thường không tổ chức điểm giao dịch công khai mà sử dụng hình thức “liên hệ trước – giao dịch sau”, thông qua điện thoại, mạng xã hội hoặc các ứng dụng nhắn tin được mã hóa. Ngoài ra, các đối tượng còn lợi dụng hoạt động du lịch, xuất nhập cảnh, du học, lao động nước ngoài để hợp thức hóa dòng tiền ngoại tệ, gây khó khăn cho công tác kiểm soát.
(5) Lừa đảo trong đầu tư vàng, ngoại hối (forex) trên không gian mạng. Một phương thức đáng chú ý là việc lợi dụng sự thiếu hiểu biết của người dân để thực hiện các hành vi lừa đảo thông qua các “sàn giao dịch vàng, ngoại hối” trực tuyến không được cấp phép. Đây là thủ đoạn phổ biến trên thế giới và đã xuất hiện tại Việt Nam, điển hình như đường dây lừa đảo qua sàn Forex do Phó Đức Nam (Mr Pips) cầm đầu.
2. Hệ thống pháp luật về kinh doanh vàng, ngoại hối trên địa bàn thành phố Hà Nội
Thời gian qua, hệ thống pháp luật điều chỉnh hoạt động kinh doanh vàng và ngoại hối tại Việt Nam được xây dựng tương đối hoàn chỉnh, hình thành khuôn khổ quản lý tương đối toàn diện, quy định về điều kiện kinh doanh, cấp phép, thanh toán, chế độ báo cáo, thanh tra, kiểm tra và xử lý vi phạm… với kết quả cụ thể như sau:
2.1. Nhóm văn bản quy định trực tiếp về quản lý hoạt động kinh doanh vàng
Nghị định số 24/2012/NĐ-CP ngày 03/4/2012 của Chính phủ về quản lý hoạt động kinh doanh vàng là văn bản nền tảng quy định về hoạt động kinh doanh vàng, nguyên tắc quản lý, điều kiện kinh doanh và trách nhiệm của các chủ thể có liên quan; Nghị định số 232/2025/NĐ-CP ngày 26/8/2025 của Chính phủ sửa đổi, bổ sung một số điều của Nghị định số 24/2012/NĐ-CP, có hiệu lực từ ngày 10/10/2025, là văn bản quan trọng hiện nay về quản lý hoạt động kinh doanh vàng; Thông tư số 34/2025/TT-NHNN ngày 09/10/2025 của Ngân hàng Nhà nước Việt Nam hướng dẫn một số điều của Nghị định số 24/2012/NĐ-CP được sửa đổi, bổ sung bởi Nghị định số 232/2025/NĐ-CP; Thông tư số 58/2025/TT-NHNN ngày 26/12/2025 sửa đổi, bổ sung một số điều của Thông tư số 34/2025/TT-NHNN là văn bản cần được xem xét khi nghiên cứu hệ thống quy định hiện hành về quản lý hoạt động kinh doanh vàng; Văn bản hợp nhất số 07/VBHN-NHNN ngày 07/01/2026 của Ngân hàng Nhà nước Việt Nam, hợp nhất các quy định hướng dẫn một số điều của Nghị định số 24/2012/NĐ-CP đã được sửa đổi, bổ sung bởi Nghị định số 232/2025/NĐ-CP, có ý nghĩa thuận lợi trong việc nghiên cứu, đối chiếu hệ thống quy định hiện hành về kinh doanh vàng.
Các văn bản trên là căn cứ trực tiếp để xác định điều kiện, phạm vi, phương thức tổ chức hoạt động kinh doanh vàng và trách nhiệm của các chủ thể tham gia thị trường; đồng thời là cơ sở để nhận diện, phòng ngừa và xử lý các hành vi vi phạm pháp luật trong hoạt động kinh doanh vàng.
2.2. Nhóm văn bản quy định trực tiếp về quản lý ngoại hối và hoạt động ngoại hối
Pháp lệnh Ngoại hối năm 2005, được sửa đổi, bổ sung năm 2013 là văn bản pháp lý quan trọng điều chỉnh hoạt động ngoại hối, quyền và nghĩa vụ của người cư trú, người không cư trú và các hoạt động sử dụng ngoại hối trên lãnh thổ Việt Nam. Nghị định số 70/2014/NĐ-CP ngày 17/7/2014 của Chính phủ quy định chi tiết thi hành một số điều của Pháp lệnh Ngoại hối và Pháp lệnh sửa đổi, bổ sung một số điều của Pháp lệnh Ngoại hối, là cơ sở pháp lý quan trọng để cụ thể hóa các quy định về quản lý ngoại hối và hoạt động ngoại hối. Nghị định số 89/2016/NĐ-CP ngày 01/7/2016 của Chính phủ quy định điều kiện đối với hoạt động đại lý đổi ngoại tệ, hoạt động cung ứng dịch vụ nhận và chi trả ngoại tệ của tổ chức kinh tế, được sửa đổi, bổ sung bởi Nghị định số 23/2023/NĐ-CP, nhóm quy định này có ý nghĩa trực tiếp đối với việc quản lý hoạt động đổi ngoại tệ và cung ứng dịch vụ ngoại tệ của các tổ chức kinh tế. Thông tư số 32/2013/TT-NHNN ngày 26/12/2013 của Ngân hàng Nhà nước Việt Nam hướng dẫn thực hiện quy định về hạn chế sử dụng ngoại hối trên lãnh thổ Việt Nam, cùng các văn bản sửa đổi, bổ sung có liên quan, là căn cứ quan trọng để kiểm soát việc sử dụng ngoại tệ trong các giao dịch trên lãnh thổ Việt Nam. Thông tư số 21/2014/TT-NHNN và các văn bản sửa đổi, bổ sung, thay thế có liên quan về phạm vi hoạt động ngoại hối, điều kiện, trình tự, thủ tục chấp thuận hoạt động ngoại hối của tổ chức tín dụng, chi nhánh ngân hàng nước ngoài;
2.3. Nhóm văn bản quy định về tổ chức tín dụng, tiền tệ và thẩm quyền quản lý nhà nước đối với vàng, ngoại hối
Luật Ngân hàng Nhà nước Việt Nam năm 2010, trong đó xác định Ngân hàng nhà nước thực hiện quản lý nhà nước về ngoại hối, hoạt động ngoại hối và hoạt động kinh doanh vàng; đồng thời quy định nhiệm vụ, quyền hạn của Ngân hàng Nhà nước trong quản lý ngoại hối, tổ chức và phát triển thị trường ngoại tệ. Luật Phòng, chống rửa tiền năm 2022, trong đó quy định trực tiếp về đối tượng báo cáo, nhận biết khách hàng, giao dịch đáng ngờ, giao dịch có giá trị lớn và kiểm soát việc vận chuyển tiền mặt, kim khí quý, đá quý qua biên giới. Luật Các tổ chức tín dụng năm 2024, quy định về tổ chức, hoạt động của tổ chức tín dụng và các hoạt động kinh doanh ngoại hối, kinh doanh vàng của tổ chức tín dụng theo phạm vi, điều kiện và sự chấp thuận của Ngân hàng Nhà nước. Nhóm văn bản này có ý nghĩa quan trọng trong việc xác định chủ thể quản lý, phạm vi thẩm quyền quản lý và trách nhiệm của tổ chức tín dụng trong hoạt động kinh doanh vàng, ngoại hối, qua đó tạo cơ sở cho sự phối hợp giữa cơ quan quản lý chuyên ngành và lực lượng Công an nhân dân trong việc bảo đảm an ninh kinh tế.
2.4. Nhóm văn bản quy định về xử lý vi phạm pháp luật trong lĩnh vực tiền tệ, ngân hàng, vàng và ngoại hối
Bộ luật Hình sự năm 2015, được sửa đổi, bổ sung năm 2017, là cơ sở pháp lý để xử lý các hành vi có dấu hiệu tội phạm liên quan đến buôn lậu, vận chuyển trái phép hàng hóa, tiền tệ qua biên giới, các tội phạm xâm phạm trật tự quản lý kinh tế và các hành vi phạm tội khác có liên quan đến hoạt động kinh doanh vàng, ngoại hối. Luật Xử lý vi phạm hành chính năm 2012, được sửa đổi, bổ sung năm 2020, quy định nguyên tắc, thẩm quyền, trình tự và thủ tục xử lý vi phạm hành chính. Nghị định số 88/2019/NĐ-CP ngày 14/11/2019 của Chính phủ về xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực tiền tệ và ngân hàng, được sửa đổi, bổ sung bởi Nghị định số 143/2021/NĐ-CP và Nghị định số 23/2023/NĐ-CP. Đây là nhóm quy định có ý nghĩa trực tiếp đối với việc xử lý các hành vi vi phạm trong lĩnh vực tiền tệ, ngân hàng, trong đó có những hành vi liên quan đến ngoại hối và hoạt động kinh doanh vàng;
2.5. Nhóm văn bản có liên quan đến phòng ngừa, phát hiện và đấu tranh với các hành vi lợi dụng kinh doanh vàng, ngoại hối để thực hiện tội phạm.
Trong nhóm này liên quan đến các quy định của pháp luật về phòng, chống rửa tiền; hải quan; thuế; phòng, chống buôn lậu; quản lý xuất nhập khẩu; thanh toán không dùng tiền mặt và các quy định liên quan đến giao dịch tài chính… Đặc biệt, pháp luật về phòng, chống rửa tiền có ý nghĩa quan trọng vì hoạt động kinh doanh vàng và các giao dịch ngoại hối có thể bị lợi dụng để che giấu nguồn gốc tài sản, hợp thức hóa dòng tiền hoặc chuyển dịch tài sản bất hợp pháp.
Từ hệ thống văn bản nêu trên có thể thấy, pháp luật điều chỉnh các hành vi vi phạm trong hoạt động kinh doanh vàng, ngoại hối có phạm vi rộng, được cấu thành từ nhóm quy định trực tiếp về vàng; nhóm quy định trực tiếp về ngoại hối; nhóm quy định về tiền tệ, ngân hàng và tổ chức tín dụng; nhóm quy định về xử lý vi phạm hành chính, hình sự; và nhóm quy định hỗ trợ phòng ngừa, đấu tranh với các hành vi lợi dụng hoạt động kinh doanh vàng, ngoại hối để thực hiện tội phạm. Đây là cơ sở pháp lý quan trọng để lực lượng Công an nhân dân nhận diện các nguy cơ, phương thức, thủ đoạn vi phạm; xác định tính chất, mức độ hành vi; và triển khai các biện pháp phòng ngừa, phát hiện, đấu tranh, xử lý, góp phần bảo đảm an ninh kinh tế trong lĩnh vực kinh doanh vàng, ngoại hối.
3. Thực trạng tuyên truyền pháp luật về kinh doanh vàng, ngoại hối trên địa bàn thành phố Hà Nội
Thời gian qua, Công an Thành phố đã phối hợp với các cơ quan quản lý nhà nước, chính quyền địa phương tuyên truyền, phổ biến, hướng dẫn chấp hành pháp luật liên quan đến kinh doanh vàng, ngoại hối trên địa bàn thành phố Hà Nội với các hoạt động cụ thể như sau:
(1) Nội dung tuyên truyền, phổ biến, hướng dẫn
Điều kiện kinh doanh hợp pháp. Hoạt động kinh doanh mua, bán vàng miếng; sản xuất vàng trang sức, mỹ nghệ là hoạt động kinh doanh có điều kiện và phải được Ngân hàng Nhà nước cấp Giấy phép kinh doanh mua, bán vàng miếng hoặc Giấy chứng nhận đủ điều kiện sản xuất vàng trang sức, mỹ nghệ. Tuyên truyền rõ danh sách các cơ sở được cấp phép của Ngân hàng Nhà nước
Nhận diện thủ đoạn vi phạm an ninh kinh tế. Phổ biến sâu rộng các phương thức hoạt động lừa đảo, đầu cơ, găm hàng, thao túng giá, buôn lậu, vận chuyển vàng, ngoại tệ trái phép qua biên giới và các rủi ro liên quan đến rửa tiền hoặc giao dịch ngoại tệ trên không gian mạng.
Quy định về hóa đơn, chứng từ và thuế. Yêu cầu các cơ sở kinh doanh chấp hành nghiêm việc niêm yết giá công khai, xuất hóa đơn điện tử cho từng giao dịch, minh bạch về nguồn gốc xuất xứ hàng hóa và thực hiện đầy đủ chế độ kế toán.
Chế tài xử phạt vi phạm ngoại hối. Tuyên truyền rộng rãi về mức xử phạt áp dụng theo các nghị định sửa đổi, bổ sung mới nhất. Ví dụ, hành vi quảng cáo, niêm yết giá hàng hóa, dịch vụ bằng ngoại tệ không đúng quy định có thể bị phạt 30-50 triệu đồng đối với cá nhân và 60-100 triệu đồng đối với tổ chức. Và hành vi giao dịch ngoại hối tại các điểm thu đổi không phép có thể bị phạt tới 100 triệu đồng (đối với cá nhân) hoặc 500 triệu đồng (đối với tổ chức).
Nhận diện rủi ro cho người dân. Khuyến khích người dân mua bán qua các kênh chính thức, hiểu rõ biến động giá để tránh bẫy tâm lý đám đông, hạn chế tham gia các giao dịch tự do tiềm ẩn rủi ro pháp lý và tài chính cao.
(2) Phương pháp tuyên truyền, phổ biến, hướng dẫn
Để đưa pháp luật vào thực tiễn hoạt động kinh doanh vàng, ngoại hối trên địa bàn Thủ đô nhanh chóng và hiệu quả, thành phố áp dụng các phương thức đa dạng từ cơ sở đến không gian số, cụ thể như sau:
Tuyên truyền thông qua ký kết, cam kết. Phòng PA04, Công an thành phố chủ trì làm việc trực tiếp, trao đổi thường xuyên với các chủ doanh nghiệp lớn kinh doanh vàng, bạc, ngoại tệ trên địa bàn (như tại các phố trọng điểm như Trần Nhân Tông, Cầu Giấy). Vận động doanh nghiệp ký cam kết không tham gia thao túng giá hoặc hợp thức hóa vàng lậu.
Phổ biến trực quan tại địa bàn dân cư. Lực lượng công an xã, phường tham mưu Ủy ban nhân dân các phường, xã lồng ghép tuyên truyền qua hệ thống loa phát thanh cơ sở, phát tờ rơi hướng dẫn nhận biết đại lý thu đổi ngoại tệ hợp pháp (các cơ sở phải có bảng hiệu của ngân hàng thương mại ủy quyền rõ ràng).
Truyền thông số và dữ liệu điện tử, đăng tải định kỳ bài viết, infographic và video cảnh báo rủi ro đầu tư trên Cổng thông tin tuyên truyền, phổ biến pháp luật của thành phố và các cơ quan báo chí Thủ đô (pbgdpl.hanoi.gov.vn)…
Bên cạnh những kết quả đạt được, công tác tuyên truyền, phổ biến, giáo dục pháp luật liên quan đến hoạt động kinh doanh vàng, ngoại hối trên địa bàn thành phố Hà Nội vẫn còn một số vấn đề cần tiếp tục khắc phục. Nội dung tuyên truyền ở một số khâu có nguy cơ chưa theo kịp sự thay đổi của chính sách quản lý và sự phát triển của các phương thức kinh doanh mới; chưa thực sự chú trọng hướng dẫn chuyên sâu đối với từng nhóm chủ thể, nhất là doanh nghiệp kinh doanh vàng, cơ sở sản xuất vàng trang sức, mỹ nghệ, đại lý đổi ngoại tệ, nhân viên tổ chức tín dụng và người dân tham gia giao dịch. Hình thức tuyên truyền cần tiếp tục được đổi mới theo hướng tăng cường ứng dụng công nghệ thông tin, phát huy hiệu quả các nền tảng số và gắn việc phổ biến quy định pháp luật với cảnh báo về phương thức, thủ đoạn vi phạm…
Những vấn đề nêu trên xuất phát từ cả nguyên nhân khách quan và chủ quan. Về tính khách quan, hệ thống pháp luật điều chỉnh hoạt động kinh doanh vàng, ngoại hối có tính chuyên ngành cao, liên quan đến nhiều lĩnh vực quản lý và thường xuyên được cập nhật; thị trường có nhiều biến động, số lượng chủ thể tham gia lớn, trong khi các phương thức giao dịch và thủ đoạn vi phạm ngày càng đa dạng, phức tạp. Về chủ quan, việc khảo sát nhu cầu tuyên truyền, phân loại đối tượng, xây dựng nội dung chuyên sâu, ứng dụng công nghệ, phối hợp liên ngành và đánh giá hiệu quả thực chất của hoạt động phổ biến pháp luật cần tiếp tục được quan tâm, hoàn thiện… Chính vì vậy, khắc phục những nguyên nhân hạn chế trên sẽ góp phần nâng cao hiệu quả công tác tuyên truyền, phổ biến pháp luật về kinh doanh vàng, ngoại hối trên địa bàn thành phố Hà Nội trong thời gian tới.
4. Một số giải pháp
Một là, đổi mới nội dung tuyên truyền theo từng nhóm đối tượng.
Đối với doanh nghiệp kinh doanh vàng, tập trung hướng dẫn về điều kiện hoạt động kinh doanh vàng;quy định về sản xuất, mua bán vàng trang sức, mỹ nghệ và vàng miếng;quy định về hóa đơn, chứng từ, nguồn gốc hàng hóa;quy định về đo lường, chất lượng, niêm yết giá;quy định về phòng, chống rửa tiền, nhận biết khách hàng và giao dịch đáng ngờ;quy định về thuế và nghĩa vụ kê khai;trách nhiệm cung cấp thông tin, phối hợp với cơ quan chức năng;những hành vi có thể bị xử phạt hành chính hoặc truy cứu trách nhiệm hình sự.
Đối với tổ chức, cá nhân hoạt động ngoại hối, tập trung vào những chủ thể được phép cung ứng dịch vụ ngoại hối;phạm vi hoạt động ngoại hối được phép;các quy định về mua, bán ngoại tệ;hoạt động thu, chi ngoại tệ;thanh toán bằng ngoại tệ trên lãnh thổ Việt Nam;chuyển tiền, nhận tiền từ nước ngoài;các dấu hiệu nhận biết hoạt động kinh doanh ngoại hối trái phép;trách nhiệm lưu giữ chứng từ và cung cấp thông tin khi cơ quan chức năng yêu cầu…
Đối với người dân, tuyên truyền theo phương thức đơn giản, dễ nhớ với nội dung không mua bán vàng, ngoại tệ tại các địa điểm không được phép; không tiếp tay cho hoạt động kinh doanh không hóa đơn, chứng từ; không tham gia giao dịch có dấu hiệu bất thường. Tuyên truyền về âm mưu, phương thức, thủ đoạn của các loại tội phạm, hành vi vi phạm pháp luật; gắn với hướng dẫn, vận động người dân tố giác hoạt động kinh doanh trái phép, hành vi vi phạm pháp luật.
Hai là, đổi mới các phương pháp tuyên truyền.
Xây dựng “Bộ tài liệu hướng dẫn tuân thủ pháp luật” dành riêng cho hoạt động kinh doanh vàng và ngoại hối.Công an Thành phố chủ trì, phối hợp với các cơ quan quản lý nhà nước xây dựng một bộ tài liệu ngắn gọn gồm: Sổ tay pháp luật về kinh doanh vàng;Sổ tay pháp luật về hoạt động ngoại hối;những điều doanh nghiệp kinh doanh vàng cần biết; những hành vi kinh doanh ngoại hối không được phép”;bộ câu hỏi – đáp về các tình huống thường gặp;sơ đồ quy trình xin cấp phép, điều kiện hoạt động;danh mục cơ quan có thẩm quyền để doanh nghiệp liên hệ khi cần hướng dẫn;danh mục các hành vi vi phạm và chế tài tương ứng.
Tuyên truyền trực tiếp tại các địa bàn, tuyến phố tập trung kinh doanh vàng. Cần lập danh sách và phân loại các cơ sở kinh doanh vàng, ngoại hối theo địa bàn và mức độ rủi ro. Tại các khu vực tập trung nhiều cửa hàng vàng, tổ chức: hội nghị phổ biến pháp luật chuyên đề; tọa đàm giữa cơ quan quản lý và doanh nghiệp; tổ công tác đến từng cơ sở để hướng dẫn; giải đáp trực tiếp các vướng mắc; ký cam kết chấp hành pháp luật…Có thể triển khai mô hình “Tuyên truyền – hướng dẫn – ký cam kết – kiểm tra – khắc phục – tái kiểm tra”.
Đẩy mạnh tuyên truyền trên môi trường số; trong đó, UBND thành phố Hà Nội tính toán xây dựng một chuyên mục tuyên truyền pháp luật về vàng và ngoại hối trên các cổng thông tin điện tử của Thành phố và các cơ quan liên quan. Đồng thời sử dụng Zalo, Facebook, YouTube và các nền tảng số chính thống để đưa thông tin đến chủ cơ sở kinh doanh và người dân nhanh hơn, như: tuyên truyền thông qua Ban Chỉ đạo 35 của Thành ủy Hà Nội về bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng, đấu tranh phản bác các quan điểm sai trái, thù địch; đài phát thanh, truyền hình, website, các kênh thông tin chính thống của các Sở, ngành, địa phương; các hoạt động trả lời phỏng vấn, cuộc thi trực tuyến tìm hiểu pháp luật, …
Tuyên truyền thông qua các tổ chức nghề nghiệp là kênh rất quan trọng vì cơ quan quản lý khó có thể tiếp cận thường xuyên từng cơ sở. Định kỳ tổ chức “Ngày pháp luật ngành vàng – ngoại hối” hoặc hội nghị đối thoại chuyên đề. Các tổ chức nghề nghiệp không chỉ phổ biến văn bản mà còn có thể tổng hợp những vướng mắc của doanh nghiệp để cơ quan quản lý giải đáp hoặc kiến nghị sửa đổi quy định.
Kết hợp tuyên truyền với việc nhận diện phương thức, thủ đoạn vi phạm. Việc tuyên truyền cần cảnh báo hành vi và dấu hiệu nhận biết, nhưng không công khai những thông tin nghiệp vụ có thể làm lộ phương thức, biện pháp đấu tranh của cơ quan chức năng. Tuyên truyền gắn với kiểm tra, xử lý vi phạm; đối với cơ sở lần đầu có sai sót thuộc trường hợp có thể khắc phục, cần ưu tiên hướng dẫn khắc phục, hoàn thiện. Đối với hành vi cố ý, tái phạm hoặc có dấu hiệu nghiêm trọng thì kiên quyết xử lý theo quy định.
Tài liệu tham khảo:
Báo Bảo vệ pháp luật (19/6/2025). Bắt giữ đối tượng vận chuyển tiền yên Nhật cất giấu trong vali hành lý xách tay. https://baovephapluat.vn/kinh-te/kinh-doanh-phap-luat/bat-giu-doi-tuong-van-chuyen-tien-yen-nhat-cat-giau-trong-vali-hanh-ly-xach-tay-179577.html
Báo Công Thương (30/6/2026). Tỷ giá USD hôm nay 30/6/2026: Đồng bạc xanh neo đỉnh. https://congthuong.vn/ty-gia-usd-hom-nay-30-6-2026-dong-bac-xanh-neo-dinh-463351.htmlBích Phương (27/8/2024). Hà Nội tổng kiểm tra doanh nghiệp, cơ sở kinh doanh vàng. https://thanglong.chinhphu.vn/ha-noi-tong-kiem-tra-doanh-nghiep-co-so-kinh-doanh-vang-103240827091247162.htm
Hồng Sơn (10/6/2026). NHNN niêm yết tỷ giá trung tâm ở mức 25.153 đồng. https://thoibaonganhang.vn/sang-106-nhnn-niem-yet-ty-gia-trung-tam-o-muc-25153-dong-183258.html
Kim Anh (22/7/2025). Truy tố đối tượng nước ngoài mang vàng trái phép vào Việt Nam. https://baotintuc.vn/truy-to-doi-tuong-nguoi-nuoc-ngoai-mang-vang-trai-phep-vao-viet-nam-n20250722191125923.htm
P. L. (11/6/2026). Điểm lại thông tin kinh tế ngày 10/6. Thời báo Ngân hàng. https://thoibaonganhang.vn/diem-lai-thong-tin-kinh-te-ngay-106-183312-183312.html
P. L. (26/6/2026). Điểm lại thông tin kinh tế ngày 25/6. https://thoibaonganhang.vn/diem-lai-thong-tin-kinh-te-ngay-256-184007-184007.html
Mai Anh (11/6/2026). Giá USD trên thị trường tự do thấp hơn so với giá tại ngân hàng. https://vietnamfinance.vn/gia-usd-thi-truong-tu-do-xuong-thap-hon-ngan-hang-d146078.html
Quỳnh Trang (20/10/2022). Giá USD tự do vượt 25.000 đồng. https://vnexpress.net/gia-usd-tu-do-vuot-25-000-dong-4525806.html
Dân trí (12/6/2026). Không còn ở “vùng xám”, chênh lệch giá vàng trong nước so với thế giới đang hẹp dần. https://dantri.com.vn/kinh-doanh/khong-con-o-vung-xam-chenh-lech-gia-vang-trong-nuoc-voi-the-gioi-hep-dan-20260612121644740.htm
