Phương pháp xác định vị trí việc làm của công chức hiện nay và những vấn đề đặt ra

Current methods for determining civil servant job positions and emerging issues

PGS.TS. Nguyễn Thị Hồng Hải
TS. Hoàng Vĩnh Giang

Học viện Hành chính và Quản trị công

(Quanlynhanuoc.vn) – Quản lý công chức theo vị trí việc làm trong bối cảnh sắp xếp tổ chức bộ máy đòi hỏi phương pháp xác định vị trí việc làm có cơ sở khoa học và phù hợp với thực tiễn. Trên cơ sở phân tích tài liệu và dữ liệu khảo sát, bài viết xem xét việc áp dụng các phương pháp ở Việt Nam và những vấn đề đặt ra hiện nay. Phân tích cho thấy, trong thời gian qua, việc rà soát, thống kê được chú trọng hơn phân định trách nhiệm, đo lường khối lượng công việc và xác định mức độ thành thạo của năng lực. Từ đó, bài viết đề xuất chuẩn hóa kỹ thuật phân tích; liên kết nhiệm vụ, sản phẩm, yêu cầu năng lực và khối lượng công việc; tăng cường kiểm chứng, cập nhật để kết quả xác định vị trí phục vụ thiết thực cho công tác quản lý công chức.

Từ khóa: Vị trí việc làm; công chức; phân tích tổ chức; phân tích công việc; phân tích năng lực; nhu cầu nhân lực.

Abstract: Position-based civil service management amid administrative restructuring requires scientifically grounded and context-sensitive methods for identifying job positions. Drawing on documentary analysis and survey data, this article examines how these methods are applied in Viet Nam and the issues arising in current practice. The analysis indicates that reviewing functions and listing tasks receive greater attention than clarifying responsibilities, assessing workloads, and specifying competency proficiency levels. The article therefore proposes standardizing analytical procedures; strengthening links between tasks, outputs, competency requirements, and workloads; and improving the verification and updating of analytical results. These measures aim to strengthen the evidence underpinning job positions and enhance their practical use in civil service management.

Keywords: Job positions; civil servants; organizational analysis; job analysis; competency analysis; staffing needs.

1. Đặt vấn đề

Quản lý công chức theo vị trí việc làm là yêu cầu trọng tâm của cải cách chế độ công vụ ở Việt Nam hiện nay. Quá trình này diễn ra đồng thời với việc sắp xếp, tổ chức bộ máy, đẩy mạnh phân cấp, phân quyền và vận hành chính quyền địa phương hai cấp. Những thay đổi về nhiệm vụ, thẩm quyền và phương thức thực thi công vụ đòi hỏi phải xác định lại nội dung công việc, trách nhiệm và nhu cầu nhân lực của từng cơ quan. Chất lượng xác định vị trí, vì vậy, phụ thuộc vào phương pháp phân tích: mỗi vị trí phải được làm rõ về tính cần thiết, sản phẩm, yêu cầu năng lực và nguồn lực thực hiện, làm căn cứ cho việc tuyển dụng, bố trí, đào tạo và đánh giá công chức.

Nghị định số 361/2025/NĐ-CP ngày 31/12/2025 đặt ra yêu cầu xác định vị trí việc làm gắn với bản mô tả công việc, khung năng lực và tỷ lệ công chức bố trí theo vị trí (Chính phủ, 2025). Tuy nhiên, việc thống nhất danh mục và biểu mẫu chưa đủ để bảo đảm chất lượng của hệ thống vị trí việc làm. Khó khăn trong việc phân định trách nhiệm, xác định sản phẩm, đo lường khối lượng và cụ thể hóa yêu cầu năng lực cho thấy cần chú trọng hơn đến căn cứ hình thành hồ sơ và cách sử dụng kết quả phân tích. Vấn đề đặt ra là hoàn thiện phương pháp để vị trí việc làm phản ánh đúng yêu cầu công việc và trở thành công cụ quản lý công chức trong thực tiễn.

Bài viết kết hợp phân tích tài liệu với dữ liệu khảo sát để xem xét các phương pháp xác định vị trí việc làm công chức được áp dụng tại các cơ quan hành chính nhà nước ở Việt Nam từ năm 2013 đến nay. Khảo sát trực tiếp và trực tuyến được thực hiện từ tháng 6 – 8/2026, phát ra 300 phiếu, thu về 274 phiếu và giữ lại 250 phiếu hợp lệ, gồm 76 phiếu trung ương và 174 phiếu địa phương. Các kết quả được phân tích theo nhóm trả lời tương ứng, nhằm nhận diện vấn đề trong phạm vi mẫu khảo sát. Những quy định, hướng dẫn ban hành sau khảo sát được đối chiếu để làm rõ yêu cầu hoàn thiện phương pháp, không dùng để đánh giá hồi tố việc thực hiện.

2. Các phương pháp xác định vị trí việc làm của công chức được áp dụng ở Việt Nam

Giai đoạn 2013-2020 đánh dấu sự hình thành khuôn khổ phương pháp xác định vị trí việc làm của công chức. Nghị định số 36/2013/NĐ-CP ngày 22/4/2013 và Thông tư số 05/2013/TT-BNV ngày 25/6/2013 xác lập phương pháp tổng hợp, kết hợp phân tích tổ chức với phân tích công việc. Trình tự bao gồm thống kê, phân nhóm công việc; xác định các yếu tố ảnh hưởng; đánh giá thực trạng đội ngũ; xây dựng danh mục vị trí việc làm, bản mô tả công việc, khung năng lực và xác định ngạch công chức tương ứng (Chính phủ, 2013; Bộ Nội vụ, 2013). Về phương pháp luận, cách tiếp cận này kết hợp phân tích chức năng, nhiệm vụ của cơ quan với thông tin về công việc thực tế, tạo cơ sở để đối chiếu giữa yêu cầu của tổ chức và tình hình thực hiện nhiệm vụ.

Khi triển khai, thông tin do công chức kê khai được sử dụng để tổng hợp, phân nhóm công việc và đề xuất vị trí. Cách làm này khai thác hiểu biết của người trực tiếp thực hiện, giúp nhận diện những nhiệm vụ chưa được thể hiện đầy đủ trong văn bản phân công. Tuy nhiên, độ tin cậy của kết quả phụ thuộc vào việc kiểm tra, đối chiếu thông tin kê khai với căn cứ giao nhiệm vụ, quy trình và sản phẩm thực tế. Nếu chỉ tổng hợp nguyên trạng công việc của từng cá nhân, những bất hợp lý trong phân công có thể vẫn được duy trì trong hệ thống vị trí mới. Vì vậy, thực trạng đội ngũ cần được dùng để đánh giá khả năng đáp ứng và xây dựng phương án bố trí, thay vì làm căn cứ để định trước nội dung vị trí và nhu cầu nhân lực.

Giai đoạn 2020-2025 thể hiện rõ hơn xu hướng chuẩn hóa căn cứ và sản phẩm xác định vị trí việc làm. Nghị định số 62/2020/NĐ-CP ngày 01/6/2020 tiếp tục nhấn mạnh chức năng, nhiệm vụ, quyền hạn, cơ cấu tổ chức, tính chất, quy mô và mức độ phức tạp của hoạt động; đồng thời gắn việc xác định biên chế với vị trí và khối lượng công việc. Thông tư số 12/2022/TT-BNV ngày 30/12/2022 cụ thể hóa danh mục, bản mô tả công việc và khung năng lực đối với các nhóm vị trí thuộc phạm vi điều chỉnh (Chính phủ, 2020; Bộ Nội vụ, 2022). Hệ thống này tạo cơ sở đối chiếu chung, giảm sự khác biệt về tên gọi và cấu trúc hồ sơ giữa các cơ quan.

Tuy nhiên, việc chuẩn hóa danh mục và biểu mẫu không đồng nhất với việc chuẩn hóa phương pháp phân tích. Cùng một mẫu mô tả có thể được xây dựng từ việc phân tích nhiệm vụ, sản phẩm và trách nhiệm thực tế, nhưng cũng có thể được hoàn thiện chủ yếu bằng cách lựa chọn nội dung sẵn có rồi điều chỉnh theo cơ cấu nhân sự hiện có. Sự tương đồng về hình thức, vì vậy chưa phản ánh mức độ tương đồng về chất lượng. Giá trị của hệ thống mẫu phụ thuộc vào cách thu thập, kiểm chứng và cụ thể hóa thông tin tại từng cơ quan; biểu mẫu không thể thay thế quá trình phân tích tổ chức, công việc và yêu cầu về năng lực.

Luật Cán bộ, công chức năm 2025 và Nghị định số 361/2025/NĐ-CP tiếp tục đặt ra yêu cầu xác định vị trí cụ thể, xây dựng bản mô tả công việc, khung năng lực và xác định tỷ lệ công chức bố trí theo từng vị trí (Quốc hội, 2025; Chính phủ, 2025). Khuôn khổ này làm rõ hơn mối quan hệ giữa chuẩn hóa ở cấp hệ thống và trách nhiệm cụ thể hóa của cơ quan sử dụng công chức. Danh mục khung là căn cứ thống nhất để đối chiếu, trong khi nội dung của từng vị trí phải được xác lập dựa trên chức năng, nhiệm vụ, phạm vi trách nhiệm và điều kiện thực hiện. Yêu cầu về phương pháp vì vậy không dừng lại ở việc lựa chọn tên vị trí, mà phải giải trình được sự cần thiết của vị trí, kết quả cần đạt, năng lực thực hiện và nhu cầu nhân lực tương ứng.

Hướng dẫn số 07-HD/BTCTW ngày 19/10/2026 tiếp tục nhấn mạnh việc sử dụng dữ liệu về nhiệm vụ, công việc và sản phẩm để xác định nhu cầu nhân lực phù hợp với tính chất của từng vị trí. Các phương pháp xác định nhu cầu theo cơ cấu, chức danh và yêu cầu bố trí; theo khối lượng và thời gian lao động; hoặc thông qua thẩm định đối với công việc chuyên môn đặc thù cần được phân biệt với 4 phương pháp phân tích được sử dụng trong bài viết (Ban Tổ chức Trung ương, 2026). Các phương pháp xác định nhu cầu nhân lực giải quyết yêu cầu lựa chọn căn cứ và cách thức tính toán, thẩm định nguồn lực; đồng thời phân tích tổ chức, công việc, năng lực và kết quả thực hiện để tạo lập, kiểm chứng thông tin về nội dung vị trí. Hai nhóm có quan hệ bổ trợ; việc tính toán nhu cầu nhân lực chỉ có giá trị khi nhiệm vụ, sản phẩm, trách nhiệm và điều kiện thực hiện đã được xác định rõ ràng.

Nhìn tổng thể, quá trình phát triển cho thấy sự chuyển dịch từ việc xác lập phương pháp tổng hợp sang chuẩn hóa sản phẩm và tăng cường cơ sở dữ liệu. Yêu cầu hiện nay là bảo đảm tính nhất quán giữa các khâu phân tích, danh mục vị trí, bản mô tả công việc, khung năng lực và phương án nhân lực, đồng thời phản ánh đúng yêu cầu thực tế của cơ quan.

3. Những vấn đề đặt ra

Xác định vị trí việc làm cần kết hợp phân tích tổ chức, công việc, năng lực và kết quả thực hiện công việc. Phân tích tổ chức xác lập phạm vi nhiệm vụ và trách nhiệm; phân tích công việc cụ thể hóa hoạt động, sản phẩm và điều kiện thực hiện; phân tích năng lực làm rõ yêu cầu và mức độ thành thạo; phân tích kết quả cung cấp căn cứ để kiểm chứng khối lượng, chất lượng và nhu cầu nhân lực. Nghiên cứu của Morgeson, Brannick và Levine (2019) về phân tích công việc và Campion cùng cộng sự (2011) về mô hình năng lực cung cấp cơ sở tham khảo để liên kết các nội dung này. Bốn nội dung được sử dụng làm khung phân tích của bài viết không nhất quán với các phương pháp được quy định trong văn bản pháp luật ở từng giai đoạn. Giá trị của phương pháp thể hiện ở khả năng làm rõ tính cần thiết, phạm vi trách nhiệm, yêu cầu về năng lực và nguồn lực để thực hiện của từng vị trí. Từ góc độ đó, thực tiễn áp dụng đặt ra một số vấn đề cần giải quyết.

Thứ nhất, danh mục khung vị trí việc làm chưa được cụ thể hóa, chưa gắn chặt với việc phân định nhiệm vụ và trách nhiệm sau khi sắp xếp tổ chức.

Danh mục khung tạo sự thống nhất về tên gọi, nhưng nội dung của từng vị trí vẫn phải được xác định theo nhiệm vụ, thẩm quyền và quy trình thực hiện tại cơ quan sử dụng công chức. Khi chuyển giao nhiệm vụ giữa các cấp, các đơn vị, cần làm rõ phần việc tiếp nhận, chuyển đi, chấm dứt hoặc phát sinh mới, đồng thời xác định trách nhiệm ở từng giai đoạn. Kế thừa bản mô tả cũ mà không rà soát có thể duy trì nội dung không còn phù hợp; xây dựng lại toàn bộ mà không khai thác thông tin đã được kiểm chứng sẽ làm tăng chi phí và khó bảo đảm tính nhất quán.

Khoảng cách giữa rà soát chức năng và phân định trách nhiệm được gợi mở qua ý kiến của 125 người tham gia xây dựng hoặc am hiểu về việc xác định vị trí việc làm. Có 69,6% đánh giá việc rà soát chức năng, nhiệm vụ cấp cơ quan ở mức “khá đầy đủ” hoặc “đầy đủ, thường xuyên”, trong khi tỷ lệ tương ứng đối với việc nhận diện nhiệm vụ chưa được phân công hoặc trách nhiệm chưa rõ chỉ đạt 12,0%. Các tỷ lệ đánh giá tích cực về nội dung áp dụng phương pháp dưới đây cũng được tính theo 2 mức này trong cùng nhóm trả lời.

Chênh lệch trên cho thấy việc xác định phạm vi nhiệm vụ chung cần được tiếp nối bằng việc phân tích trách nhiệm thực hiện. Bản mô tả chỉ có thể trở thành căn cứ phân công, bố trí công chức khi làm rõ vai trò chủ trì, phối hợp, kiểm tra và quyết định. Nhiều đơn vị cùng tham gia một nhiệm vụ không mặc nhiên là chồng chéo; vấn đề cần xem xét là nội dung, giới hạn trách nhiệm và mối quan hệ phối hợp giữa các đơn vị trong từng giai đoạn.

Thứ hai, việc xác định sản phẩm chưa đi đôi với việc làm rõ khối lượng và công sức thực hiện, nhất là đối với nhiệm vụ tham mưu, phối hợp.

Những cách diễn đạt như “tham mưu”, “tổng hợp”, “theo dõi” chỉ cho biết loại hoạt động, nhưng chưa làm rõ kết quả cần hoàn thành và tiêu chuẩn chấp nhận sản phẩm. Cùng một loại báo cáo, yêu cầu thực hiện có thể khác nhau về phạm vi phân tích, chất lượng thông tin đầu vào, số đầu mối phối hợp và trách nhiệm giải trình. Vì vậy, số lượng văn bản chưa phản ánh đầy đủ công sức lao động; việc chia thao tác quá nhỏ cũng có thể dẫn đến sự trùng lặp về khối lượng giữa các công đoạn xử lý.

Trong nhóm tham gia xây dựng hoặc am hiểu việc xác định vị trí, tỷ lệ đánh giá tích cực đối với thống kê công việc từ chức năng, nhiệm vụ đạt 54,4%, trong khi xác định kết quả, sản phẩm đầu ra của từng vị trí đạt 35,2%; xem xét khối lượng, tần suất đạt 13,6% và sử dụng dữ liệu kết quả thực tế đạt 10,4%. Những tỷ lệ này gợi mở khoảng cách giữa thống kê công việc và việc thiết lập cơ sở đo lường. Yêu cầu đặt ra là xác định được đơn vị sản phẩm phù hợp, tiêu chuẩn chất lượng và lượng lao động cần thiết trong điều kiện thực hiện cụ thể.

Theo đó, cần phân biệt thời gian lao động trực tiếp với thời gian chờ; phần đóng góp của từng vị trí vào sản phẩm chung; công việc làm lại do sai sót với việc chỉnh lý do thay đổi yêu cầu hoặc bổ sung thông tin. Các chỉ báo khảo sát phản ánh mức độ thực hiện nội dung phân tích, không trực tiếp đo lường năng suất cá nhân. Nếu chưa làm rõ những khác biệt này, việc quy đổi khối lượng thành nhu cầu nhân lực có thể chính xác về mặt số học nhưng chưa đủ căn cứ về mặt quản lý.

Thứ ba, yêu cầu năng lực chưa được cụ thể hóa đầy đủ từ nhiệm vụ, sản phẩm và mức độ trách nhiệm của vị trí.

Xác định lĩnh vực kiến thức là bước cần thiết để xây dựng khung năng lực. Tuy nhiên, yêu cầu của vị trí còn nằm ở khả năng vận dụng kiến thức, xử lý tình huống, mức độ độc lập và phạm vi trách nhiệm. Một yêu cầu chung về “phân tích, tổng hợp” chưa đủ để phân biệt giữa vị trí kiểm tra dữ liệu và vị trí chủ trì xây dựng ,giải trình phương án.

Khảo sát nhóm tham gia xây dựng hoặc am hiểu việc xác định vị trí cho thấy 50,4% đánh giá tích cực việc xác định kiến thức chuyên môn, nhưng tỷ lệ đối với xác định mức độ thành thạo chỉ đạt 13,6%. Chênh lệch này đặt ra yêu cầu chuyển từ liệt kê tên năng lực sang xác lập mức độ đáp ứng bằng hành vi và sản phẩm có thể kiểm chứng. Việc cùng sử dụng một tên năng lực không có nghĩa là các vị trí đều cần cùng cấp độ; mức yêu cầu phải tương ứng với độ phức tạp, phạm vi tự chủ và trách nhiệm thực thi.

Vấn đề càng đáng chú ý khi công việc thay đổi do số hóa, phân cấp và phối hợp liên ngành. Nếu bản mô tả chưa phản ánh những thay đổi đó, khung năng lực dễ tiếp tục dựa chủ yếu vào các tiêu chuẩn chung, ngạch hoặc trình độ đào tạo. Nâng mức yêu cầu đồng loạt có thể đặt ra điều kiện vượt quá nhu cầu thực tế; duy trì chuẩn cũ có thể bỏ sót năng lực cần thiết. Vì vậy, việc hoàn thiện khung năng lực phải bắt đầu từ yêu cầu công việc và được kiểm chứng trong các tình huống nghiệp vụ cụ thể.

Thứ tư, nhu cầu nhân lực theo công việc chưa được phân biệt rõ ràng với việc phân bổ biên chế và bố trí đội ngũ hiện có.

Cơ quan vừa phải xác định nguồn lực cần thiết để hoàn thành nhiệm vụ, vừa phải lựa chọn phương án bố trí trong giới hạn cho phép. Hai yêu cầu có liên quan nhưng có mục đích phân tích khác nhau. Nếu lấy số biên chế được giao làm kết quả định trước rồi phân bổ cho các vị trí, quá trình xác định nhu cầu sẽ khó chỉ ra vị trí nào bị quá tải hoặc chưa sử dụng hết năng lực. Ngược lại, việc tổng hợp nguyên trạng đề nghị của các đơn vị có thể duy trì những bất hợp lý trong quy trình và phân công.

Cách xác định nhu cầu phải phù hợp với tính chất công việc. Công việc có thể đo lường bằng sản lượng và thời gian cần được xem xét khác với nhiệm vụ đòi hỏi sự hiện diện liên tục hoặc tham mưu khó chuẩn hóa. Thiếu dữ liệu không phải là căn cứ để tự đặt hệ số hoặc lựa chọn cách thẩm định khác khi chưa đáp ứng điều kiện áp dụng. Tương tự, kết quả quy đổi giờ công chưa trực tiếp quyết định số người cần bố trí nếu còn yêu cầu bảo đảm tính liên tục, xử lý cao điểm hoặc phân tách trách nhiệm kiểm soát.

Do đó, phương án nhân lực cần giải trình riêng nhu cầu theo từng công việc, số người hiện có và biên chế được giao. Chênh lệch giữa các đại lượng này phải được xem xét cùng với khả năng cải tiến quy trình, điều chỉnh phân công, tổ chức thực hiện công việc chung và phát triển năng lực. Đây là cơ sở để lựa chọn biện pháp phù hợp với nguyên nhân mất cân đối, đồng thời nâng cao tính thuyết phục của kiến nghị điều chỉnh nguồn lực.

Thứ năm, việc kiểm chứng và cập nhật vị trí việc làm chưa gắn chặt với công tác quản lý công việc thường xuyên.

Thông tin phục vụ xác định vị trí được lưu giữ tại nhiều đầu mối: đơn vị chuyên môn quản lý nghiệp vụ, bộ phận tổ chức cán bộ quản lý hồ sơ vị trí, và hệ thống số ghi nhận quá trình xử lý. Nếu thiếu quy tắc liên kết và trách nhiệm xác nhận, cơ quan có thể có nhiều dữ liệu nhưng chưa hình thành được căn cứ thống nhất. Kiểm tra biểu mẫu và công thức không thể thay thế việc xác minh nhiệm vụ thực tế, phần việc của từng vị trí và các điều kiện hình thành số liệu.

Hạn chế trong việc sử dụng kết quả còn được gợi mở từ nhóm 125 công chức đánh giá vị trí đang đảm nhiệm, bên cạnh nhóm 125 người tham gia xây dựng hoặc am hiểu việc xác định vị trí, trong tổng số 250 người được khảo sát. Trong nhóm công chức này, 13,6% đồng ý hoặc rất đồng ý rằng bản mô tả được sử dụng thực chất trong quá trình phân công; 8,8% đồng ý hoặc rất đồng ý rằng vị trí được cập nhật kịp thời. Các ý kiến bổ sung, mang góc nhìn về giá trị sử dụng của hồ sơ, cho thấy cần kết nối chặt chẽ hơn giữa việc xác định vị trí và việc tổ chức thực hiện công việc.

Khi bản mô tả ít được đối chiếu trong giao việc, bàn giao, nhiệm vụ mới, nội dung lạc hậu hoặc trách nhiệm chưa rõ ràng, sẽ khó phát hiện kịp thời. Cập nhật chậm cũng có thể làm giảm giá trị sử dụng của hồ sơ, dù dữ liệu khảo sát chưa đủ xác định quan hệ nhân quả giữa các biểu hiện này. Vì vậy, trách nhiệm cập nhật cần gắn với những thay đổi về chức năng, nhiệm vụ, quy trình và công nghệ; đồng thời phân biệt giữa trường hợp điều chỉnh phân công nội bộ và trường hợp phải điều chỉnh vị trí theo thẩm quyền.

Những vấn đề trên liên kết với nhau trong toàn bộ quá trình xác định và sử dụng vị trí việc làm. Trách nhiệm chưa rõ khiến sản phẩm khó phân định; sản phẩm và điều kiện thực hiện chưa rõ, dẫn đến yêu cầu về năng lực, khối lượng và nhu cầu nhân lực thiếu cơ sở. Trong nhóm tham gia xây dựng hoặc am hiểu, chỉ 20,0% đồng ý hoặc rất đồng ý rằng việc kết hợp bốn phương pháp là phù hợp. Đối chiếu với ý kiến của công chức về việc sử dụng bản mô tả và cập nhật vị trí, kết quả này gợi mở yêu cầu bảo đảm tính liên thông giữa phân tích, phê duyệt và việc sử dụng. Hoàn thiện phương pháp vì vậy, cần tập trung vào cách tạo lập bằng chứng, xác nhận trách nhiệm và chuyển kết quả phân tích thành căn cứ cho các quyết định quản lý công chức.

4. Giải pháp hoàn thiện phương pháp xác định vị trí việc làm của công chức

Một là, hoàn thiện hướng dẫn kỹ thuật phù hợp với từng nội dung phân tích và từng nhóm công việc.

Bộ Nội vụ cần chủ trì, phối hợp với cơ quan quản lý ngành và địa phương cụ thể hóa cách xác định nhiệm vụ dựa trên căn cứ pháp lý, phân nhóm công việc, phân định trách nhiệm, xác lập sản phẩm và yêu cầu về năng lực. Hướng dẫn cần làm rõ thông tin đầu vào tối thiểu, trình tự thực hiện, sản phẩm đầu ra và tiêu chí kiểm tra; đồng thời phân biệt yêu cầu bắt buộc với các công cụ hỗ trợ để các cơ quan lựa chọn cách thực hiện phù hợp. Những vướng mắc vượt phạm vi hướng dẫn nghiệp vụ cần được tổng hợp và kiến nghị sửa đổi, bổ sung quy định theo thẩm quyền.

Đối với phân tích tổ chức, kết quả phải thể hiện nhiệm vụ, căn cứ giao nhiệm vụ, đơn vị chủ trì, đơn vị phối hợp và tình trạng thực hiện. Phân tích công việc cần làm rõ các công đoạn chính, sản phẩm, giới hạn trách nhiệm và các điều kiện thực hiện. Phân tích năng lực phải giải thích được yêu cầu và mức độ thành thạo thông qua các nhiệm vụ hoặc tình huống nghiệp vụ. Phân tích kết quả cần xác định đơn vị tính, kỳ dữ liệu, tiêu chuẩn chất lượng và phần đóng góp của từng vị trí. Hướng dẫn theo cấu trúc này giúp cơ quan nhận diện các căn cứ còn thiếu, đồng thời tạo cơ sở thống nhất để kiểm tra chất lượng hồ sơ.

Hai là, liên kết các phương pháp trong một quy trình phân tích thống nhất.

Quy trình cần bắt đầu từ việc rà soát nhiệm vụ, thẩm quyền và phân công trách nhiệm; tiếp đến là khảo sát công việc thực tế, xác định cấu trúc vị trí, sản phẩm và yêu cầu năng lực; trên cơ sở đó, phân tích khối lượng công việc và xây dựng phương án nhân lực. Kết quả của từng khâu phải được sử dụng làm căn cứ cho khâu tiếp theo. Khi phát sinh mâu thuẫn, cơ quan cần kiểm tra lại thông tin và điều chỉnh các nội dung liên quan trước khi hoàn thiện hồ sơ để trình duyệt.

Để bảo đảm sự liên kết, có thể sử dụng ma trận gồm các trường thông tin: căn cứ nhiệm vụ, công việc, sản phẩm, chủ thể chịu trách nhiệm, vị trí việc làm, yêu cầu năng lực, dữ liệu về khối lượng và nguồn xác nhận. Mỗi nhiệm vụ cần có mã thống nhất để theo dõi trong các thành phần của hồ sơ. Cách tổ chức này giúp phát hiện các nhiệm vụ chưa có đầu mối, sản phẩm bị tính trùng hoặc yêu cầu năng lực không phù hợp với công việc. Các trường thông tin nên được tích hợp vào hồ sơ hoặc phần mềm hiện có, hạn chế phát sinh chế độ báo cáo riêng.

Trong quy trình, cần xác lập 3 bước kiểm tra. Trước khi xác định cấu trúc vị trí, hãy kiểm tra căn cứ nhiệm vụ và ranh giới trách nhiệm. Trước khi hoàn thiện bản mô tả và khung năng lực, hãy kiểm tra sự tương ứng giữa nhiệm vụ, sản phẩm, điều kiện thực hiện và mức độ yêu cầu. Trước khi trình phương án nhân lực, kiểm tra đơn vị đo, kỳ dữ liệu, nguy cơ trùng lặp và các phương án tổ chức công việc. Những nội dung chưa đủ căn cứ phải được bổ sung và xác nhận trước khi sử dụng để đề xuất vị trí hoặc nhu cầu nhân lực.

Ba là, nâng cao chất lượng dữ liệu thông qua việc đối chiếu nhiều nguồn và phân tích sâu các công việc trọng yếu.

Cơ quan cần rà soát các nguồn thông tin sẵn có trước khi tổ chức thu thập bổ sung, ưu tiên khai thác văn bản giao nhiệm vụ, hồ sơ công việc đã hoàn thành, hệ thống quản lý công việc và các báo cáo nghiệp vụ. Thông tin còn thiếu được bổ sung thông qua phỏng vấn, quan sát hoặc nhật ký công việc có mục tiêu. Nguồn lực phân tích cần tập trung vào những công việc có trách nhiệm chưa rõ ràng, khối lượng biến động hoặc yêu cầu chuyên môn khó mô tả, qua đó giảm kê khai trùng lặp và nâng cao giá trị của thông tin thu thập được.

Việc lựa chọn mẫu công việc phải phản ánh các điều kiện thực hiện khác nhau, bao gồm hồ sơ thông thường, phức tạp và các trường hợp ngoại lệ khi có phát sinh. Người phân tích cần ghi rõ cách chọn mẫu, kỳ quan sát và lý do loại trừ, tránh chỉ sử dụng sản phẩm thuận lợi hoặc số liệu tại thời điểm tải cao. Thông tin do người thực hiện cung cấp phải được đối chiếu với người quản lý và hồ sơ nghiệp vụ. Khi các nguồn chưa thống nhất, cần làm rõ các khác biệt về kỳ thống kê, đơn vị tính hoặc cách ghi nhận thời gian trước khi tổng hợp.

Đối với yêu cầu về năng lực, cần tổ chức trao đổi chuyên môn về các tình huống nghiệp vụ cụ thể. Từ một hồ sơ hoặc nhiệm vụ điển hình, xác định kiến thức cần thiết, yêu cầu xử lý, phạm vi tự quyết và các trường hợp cần xin ý kiến. Trên cơ sở đó, mô tả mức độ thành thạo thông qua các hành vi có thể quan sát được và liên kết chúng với các nhiệm vụ quan trọng của vị trí. Hướng dẫn phân tích công việc của Cơ quan Quản lý Nhân sự Hoa Kỳ cung cấp cơ sở tham khảo để xác định mối liên hệ giữa nhiệm vụ và năng lực; việc vận dụng cần phù hợp với thẩm quyền, trách nhiệm và các yêu cầu pháp lý đối với công chức Việt Nam (U.S. Office of Personnel Management, n.d.).

Bốn là, chuẩn hóa việc xác định khối lượng công việc và nhu cầu nhân lực theo tính chất của công việc.

Cơ quan cần lựa chọn cách xác định nhu cầu phù hợp với hướng dẫn hiện hành, đặc điểm công việc và điều kiện dữ liệu. Đối với công việc lặp lại, cần thống kê sản lượng theo nhóm nghiệp vụ, gắn với thời gian lao động đã được kiểm chứng. Đối với công việc khó chuẩn hóa, cần thẩm định sản phẩm, tiến độ, mức độ phức tạp, trách nhiệm và yêu cầu chuyên môn theo điều kiện áp dụng. Trường hợp thiếu dữ liệu, phải xác định rõ nội dung cần bổ sung; việc lựa chọn phương pháp khác vẫn phải đáp ứng các điều kiện của phương pháp đó.

Khi tổng hợp khối lượng, cần phân biệt thời gian lao động trực tiếp với thời gian hồ sơ lưu chuyển, đồng thời phân định công sức thực hiện các phần việc chủ trì, phối hợp và kiểm tra. Cùng một phần việc không được tính lặp lại trong cùng phạm vi tổng hợp. Nếu thời gian tham chiếu đã phản ánh độ phức tạp, không cộng thêm hệ số cho cùng một yếu tố. Số liệu sản lượng và khung thời gian phải tương ứng về kỳ thống kê, phạm vi tính toán và điều kiện thực hiện. Khi quy trình hoặc công nghệ thay đổi đáng kể, mức tham chiếu cần được kiểm tra lại trước khi tiếp tục sử dụng.

Đối với địa phương, dân số, diện tích, số lượng đối tượng quản lý và đặc điểm địa bàn cần được xem xét dựa trên tác động cụ thể đến nhiệm vụ, tần suất và thời gian thực hiện. Địa bàn phân tán có thể làm tăng thời gian di chuyển; nơi tập trung nhiều doanh nghiệp có thể phát sinh thêm giao dịch và yêu cầu phối hợp. Các tác động này phải có căn cứ kiểm chứng, tránh sử dụng nhiều hệ số để phản ánh cùng một đặc điểm. So sánh giữa các cơ quan cũng cần tính đến sự khác biệt về thẩm quyền, quy trình và phạm vi phục vụ.

Kết quả phân tích phải trình bày riêng cấu trúc vị trí, nhu cầu lao động quy đổi, số người cần bố trí và biên chế được giao. Khi có chênh lệch, cần kiểm tra dữ liệu và xem xét khả năng cải tiến quy trình, tổ chức công việc dùng chung, điều chỉnh phân công trước khi kiến nghị bổ sung nguồn lực. Với nhiệm vụ đòi hỏi tính liên tục hoặc phân tách trách nhiệm kiểm soát, số người bố trí còn phụ thuộc vào yêu cầu của tổ chức thực hiện. Phương án nhân lực phải giải trình được tác động đến chất lượng phục vụ, khả năng phối hợp và tính khả thi trong phạm vi thẩm quyền.

Năm là, gắn trách nhiệm kiểm chứng với việc sử dụng và cập nhật kết quả xác định vị trí việc làm.

Cần phân định rõ trách nhiệm đối với từng loại thông tin. Đơn vị sử dụng công chức chịu trách nhiệm về tính đầy đủ của nhiệm vụ và dữ liệu thực tế; người quản lý chuyên môn xác nhận sản phẩm, chất lượng và điều kiện thực hiện; bộ phận tổ chức cán bộ kiểm tra phương pháp phân tích, tính nhất quán và sự phù hợp với khung chung. Cơ quan có thẩm quyền xem xét, yêu cầu bổ sung và quyết định theo quy định. Chuyên gia có thể hỗ trợ xử lý nội dung phức tạp, trong khi trách nhiệm giải trình vẫn thuộc về đơn vị cung cấp thông tin và người ra quyết định.

Kết quả xác định vị trí cần được sử dụng thường xuyên trong quản lý: bản mô tả làm căn cứ giao nhiệm vụ và bàn giao công việc; khung năng lực hỗ trợ bố trí, xác định nhu cầu bồi dưỡng; dữ liệu khối lượng phục vụ để phân bổ công việc và phát hiện mất cân đối. Những khác biệt giữa công việc thực tế và hồ sơ phải được ghi nhận, làm rõ nhiệm vụ mới, phần việc chấm dứt hoặc sản phẩm thay đổi. Từ đó, phân biệt trường hợp điều chỉnh quy trình, phân công nội bộ với trường hợp cần điều chỉnh hồ sơ vị trí theo thẩm quyền.

Việc cập nhật cần kết hợp rà soát định kỳ với rà soát khi có thay đổi về chức năng, nhiệm vụ, quy trình hoặc công nghệ. Mỗi phiên bản hồ sơ phải lưu nội dung trước và sau điều chỉnh, căn cứ kiểm chứng, người xác nhận và thời điểm áp dụng. Nhiệm vụ chuyển giao cần được đối chiếu ở cả nơi giao và nơi nhận để hạn chế bỏ sót hoặc trùng lặp. Hệ thống số cần hỗ trợ truy xuất, liên kết và cảnh báo các thay đổi trên nền dữ liệu nhiệm vụ, sản phẩm và trách nhiệm đã được chuẩn hóa.

Sáu là thử nghiệm công cụ và đánh giá phương pháp thông qua chất lượng và khả năng sử dụng của kết quả.

Cần lựa chọn một số nhóm công việc đại diện ở cấp trung ương và địa phương để thử nghiệm hướng dẫn, biểu mẫu và công cụ phân tích. Những người phân tích khác nhau được giao xử lý cùng một bộ hồ sơ, sau đó đối chiếu mức độ thống nhất và làm rõ nguyên nhân của sự chênh lệch. Tiêu chí đánh giá cần tập trung vào khả năng truy xuất căn cứ, mức độ rõ ràng của trách nhiệm, tính phù hợp của yêu cầu năng lực, sai lệch do trùng lặp, thời gian thực hiện và khả năng sử dụng kết quả trong việc phân công, bố trí công chức.

Kết quả thử nghiệm phải chỉ ra nội dung cần điều chỉnh, điều kiện áp dụng và giới hạn của công cụ trước khi mở rộng. Việc đánh giá cần tiếp tục trong quá trình sử dụng để xác định liệu phương pháp có giúp phát hiện các nhiệm vụ bị bỏ sót, xử lý chồng chéo, giải thích nhu cầu nhân lực và hỗ trợ quyết định quản lý hay không. Đây là căn cứ để hoàn thiện phương pháp theo yêu cầu thực tiễn và duy trì chất lượng của hệ thống vị trí việc làm.

5. Kết luận

Quá trình áp dụng ở Việt Nam cho thấy phương pháp xác định vị trí việc làm ngày càng chú trọng đến việc chuẩn hóa và sử dụng dữ liệu làm căn cứ. Trong bối cảnh sắp xếp tổ chức bộ máy và đổi mới quản lý công chức, yêu cầu đặt ra là nâng cao chất lượng phân tích, bảo đảm sự liên kết giữa nhiệm vụ, trách nhiệm, sản phẩm, yêu cầu năng lực và nhu cầu nhân lực tại cơ quan sử dụng. Trọng tâm hoàn thiện là phân định rõ trách nhiệm sau khi chuyển giao nhiệm vụ, xác định sản phẩm và phần đóng góp của từng vị trí, cụ thể hóa mức yêu cầu năng lực, đồng thời phân biệt nhu cầu nhân lực theo công việc với phương án bố trí trong phạm vi biên chế được giao. Hướng dẫn kỹ thuật cần gắn với việc kiểm chứng dữ liệu, trách nhiệm cập nhật và thử nghiệm công cụ phù hợp với từng nhóm công việc. Chất lượng phương pháp phải được thể hiện qua tính xác đáng của căn cứ phân tích và khả năng sử dụng kết quả trong tuyển dụng, bố trí, đào tạo và đánh giá công chức.

Tài liệu tham khảo:
Ban Tổ chức Trung ương (2026). Hướng dẫn số 07-HD/BTCTW ngày 19/10/2026 về rà soát, hoàn thiện vị trí việc làm, xác định nhu cầu nhân lực và xây dựng phương án biên chế trong hệ thống chính trị.
Bộ Nội vụ (2013). Thông tư số 05/2013/TT-BNV ngày 25/6/2013 hướng dẫn thực hiện Nghị định số 36/2013/NĐ-CP về vị trí việc làm và cơ cấu ngạch công chức.
Bộ Nội vụ (2022). Thông tư số 12/2022/TT-BNV ngày 30/12/2022 hướng dẫn về vị trí việc làm công chức lãnh đạo, quản lý; nghiệp vụ chuyên môn dùng chung; hỗ trợ, phục vụ trong cơ quan, tổ chức hành chính và vị trí việc làm chức danh nghề nghiệp chuyên môn dùng chung; hỗ trợ, phục vụ trong đơn vị sự nghiệp công lập.
Campion, M. A., Fink, A. A., Ruggeberg, B. J., Carr, L., Phillips, G. M., & Odman, R. B. (2011). Doing competencies well: Best practices in competency modeling. Personnel Psychology, 64(1), 225-262. https:/​/​doi.org/​10.1111/​j. 1744-6570.2010.01207.x
Chính phủ (2013). Nghị định số 36/2013/NĐ-CP ngày 22/4/2013 về vị trí việc làm và cơ cấu ngạch công chức.
Chính phủ (2020). Nghị định số 62/2020/NĐ-CP ngày 01/6/2020 về vị trí việc làm và biên chế công chức.
Chính phủ (2025). Nghị định số 361/2025/NĐ-CP ngày 31/12/2025 quy định về vị trí việc làm của công chức.
Morgeson, F. P., Brannick, M. T., & Levine, E. L. (2019). Job and work analysis: Methods, research, and applications for human resource management (3rd ed.). SAGE.
Quốc hội (2025). Luật Cán bộ, công chức số 80/2025/QH15 ngày 24/6/2025.
U.S. Office of Personnel Management. (n.d.). Six steps to conducting a job analysis.
https:/​/​www.opm.gov/​policy-​data-​oversight/​assessment-​and-​selection/​job-​analysis/​job_analysis_checklist.pdf