Bảo đảm an sinh xã hội trên địa bàn tỉnh Ninh Bình sau sáp nhập

Nguyễn Thúy Mai
NCS của Học viện Báo chí và Tuyên truyền

(Quanlynhanuoc.vn) – Sau sáp nhập, tỉnh Ninh Bình bước vào giai đoạn phát triển mới với quy mô lớn hơn về không gian, dân số và yêu cầu quản trị. Trong bối cảnh đó, bảo đảm an sinh xã hội không chỉ là nhiệm vụ thường xuyên mà còn là điều kiện tiên quyết để giữ vững ổn định xã hội và tạo nền tảng cho phát triển bền vững. Trên cơ sở phân tích thực trạng về các trụ cột an sinh xã hội, bài viết làm rõ những kết quả đạt được và đề xuất các giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả an sinh xã hội trong thời gian tới.

Từ khóa: Bảo đảm an sinh xã hội; Ninh Bình; sáp nhập, giải pháp; thực trạng.

1. Đặt vấn đề

Sáp nhập đơn vị hành chính là chủ trương lớn của Đảng và Nhà nước nhằm tinh gọn bộ máy, nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản lý và tạo dư địa phát triển mới. Tuy nhiên, quá trình này không chỉ là sự thay đổi về địa giới và tổ chức bộ máy mà còn tác động trực tiếp đến đời sống kinh tế – xã hội, đặc biệt là việc thực hiện các chính sách an sinh xã hội. Việc mở rộng không gian quản lý, gia tăng quy mô dân số và đa dạng hóa cơ cấu xã hội đặt ra yêu cầu mới trong tổ chức, điều hành và phân bổ nguồn lực an sinh. Vì vậy, đánh giá thực trạng an sinh xã hội sau sáp nhập có ý nghĩa quan trọng cả về thực tiễn và khoa học, góp phần bảo đảm công bằng xã hội và tạo nền tảng cho phát triển bền vững trong thời gian tới.
2. Thực trạng bảo đảm an sinh xã hội của tỉnh Ninh Bình sau sáp nhập

Thứ nhất, bảo đảm an sinh xã hội thông qua hệ thống bảo hiểm xã hội. Sau sáp nhập, địa bàn quản lý được mở rộng, quy mô dân số tăng nhanh, khối lượng công việc bàn giao và tổ chức lại bộ máy rất lớn. Trong bối cảnh đó, ngành Bảo hiểm xã hội tỉnh đã chủ động thích ứng, triển khai đồng bộ nhiều giải pháp, vừa ổn định tổ chức, vừa duy trì thông suốt việc thực hiện chính sách, qua đó, góp phần quan trọng vào việc bảo đảm an sinh xã hội bền vững trên địa bàn tỉnh.

(1)Hội đồng nhân dân tỉnh Ban hành Nghị quyết số 21/2025/NQ-HĐND ngày 9/12/2025 quy định chính sách hỗ trợ thêm kinh phí đóng bảo hiểm xã hội cho người tham gia bảo hiểm xã hội tự nguyện trên địa bàn tỉnh Ninh Bình giai đoạn 2026 – 2030 và Nghị quyết số 25/2025/NQ-HĐND ngày 09/12/2025 Quy định mức hỗ trợ kinh phí đóng bảo hiểm y tế đối với một số nhóm đối tượng có đăng ký thường trú trên địa bàn tỉnh Ninh Bình. Nghị quyết này đã tạo điều kiện thuận lợi để nhiều người dân, nhất là hộ nghèo, hộ cận nghèo, hộ chính sách có hoàn cảnh khó khăn có cơ hội tham gia bảo hiểm xã hội tự nguyện¹.

(2) Làm tốt công tác tuyên truyền về chính sách bảo hiểm xã hội, bảo hiểm y tế, qua đó, giúp người hiểu về chính sách bảo đảm an sinh xã hội của Đảng và Nhà nước. Tính đến ngày 31/12/2025, toàn tỉnh có trên 625.000 người tham gia bảo hiểm xã hội, đạt 103,52% kế hoạch được giao; số người tham gia bảo hiểm y tế đạt 3,5 triệu người².

(3) Bảo đảm mọi quyền lợi cho người dân khi tham gia bảo hiểm xã hội, bảo hiểm y tế, bảo hiểm thất nghiệp. Năm 2025, giải quyết kịp thời chế độ bảo hiểm xã hội, bảo hiểm y tế, bảo hiểm thất nghiệp cho người lao động và Nhân dân với tổng số tiền là trên 19.000 tỷ đồng³. Đồng thời, bảo hiểm xã hội các cơ sở trong tỉnh, các phòng chuyên môn thường xuyên rà soát hồ sơ giải quyết chế độ bảo hiểm xã hội nhằm phát hiện và ngăn chặn các hành vi trục lợi. Kiểm soát chặt chẽ việc thẩm định, xét duyệt hồ sơ giải quyết các chế độ bảo hiểm xã hội, bảo hiểm thất nghiệp, nhất là chế độ ốm đau, thai sản, tai nạn lao động – bệnh nghề nghiệp và trợ cấp thất nghiệp bảo đúng đối tượng, đúng chế độ theo quy định. Hướng dẫn nghiệp vụ, tháo gỡ các vướng mắc cho bảo hiểm xã hội cơ sở đảm bảo giải quyết quyền lợi cho người lao động đầy đủ⁴.

(4) Công tác quản lý người hưởng và chi trả các chế độ bảo đảm chặt chẽ. Hằng tháng thực hiện việc cập nhật, tăng, điều chỉnh giảm, lập danh sách chi trả lương hưu và trợ cấp BHXH đảm bảo chính xác, chi trả đầy đủ, kịp thời, đúng đối tượng, đúng thời gian quy định, tạo sự chủ động cho cơ quan bảo hiểm xã hội cũng như Bưu điện trong việc chi trả phục vụ tốt đối tượng… ⁵.

Thứ hai, xóa nhà tạm, nhà dột nát và giảm nghèo. Một trong những vấn đề cấp bách sau khi sáp nhập được tỉnh Ninh Bình ưu tiên, đặt lên hàng đầu là xóa nhà ở tạm bợ, dột nát cho các hộ nghèo, đối tượng yếu thế. Toàn tỉnh có 3.612 hộ được hỗ trợ, trong đó: 1.765 hộ xây mới, 1.847 hộ sửa chữa. Tổng nguồn lực huy động hơn 410 tỷ đồng, bao gồm ngân sách Trung ương, địa phương, sự đóng góp của chính hộ gia đình và nguồn xã hội hóa. Kết quả này đưa tỉnh Ninh Bình là một trong những địa phương tiêu biểu trong phong trào “Chung tay xóa nhà tạm, nhà dột nát trên phạm vi cả nước trong năm 2025”; khẳng định sự quyết liệt trong chỉ đạo và sự đồng thuận cao của hệ thống chính trị, người dân và doanh nghiệp⁶.

Đặc biệt, với truyền thống nhân văn, nghĩa tình, nơi con người luôn gắn kết, đùm bọc, sẻ chia trong mọi hoàn cảnh, sau khi sáp nhập ba tỉnh Hà Nam, Ninh Bình, Nam Định, truyền thống tốt đẹp đó càng được vun bồi, khơi dậy mạnh mẽ, trở thành điểm tựa để Nhân dân toàn tỉnh cùng nhau vượt qua thử thách, tạo nên sự phát triển bền vững. Nhờ vậy, đến nay cơ cấu xã hội dịch chuyển phù hợp với cơ cấu kinh tế, gia tăng nhanh tầng lớp trung lưu, chỉ còn tỷ lệ nhỏ diện nghèo theo chuẩn đa chiều. Tính đến năm 2025, tỷ lệ hộ nghèo cả 3 tỉnh cũ đều còn dưới 1%⁷.

Thứ ba, tín dụng chính sách là bệ đỡ an sinh bền vững. Chi nhánh Ngân hàng Chính sách xã hội tỉnh Ninh Bình đang khẳng định vai trò là kênh dẫn vốn bền vững, kịp thời và nhân văn đến từng hộ nghèo và đối tượng chính sách. Trên cơ sở hợp nhất địa bàn hoạt động của các chi nhánh tại Ninh Bình, Nam Định và Hà Nam trước đây, ngay sau khi đi vào hoạt động, Chi nhánh Ngân hàng tỉnh đã nhanh chóng ổn định tổ chức bộ máy, bảo đảm hoạt động tín dụng chính sách xã hội được duy trì liên tục, không bị gián đoạn. Hiện Chi nhánh có 21 phòng giao dịch và Hội sở chính, với 397 điểm giao dịch tại 129/129 xã, phường, thị trấn, 6.219 ổ tiết kiệm và vay vốn, phục vụ hơn 219.000 hộ vay còn dư nợ. Nhờ hệ thống phân bố rộng khắp, người dân ở vùng sâu, vùng xa vẫn có thể dễ dàng tiếp cận nguồn vốn chính sách⁸.

Từ đầu tháng 7/2025 đến nay, doanh số cho vay toàn tỉnh đạt gần 80 tỷ đồng, với trên 1.300 lượt hộ nghèo và các đối tượng chính sách được vay vốn; doanh số thu nợ đạt trên 200 tỷ đồng. Không chỉ là kênh vốn, tín dụng chính sách còn là công cụ mạnh mẽ thúc đẩy an sinh xã hội, phát triển kinh tế bền vững. Vốn vay từ Ngân hàng chính sách xã hội đã giúp hơn 14.000 lao động có việc làm, hỗ trợ 437 học sinh, sinh viên khó khăn tiếp tục học tập, xây dựng và cải tạo hơn 44.500 công trình nước sạch và vệ sinh môi trường, xây mới 193 căn nhà cho hộ nghèo, người yếu thế⁹. Chất lượng tín dụng tiếp tục được giữ vững với tỷ lệ nợ quá hạn chỉ 0,13% (thấp hơn mức bình quân toàn quốc là 0,22%), nợ khoanh chiếm 0,02%, phản ánh sự phối hợp chặt chẽ giữa ngân hàng, chính quyền và các tổ chức đoàn thể từ tỉnh tới cơ sở¹⁰.

Thứ tư, an sinh xã hội gắn với giáo dục, văn hóa và con người.Tỉnh Ninh Bình chú trọng nâng cao dân trí, phát triển nguồn nhân lực; đồng thời, quan tâm chăm lo gìn giữ và phát huy giá trị văn hóa, di sản, nhân lên “sức mạnh mềm” cho sự phát triển toàn diện, bền vững của Ninh Bình trong thời kỳ hội nhập¹¹. Thời gian qua, tỉnh tập trung mọi nguồn lực để đầu tư, thu hút đầu tư phát triển các trường học, cơ sở giáo dục, đào tạo tại địa phương; ưu tiên phát triển giáo dục, đào tạo toàn diện, đặc biệt là phát triển nhân lực chất lượng cao, bồi dưỡng nhân tài tạo nền tảng cho sự phát triển của tỉnh.

Năm 2025, sau hợp nhất, Ninh Bình đứng thứ 3 toàn quốc về điểm trung bình thi tốt nghiệp, dẫn đầu cả nước ở các môn Toán, Tin học, Địa lý. Cơ sở vật chất được đầu tư mạnh mẽ, đến tháng 7/2025, toàn tỉnh có gần 27.300 phòng học, tỷ lệ kiên cố đạt 98,73%, tỷ lệ trường công lập đạt chuẩn quốc gia đạt 96%¹². Phong trào khuyến học, khuyến tài, xây dựng xã hội học tập phát triển sâu rộng. Các quỹ khuyến học, khuyến tài từ tỉnh đến cơ sở đã chắp cánh cho hàng nghìn học sinh nghèo hiếu học, lan tỏa tinh thần “tất cả vì học sinh thân yêu”. Bên cạnh đó, tỉnh Ninh Bình quan tâm xây dựng và phát triển văn hóa, con người Việt Nam, gìn giữ bản sắc văn hóa dân tộc; đồng thời, khai thác tiềm năng di sản phục vụ phát triển du lịch, xây dựng nông thôn mới và nâng cao đời sống nhân dân¹³.

Thứ năm, chú trọng xây dựng phong trào nông thôn mới ở tất cả các địa phương trên địa bàn tỉnh. Toàn tỉnh có 97/97 xã đạt chuẩn nông thôn mới, trong đó có 65/97 xã (tỷ lệ 67%) đạt chuẩn nông thôn mới nâng cao và 4/97 xã (tỷ lệ 4,1%) đạt chuẩn nông thôn mới kiểu mẫu¹⁴. Chương trình xây dựng nông thôn mới giúp làm thay đổi toàn diện diện mạo nông thôn Việt Nam. Nhờ chương trình này, đời sống vật chất và tinh thần của người dân được nâng cao, thu nhập ngày càng ổn định, tỷ lệ hộ nghèo giảm rõ rệt. Hệ thống hạ tầng như đường giao thông, điện, nước, trường học, trạm y tế được đầu tư đồng bộ, tạo điều kiện thuận lợi cho sinh hoạt và sản xuất. Sản xuất nông nghiệp được tổ chức theo hướng hiện đại, gắn với thị trường, tạo thêm việc làm tại chỗ.

Trên nền tảng đó, tỉnh tiếp tục triển khai các chương trình phát triển kinh tế nông thôn theo chiều sâu, trong đó nổi bật là “Chương trình mỗi xã một sản phẩm (OCOP)”. Toàn tỉnh có gần 1.000 sản phẩm đạt từ 3 sao trở lên, trong đó 153 sản phẩm đạt 4 sao, 3 sản phẩm đạt 5 sao góp phần nâng cao giá trị gia tăng cho nông sản địa phương. Chương trình OCOP đã và đang góp phần quan trọng vào phát triển các sản phẩm chủ lực tại các địa phương, thúc đẩy ngành nghề tạo việc làm, nâng cao thu nhập cho người dân nông thôn¹⁵.

Những kết quả đạt được cho thấy, công tác bảo đảm an sinh xã hội trên địa bàn tỉnh Ninh Bình sau sáp nhập đã có nhiều chuyển biến tích cực và toàn diện. Các chính sách an sinh được triển khai đúng đối tượng, đúng quy định, bảo đảm công khai, minh bạch. Công tác giảm nghèo đạt hiệu quả rõ nét, trong đó chương trình xóa nhà tạm, nhà dột nát đã góp phần cải thiện điều kiện sống, hướng tới giảm nghèo bền vững. Ngành Y tế chủ động nâng cao chất lượng khám, chữa bệnh, chăm sóc và bảo vệ sức khỏe nhân dân. Ngành Giáo dục tập trung thực hiện đồng bộ các nhiệm vụ đổi mới căn bản, toàn diện, tạo bước phát triển đột phá về chất lượng giáo dục và đào tạo¹⁶. Điều đó khẳng định, chủ trương sáp nhập các đơn vị hành chính là đúng đắn, phù hợp với yêu cầu thực tiễn và định hướng đổi mới tổ chức bộ máy nhà nước theo hướng tinh gọn, hiệu lực, hiệu quả. Việc sắp xếp, sáp nhập không những không làm gián đoạn việc thực hiện các chính sách an sinh xã hội mà còn tạo điều kiện tập trung nguồn lực, nâng cao năng lực quản lý, điều hành và tổ chức thực hiện chính sách. Nhờ đó, các chương trình an sinh được triển khai đồng bộ, thống nhất hơn, hạn chế chồng chéo, phân tán; đồng thời, nâng cao chất lượng phục vụ người dân, góp phần bảo đảm công bằng xã hội và thúc đẩy phát triển bền vững trên địa bàn tỉnh.

3. Giải pháp nâng cao hiệu quả bảo đảm chính sách an sinh xã hội tại tỉnh Ninh Bình

Một là, tiếp tục mở rộng diện bao phủ và nâng cao chất lượng các chính sách bảo hiểm xã hội, bảo hiểm y tế. Trên cơ sở các nghị quyết đã ban hành về hỗ trợ người tham gia bảo hiểm xã hội tự nguyện, bảo hiểm y tế, tỉnh cần đẩy mạnh tuyên truyền theo hướng đa dạng hóa hình thức, gắn với chuyển đổi số và tiếp cận trực tiếp từng nhóm đối tượng, nhất là lao động khu vực phi chính thức, nông dân, người yếu thế. Đồng thời, tăng cường ứng dụng công nghệ trong quản lý, chi trả và giám sát, bảo đảm người dân được thụ hưởng đầy đủ, kịp thời và thuận tiện.

Hai là, nâng cao hiệu quả tín dụng chính sách xã hội như một trụ cột quan trọng của an sinh bền vững. Tiếp tục triển khai hiệu quả Chỉ thị số 39-CT/TW ngày 30/10/2024 của Ban Chấp hành Trung ương Đảng về nâng cao hiệu quả tín dụng chính sách xã hội trong giai đoạn mới, trong đó tập trung xây dựng kế hoạch tín dụng trung hạn 2026 – 2030 phù hợp với không gian hành chính mới. Tăng cường nguồn vốn ngân sách địa phương ủy thác qua Ngân hàng Chính sách xã hội; ưu tiên cho vay phát triển sản xuất, tạo việc làm, nhà ở, nước sạch và vệ sinh môi trường. Đồng thời, nâng cao chất lượng hoạt động của các Tổ tiết kiệm và vay vốn, gắn cho vay với hướng dẫn sử dụng vốn hiệu quả, tránh tái nghèo.

Ba là, tiếp tục thực hiện quyết liệt chương trình giảm nghèo đa chiều và xóa nhà tạm, nhà dột nát theo hướng bền vững. Bên cạnh hỗ trợ nhà ở, cần lồng ghép các chính sách sinh kế, đào tạo nghề, tín dụng, bảo hiểm xã hội và bảo hiểm y tế để người dân có khả năng tự vươn lên. Đẩy mạnh xã hội hóa, huy động doanh nghiệp, tổ chức, cá nhân cùng tham gia các chương trình vì người nghèo, bảo đảm tinh thần “không để ai bị bỏ lại phía sau”.

Bốn là, gắn an sinh xã hội với phát triển kinh tế và tạo việc làm bền vững. Trọng tâm là phát triển nông nghiệp đa giá trị, nông nghiệp gắn với du lịch sinh thái, du lịch trải nghiệm; xây dựng các vùng sản xuất chuyên canh, vùng nguyên liệu và chuỗi giá trị nông sản chủ lực. Đẩy mạnh Chương trình OCOP, hỗ trợ xây dựng thương hiệu, tiêu thụ sản phẩm, qua đó, nâng cao thu nhập cho người dân nông thôn. Phát triển công nghiệp, dịch vụ và du lịch để mở rộng cơ hội việc làm, nhất là cho lao động trẻ và lao động chuyển dịch từ nông nghiệp.

Năm là, tiếp tục đầu tư cho giáo dục, đào tạo và phát triển nguồn nhân lực. Ưu tiên phát triển giáo dục toàn diện, giáo dục chất lượng cao; quan tâm học sinh nghèo, vùng khó khăn thông qua các chính sách học bổng, hỗ trợ học tập. Gắn đào tạo nghề với nhu cầu thị trường lao động và định hướng phát triển kinh tế của tỉnh sau sáp nhập.

Sáu là, tăng cường chăm sóc sức khỏe Nhân dân và bảo đảm tiếp cận dịch vụ y tế công bằng. Tiếp tục đầu tư cơ sở vật chất, trang thiết bị y tế, nhất là ở vùng xa trung tâm. Đẩy mạnh y tế cơ sở, y tế dự phòng và chăm sóc sức khỏe ban đầu. Kết hợp bảo hiểm y tế toàn dân với nâng cao chất lượng dịch vụ để người dân “có thẻ và dùng được thẻ”.

Bảy là, phát huy vai trò của văn hóa, cộng đồng và xã hội hóa trong an sinh xã hội. Gắn bảo đảm an sinh với xây dựng con người, gia đình và cộng đồng văn hóa; phát huy truyền thống đoàn kết, “tương thân tương ái”. Khuyến khích doanh nghiệp, tổ chức xã hội, tôn giáo và cá nhân tham gia các hoạt động an sinh, từ hỗ trợ người nghèo, người yếu thế đến phát triển giáo dục, y tế, văn hóa ở cơ sở.

Tám là, nâng cao hiệu quả quản trị và điều phối chính sách an sinh xã hội trong bối cảnh tỉnh mới sau sáp nhập. Tiếp tục tinh gọn bộ máy, phân định rõ trách nhiệm giữa các cấp, các ngành trong quản lý và thực hiện chính sách an sinh. Tăng cường phối hợp liên ngành, liên vùng; xây dựng cơ sở dữ liệu an sinh xã hội thống nhất toàn tỉnh, phục vụ quản lý, theo dõi và đánh giá chính sách.

Chú thích:
1, 2, 3, 4, 5. Bảo hiểm xã hội tỉnh Ninh Bình, nhiều nỗ lực góp phần bảo đảm an sinh xã hội bền vững.  https://baomoi.com/bhxh-tinh-ninh-binh-nhieu-no-luc-gop-phan-bao-dam-an-sinh-xa-hoi-ben-vung-c54243876.epi
6, 7, 11, 12, 13, 14, 15. Chăm lo an sinh, nâng cao dân trí, vun bồi bản sắc văn hoá Ninh Bình. https://baoninhbinh.org.vn/cham-lo-an-sinh-nang-cao-dan-tri-vun-boi-ban-sac-van-hoa-ninh-binh-rd51fb-250927155118660
8, 9, 10. Ninh Bình: Tín dụng chính sách là bệ đỡ an sinh, đòn bẩy phát triển bền vững. https://baodautu.vn/ninh-binh-tin-dung-chinh-sach-la-be-do-an-sinh-don-bay-phat-trien-ben-vung-d334022.html.
16. Họp báo công bố số liệu thống kê kinh tế – xã hội tỉnh Ninh Bình năm 2025. https://baoninhbinh.org.vn/hop-bao-cong-bo-so-lieu-thong-ke-kinh-te-xa-hoi-tinh-ninh-binh-nam-2025-260105113120777.