Giải pháp phát triển nguồn nhân lực du lịch Halal tại tỉnh Quảng Ninh hiện nay

ThS. Cao Thị Thu Trà
Trường Đại học Điện lực

(Quanlynhanuoc.vn) – Trong bối cảnh phân khúc du lịch Halal nổi lên như một động lực tăng trưởng mới của ngành du lịch toàn cầu, Quảng Ninh đang chủ động định vị là điểm đến thân thiện với du khách Hồi giáo ở khu vực phía Bắc. Tuy nhiên, để hiện thực hóa mục tiêu này, yếu tố quyết định không chỉ nằm ở tài nguyên hay hạ tầng mà ở chất lượng nguồn nhân lực đáp ứng chuẩn mực Halal. Bài viết tập trung phân tích thực trạng và đề xuất các giải pháp phát triển nguồn nhân lực du lịch Halal, góp phần nâng cao năng lực cạnh tranh và tính bền vững của du lịch Quảng Ninh trong giai đoạn hiện nay.

Từ khóa: Quảng Ninh; du lịch Halal; phát triển nguồn nhân lực; giải pháp.

1. Đặt vấn đề

Du lịch Halal là loại hình du lịch đáp ứng các yêu cầu về tín ngưỡng, văn hóa và lối sống của người Hồi giáo, bao gồm: thực phẩm được chứng nhận Halal, không gian cầu nguyện phù hợp, cơ sở lưu trú bảo đảm tiêu chuẩn tôn giáo và phong cách phục vụ tôn trọng đặc thù văn hóa. Đây là phân khúc có tốc độ tăng trưởng nhanh trong ngành du lịch quốc tế, gắn với cộng đồng hơn 2 tỷ người Hồi giáo. Theo dự báo, doanh thu du lịch Halal toàn cầu có thể đạt 341,1 tỷ USD vào năm 2030, cho thấy tiềm năng phát triển rất lớn¹.

Tại Việt Nam, du lịch Halal vẫn là thị trường mới nhưng đã được xác định là hướng đi chiến lược nhằm đa dạng hóa nguồn khách quốc tế, đặc biệt là du khách đến từ Trung Đông, Malaysia, Indonesia và Nam Á. Trong bối cảnh đó, Quảng Ninh – địa phương sở hữu di sản thiên nhiên thế giới Vịnh Hạ Long – có nhiều lợi thế về tài nguyên, hạ tầng và dịch vụ cao cấp để thu hút dòng khách này. Tuy nhiên, thách thức lớn nhất hiện nay nằm ở chất lượng nguồn nhân lực. Phần lớn lao động du lịch chưa được đào tạo bài bản về tiêu chuẩn Halal, còn hạn chế trong hiểu biết văn hóa Hồi giáo và kỹ năng phục vụ chuyên biệt. Vì vậy, phát triển nguồn nhân lực du lịch Halal trở thành yêu cầu cấp thiết nhằm nâng cao năng lực cạnh tranh và xây dựng hình ảnh điểm đến thân thiện, chuyên nghiệp trong bối cảnh hội nhập quốc tế.

2. Chủ trương, định hướng của tỉnh Quảng Ninh nhằm thu hút và phục vụ thị trường du lịch Halal

Trong bối cảnh du lịch Halal đang nổi lên như một phân khúc chiến lược của du lịch toàn cầu, Quảng Ninh được đánh giá đang đứng trước “cơ hội vàng” để khai thác hiệu quả thị trường khách du lịch Hồi giáo. Cơ sở quan trọng cho định hướng này xuất phát từ Quyết định số 10/QĐ-TTg ngày 14/2/2023 của Thủ tướng Chính phủ về việc phê duyệt Đề án “Tăng cường hợp tác quốc tế để xây dựng và phát triển ngành Halal Việt Nam đến năm 2030” đã mở ra hướng đi mới trong ngoại giao kinh tế và khai mở thị trường Halal đầy tiềm năng.

Cụ thể hóa chủ trương trên, Sở Du lịch Quảng Ninh (nay là Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch) đã ban hành Kế hoạch số 1436/KH-SDL ngày 17/8/2023 tổ chức Hội nghị “Giải pháp thu hút thị trường khách du lịch Hồi giáo (du lịch Halal)” tại thành phố Hạ Long vào ngày 12/9/2023, thể hiện sự chủ động trong hoạch định chính sách và kết nối doanh nghiệp². Tiếp đó, ngày 14/5/2025, Sở Ngoại vụ ban hành Văn bản số 673/SNGV-QHQT về việc tham gia ý kiến triển khai Đề án “Tăng cường hợp tác quốc tế để xây dựng và phát triển ngành Halal Việt Nam đến năm 2030” tại tỉnh Quảng Ninh trong năm 2025, cho thấy sự vào cuộc đồng bộ của các cơ quan quản lý nhà nước.

Đặc biệt, ngày 30/5/2025, Trường Đại học Hạ Long phối hợp với Viện Nghiên cứu Nam Á, Tây Á và châu Phi (ISAWAAS) tổ chức hội thảo quốc tế “Phát triển Quảng Ninh thành một trong những điểm đến du lịch thân thiện với người Hồi giáo hàng đầu tại Việt Nam”, góp phần cung cấp luận cứ khoa học và đào tạo nguồn nhân lực phục vụ mở rộng thị trường Halal³. Đây đồng thời là nền tảng chính sách quan trọng để Quảng Ninh cụ thể hóa mục tiêu phát triển du lịch, hướng tới đón 25,4 triệu lượt khách vào năm 2030, trong đó có 8,6 triệu lượt khách quốc tế, từng bước đưa Quảng Ninh trở thành điểm đến du lịch Halal của Việt Nam⁴.

3. Lợi thế phát triển du lịch Halal tại Quảng Ninh

Thứ nhất, Quảng Ninh có lợi thế về tài nguyên và kết cấu hạ tầng. Quảng Ninh sở hữu hệ thống tài nguyên du lịch đặc sắc, trong đó nổi bật là Vịnh Hạ Long – Di sản thiên nhiên thế giới, có sức hấp dẫn đặc biệt đối với du khách quốc tế nói chung và khách Halal nói riêng. Hệ thống hạ tầng đồng bộ, gồm: sân bay quốc tế Vân Đồn (đủ điều kiện để mở các chuyến bay charter từ những trung tâm hồi giáo lớn, như Kualalumper, Jakatta, Doha); cảng tàu du lịch; đường cao tốc kết nối liên vùng và chuỗi khách sạn, khu nghỉ dưỡng 4 – 5 sao tạo nền tảng vật chất thuận lợi để phát triển phân khúc khách cao cấp⁵.

Thứ hai, tiềm năng từ quy mô thị trường Halal toàn cầu. Dân số Hồi giáo toàn cầu hiện trên 2 tỷ người và tiếp tục gia tăng đến năm 2030⁶. Doanh thu du lịch Halal toàn cầu dự kiến đạt 341,1 tỷ USD/năm vào năm 2030⁷. Quy mô và tốc độ tăng trưởng này cho thấy đây là thị trường chiến lược, mở ra dư địa lớn cho các điểm đến mới nổi như Quảng Ninh.

Thứ ba, lợi thế về cơ cấu thị trường quốc tế. Du khách Halal chủ yếu đến từ Malaysia, Indonesia, Singapore, Ấn Độ và các quốc gia Trung Đông – đây là những thị trường có nhu cầu du lịch cao và khả năng chi trả tốt. Năm 2024, khách châu Á chiếm 75% tổng lượng khách quốc tế đến tỉnh; trong đó, Ấn Độ đứng thứ 4 trong số các thị trường quốc tế lớn nhất, cho thấy xu hướng tăng trưởng đáng chú ý của nhóm khách có nhu cầu dịch vụ Halal⁸. Đặc điểm nổi bật của khách Hồi giáo là xu hướng chi tiêu cao, lưu trú dài ngày và đi theo gia đình, đây sẽ là phân khúc mang lại giá trị gia tăng lớn cho địa phương.

Nhận thức được tiềm năng này, Quảng Ninh đã sớm triển khai các bước chuẩn bị. Tỉnh đã đón đoàn chuyên gia từ Trung tâm Chứng nhận phù hợp – QUACERT (trực thuộc Bộ Khoa học và Công nghệ) khảo sát mô hình “Du lịch thân thiện với người Hồi giáo” tại 9 khách sạn 4 – 5 sao. Các tiêu chí, như: bếp ăn, phòng nghỉ, tiện ích lưu trú… được đánh giá nhằm xác định mức độ sẵn sàng đáp ứng tiêu chuẩn Halal, qua đó hoạch định lộ trình chuyển đổi phù hợp⁹.

Bên cạnh đó, các giá trị văn hóa – tâm linh đặc sắc, như: quần thể di tích và danh thắng Yên Tử (gắn với Phật hoàng Trần Nhân Tông) đã góp phần làm phong phú thêm sản phẩm du lịch. Đặc biệt, từ ngày 25 – 28/5/2025, xá lợi Đức Phật Thích Ca Mâu Ni (Quốc bảo của Ấn Độ) được tôn trí tại cung Trúc Lâm Yên Tử, tạo sức hút mạnh mẽ đối với du khách Ấn Độ. Một số khu nghỉ dưỡng cao cấp tại Hạ Long cũng được lựa chọn tổ chức đám cưới cho các tỷ phú Ấn Độ và nhiều quốc gia khác, cho thấy sức hấp dẫn của phân khúc cao cấp. Từ đầu năm 2023 đến nay, Quảng Ninh đón 875.000 lượt khách quốc tế, trong đó thị trường Ấn Độ ghi nhận mức tăng trưởng ấn tượng¹⁰.

Với quy mô dân số Hồi giáo chiếm hơn 25% dân số thế giới¹¹, thị trường Halal là không gian phát triển rộng lớn. Trên nền tảng chủ trương quốc gia rõ ràng, sự chủ động của chính quyền địa phương, lợi thế về tài nguyên – hạ tầng và những bước chuẩn bị bước đầu, Quảng Ninh đang từng bước định hình chiến lược trở thành điểm đến du lịch thân thiện với người Hồi giáo, hướng tới phát triển bền vững và gia tăng giá trị cho ngành du lịch địa phương.

4. Thực trạng phát triển nguồn nhân lực du lịch Halal

Trong chiến lược phát triển du lịch Halal, nguồn nhân lực giữ vai trò then chốt, quyết định chất lượng dịch vụ và mức độ đáp ứng tiêu chuẩn Halal trong thực tiễn. Thời gian qua, Quảng Ninh đã bước đầu triển khai nhiều hoạt động đào tạo, bồi dưỡng nhằm nâng cao năng lực phục vụ khách Hồi giáo, như:

(1) Trường Đại học Hạ Long – cơ sở đào tạo nhân lực du lịch trọng điểm của tỉnh – đã chủ động điều chỉnh chương trình đào tạo theo hướng tiếp cận thị trường Halal, từng bước nâng cao chất lượng nguồn nhân lực đáp ứng nhu cầu phát triển du lịch của địa phương¹². Nhà trường đã tổ chức nhiều khóa tập huấn cho hơn 300 cán bộ, hướng dẫn viên và nhân viên khách sạn về kỹ năng phục vụ khách Hồi giáo và khách Ấn Độ; đồng thời, tích hợp nội dung Halal vào chương trình giảng dạy, hướng dẫn sinh viên tìm hiểu văn hóa, nghi thức tôn giáo Hồi giáo, xây dựng thực đơn mẫu phù hợp tiêu chuẩn Halal. Bên cạnh đó, Trường phát triển đội ngũ giảng viên chuyên sâu, mời chuyên gia đến đào tạo; xây dựng mô hình không gian dịch vụ thí điểm gồm căng tin và khu cầu nguyện nhằm phục vụ hoạt động đào tạo và tham quan thực tế¹³. Đặc biệt, Trường Đại học Hạ Long đã ký kết hợp tác đào tạo nguồn nhân lực với Công ty Trách nhiệm hữu hạn đào tạo Halal Raja Việt Nam¹⁴, tạo cơ sở liên kết giữa cơ sở đào tạo và doanh nghiệp chuyên ngành.

Tháng 1/2026, Trường tổ chức khai giảng khóa học “Dịch vụ du lịch thân thiện với người Hồi giáo (Muslim Friendly Hospitality Services – MFHS)” theo Tiêu chuẩn quốc gia TCVN 14230:2024¹⁵. Chương trình tập trung vào các nội dung: tổng quan về Halal và du lịch Halal; tiêu chuẩn quốc gia TCVN 14230:2024; xây dựng và vận hành hệ thống dịch vụ Halal trong doanh nghiệp; quản lý tuân thủ và định hướng chứng nhận Halal. Mục tiêu khóa học nhằm trang bị kiến thức nền tảng và chuyên sâu cho đại diện các doanh nghiệp du lịch, khách sạn, nhà hàng, lữ hành trên địa bàn tỉnh và đội ngũ giảng viên Khoa Du lịch.

(2) Sở Du lịch đã tổ chức các chương trình tập huấn kỹ năng phục vụ khách Hồi giáo và khách Ấn Độ cho cán bộ, công chức, viên chức và doanh nghiệp du lịch. Đặc biệt, từ ngày 29/8 – 06/9/2024, tỉnh đã tổ chức đón đoàn 4.500 khách của một tỷ phú Ấn Độ đến tham quan, trải nghiệm dịch vụ tại Hạ Long – sự kiện có ý nghĩa thực tiễn quan trọng trong việc kiểm nghiệm năng lực tổ chức và phục vụ phân khúc khách Halal¹⁶.

Ở góc độ doanh nghiệp, Khách sạn Delasea Hạ Long đã chủ động mời chuyên gia Halal đào tạo kiến thức về văn hóa, tín ngưỡng Hồi giáo cho đội ngũ nhân viên; đồng thời được Công ty Halal Quốc gia Việt Nam (National Halal Viet Nam- VNH) cấp chứng nhận Halal cho sản phẩm/dịch vụ phục vụ người Hồi giáo¹⁷. Trong bối cảnh du lịch Halal đang phát triển mạnh mẽ trên toàn cầu, những nỗ lực đào tạo và chuẩn hóa nguồn nhân lực bước đầu đã tạo nền tảng để Quảng Ninh từng bước hội nhập vào chuỗi giá trị Halal, hướng tới mục tiêu trở thành điểm đến du lịch thân thiện với người Hồi giáo¹⁸.

Bên cạnh những kết quả đạt được, phát triển nguồn nhân lực du lịch Halal tại Quảng Ninh vẫn còn nhiều hạn chế, như: các chương trình đào tạo chuyên biệt theo chuẩn Halal chưa phát triển mạnh; thiếu đội ngũ giảng viên và tài liệu chuyên sâu về tiêu chuẩn Halal, văn hóa và ứng xử Hồi giáo; nội dung Halal chưa trở thành học phần bắt buộc trong hệ thống đào tạo du lịch chính quy¹⁹; kỹ năng thực hành của nhân lực trong doanh nghiệp còn hạn chế; nhiều cơ sở lưu trú, lữ hành chưa đáp ứng đầy đủ tiêu chuẩn Halal trong chế biến thực phẩm, bố trí phòng nghỉ, không gian cầu nguyện; năng lực ngoại ngữ (đặc biệt tiếng Ả Rập và tiếng Malay/Indonesia) còn yếu.

5. Một số giải pháp

Một là, hoàn thiện chiến lược và cơ chế chính sách. Tỉnh Quảng Ninh cần ban hành Đề án phát triển nguồn nhân lực du lịch Halal giai đoạn 2026 – 2030, gắn với chiến lược phát triển ngành Halal quốc gia. Đề án phải xác định rõ: quy mô đào tạo, chuẩn năng lực đầu ra, lộ trình triển khai và cơ chế phối hợp giữa các bên liên quan. Đồng thời, xây dựng bộ tiêu chí dịch vụ du lịch thân thiện với du khách Hồi giáo làm căn cứ cho đào tạo, kiểm định và xếp hạng cơ sở kinh doanh. Cần có chính sách hỗ trợ tài chính, ưu đãi đào tạo và khuyến khích doanh nghiệp tham gia chuyển đổi theo tiêu chuẩn Halal.

Hai là, chuẩn hóa và đổi mới chương trình đào tạo. Các cơ sở đào tạo du lịch cần xây dựng học phần chuyên sâu về: văn hóa và luật Hồi giáo trong du lịch; tiêu chuẩn thực phẩm và quy trình Halal;  kỹ năng phục vụ khách Hồi giáo; giao tiếp liên văn hóa. Chương trình đào tạo phải theo hướng thực hành, tích hợp mô hình “đào tạo gắn với nhu cầu doanh nghiệp”. Tăng cường hợp tác với các tổ chức chứng nhận Halal và các cơ sở đào tạo tại Malaysia, Indonesia để tiếp nhận giáo trình và tiêu chuẩn quốc tế.

Ba là, nâng cao năng lực ngoại ngữ và kỹ năng mềm. Bên cạnh tiếng Anh chuyên ngành, cần triển khai đào tạo tiếng Ả Rập và tiếng Malay/Indonesia ở mức cơ bản cho bộ phận lễ tân, hướng dẫn viên và quản lý khách sạn. Song song đó, chú trọng kỹ năng giao tiếp liên văn hóa, tôn trọng khác biệt tôn giáo và xử lý tình huống nhạy cảm trong môi trường đa văn hóa.

Bốn là, tăng cường liên kết “nhà trường – doanh nghiệp – nhà nước”. Thiết lập cơ chế “đặt hàng đào tạo” từ doanh nghiệp; tổ chức thực tập tại các cơ sở lưu trú, nhà hàng hướng tới chứng nhận Halal. Cơ quan quản lý nhà nước giữ vai trò điều phối, giám sát chất lượng và tích hợp tiêu chí Halal vào hệ thống đánh giá, xếp hạng du lịch của tỉnh.

Năm là, đẩy mạnh hợp tác quốc tế và chuyển giao kinh nghiệm. Mở rộng hợp tác với Malaysia, Indonesia và các thị trường Trung Đông nhằm trao đổi chuyên gia, đào tạo giảng viên nguồn và hỗ trợ chứng nhận Halal. Đồng thời, kết hợp đào tạo nguồn nhân lực với chiến lược quảng bá điểm đến Halal để bảo đảm tính đồng bộ giữa năng lực phục vụ và định vị thị trường.

6. Kết luận

Phát triển nguồn nhân lực du lịch Halal không chỉ là yêu cầu mang tính kỹ thuật trong tổ chức và vận hành dịch vụ, mà còn là nhân tố quyết định năng lực cạnh tranh dài hạn của Quảng Ninh trong chiến lược mở rộng và đa dạng hóa thị trường khách quốc tế. Trong bối cảnh phân khúc du lịch Halal toàn cầu tăng trưởng nhanh, đồng thời cạnh tranh giữa các điểm đến ngày càng gia tăng, lợi thế về tài nguyên và hạ tầng chỉ có thể được chuyển hóa thành giá trị kinh tế bền vững khi gắn với đội ngũ nhân lực chuyên nghiệp, am hiểu văn hóa Hồi giáo và đáp ứng các chuẩn mực dịch vụ quốc tế. Thực tiễn cho thấy, cơ sở hạ tầng hiện đại hay sản phẩm du lịch đặc sắc sẽ khó phát huy hiệu quả nếu thiếu lực lượng lao động được đào tạo bài bản về tiêu chuẩn Halal, có năng lực giao tiếp liên văn hóa và trình độ ngoại ngữ phù hợp với thị trường mục tiêu. Do đó, đầu tư phát triển nguồn nhân lực cần được xác định là giải pháp trung tâm, mang tính nền tảng và có ý nghĩa chiến lược trong quá trình xây dựng và định vị Quảng Ninh trở thành điểm đến thân thiện, chuyên nghiệp đối với du khách Hồi giáo.

Chú thích:
1, 6, 11. Welcoming Halal guests – a new path for Quang Ninh tourism. https://news.laodong.vn/du-lich/tin-tuc/don-khach-halal-con-duong-moi-cho-du-lich-quang-ninh-1425202.html?utm.
2, 3, 8, 10, 12, 16, 19. Trường Đại học Hạ Long đào tạo nhân lực phục vụ mở rộng thị trường du lịch Halal. https://giaoduc.net.vn/truong-dh-ha-long-dao-tao-nhan-luc-phuc-vu-mo-rong-thi-truong-du-lich-halal-post251850.gd.
4, 9, 14. Đưa Quảng Ninh trở thành điểm đến du lịch Halal. https://www.vietnam.vn/dua-quang-ninh-tro-thanh-diem-den-du-lich-halal
5, 7.  Anticipating the influx of Muslim tourists. https://www.vietnam.vn/en/don-dau-dong-khach-hoi-giao?
13, 17. Du lịch Halal – cánh cửa mới cho du lịch Quảng Ninh. https://www.youtube.com/watch?v=k-2uO-OICmQ.
15, 18. Trường Đại học Hạ Long tổ chức đào tạo dịch vụ du lịch thân thiện với người Hồi giáo. https://tcdulichtphcm.vn/chuyen-dong/dh-ha-long-to-chuc-dao-tao-dich-vu-du-lich-than-thien-voi-nguoi-hoi-giao-c2a109471.html.
Tài liệu tham khảo:
1. Belkhatir, M. (2020). Business process re-engineering in supply chains: Examining the case of the expanding Halal industry. Cornell University.
2. Thủ tướng: Phát triển ngành Halal vừa là cơ hội vàng, vừa mang ý nghĩa nhân văn sâu sắc. https://baochinhphu.vn/thu-tuong-phat-trien-nganh-halal-vua-la-co-hoi-vang-vua-mang-y-nghia-nhan-van-sau-sac-102241022173832236.htm
3. Việt Nam sẵn sàng cho sản xuất sản phẩm Halal. https://baochinhphu.vn/viet-nam-san-sang-cho-san-xuat-san-pham-halal-102241022172605193.htm
4. Phát triển ngành Halal ở Việt Nam dưới góc nhìn tôn giáo học. https://nguoihanoi.vn/phat-trien-nganh-halal-o-viet-nam-duoi-goc-nhin-ton-giao-hoc-90671.html.
5. Nền kinh tế Halal tại Việt Nam: Cơ hội, thách thức và giải pháp chiến lược. https://vda.org.vn/nen-kinh-te-halal-tai-viet-nam-co-hoi-thach-thuc-va-giai-phap-chien-luoc/