Lê Quốc Dũng
Học viện Chính trị, Bộ Quốc phòng
(Quanlynhanuoc.vn) – Xây dựng lối sống của chiến sĩ nghĩa vụ ở Sư đoàn 312, Quân đoàn 12 theo tư tưởng Hồ Chí Minh có ý nghĩa quan trọng trong giáo dục, quản lý, rèn luyện bộ đội, góp phần hình thành bản lĩnh chính trị, phẩm chất đạo đức, tác phong chính quy và ý thức kỷ luật của quân nhân. Trên cơ sở phân tích những vấn đề lý luận và thực tiễn, bài viết làm rõ thực trạng xây dựng lối sống của chiến sĩ nghĩa vụ ở Sư đoàn 312, chỉ ra những ưu điểm, hạn chế và nguyên nhân tác động, từ đó, đề xuất một số giải pháp nhằm xây dựng lối sống kỷ luật, tự giác, lành mạnh cho chiến sĩ nghĩa vụ, đáp ứng yêu cầu xây dựng Sư đoàn 312 vững mạnh toàn diện, mẫu mực, tiêu biểu trong tình hình mới.
Từ khóa: Tư tưởng Hồ Chí Minh; lối sống; chiến sĩ nghĩa vụ; Sư đoàn 312; Quân đoàn 12; xây dựng chính quy; kỷ luật Quân đội.
1. Đặt vấn đề
Trong sự nghiệp xây dựng Quân đội nhân dân Việt Nam cách mạng, chính quy, tinh nhuệ, hiện đại, con người luôn được xác định là nhân tố trung tâm, giữ vai trò quyết định đối với chất lượng tổng hợp và sức mạnh chiến đấu của đơn vị. Đối với các đơn vị chủ lực cơ động chiến lược như Sư đoàn 312, chiến sĩ nghĩa vụ là lực lượng trực tiếp tham gia huấn luyện, sẵn sàng chiến đấu và thực hiện nhiệm vụ chính trị trung tâm. Tuy nhiên, trong điều kiện hiện nay, chiến sĩ nghĩa vụ đang chịu tác động ngày càng đa dạng, phức tạp của kinh tế thị trường, toàn cầu hóa, bùng nổ thông tin và môi trường số, làm nảy sinh không ít khó khăn, thách thức đối với việc giữ gìn lối sống kỷ luật, lành mạnh, chính quy trong Quân đội. Trước yêu cầu xây dựng đơn vị vững mạnh toàn diện, mẫu mực, tiêu biểu trong tình hình mới, việc nghiên cứu, đề xuất các giải pháp xây dựng lối sống của chiến sĩ nghĩa vụ ở Sư đoàn 312 theo tư tưởng Hồ Chí Minh có ý nghĩa thiết thực cả về lý luận và thực tiễn, góp phần nâng cao hiệu quả công tác giáo dục, quản lý và rèn luyện bộ đội.
2. Thực trạng lối sống của chiến sĩ nghĩa vụ ở Sư đoàn 312, Quân đoàn 12
Nhận thức đúng vị trí, vai trò và tầm quan trọng của việc xây dựng lối sống cho chiến sĩ nghĩa vụ theo tư tưởng Hồ Chí Minh, trong những năm qua, dưới sự lãnh đạo, chỉ đạo của cấp ủy, chỉ huy các cấp, công tác giáo dục, quản lý, rèn luyện lối sống cho chiến sĩ nghĩa vụ ở Sư đoàn 312 đã được quan tâm triển khai đồng bộ, gắn với xây dựng chính quy, chấp hành kỷ luật và thực hiện nhiệm vụ huấn luyện, sẵn sàng chiến đấu. Phần lớn chiến sĩ nghĩa vụ có nhận thức đúng đắn về trách nhiệm của bản thân, xác định rõ động cơ nhập ngũ, tích cực rèn luyện, từng bước hình thành tác phong chính quy, nếp sống tập thể và ý thức chấp hành kỷ luật Quân đội. Lối sống kỷ luật, đoàn kết, tinh thần vượt khó trong huấn luyện và sinh hoạt tiếp tục được giữ vững, góp phần quan trọng vào việc xây dựng Sư đoàn 312 vững mạnh toàn diện, hoàn thành tốt nhiệm vụ chính trị trung tâm.
Tuy nhiên, bên cạnh những kết quả đạt được, việc xây dựng lối sống của chiến sĩ nghĩa vụ ở Sư đoàn 312 vẫn còn bộc lộ một số hạn chế nhất định. Ở một bộ phận chiến sĩ, ý thức tự giác trong chấp hành chế độ, nền nếp chưa thật sự bền vững; khả năng tự điều chỉnh hành vi trong sinh hoạt tập thể còn hạn chế, nhất là trong những thời điểm huấn luyện cao điểm hoặc khi tâm lý cá nhân có biến động. Một số chiến sĩ còn biểu hiện ngại khó, ngại khổ, thiếu kiên trì trong rèn luyện; kỹ năng quản lý thời gian, ứng xử trong các mối quan hệ xã hội chưa thực sự phù hợp với chuẩn mực lối sống quân nhân. Cá biệt có trường hợp dễ bị tác động bởi mặt trái của mạng xã hội, môi trường thông tin đa chiều, ảnh hưởng đến tư tưởng và hành vi trong sinh hoạt hằng ngày.
Những hạn chế trên xuất phát từ nhiều nguyên nhân đan xen. Trước hết là đặc điểm tâm lý của chiến sĩ nghĩa vụ còn trẻ, kinh nghiệm sống chưa nhiều, nhân cách và lối sống đang trong quá trình hình thành. Bên cạnh đó, tác động của kinh tế thị trường, quá trình toàn cầu hóa, sự bùng nổ của công nghệ thông tin và mạng xã hội làm nảy sinh nhiều giá trị, lối sống khác nhau, tạo ra sự so sánh và dao động về nhận thức nếu thiếu định hướng kịp thời. Trong khi đó, yêu cầu nhiệm vụ của Sư đoàn 312 ngày càng cao, cường độ huấn luyện lớn, đòi hỏi tính kỷ luật nghiêm, sự bền bỉ và khả năng thích ứng nhanh, đặt ra áp lực không nhỏ đối với chiến sĩ nghĩa vụ nếu thiếu nền tảng lối sống vững chắc.
Trong bối cảnh Quân đoàn 12 được xây dựng theo hướng tinh, gọn, mạnh, tiến lên hiện đại, việc xây dựng lối sống cho chiến sĩ nghĩa vụ không chỉ là yêu cầu về mặt đạo đức mà còn giữ vai trò trực tiếp trong việc củng cố nền nếp chính quy, nâng cao chất lượng huấn luyện, sức mạnh chiến đấu và xây dựng môi trường văn hóa quân sự lành mạnh. Thực tiễn đó đòi hỏi phải tiếp tục nghiên cứu, đề xuất và triển khai các giải pháp xây dựng lối sống cho chiến sĩ nghĩa vụ theo tư tưởng Hồ Chí Minh một cách đồng bộ, thiết thực, sát với điều kiện đơn vị cơ sở nhằm bảo đảm để mỗi chiến sĩ không chỉ chấp hành đúng kỷ luật mà còn hình thành lối sống tự giác, lành mạnh, xứng đáng với danh hiệu Bộ đội Cụ Hồ trong kỷ nguyên mới.
3. Giải pháp xây dựng lối sống của chiến sĩ nghĩa vụ ở Sư đoàn 312 theo tư tưởng Hồ Chí Minh
Thứ nhất, tăng cường giáo dục, định hướng lối sống cho chiến sĩ nghĩa vụ theo hướng thiết thực, gắn với thực tiễn sinh hoạt, huấn luyện và nhiệm vụ của đơn vị.
Đây là giải pháp có vị trí nền tảng trong xây dựng lối sống theo tư tưởng Hồ Chí Minh ở đơn vị cơ sở. Trong tư tưởng của Người, giáo dục giữ vai trò trực tiếp hình thành nhân cách, đạo đức và lối sống, làm cho con người có nhận thức đúng, động cơ trong sáng và ý thức tự giác trong hành động, Người khẳng định: “Quân đội mạnh là nhờ giáo dục khéo, nhờ chính sách đúng và nhờ kỷ luật nghiêm”1. Lực lượng chiến sĩ nghĩa vụ trong Quân đội là lực lượng trẻ, đa dạng về trình độ, xuất thân, lần đầu sống và rèn luyện trong môi trường kỷ luật nghiêm ngặt, do vậy, giáo dục, định hướng lối sống càng có ý nghĩa quyết định.
Nội dung giáo dục, định hướng lối sống cần tập trung làm rõ những giá trị cốt lõi của lối sống theo tư tưởng Hồ Chí Minh, phù hợp với đặc điểm môi trường quân sự, đó là lối sống có lý tưởng; kỷ luật, tự giác; giản dị, lành mạnh; lối sống đoàn kết, gắn bó đồng chí, đồng đội; có trách nhiệm với công việc. Trọng tâm là giúp chiến sĩ nghĩa vụ hiểu đúng rằng, rèn luyện lối sống không phải là yêu cầu mang tính hình thức hay sự áp đặt hành chính mà là điều kiện trực tiếp để hoàn thành tốt nhiệm vụ, bảo đảm an toàn trong huấn luyện, nâng cao chất lượng công tác và trưởng thành toàn diện trong quân ngũ. Việc giáo dục lối sống cần gắn chặt với điều lệnh, điều lệ, chế độ ngày, tuần và các tình huống cụ thể nảy sinh trong sinh hoạt, huấn luyện, quan hệ nội bộ và quan hệ quân – dân, qua đó, làm cho các chuẩn mực lối sống trở nên gần gũi, dễ hiểu, dễ thực hiện, tránh tình trạng giáo dục chung chung, trừu tượng.
Để giải pháp này phát huy hiệu quả, cần triển khai đồng bộ một số biện pháp cụ thể. (1) Đổi mới nội dung và hình thức giáo dục chính trị, tư tưởng theo hướng ngắn gọn, rõ ý, sát đối tượng; kết hợp hài hòa giữa giáo dục tập trung với giáo dục thường xuyên, lồng ghép trong sinh hoạt ngày, tuần, trong huấn luyện và thực hiện nhiệm vụ. (2) Coi trọng phương pháp tuyên truyền, thuyết phục, đối thoại, phát huy vai trò chủ thể của chiến sĩ; kịp thời nắm bắt và giải đáp những băn khoăn, vướng mắc về tư tưởng, tâm lý, nhất là đối với chiến sĩ mới, chiến sĩ có hoàn cảnh gia đình khó khăn hoặc thích ứng chậm với môi trường quân đội. (3) Gắn giáo dục lối sống với nêu gương cụ thể, sinh động của cán bộ, đảng viên và những chiến sĩ tiêu biểu trong đơn vị; lấy những việc làm tốt, hành vi đẹp hằng ngày để giáo dục, thuyết phục, tạo sức lan tỏa tích cực. (4) Tăng cường phối hợp chặt chẽ giữa cán bộ chính trị, cán bộ trực tiếp quản lý và các tổ chức quần chúng trong nắm bắt tư tưởng, định hướng dư luận nội bộ, kịp thời uốn nắn những nhận thức lệch lạc, biểu hiện lối sống chưa phù hợp.
Thứ hai, gắn xây dựng lối sống với việc duy trì nghiêm nền nếp chính quy, chấp hành kỷ luật và thực hiện chế độ ngày, tuần trong đơn vị.
Giải pháp này có vai trò quan trọng, trực tiếp chuyển hóa nhận thức của chiến sĩ nghĩa vụ thành hành vi và thói quen sống ổn định, bền vững. Trong tư tưởng Hồ Chí Minh, kỷ luật không chỉ là sự ràng buộc mang tính cưỡng chế, mà trước hết là biểu hiện của ý thức tự giác, của tinh thần tổ chức và trách nhiệm đối với tập thể. Người luôn nhấn mạnh rằng, sức mạnh của quân đội cách mạng bắt nguồn từ kỷ luật nghiêm minh, được xây dựng trên cơ sở giác ngộ, rèn luyện thường xuyên và hình thành thói quen sống có tổ chức, có kỷ cương.
Thực chất của giải pháp này là thông qua việc duy trì nghiêm túc, chặt chẽ các chế độ, quy định của đơn vị để từng bước hình thành cho chiến sĩ nghĩa vụ thói quen sống đúng giờ giấc, đúng điều lệnh, điều lệ, biết tự quản lý bản thân, tự điều chỉnh hành vi theo chuẩn mực chung. Lối sống kỷ luật không chỉ thể hiện ở việc chấp hành mệnh lệnh mà còn ở thái độ tự giác trong sinh hoạt, huấn luyện, học tập, công tác; ở ý thức giữ gìn mối quan hệ đoàn kết nội bộ, tôn trọng cấp trên, thương yêu đồng đội, chấp hành nghiêm pháp luật Nhà nước và kỷ luật Quân đội.
Để thực hiện hiệu quả giải pháp này, trước hết cần duy trì nghiêm chế độ ngày, tuần, các quy định về sinh hoạt, huấn luyện, công tác theo đúng điều lệnh, điều lệ; coi đây là “khung chuẩn” để rèn luyện lối sống cho chiến sĩ nghĩa vụ. Việc tổ chức thực hiện phải bảo đảm chặt chẽ, thống nhất, tránh tùy tiện, nể nang hoặc hình thức, bởi bất kỳ sự buông lỏng nào cũng sẽ làm giảm tác dụng giáo dục và dễ dẫn đến những biểu hiện lệch chuẩn trong lối sống. Đồng thời, cần kết hợp hài hòa giữa quản lý chặt chẽ với giáo dục, thuyết phục, làm cho chiến sĩ hiểu rõ ý nghĩa của từng quy định, từng chế độ đối với an toàn, hiệu quả huấn luyện và sự trưởng thành của bản thân.
Bên cạnh đó, phải coi trọng vai trò của đội ngũ cán bộ trực tiếp quản lý bộ đội trong việc uốn nắn hành vi, hình thành thói quen sống cho chiến sĩ nghĩa vụ. Cán bộ các cấp cần sâu sát, cụ thể, kịp thời phát hiện và chấn chỉnh những biểu hiện vi phạm hoặc lệch chuẩn trong sinh hoạt, công tác; đồng thời, thường xuyên động viên, khích lệ, biểu dương những tiến bộ, cố gắng của chiến sĩ trong rèn luyện lối sống và chấp hành kỷ luật. Việc xử lý vi phạm phải bảo đảm đúng nguyên tắc, công bằng, nghiêm minh, kết hợp chặt chẽ giữa tính giáo dục và tính răn đe, tránh cực đoan hoặc đơn giản hóa.
Thứ ba, xây dựng môi trường văn hóa quân sự lành mạnh trong đơn vị.
Trong tư tưởng Hồ Chí Minh, môi trường sống và hoạt động luôn gắn chặt với quá trình hình thành nhân cách, đạo đức và lối sống của con người; con người vừa chịu sự tác động của hoàn cảnh, vừa chủ động cải tạo hoàn cảnh thông qua hoạt động thực tiễn. Đối với Quân đội, môi trường văn hóa không chỉ bao gồm các điều kiện vật chất mà còn là tổng hòa các mối quan hệ, chuẩn mực ứng xử, truyền thống, nếp sống và bầu không khí tinh thần trong đơn vị. Quán triệt quan điểm đó, ở Sư đoàn 312 – nơi chiến sĩ nghĩa vụ sinh hoạt, huấn luyện và công tác tập trung trong thời gian dài – môi trường văn hóa quân sự được xây dựng đồng bộ sẽ tác động thường xuyên đến nhận thức, hành vi và cách ứng xử của chiến sĩ, góp phần hình thành nếp sống kỷ luật, lành mạnh, đoàn kết và hạn chế những biểu hiện lệch chuẩn trong đời sống quân nhân.
Thực chất của giải pháp này là tạo dựng và duy trì một không gian văn hóa quân sự trong đó các giá trị tốt đẹp của truyền thống Quân đội nhân dân Việt Nam và tư tưởng, đạo đức, phong cách Hồ Chí Minh được thể hiện cụ thể trong đời sống hằng ngày của đơn vị. Môi trường đó phải làm cho chiến sĩ nghĩa vụ cảm nhận rõ tính kỷ luật, tính tập thể, tình đồng chí, đồng đội, sự công bằng và tinh thần trách nhiệm; đồng thời, tạo điều kiện để mỗi cá nhân được rèn luyện, cống hiến và khẳng định mình theo những chuẩn mực tích cực.
Để xây dựng môi trường văn hóa quân sự lành mạnh, trước hết cần chú trọng nâng cao nhận thức và trách nhiệm của các chủ thể trong xây dựng môi trường văn hóa quân sự ở đơn vị. Việc này được thực hiện thông qua tiếp tục giáo dục, quán triệt sâu sắc các nghị quyết, chỉ thị, hướng dẫn của Đảng, Nhà nước, Quân ủy Trung ương, Bộ Quốc phòng và Tổng cục Chính trị về văn hóa và xây dựng môi trường văn hóa trong Quân đội2; đồng thời, tập trung thực hiện Nghị quyết số 80-NQ/TW ngày 07/01/2026 của Bộ Chính trị về phát triển văn hóa Việt Nam. Trên cơ sở đó, làm cho cán bộ, chiến sĩ, nhất là đội ngũ cán bộ trực tiếp quản lý bộ đội nhận thức đầy đủ hơn về yêu cầu xây dựng môi trường văn hóa quân sự lành mạnh, từ đó, chủ động tham gia tổ chức, duy trì và phát triển các hoạt động văn hóa, xây dựng chuẩn mực ứng xử và nếp sống phù hợp với đặc điểm của đơn vị và đối tượng chiến sĩ nghĩa vụ.
Đồng thời, cần phát huy hiệu quả các thiết chế văn hóa, thể thao, sinh hoạt tập thể trong đơn vị, tổ chức các hoạt động văn hóa, văn nghệ, thể dục – thể thao, đọc sách, sinh hoạt truyền thống phù hợp với điều kiện huấn luyện và đặc điểm tâm lý của chiến sĩ nghĩa vụ. Các hoạt động này phải được tổ chức nền nếp, có định hướng rõ ràng, tránh hình thức, qua đó, tạo không gian giải trí lành mạnh, giúp chiến sĩ cân bằng tâm lý, giảm áp lực trong huấn luyện, hạn chế những tác động tiêu cực từ bên ngoài. Đồng thời, cần chú trọng xây dựng mối quan hệ đoàn kết, gắn bó, tôn trọng, giúp đỡ lẫn nhau giữa cán bộ và chiến sĩ, giữa chiến sĩ với chiến sĩ, coi đây là yếu tố cốt lõi của môi trường văn hóa quân sự.
Bên cạnh đó, cần xây dựng và thực hiện nghiêm các chuẩn mực văn hóa trong giao tiếp, ứng xử nội bộ, gắn với điều lệnh, điều lệ và truyền thống của đơn vị. Việc phê bình và tự phê bình phải được tiến hành đúng nguyên tắc, chân thành, xây dựng nhằm giúp nhau tiến bộ, không làm tổn thương danh dự, nhân phẩm của chiến sĩ. Đồng thời, phải kiên quyết đấu tranh với những biểu hiện lối sống lệch chuẩn, thiếu lành mạnh, các thói quen xấu ảnh hưởng đến môi trường chung của đơn vị. Thực hiện tốt giải pháp này sẽ làm cho môi trường văn hóa quân sự thực sự trở thành “không gian giáo dục sống động”, góp phần hình thành và củng cố lối sống kỷ luật, lành mạnh, đoàn kết cho chiến sĩ nghĩa vụ.
Thứ tư, phát huy vai trò nêu gương của đội ngũ cán bộ, đảng viên và hạt nhân nòng cốt trong chiến sĩ nghĩa vụ.
Phát huy vai trò nêu gương của đội ngũ cán bộ, đảng viên và các hạt nhân nòng cốt trong chiến sĩ nghĩa vụ nhằm lan tỏa và củng cố các chuẩn mực lối sống theo tư tưởng Hồ Chí Minh ở đơn vị cơ sở. Trong tư tưởng của Người, nêu gương không chỉ là phương pháp giáo dục hiệu quả mà còn là yêu cầu mang tính nguyên tắc đối với cán bộ, đảng viên, nhất là trong môi trường quân đội. Chủ tịch Hồ Chí Minh khẳng định: “một tấm gương sống còn có giá trị hơn một trăm bài diễn văn tuyên truyền”3, bởi hành vi, tác phong và lối sống của người cán bộ có sức thuyết phục mạnh mẽ, trực tiếp tác động đến nhận thức và hành động của quần chúng.
Thực chất của giải pháp này là làm cho những chuẩn mực lối sống theo tư tưởng Hồ Chí Minh được hiện thực hóa thông qua phong cách, tác phong, cách ứng xử và phương pháp công tác của đội ngũ cán bộ, đảng viên và các chiến sĩ tiêu biểu trong đơn vị. Lối sống của chiến sĩ nghĩa vụ chịu ảnh hưởng sâu sắc từ cách cán bộ chấp hành kỷ luật, thực hiện chế độ ngày, tuần, ứng xử với cấp dưới, giải quyết công việc và xử lý các mối quan hệ nội bộ. Khi cán bộ thực sự mẫu mực, nói đi đôi với làm, công tâm, gần gũi, tôn trọng và thương yêu bộ đội, thì những giá trị như kỷ luật, đoàn kết, trách nhiệm, giản dị sẽ được chiến sĩ tiếp nhận một cách tự nhiên, bền vững, không cần nhiều mệnh lệnh hay áp đặt hành chính.
Để phát huy tốt vai trò nêu gương, trước hết cần nâng cao nhận thức và trách nhiệm của đội ngũ cán bộ, đảng viên về ý nghĩa của nêu gương trong xây dựng lối sống cho chiến sĩ nghĩa vụ. Mỗi cán bộ, nhất là cán bộ trực tiếp quản lý bộ đội, phải tự giác rèn luyện, giữ gìn phẩm chất đạo đức, lối sống trong sạch, lành mạnh; chấp hành nghiêm kỷ luật, điều lệnh, điều lệ; thực hiện đúng chức trách, nhiệm vụ được giao. Việc nêu gương cần thể hiện cụ thể trong từng việc làm hằng ngày, từ giờ giấc sinh hoạt, tác phong huấn luyện, phương pháp quản lý, đến cách ứng xử với chiến sĩ, xử lý vi phạm và giải quyết các vấn đề phát sinh trong đơn vị.
Cùng với đó, cần chú trọng xây dựng và phát huy vai trò của các hạt nhân nòng cốt trong chiến sĩ nghĩa vụ, như tiểu đội trưởng, chiến sĩ gương mẫu, đoàn viên tiêu biểu, qua đó, định hướng và điều chỉnh lối sống của tập thể. Việc biểu dương, khen thưởng kịp thời những cán bộ, chiến sĩ có lối sống tốt, hành vi chuẩn mực sẽ góp phần tạo động lực phấn đấu, nhân rộng các giá trị tích cực trong đơn vị. Đồng thời, phải kiên quyết khắc phục những biểu hiện thiếu gương mẫu, nói không đi đôi với làm, xử lý nghiêm những trường hợp vi phạm làm ảnh hưởng đến uy tín của cán bộ và môi trường giáo dục chung.
Thứ năm, kết hợp chặt chẽ giữa xây dựng lối sống với công tác quản lý, nắm bắt tư tưởng và bảo đảm đời sống vật chất, tinh thần cho chiến sĩ nghĩa vụ.
Đây là giải pháp quan trọng, tạo nền tảng ổn định, lâu dài cho quá trình rèn luyện lối sống theo tư tưởng Hồ Chí Minh ở đơn vị cơ sở. Trong tư tưởng của Người, con người chỉ có thể yên tâm phấn đấu, rèn luyện và hoàn thành tốt nhiệm vụ khi đời sống vật chất và tinh thần được bảo đảm, tâm tư, nguyện vọng được quan tâm, chia sẻ. Chủ tịch Hồ Chí Minh luôn nhấn mạnh sự thống nhất giữa giáo dục, quản lý và chăm lo đời sống bộ đội, coi đó là điều kiện quan trọng để củng cố niềm tin, tăng cường kỷ luật và phát huy tính tự giác của quân nhân. Người thường xuyên căn dặn: “Phải săn sóc đời sống vật chất và tinh thần của binh sĩ, phải coi binh sĩ như anh em ruột thịt của mình”4.
Thực chất của giải pháp này là thông qua quản lý chặt chẽ, nắm chắc tình hình tư tưởng, hoàn cảnh, tâm lý của từng chiến sĩ để chủ động định hướng, điều chỉnh lối sống; đồng thời, kịp thời giải quyết những khó khăn, vướng mắc về vật chất và tinh thần có thể ảnh hưởng đến quá trình rèn luyện. Lối sống của chiến sĩ nghĩa vụ không tồn tại biệt lập mà chịu tác động trực tiếp từ điều kiện sinh hoạt, chế độ, chính sách, từ các mối quan hệ trong và ngoài đơn vị, cũng như từ những biến động về tư tưởng, tâm lý cá nhân. Khi những vấn đề này không được quan tâm đúng mức, rất dễ phát sinh tâm lý dao động, chán nản, vi phạm kỷ luật hoặc lối sống thiếu lành mạnh. Ngược lại, nếu công tác quản lý và bảo đảm đời sống được thực hiện tốt, chiến sĩ sẽ yên tâm công tác, tự giác rèn luyện, hình thành lối sống tích cực và ổn định.
Để thực hiện hiệu quả giải pháp này, trước hết cần tăng cường công tác quản lý, nắm bắt tư tưởng chiến sĩ nghĩa vụ một cách thường xuyên, liên tục, sát thực tế. Cán bộ các cấp, nhất là cán bộ trực tiếp quản lý phải chủ động tiếp xúc, lắng nghe, tìm hiểu hoàn cảnh gia đình, tâm tư, nguyện vọng, diễn biến tâm lý của từng chiến sĩ, nhất là trong các thời điểm nhạy cảm như khi mới nhập ngũ, trong huấn luyện cao điểm, khi gia đình có việc khó khăn hoặc khi chiến sĩ có biểu hiện tư tưởng phức tạp. Trên cơ sở đó, kịp thời có biện pháp động viên, giúp đỡ, định hướng, không để các vấn đề nhỏ tích tụ thành mâu thuẫn hoặc vi phạm lớn.
Cùng với công tác tư tưởng, cần chú trọng bảo đảm tốt đời sống vật chất và tinh thần cho chiến sĩ nghĩa vụ theo đúng chế độ, tiêu chuẩn, quan tâm cải thiện điều kiện ăn ở, sinh hoạt, chăm sóc sức khỏe, tổ chức các hoạt động văn hóa, tinh thần phù hợp. Việc chăm lo đời sống không chỉ mang ý nghĩa bảo đảm mà còn thể hiện trách nhiệm, tình cảm của đơn vị đối với chiến sĩ, qua đó củng cố niềm tin, tăng cường gắn bó với tập thể. Đồng thời, cần kết hợp chặt chẽ giữa quản lý, giáo dục và chính sách hậu phương quân đội, tạo sự phối hợp hiệu quả giữa đơn vị và gia đình chiến sĩ trong động viên, hỗ trợ, giúp chiến sĩ yên tâm rèn luyện.
4. Kết luận
Xây dựng lối sống cho chiến sĩ nghĩa vụ theo tư tưởng Hồ Chí Minh là quá trình lâu dài, có tính tổng hợp, đòi hỏi sự kết hợp chặt chẽ giữa giáo dục, tổ chức thực hiện và bảo đảm các điều kiện cần thiết trong môi trường quân sự. Các giải pháp được đề xuất có mối quan hệ thống nhất, bổ trợ cho nhau, tác động đồng bộ từ nhận thức đến hành vi và thói quen sống của chiến sĩ. Thực tiễn ở đơn vị cơ sở, nhất là tại Sư đoàn 312 cho thấy, việc xây dựng lối sống chỉ đạt hiệu quả khi gắn chặt với nhiệm vụ huấn luyện, sẵn sàng chiến đấu và sinh hoạt hằng ngày của bộ đội. Khi được triển khai nghiêm túc, phù hợp với đặc điểm đối tượng và điều kiện cụ thể của đơn vị, các giải pháp sẽ góp phần hình thành lối sống kỷ luật, tự giác, lành mạnh, nâng cao chất lượng tổng hợp và sức mạnh chiến đấu. Qua đó, không chỉ đáp ứng yêu cầu xây dựng đơn vị vững mạnh toàn diện trước mắt mà còn tạo nền tảng nhân cách, đạo đức và tác phong quân nhân cho chiến sĩ nghĩa vụ trong quá trình trưởng thành và sau khi hoàn thành nghĩa vụ quân sự.
Chú thích:
1. Hồ Chí Minh toàn tập (2011). Tập 7. H. NXB Chính trị quốc gia Sự thật, tr. 483.
2. Tổng cục Chính trị. Kế hoạch số 1349/KH-CT về thực hiện Chiến lược phát triển văn hóa đến năm 2030 trong Quân đội nhân dân Việt Nam.
3. Hồ Chí Minh toàn tập (2011). Tập 5. H. NXB Chính trị quốc gia Sự thật, tr. 298 – 299.
4. Hồ Chí Minh toàn tập (2011). Tập 7. H. NXB Chính trị quốc gia Sự thật, tr. 90.
Tài liệu tham khảo:
1. Bộ Chính trị (2020). Kết luận số 76-KL/TW ngày 04/6/2020 về tiếp tục thực hiện Nghị quyết số 33-NQ/TW về xây dựng và phát triển văn hóa, con người Việt Nam đáp ứng yêu cầu phát triển bền vững đất nước.
2. Bộ Chính trị (2026). Nghị quyết số 80-NQ/TW ngày 07/01/2026 về phát triển văn hóa Việt Nam.
3. Thủ tướng Chính phủ (2021). Quyết định số 1909/QĐ-TTg ngày 12/11/2021 về việc phê duyệt Chiến lược phát triển văn hóa đến năm 2030.
4. Thường vụ Quân ủy Trung ương (2022). Kết luận số 1172-KL/QUTW ngày 16/6/2022 về tiếp tục lãnh đạo, chỉ đạo công tác văn hóa, văn học, nghệ thuật trong quân đội thời kỳ mới.
5. Hai nghị quyết có ý nghĩa đặc biệt quan trọng: Nghị quyết số 79 về phát triển kinh tế nhà nước và Nghị quyết số 80 về phát triển văn hóa Việt Nam. https://www.quanlynhanuoc.vn/2026/02/25/hai-nghi-quyet-co-y-nghia-dac-biet-quan-trong-nghi-quyet-so-79-ve-phat-trien-kinh-te-nha-nuoc-va-nghi-quyet-so-80-ve-phat-trien-van-hoa-viet-nam/
