The human factor’s role in the current modernization of the Air Defense and Air Force
Thượng tá. ThS. Đỗ Anh Tuấn
Học viện Phòng không – Không quân
(Quanlynhanuoc.vn) – Xây dựng Quân đội nhân dân Việt Nam “tinh, gọn, mạnh”, và hiện đại hóa một số lực lượng, trong đó có Quân chủng Phòng không – Không quân là chủ trương chiến lược lớn của Đảng và Nhà nước trong giai đoạn hiện nay. Bài viết phân tích vai trò của nhân tố con người trong quá trình hiện đại hóa Quân chủng Phòng không – Không quân hiện nay trên cơ sở lý luận của chủ nghĩa Mác – Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh và Văn kiện Đại hội XIV của Đảng. Tác giả làm rõ con người là chủ thể quyết định trong việc làm chủ vũ khí, trang bị kỹ thuật hiện đại, đồng thời, là yếu tố trung tâm trong tổ chức lực lượng, phương thức tác chiến và xây dựng sức mạnh chính trị – tinh thần. Trên cơ sở đó, đề xuất phương hướng phát huy nhân tố con người đáp ứng yêu cầu hiện đại hóa Quân chủng Phòng không – Không quân trong điều kiện mới.
Từ khóa: Nhân tố con người; hiện đại hóa quân đội; phòng không – không quân; sức mạnh chiến đấu; chuyển đổi số.
Abstract: Building a “lean, compact, and strong” Vietnam People’s Army and modernizing selected services, including the Air Defense – Air Force, is a major strategic policy of the Party and State in the current period. This article analyzes the role of the human factor in the modernization of the Air Defense – Air Force Service based on the theoretical foundations of Marxism-Leninism, Ho Chi Minh’s ideology, and the Resolution of the 14th National Party Congress. The author clarifies that humans are the decisive subjects in mastering modern weapons and technical equipment, as well as the central element in force organization, combat methods, and the building of political-spiritual strength. On that basis, the article proposes orientations to promote the human factor to meet the requirements of modernizing the Air Defense – Air Force Service under new conditions.
Keywords: Human factor; military modernization; air defense and air force; combat effectiveness; digital transformation.
1. Đặt vấn đề
Trong bối cảnh khoa học – công nghệ quân sự phát triển nhanh chóng, chiến tranh hiện đại đang chuyển mạnh sang tác chiến công nghệ cao, đa không gian và phi tiếp xúc, yêu cầu hiện đại hóa Quân chủng Phòng không – Không quân trở nên cấp thiết. Văn kiện Đại hội XIV của Đảng khẳng định rõ chủ trương: xây dựng Quân đội nhân dân cách mạng, chính quy, tinh nhuệ, hiện đại, trong đó ưu tiên hiện đại hóa một số lực lượng, quân chủng tiến thẳng lên hiện đại1.
Hiện đại hóa không thuần túy là đổi mới vũ khí, trang bị mà về bản chất là quá trình nâng cao chất lượng con người, chủ thể trực tiếp vận hành, khai thác và phát huy hiệu quả các yếu tố vật chất – kỹ thuật. Vì vậy, nghiên cứu vai trò của nhân tố con người trong hiện đại hóa Quân chủng Phòng không – Không quân có ý nghĩa lý luận và thực tiễn đặc biệt quan trọng.
2. Cơ sở lý luận về vai trò của nhân tố con người
Trong lý luận chủ nghĩa Mác – Lênin, con người giữ vị trí trung tâm và có ý nghĩa phương pháp luận quan trọng. Con người vừa là sản phẩm của lịch sử, vừa là chủ thể sáng tạo lịch sử, quyết định mọi biến đổi xã hội. Quan điểm này được xây dựng trên cơ sở phê phán các học thuyết duy tâm, siêu hình, đồng thời khẳng định bản chất hiện thực và lịch sử – cụ thể của con người trong đời sống xã hội.
C.Mác và Ph.Ăngghen đã chỉ rõ rằng, lịch sử xã hội loài người không phải là kết quả của một lực lượng siêu nhiên hay ý niệm trừu tượng nào, mà là kết quả của hoạt động thực tiễn của những con người cụ thể trong những điều kiện lịch sử nhất định. Trong tác phẩm Gia đình thần thánh, C.Mác viết: “Lịch sử không làm gì cả, nó không có của cải to lớn nào, nó không chiến đấu những trận chiến nào cả. Chính con người, con người hiện thực, sống động mới là người làm tất cả những điều đó, mới là người chiếm hữu tất cả, mới là người chiến đấu tất cả”2. Luận điểm này mang ý nghĩa phương pháp luận sâu sắc: mọi sự vận động và phát triển của xã hội, bao gồm cả lĩnh vực quân sự và quốc phòng, đều bắt nguồn từ hoạt động có ý thức của con người.
Không dừng lại ở việc khẳng định vai trò chủ thể của con người, chủ nghĩa Mác còn chỉ ra rằng, con người chỉ có thể phát huy vai trò lịch sử của mình trong những điều kiện vật chất – xã hội nhất định, thông qua hoạt động thực tiễn mang tính lịch sử – cụ thể. Trong Luận cương về Phoiơbắc, C.Mác nhấn mạnh: “Bản chất con người không phải là một cái trừu tượng cố hữu của cá nhân riêng biệt. Trong tính hiện thực của nó, bản chất con người là tổng hòa những quan hệ xã hội”3. Vai trò của con người luôn gắn với điều kiện kinh tế – xã hội, trình độ lực lượng sản xuất và các quan hệ xã hội cụ thể. Vì vậy, nhân tố con người không chỉ là cá nhân riêng lẻ mà là tổng thể các yếu tố như tri thức, kỹ năng, phẩm chất chính trị – đạo đức, ý chí, tổ chức và kỷ luật.
Trong lĩnh vực quân sự, điều này thể hiện ở sức mạnh tổng hợp của con người quân đội, bao gồm bản lĩnh chính trị, trình độ khoa học – công nghệ, năng lực tổ chức, hiệp đồng và tinh thần chiến đấu.
Kế thừa và phát triển tư tưởng của C.Mác, V.I. Lênin đặc biệt nhấn mạnh vai trò của con người có tổ chức trong những thời điểm mang tính bước ngoặt của lịch sử. Trong bối cảnh cách mạng và xây dựng chính quyền Xô viết, Lênin khẳng định: “Trong những thời khắc quyết định, vấn đề then chốt là con người và tổ chức của con người”4. Ở đây, Lênin không chỉ đề cao vai trò của con người nói chung mà nhấn mạnh đến yếu tố tổ chức – tức là con người được tập hợp, huấn luyện và vận hành trong một hệ thống kỷ luật chặt chẽ, có mục tiêu rõ ràng. Quan điểm này có ý nghĩa đặc biệt trong quân sự hiện đại: sức mạnh chiến đấu không chỉ phụ thuộc vào vũ khí, trang bị mà quyết định ở con người, nhất là năng lực tổ chức, chỉ huy và sử dụng lực lượng. Vũ khí hiện đại sẽ không hiệu quả nếu thiếu con người đủ trình độ; ngược lại, con người được tổ chức tốt có thể phát huy tối đa sức mạnh trang bị, thậm chí bù đắp hạn chế về kỹ thuật.
V.I.Lênin cũng nhấn mạnh vai trò của kỷ luật và ý thức tổ chức trong việc tạo nên sức mạnh của một tập thể. Trong tác phẩm Những nhiệm vụ trước mắt của chính quyền Xô viết, ông chỉ rõ: “Kỷ luật lao động, kỷ luật tổ chức là điều kiện cơ bản để chiến thắng”5. Điều này cho thấy, nhân tố con người không chỉ là vấn đề cá nhân mà còn là vấn đề của tổ chức, của cơ chế vận hành và quản lý con người trong một hệ thống.
Tư tưởng Hồ Chí Minh đã kế thừa, vận dụng và phát triển sáng tạo quan điểm của chủ nghĩa Mác – Lênin về con người trong điều kiện cụ thể của cách mạng Việt Nam. Người luôn đặt con người vào vị trí trung tâm của mọi chiến lược cách mạng, đặc biệt là trong lĩnh vực quân sự. Hồ Chí Minh khẳng định: “Quân đội ta mạnh là nhờ giáo dục chính trị tốt, nhờ cán bộ và chiến sĩ có giác ngộ cao”6. Luận điểm này nhấn mạnh yếu tố chính trị – tinh thần như là nền tảng của sức mạnh quân đội.
Theo Chủ tịch Hồ Chí Minh, sức mạnh quân sự không chỉ là sức mạnh vật chất mà trước hết là sức mạnh của con người – của ý chí, niềm tin, lý tưởng và tinh thần chiến đấu. Người nhiều lần nhấn mạnh: “Vũ khí là quan trọng, nhưng con người còn quan trọng hơn”7. Ở đây, Người không phủ nhận vai trò của vũ khí, trang bị, mà đặt nó trong mối quan hệ biện chứng với con người – chủ thể sử dụng vũ khí. Chính con người quyết định việc sử dụng vũ khí như thế nào, vào thời điểm nào và với hiệu quả ra sao.
Tư tưởng Hồ Chí Minh nhấn mạnh xây dựng quân đội “vừa hồng, vừa chuyên”, kết hợp chặt chẽ bản lĩnh chính trị với trình độ kỹ thuật. Điều này đặc biệt phù hợp với các lực lượng công nghệ cao như Quân chủng Phòng không – Không quân, nơi mỗi cá nhân phải vừa trung thành tuyệt đối, vừa làm chủ khoa học – công nghệ hiện đại. Trong bối cảnh Cách mạng công nghiệp 4.0 với AI, dữ liệu lớn, tự động hóa…, chiến tranh và xây dựng quân đội có nhiều thay đổi, nhưng con người vẫn giữ vai trò quyết định vì là chủ thể sáng tạo, vận hành và kiểm soát công nghệ.
Nhận thức rõ điều đó, Văn kiện Đại hội XIV của Đảng Cộng sản Việt Nam tiếp tục khẳng định: “Coi con người là trung tâm, chủ thể, nguồn lực quan trọng nhất và mục tiêu của sự phát triển”8. Đây không chỉ là quan điểm phát triển kinh tế – xã hội mà còn là định hướng chiến lược trong xây dựng và bảo vệ Tổ quốc.
Quan điểm này khẳng định hiện đại hóa quân đội không chỉ là hiện đại hóa vũ khí, mà trọng tâm là hiện đại hóa con người – những người có trình độ chuyên môn cao, tư duy đổi mới và khả năng thích ứng nhanh. Với lực lượng phòng không, không quân, nơi vận hành các hệ thống công nghệ cao, hiệu quả chiến đấu phụ thuộc trực tiếp vào con người trong toàn bộ quy trình; chỉ một sai sót nhỏ cũng có thể gây hậu quả nghiêm trọng. Vì vậy, nhân tố con người giữ vai trò quyết định, cần được phát huy toàn diện cả về năng lực, bản lĩnh chính trị, đạo đức, kỷ luật và trách nhiệm. Đây chính là cơ sở lý luận để khẳng định: hiện đại hóa quân đội, trước hết là hiện đại hóa con người.
3. Biểu hiện vai trò của nhân tố con người trong hiện đại hóa Quân chủng Phòng không – Không quân
Hiện đại hóa Quân chủng Phòng không – Không quân là quá trình tổng hợp nhiều yếu tố nhưng con người giữ vai trò quyết định. Trên nền tảng chủ nghĩa Mác – Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh và quan điểm của Đảng, con người không chỉ là yếu tố cấu thành mà là trung tâm, chủ thể quyết định hiệu quả hiện đại hóa.
Thứ nhất, con người là chủ thể làm chủ vũ khí, trang bị hiện đại.
Theo C.Mác, các điều kiện vật chất chỉ trở thành sức mạnh hiện thực thông qua hoạt động của con người. Vì vậy, các hệ thống công nghệ cao chỉ phát huy hiệu quả khi được con người có trình độ khai thác, vận hành chính xác và sáng tạo. Thực tiễn khẳng định: vũ khí là điều kiện cần, còn con người làm chủ vũ khí mới là yếu tố quyết định sức mạnh chiến đấu.
Chủ tịch Hồ Chí Minh đã sớm nhận thức sâu sắc vấn đề này khi khẳng định: “Vũ khí là quan trọng, nhưng con người còn quan trọng hơn”9. Quan điểm này không chỉ có ý nghĩa trong chiến tranh nhân dân trước đây mà còn giữ nguyên giá trị trong bối cảnh hiện đại, khi vũ khí ngày càng phức tạp và phụ thuộc nhiều hơn vào trí tuệ con người.
Do đó, trong quá trình hiện đại hóa Quân chủng Phòng không – Không quân hiện nay, yêu cầu không chỉ dừng lại ở việc trang bị vũ khí hiện đại, mà quan trọng hơn là phải xây dựng đội ngũ cán bộ, chiến sĩ có trình độ khoa học – công nghệ cao, có khả năng tiếp cận nhanh với công nghệ mới, làm chủ trang bị trong mọi điều kiện tác chiến.
Thứ hai, con người quyết định phương thức tác chiến và hiệu quả tổ chức.
Hiện đại hóa Quân chủng Phòng không – Không quân không chỉ là đổi mới về vật chất kỹ thuật mà còn là đổi mới về tư duy quân sự, phương thức tác chiến và cơ chế tổ chức chỉ huy. Đây là lĩnh vực mà vai trò của con người thể hiện một cách trực tiếp và rõ nét nhất.
V.I.Lênin đặc biệt nhấn mạnh vai trò của tổ chức con người trong hoạt động thực tiễn. Ông cho rằng: “Không có tổ chức thì giai cấp vô sản chỉ là con số không”10. Mặc dù luận điểm này được đưa ra trong bối cảnh cách mạng chính trị, nhưng ý nghĩa phương pháp luận của nó có thể vận dụng sâu sắc vào lĩnh vực quân sự: sức mạnh không nằm ở số lượng đơn thuần mà ở trình độ tổ chức và khả năng vận hành của con người trong một hệ thống.
Trong chiến tranh công nghệ cao, tác chiến Phòng không – Không quân chuyển sang hiệp đồng đa lực lượng, phi tuyến và chủ động từ xa, đòi hỏi con người có trình độ chuyên môn cao, tư duy hệ thống và khả năng xử lý thông tin nhanh, chính xác.
Hiệu quả tác chiến phụ thuộc vào năng lực phân tích đa nguồn, ra quyết định trong thời gian cực ngắn và hiệp đồng lực lượng – những yếu tố do trí tuệ, kỹ năng và kinh nghiệm con người quyết định; không hệ thống tự động nào có thể thay thế hoàn toàn trong các tình huống phức tạp, bất định.
V.I.Lênin cũng từng chỉ ra rằng trong những thời điểm quyết định, “vấn đề then chốt là con người và tổ chức của con người”11. Điều này đặc biệt đúng với lực lượng phòng không, không quân – nơi mà mỗi quyết định sai lầm có thể dẫn đến hậu quả tức thời và nghiêm trọng.
Do đó, hiện đại hóa Quân chủng Phòng không – Không quân phải gắn liền với hiện đại hóa tư duy quân sự, nâng cao chất lượng đào tạo, huấn luyện, xây dựng đội ngũ cán bộ có năng lực chỉ huy, quản lý và điều hành trong môi trường tác chiến công nghệ cao.
Thứ ba, con người là nền tảng của sức mạnh chính trị – tinh thần.
Một trong những đóng góp đặc sắc của tư tưởng Hồ Chí Minh là việc nhấn mạnh vai trò của yếu tố chính trị – tinh thần trong sức mạnh quân sự. Người khẳng định: “Quân sự mà không có chính trị như cây không có gốc, vô dụng lại có hại”12. Luận điểm này cho thấy sức mạnh quân đội không chỉ là sức mạnh vật chất mà trước hết và trên hết là sức mạnh của con người về mặt chính trị – tinh thần.
Đối với Quân chủng Phòng không – Không quân, nhiệm vụ quản lý, bảo vệ vùng trời đòi hỏi trạng thái sẵn sàng chiến đấu thường xuyên, cường độ cao và độ chính xác tuyệt đối. Trong điều kiện áp lực lớn, con người chỉ có thể hoàn thành nhiệm vụ khi có bản lĩnh chính trị vững vàng và ý chí chiến đấu cao. Các yếu tố như lòng trung thành, quyết tâm chiến đấu, kỷ luật nghiêm minh là nền tảng bảo đảm vận hành hiệu quả vũ khí, trang bị hiện đại; chỉ một sai sót nhỏ về trách nhiệm hoặc kỷ luật cũng có thể gây hậu quả nghiêm trọng.
Chủ tịch Hồ Chí Minh đặc biệt coi trọng công tác giáo dục chính trị trong quân đội. Người khẳng định: “Quân đội ta mạnh là nhờ giáo dục chính trị tốt”13. Điều này cho thấy, xây dựng con người về mặt chính trị – tinh thần không phải là yếu tố phụ trợ mà là yếu tố cốt lõi trong xây dựng sức mạnh quân đội.
Trong bối cảnh hiện nay, khi các thế lực thù địch đẩy mạnh chiến lược “diễn biến hòa bình”, tác động vào tư tưởng, nhận thức của cán bộ, chiến sĩ, thì việc giữ vững trận địa tư tưởng, nâng cao “sức đề kháng” về chính trị – tinh thần càng trở nên quan trọng. Đây chính là “lá chắn vô hình” bảo vệ quân đội trước những tác động tiêu cực từ bên ngoài.
Thứ tư, con người là trung tâm của chuyển đổi số và hiện đại hóa Quân chủng Phòng không – Không quân.
Trong thời đại cách mạng công nghiệp 4.0, chuyển đổi số đã trở thành xu thế tất yếu trong mọi lĩnh vực, bao gồm cả quân sự. Văn kiện Đại hội XIV của Đảng xác định: “Đẩy mạnh phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia”14.
Đối với Quân chủng Phòng không – Không quân, chuyển đổi số thể hiện ở các hệ thống chỉ huy – điều khiển tự động hóa, quản lý không gian tác chiến bằng dữ liệu lớn, tác chiến điện tử, không gian mạng và ứng dụng AI. Tuy nhiên, cốt lõi không phải chỉ là “số hóa công cụ” mà là nâng cao năng lực số của con người.
Con người trong môi trường số phải có tư duy số, kỹ năng khai thác công nghệ, khả năng thích ứng nhanh và năng lực sáng tạo. Nếu thiếu con người đủ trình độ, công nghệ sẽ trở thành gánh nặng; ngược lại, con người giỏi có thể phát huy tối đa và sáng tạo cách sử dụng công nghệ, nâng cao hiệu quả tác chiến.
Vì vậy, cần coi phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao là khâu đột phá thông qua đổi mới đào tạo, xây dựng đội ngũ chuyên gia, kết hợp trong nước với quốc tế và tạo môi trường phát huy sáng tạo. Trong hiện đại hóa Quân chủng Phòng không – Không quân, con người là yếu tố trung tâm, quyết định: vừa làm chủ vũ khí, vừa quyết định phương thức tác chiến, vừa là nền tảng chính trị – tinh thần và trung tâm của chuyển đổi số. Do đó, hiện đại hóa trước hết là hiện đại hóa con người.
4. Phương hướng phát huy nhân tố con người trong hiện đại hóa Quân chủng Phòng không – Không quân
Trên cơ sở lý luận của chủ nghĩa Mác – Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh và quan điểm của Đảng, việc phát huy nhân tố con người trong hiện đại hóa Quân chủng Phòng không – Không quân không chỉ là yêu cầu khách quan mà còn là giải pháp mang tính quyết định nhằm nâng cao sức mạnh chiến đấu trong điều kiện mới. Quá trình này đòi hỏi phải được triển khai đồng bộ trên nhiều phương diện, trong đó tập trung vào những phương hướng cơ bản sau:
Một là, nâng cao chất lượng giáo dục chính trị, tư tưởng.
Giáo dục chính trị, tư tưởng là nền tảng để xây dựng bản lĩnh, ý chí và định hướng hành động cho quân nhân. Trong tư tưởng Hồ Chí Minh, chính trị luôn giữ vai trò “linh hồn” của quân sự. Người khẳng định: “Có chính trị vững thì quân sự mới mạnh”15. Luận điểm này thể hiện rõ mối quan hệ biện chứng giữa chính trị và quân sự, trong đó chính trị giữ vai trò định hướng, chi phối và quyết định sức mạnh quân sự.
Đối với Quân chủng Phòng không – Không quân, hoạt động trong môi trường kỹ thuật cao, cường độ lớn và yêu cầu chính xác tuyệt đối, bản lĩnh chính trị vững vàng là điều kiện đặc biệt quan trọng. Người quân nhân không chỉ giỏi chuyên môn mà còn phải kiên định lập trường, tuyệt đối trung thành và có khả năng “miễn dịch” trước tác động tiêu cực, nhất là trên không gian mạng. Vì vậy, công tác giáo dục chính trị – tư tưởng cần được đổi mới theo hướng thiết thực, gắn với nhiệm vụ, nâng cao năng lực nhận thức và xử lý tình huống; đồng thời, chú trọng giáo dục nền tảng lý luận, cập nhật quan điểm của Đảng và phát huy tính chủ động, sáng tạo của người học. Chỉ trên nền tảng chính trị vững chắc, nhân tố con người mới phát huy đầy đủ vai trò trong tác chiến hiện đại.
Hai là, phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao là yêu cầu mang tính sống còn.
Trong bối cảnh tri thức trở thành lực lượng sản xuất trực tiếp, ưu thế quân sự phụ thuộc chủ yếu vào chất lượng con người. Đối với Quân chủng Phòng không – Không quân, lực lượng trực tiếp vận hành các hệ thống vũ khí hiện đại, đòi hỏi cán bộ, chiến sĩ phải có trình độ chuyên môn sâu, tư duy logic, phản xạ nhanh và khả năng xử lý tình huống chính xác.
Nhận thức rõ điều đó, Đảng ta trong Văn kiện Đại hội XIV đã nhấn mạnh: “Phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao, nhất là nhân lực khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo, đáp ứng yêu cầu của cuộc cách mạng công nghiệp lần thứ tư”16.
Trên cơ sở đó, phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao cho Quân chủng PK – KQ cần tập trung vào: đổi mới toàn diện công tác đào tạo, huấn luyện theo hướng hiện đại, tiệm cận chuẩn quốc tế; đẩy mạnh đào tạo chuyên sâu về khoa học – công nghệ (điện tử, tự động hóa, công nghệ thông tin, trí tuệ nhân tạo – AI); xây dựng đội ngũ chuyên gia đầu ngành làm chủ và phát triển công nghệ; kết hợp chặt chẽ giữa đào tạo trong nước với hợp tác quốc tế. Đồng thời, cần chú trọng phát hiện, bồi dưỡng, sử dụng nhân tài và tạo môi trường khuyến khích sáng tạo. Đây là yếu tố then chốt để nâng cao chất lượng nhân tố con người trong lực lượng Phòng không – Không quân.
Ba là, xây dựng môi trường văn hóa quân sự lành mạnh.
Môi trường văn hóa quân sự là tổng thể các giá trị, chuẩn mực, mối quan hệ và điều kiện sinh hoạt tinh thần trong đơn vị quân đội. Đây là “không gian xã hội” trực tiếp tác động đến quá trình hình thành nhân cách, phẩm chất và động lực của quân nhân.
Theo quan điểm của chủ nghĩa Mác, con người là sản phẩm của hoàn cảnh, đồng thời cũng là chủ thể cải tạo hoàn cảnh17. Điều này cho thấy việc xây dựng một môi trường văn hóa lành mạnh có ý nghĩa quyết định trong việc phát huy nhân tố con người.
Đối với Quân chủng Phòng không – Không quân, môi trường văn hóa quân sự cần được xây dựng chính quy, kỷ luật, hiện đại, đồng thời dân chủ, đoàn kết và nhân văn. Đây là yếu tố tạo động lực nội sinh, nâng cao hiệu quả nhiệm vụ; ngược lại, môi trường thiếu kỷ luật sẽ làm giảm hiệu quả dù trang bị hiện đại.
Tư tưởng Hồ Chí Minh khẳng định quân đội phải mạnh về quân sự, vững về chính trị, đẹp về văn hóa, thể hiện ở kỷ luật, tác phong và đời sống bộ đội. Trong bối cảnh mới, việc giữ gìn và phát huy giá trị văn hóa quân sự truyền thống là nền tảng bền vững để phát huy nhân tố con người.
Bốn là, gắn phát huy nhân tố con người với chuyển đổi số.
Chuyển đổi số là xu thế tất yếu của thời đại, đồng thời là một trong những động lực quan trọng thúc đẩy hiện đại hóa quân đội. Tuy nhiên, như đã phân tích, công nghệ chỉ có thể phát huy hiệu quả khi được con người làm chủ. Vì vậy, phát huy nhân tố con người phải gắn liền với quá trình chuyển đổi số trong Quân chủng Phòng không – Không quân.
Văn kiện Đại hội XIV xác định rõ: “Đẩy mạnh phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia”18. Đây là định hướng chiến lược quan trọng, có tác động trực tiếp đến lĩnh vực quốc phòng. Trong Quân chủng Phòng không – Không quân, chuyển đổi số không nhằm thay thế mà nhằm nâng cao năng lực con người thông qua các hệ thống số hóa, dữ liệu lớn, tác chiến điện tử – không gian mạng và AI.
Trọng tâm là phát triển tư duy số, kỹ năng khai thác công nghệ, khả năng thích ứng và đổi mới sáng tạo, qua đó giúp con người làm chủ và phát huy hiệu quả công nghệ. Phát huy nhân tố con người trong hiện đại hóa Quân chủng Phòng không – Không quân là quá trình toàn diện, gắn với giáo dục chính trị, phát triển nhân lực, xây dựng môi trường văn hóa và chuyển đổi số; trong đó con người là trung tâm, động lực và yếu tố quyết định.
4. Kết luận
Từ góc độ lý luận và thực tiễn, có thể khẳng định, nhân tố con người giữ vai trò trung tâm, quyết định trong quá trình hiện đại hóa Quân chủng Phòng không – Không quân. Các luận điểm của chủ nghĩa Mác – Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh và Văn kiện Đại hội XIV đều thống nhất ở một nguyên lý: con người là chủ thể quyết định việc biến tiềm năng vật chất thành sức mạnh thực tiễn.
Do đó, hiện đại hóa Quân chủng Phòng không – Không quân về thực chất là quá trình hiện đại hóa con người – về chính trị, trí tuệ, đạo đức và năng lực hành động. Đây là điều kiện tiên quyết để xây dựng Quân chủng Phòng không – Không quân “cách mạng, chính quy, tinh nhuệ, hiện đại” trong tình hình mới.
Chú thích:
1, 8, 14, 16, 18. Đảng Cộng sản Việt Nam (2026). Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV. Tập I. H. NXB. Chính trị quốc gia Sự thật, tr. 289 – 290, 115, 203, 210, 203.
2. C.Mác và Ph.Ăngghen toàn tập (1995). Tập 2. H. NXB. Chính trị Quốc gia, tr. 107.
3, 17. C.Mác và Ph.Ăngghen toàn tập (1995). Tập 3. H. NXB. Chính trị quốc gia, tr. 11, 10-11.
4, 5, 11. V.I. Lênin toàn tập (1977). Tập 36. NXB. Tiến bộ, Mátxcơva, tr. 189, 195, 189..
6. Hồ Chí Minh toàn tập (2011). Tập 7. H. NXB Chính trị quốc gia Sự thật, tr. 221.
7, 9. Hồ Chí Minh toàn tập (2011). Tập 6. H. NXB Chính trị quốc gia Sự thật, tr. 368, 36.
10. V.I. Lênin toàn tập (1976). Tập 5. NXB Tiến bộ, Mátxcơva, tr. 375.
12, 15. Hồ Chí Minh toàn tập (2011). Tập 5. H. NXB Chính trị quốc gia Sự thật, tr. 30, 305.
13. Hồ Chí Minh toàn tập (2011). Tập 7. H. NXB Chính trị quốc gia Sự thật, tr. 221.
