(Quanlynhanuoc.vn) – Sáng ngày 22/4/2026, Tạp chí Quản lý nhà nước, Học viện Hành chính và Quản trị công tổ chức Hội thảo khoa học với chủ đề “Tinh gọn tổ chức bộ máy hành chính nhà nước – từ góc nhìn lịch sử và hiện tại”. TS. Bùi Phương Đình, Phó Giám đốc Học viện và TS. Nguyễn Quang Vinh, Tổng Biên tập Tạp chí Quản lý nhà nước đồng chủ trì Hội thảo. Hội thảo được tổ chức theo hình thức trực tiếp kết hợp trực tuyến đến các Phân hiệu của Học viện và các nhà khoa học, giảng viên các học viện, trường đại học quan tâm.
Đại biểu, khách mời, về phía các cơ quan, bộ, ngành, địa phương có: TS. Trần Anh Tuấn, nguyên Thứ trưởng Bộ Nội vụ, Chủ tịch Hiệp hội Khoa học hành chính Việt Nam; TS. Vũ Xuân Thanh, Phó Viện trưởng Viện Khoa học Tổ chức nhà nước và Lao động, Bộ Nội vụ; đồng chí Lê Anh Đức, Phó Giám đốc Sở Nội vụ tỉnh Lào Cai; đồng chí Ninh Thị Hồng Hạnh, Phó Hiệu trưởng Trường Chính trị tỉnh Hưng Yên; đồng chí Nguyễn Thị Thu Hằng, Phó Bí thư Thường trực Đảng ủy phường Long Biên, thành phố Hà Nội; đồng chí Nguyễn Thị Thu Hà, Ban Pháp chế, HĐND thành phố Hà Nội; đồng chí Nguyễn Hoàng Anh, Phó Chánh Văn phòng Ban Tuyên giáo và Dân vận Trung ương; ThS. Lê Thị Thu, Cơ quan Ủy ban Mặt trận Tổ quốc Việt Nam thành phố Hà Nội.
Về phía các nhà khoa học, chuyên gia, có: GS.TS. NGƯT. Nguyễn Hữu Khiển, nguyên Phó Giám đốc điều hành Học viện Hành chính Quốc gia; GS.TS Phạm Hồng Thái, nguyên Trưởng Khoa Luật, Đại học Quốc gia Hà Nội; PGS.TS. Võ Kim Sơn, nguyên Trưởng khoa Tổ chức và Quản lý nhân sự, Học viện Hành chính Quốc gia; PGS.TS. Nguyễn Thị Thu Hòa, Trưởng Bộ môn Quản lý công, Trường Đại học Kinh tế – Luật, Đại học Quốc gia TP. Hồ Chí Minh cùng nhiều nhà khoa học, giảng viên tham gia trực tuyến.
Về phía Học viện Hành chính và Quản trị công, có: Lãnh đạo các Khoa, Ban, Phân hiệu; cán bộ, biên tập viên Tạp chí Quản lý nhà nước; cùng đông đảo giảng viên, viên chức, học viên, sinh viên Học viện.
Phát biểu chỉ đạo Hội thảo, TS. Bùi Phương Đình, Phó Giám đốc Học viện Hành chính và Quản trị công, nhấn mạnh, tinh gọn bộ máy hành chính không phải là cắt giảm cơ học mà là yêu cầu tất yếu nhằm nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản trị quốc gia. Tinh gọn phải bảo đảm hai yếu tố song hành “gọn” và “tinh”: giảm đầu mối, biên chế; đồng thời, nâng cao chất lượng nhân sự, tính chuyên nghiệp và đạo đức công vụ. Khẳng định đây là chủ trương xuyên suốt của Đảng và Nhà nước, có cơ sở từ lịch sử đến thực tiễn và phù hợp với xu thế quốc tế, hướng tới xây dựng nền hành chính hiện đại, hiệu năng, hiệu lực, hiệu quả. Ông mong muốn các đại biểu tập trung làm rõ hơn cơ sở lý luận về “tinh” và “gọn” trong tổ chức bộ máy; khai thác bài học lịch sử để vận dụng vào cải cách hiện nay; phân tích rõ các nút thắt và đề xuất giải pháp chiến lược để tháo gỡ các rào cản trong quá trình tinh gọn; làm rõ vai trò của chuyển đổi số, cũng như tổng kết thực tiễn địa phương; đóng góp các sáng kiến khoa học, mô hình quản trị tốt, phục vụ hoàn thiện lý luận và thực tiễn.
Phát biểu đề dẫn Hội thảo, TS. Nguyễn Quang Vinh nhấn mạnh tính cấp thiết và tất yếu của việc tinh gọn tổ chức bộ máy hành chính nhà nước như một yêu cầu xuyên suốt trong tiến trình xây dựng và hoàn thiện Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam. Đặc biệt, trong bối cảnh toàn cầu hóa, chuyển đổi số và cạnh tranh quốc gia ngày càng gay gắt, yêu cầu nâng cao năng lực quản trị quốc gia, xây dựng nền hành chính hiện đại, chuyên nghiệp, phục vụ Nhân dân càng trở nên cấp bách hơn bao giờ hết. Vì vậy, Hội thảo được tổ chức có ý nghĩa quan trọng, là diễn đàn khoa học để các nhà nghiên cứu, các nhà quản lý cùng nhau trao đổi, thảo luận, làm rõ những vấn đề lý luận và thực tiễn đặt ra trong quá trình cải cách bộ máy hành chính ở nước ta.
TS. Nguyễn Quang Vinh khẳng định, tinh gọn tổ chức bộ máy hành chính nhà nước không chỉ là một nhiệm vụ kỹ thuật nhằm cắt giảm đầu mối, biên chế trong quản lý mà là một vấn đề mang tầm chiến lược, gắn trực tiếp với việc nâng cao năng lực quản trị quốc gia, hiệu lực, hiệu quả hoạt động của nền hành chính và chất lượng phục vụ Nhân dân. Tổng Biên tập hy vọng, Hội thảo sẽ nhận được nhiều ý kiến sâu sắc, có giá trị lý luận và thực tiễn, góp phần làm rõ hơn những vấn đề đặt ra; đồng thời, đề xuất những giải pháp khả thi, phù hợp với điều kiện của Việt Nam trong giai đoạn phát triển mới.
Tại Hội thảo, PGS.TS. Nguyễn Hữu Khiển làm rõ vấn đề tinh gọn bộ máy hành chính nhà nước dưới góc độ lý luận và thực tiễn. Từ nội hàm khái niệm “tinh” và “gọn”, ông khẳng định, “tinh gọn” không chỉ là thu hẹp quy mô, giảm đầu mối, biên chế mà phải đồng thời nâng cao chất lượng, hiệu lực và hiệu quả hoạt động của bộ máy. Trên cơ sở đó, ông làm rõ vai trò trung tâm của bộ máy hành chính trong thực hiện quyền hành pháp và ảnh hưởng trực tiếp đến năng lực quản trị quốc gia. Ông cũng chỉ ra các nguyên nhân lịch sử và thực tiễn dẫn đến yêu cầu cải cách, như: tình trạng chồng chéo chức năng, bộ máy cồng kềnh, chi phí quản lý cao và áp lực từ yêu cầu phát triển, hội nhập. Từ đó, ông đề xuất định hướng tiếp tục tinh gọn gắn với cơ cấu lại tổ chức, nâng cao chất lượng nguồn nhân lực và vận dụng các nguyên lý quản trị hiện đại, qua đó, nhấn mạnh tinh gọn là một quá trình cải cách mang tính chiến lược, kết hợp chặt chẽ giữa “giảm về lượng” và “nâng về chất” nhằm nâng cao hiệu quả quản trị quốc gia.
Tiếp cận vấn đề tinh gọn bộ máy hành chính nhà nước từ góc nhìn lịch sử, thông qua việc phân tích thiết chế “cấp Tổng” trong cải cách hành chính thời vua Minh Mạng (1820 – 1841), PGS.TS. Nguyễn Thị Thu Hòa đã làm rõ vai trò của thiết chế “cấp Tổng” trong hệ thống hành chính như một cấp trung gian quan trọng giúp quản lý hiệu quả địa phương, giảm phân tán quyền lực và khắc phục tình trạng cát cứ. Từ góc nhìn lịch sử – thể chế và quản trị công, cuộc cải cách dưới thời Minh Mạng đã tinh giản, sắp xếp lại bộ máy theo hướng rõ chức năng, bảo đảm tính thống nhất, giảm chồng chéo và tăng hiệu lực quản lý trong điều kiện lịch sử cụ thể. Bà Hòa khẳng định, tinh gọn bộ máy không đơn thuần là cắt giảm cấp tổ chức mà là quá trình tối ưu hóa cấu trúc quản trị phù hợp với điều kiện cụ thể. Trong bối cảnh hiện nay, khi quy mô cấp xã mở rộng và mô hình chính quyền địa phương hai cấp được triển khai, việc xem xét lại vai trò của các cơ chế trung gian trở nên cần thiết. Theo đó, cần phân định rõ chức năng, thẩm quyền giữa các cấp; tổ chức các cấp trung gian một cách hợp lý, tránh tầng nấc không cần thiết; đồng thời, bảo đảm tính thống nhất, thông suốt của bộ máy.
Nhìn lại “cuộc cách mạng” về tổ chức lại hệ thống chính quyền địa phương Việt Nam năm 2025, PGS.TS. Võ Kim Sơn nhấn mạnh, quá trình cải cách tổ chức chính quyền địa phương năm 2025 như một bước chuyển lớn về thể chế và tổ chức bộ máy. Ông chỉ ra, việc tinh gọn bộ máy gắn chặt với phân định lại thẩm quyền, nhiệm vụ giữa các cấp, nhưng thực tế vẫn còn chồng chéo, chưa rõ ràng và khó vận hành. Đồng thời, những bất cập về nhận thức lý luận, nhất là việc chưa phân biệt rạch ròi giữa “phân cấp” và “phân quyền” đã ảnh hưởng đến hiệu quả triển khai trong thực tiễn. Từ đó, ông đặt ra yêu cầu cấp thiết phải tiếp tục hoàn thiện thể chế, xác lập rõ ràng thẩm quyền gắn với trách nhiệm và cơ chế kiểm soát quyền lực, coi đây là điều kiện then chốt để bảo đảm quá trình tinh gọn bộ máy hành chính đạt được mục tiêu nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản trị nhà nước trong bối cảnh mới.
Chia sẻ ý kiến với Hội thảo, TS. Trần Anh Tuấn, Chủ tịch Hiệp hội Khoa học hành chính Việt Nam, khẳng định “tinh gọn” không phải là sắp xếp, sáp nhập cơ học theo kiểu “càng ít càng tốt” mà phải bảo đảm hợp lý. Trong bối cảnh công nghệ số và trí tuệ nhân tạo, tinh gọn phải gắn với hiện đại và hiệu quả, tức là “tinh gọn – hợp lý – hiện đại – hiệu quả”. Ông nhấn mạnh thêm, tinh gọn bộ máy không chỉ là giảm đầu mối hay biên chế mà quan trọng hơn là tổ chức lại một cách khoa học, phù hợp với yêu cầu quản trị quốc gia. Việc sáp nhập phải dựa trên nhu cầu thực tiễn và khả năng ứng dụng công nghệ, đồng thời, cần phân định rõ giữa “phân cấp” và “phân quyền”. Theo đó, phải thực hiện phân quyền thực chất, giao quyền gắn với trách nhiệm, bảo đảm các đơn vị được trao quyền có thể chủ động quyết định và chịu trách nhiệm, tránh tình trạng chuyển giao nhiệm vụ nhưng vẫn duy trì cơ chế xin ý kiến.
Theo ông, nội dung then chốt của tinh gọn bộ máy là yếu tố con người. Đội ngũ cán bộ, công chức phải được sắp xếp, đánh giá lại một cách nghiêm túc, bởi thực tế vẫn còn bộ phận chưa đáp ứng yêu cầu công việc. Nếu không làm tốt khâu đánh giá, phân loại sẽ dễ dẫn đến hệ quả tiêu cực, như: chảy máu chất xám khi người có năng lực rời bỏ khu vực công. Do đó, cải cách hành chính cần chuyển mạnh sang lấy con người làm trung tâm. Mặc dù công nghệ số giữ vai trò quan trọng, nhưng nếu thiếu sự hướng dẫn, hỗ trợ trực tiếp từ con người thì vẫn khó giải quyết hiệu quả công việc cho người dân. Cùng với đó, cần đổi mới căn bản tư duy đào tạo, bồi dưỡng cán bộ theo hướng gắn với vị trí việc làm và yêu cầu cụ thể của từng cơ quan, đơn vị, thay vì áp dụng một chương trình chung. Việc bồi dưỡng phải thiết thực, đúng nhu cầu, nâng cao năng lực thực thi công vụ.
Về vấn đề phân định thẩm quyền, tinh gọn bộ máy hành chính nhà nước Việt Nam hiện nay, TS. Vũ Xuân Thanh khẳng định, phân định thẩm quyền, phân cấp và phân quyền là điều kiện tiên quyết để tinh gọn bộ máy, đồng thời, quá trình tinh gọn lại tạo động lực thúc đẩy phân cấp, phân quyền sâu hơn. Ông cũng chỉ ra đây là mối quan hệ hữu cơ, hai chiều, có ý nghĩa quyết định đối với hiệu lực, hiệu quả của nền hành chính nhà nước. Từ đó, ông nhấn mạnh yêu cầu phải thực hiện đồng bộ giữa việc sắp xếp tổ chức bộ máy và việc hoàn thiện cơ chế phân quyền, phân định rõ chức năng, nhiệm vụ giữa các cấp, các cơ quan, qua đó nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản lý nhà nước trong bối cảnh cải cách hành chính hiện nay.
Tham luận tại Hội thảo về vấn đề phát triển đội ngũ công chức lãnh đạo có năng lực thích ứng, quản lý chiến lược, hoạch định chính sách và đổi mới sáng tạo trong bối cảnh hiện nay ở Việt Nam, PGS.TS. Nguyễn Thị Thu Hà cho rằng, trong bối cảnh Việt Nam đang đẩy mạnh tinh gọn bộ máy hành chính gắn với chuyển đổi số và nâng cao năng lực quản trị quốc gia, yêu cầu đối với đội ngũ công chức lãnh đạo không còn dừng lại ở năng lực quản lý truyền thống mà việc xây dựng và phát triển đội ngũ lãnh đạo phải hội tụ đủ các kỹ năng then chốt đáp ứng với yêu cầu kỷ nguyên mới của dân tộc, như: (1) Năng lực thích ứng: khả năng linh hoạt, phản ứng nhanh trước những thay đổi phức tạp của môi trường quản trị hiện đại; (2) Quản lý chiến lược: tầm nhìn dài hạn và khả năng điều hành bộ máy theo các mục tiêu chiến lược quốc gia; (3) Hoạch định chính sách: nâng cao chất lượng tham mưu và xây dựng chính sách dựa trên dữ liệu và thực tiễn; (4) Đổi mới sáng tạo: tư duy đột phá để tìm ra các giải pháp mới trong quản lý và phục vụ Nhân dân. Đồng thời, nhấn mạnh, việc phát triển đội ngũ công chức lãnh đạo “xứng tầm” được xem là điều kiện tiên quyết để vận hành bộ máy sau khi sắp xếp lại một cách hiệu năng, hiệu lực và hiệu quả.
Từ thực tiễn địa phương Lào Cai, ông Lê Anh Đức, Phó Giám đốc Sở Nội vụ Lào Cai, cho biết, Lào Cai đang xây dựng mô hình thí điểm phường/xã xã hội chủ nghĩa. Đây là nội dung trọng tâm, gắn liền với thực tiễn đổi mới và tinh gọn tổ chức bộ máy hành chính tại tỉnh. Mô hình thí điểm này nằm trong lộ trình thực hiện cuộc “cách mạng” về tổ chức bộ máy nhằm nâng cao năng lực quản trị cấp cơ sở, đáp ứng yêu cầu của kỷ nguyên phát triển của dân tộc. Ông khẳng định, đây không chỉ là một mô hình phát triển kinh tế – xã hội đơn thuần mà là một mô hình quản trị cơ sở toàn diện, lấy người dân làm trung tâm và lấy sự hài lòng của Nhân dân làm thước đo hiệu quả. Nội dung cốt lõi của mô hình này gắn liền với việc tái cấu trúc hệ thống chính trị để bảo đảm hoạt động liên thông, chuyên nghiệp, kỷ cương trên nền tảng dữ liệu và quản trị số hiện đại.
Ông nhấn mạnh, việc xây dựng thành công mô hình này đòi hỏi sự gắn kết chặt chẽ giữa tổ chức bộ máy tinh gọn với đội ngũ cán bộ chất lượng và phương thức lãnh đạo đổi mới theo hướng gần dân, sát dân. Theo ông, trong thời gian tới, để thực hiện tốt nhiệm vụ, Lào Cai cần tái thiết kế bộ máy và tái cấu trúc năng lực quản trị của hệ thống chính trị cơ sở; tiếp tục hoàn thiện mô hình tổ chức bộ máy của hệ thống chính trị theo hướng tinh gọn, hiệu lực, hiệu quả; cơ cấu lại đội ngũ cán bộ, công chức gắn với vị trí việc làm và yêu cầu nhiệm vụ mới; đẩy mạnh ứng dụng công nghệ thông tin và chuyển đổi số trong quản trị địa phương; tiếp tục hoàn thiện cơ chế phân cấp, phân quyền và nâng cao năng lực quản trị của chính quyền cơ sở; thí điểm xây dựng mô hình xã/phường xã hội chủ nghĩa gắn với đổi mới phương thức quản trị địa phương.
Trên cơ sở kinh nghiệm thực tiễn từ mô hình chính quyền đô thị tại phường Long Biên, thành phố Hà Nội, đồng chí Nguyễn Thị Thu Hằng nhấn mạnh, yêu cầu bộ máy phải đi đôi với nâng cao chất lượng vận hành, được khái quát bằng “4 giảm, 2 tăng” (giảm đầu mối, tầng nấc, chồng chéo, biên chế; tăng năng lực và hiệu quả phục vụ). Theo Bà Hằng, đây là một “cuộc cách mạng” đòi hỏi sự phân định rạch ròi về thẩm quyền giữa các cơ quan Đảng và chính quyền nhằm tránh tình trạng “giẫm chân lên nhau” trong vận hành; đồng thời, cải cách hành chính và chuyển đổi số cần hướng tới giảm tải thực chất, tránh hình thức làm tăng gánh nặng công việc. Về nhân sự, cần đánh giá đúng năng lực, chuyên môn hóa đội ngũ, hạn chế luân chuyển thiếu ổn định, gắn với các công cụ quản trị hiện đại (KPI, OKR) và vai trò quyết định của người đứng đầu. Bà khẳng định, tinh gọn bộ máy chỉ hiệu quả khi đồng bộ giữa thể chế, con người và phương thức vận hành, trong đó nâng cao chất lượng cán bộ là yếu tố then chốt.
Kết luận Hội thảo, TS. Bùi Phương Đình trân trọng cảm ơn các ý kiến tham luận của các đại biểu, chuyên gia, nhà khoa học; đồng thời, nhấn mạnh Hội thảo đã hình thành một trục tư duy logic xuyên suốt từ quá khứ, hiện tại đến tương lai. Về phương diện lịch sử, các bài học cải cách qua các thời kỳ cho thấy, mọi sự thay đổi về tổ chức bộ máy đều phải gắn liền với tái cấu trúc nhân sự và quy trình vận hành. Trong bối cảnh hiện nay, việc sắp xếp bộ máy cần được nhìn nhận đúng là phương thức, công cụ để xây dựng nền hành chính vững mạnh, hoạt động hiệu lực, hiệu quả.
Hướng tới tương lai, hội thảo nhấn mạnh định hướng xây dựng mô hình quản trị phục vụ, trong đó mọi nỗ lực cải cách (từ sắp xếp tổ chức, tinh giản biên chế đến đào tạo, phát triển đội ngũ) đều quy tụ vào mục tiêu cuối cùng là nâng cao chất lượng thụ hưởng của người dân và doanh nghiệp, góp phần thúc đẩy phát triển kinh tế – xã hội và hiện thực hóa các mục tiêu phát triển đất nước và con đường đi lên chủ nghĩa xã hội. Đây cũng là giá trị xuyên suốt được kế thừa từ quá khứ, được kiểm chứng trong hiện tại và định hình cho tương lai. Hội thảo cũng ghi nhận những minh chứng thực tiễn tiêu biểu từ địa phương, cho thấy khi hội tụ đủ năng lực quản trị và nguồn lực, các mô hình tổ chức mới hoàn toàn có thể vận hành hiệu quả và tạo ra đột phá phát triển.
TS. Bùi Phương Đình đề nghị các nhà khoa học, chuyên gia và cán bộ thực tiễn tiếp tục đồng hành cùng Học viện Hành chính và Quản trị công. Đề nghị Tạp chí Quản lý nhà nước, với vai trò, chức năng là cơ quan nghiên cứu và ngôn luận khoa học của Học viện, tạo diễn đàn học thuật để các nhà nghiên cứu, khoa học, giảng viên trao đổi công bố các công trình nghiên cứu về chủ đề hội thảo đề cập; cần xây dựng tuyến bài chuyên sâu sơ kết 1 năm vận hành mô hình tổ chức bộ máy mới. Tuyến bài sẽ tập trung hệ thống hóa cơ sở lý luận, tổng kết bài học lịch sử, phản ánh thực tiễn địa phương và những đổi mới sáng tạo trong quản trị, từ đó xây dựng các khung phân tích và đề xuất kiến nghị chính sách có giá trị cho Đảng và Nhà nước.
Kết quả Hội thảo sẽ là nguồn tư liệu có giá trị, phục vụ thiết thực cho công tác nghiên cứu, giảng dạy và tham mưu chính sách, góp phần thúc đẩy tiến trình cải cách tổ chức, bộ máy nhà nước trong thời gian tới. Trên tinh thần đó, hội thảo “Tinh gọn tổ chức bộ máy hành chính nhà nước – từ góc nhìn lịch sử và hiện tại” đã thành công tốt đẹp.
Nguyễn Thùy – Đinh Hương
