Vai trò của cộng đồng người Việt Nam ở Lào trong mối quan hệ Việt Nam – Lào

The role of the Vietnamese community in Laos in Vietnam-Laos relations

TS. Phạm Thị Mùi
Viện Nghiên cứu Châu Á – Thái Bình Dương
PGS. TS. Lại Phi Hùng
Trường Đại học Kinh tế – Kỹ thuật công nghiệp

(Quanlynhanuoc.vn) – Bài nghiên cứu khái quát hóa quá trình di cư, hình thành cùng các đặc điểm kinh tế – xã hội nổi bật của cộng đồng người Việt Nam tại Cộng hòa Dân chủ Nhân dân Lào. Trên cơ sở đó, tác giả đi sâu phân tích vai trò cầu nối đa chiều của kiều bào trên các lĩnh vực cốt lõi, bao gồm: bảo tồn bản sắc văn hóa, kết nối giao thương – kinh tế, hỗ trợ đối ngoại nhân dân, bảo vệ quyền lợi kiều bào và hợp tác giáo dục. Kết quả nghiên cứu khẳng định cộng đồng không chỉ hội nhập sâu sắc vào nước sở tại mà còn là nhân tố đặc biệt quan trọng giúp củng cố nền tảng xã hội, góp phần vun đắp mối quan hệ hữu nghị vĩ đại, đoàn kết đặc biệt và hợp tác toàn diện Việt Nam – Lào trong bối cảnh mới¹.

Từ khóa: Cộng đồng người Việt Nam tại Lào; quan hệ Việt Nam – Lào; đối ngoại nhân dân; hợp tác kinh tế; hợp tác giáo dục.

Abstract: This research paper provides an overview of the migration process, the formation, and the prominent socioeconomic characteristics of the Vietnamese community in the Lao People’s Democratic Republic. Based on this, the author delves into an in-depth analysis of the multifaceted bridging role of the overseas Vietnamese community in key areas, including: preserving cultural identity, facilitating trade and economic ties, supporting people-to-people diplomacy, protecting the rights and interests of the overseas Vietnamese community, and fostering educational cooperation. The research findings confirm that the community has not only deeply integrated into the host country but also serves as a particularly important factor in strengthening the social foundation, contributing to fostering the great friendship, special solidarity, and comprehensive cooperation between Vietnam and Laos in the new context¹.

Keywords: Vietnamese community in Laos; Vietnam–Laos relations; people-to-people diplomacy; economic cooperation; educational cooperation.

1. Đặt vấn đề

Chuyến thăm cấp Nhà nước tới Lào của Đoàn đại biểu cấp cao Việt Nam do Tổng Bí thư Tô Lâm dẫn đầu từ ngày 01 – 02/12/2025 diễn ra trong bối cảnh Lào kỷ niệm 50 năm Quốc khánh, một sự kiện có ý nghĩa đặc biệt đối với quan hệ hai nước. Tại các cuộc hội đàm và hội kiến cấp cao, lãnh đạo Việt Nam và Lào đã thống nhất làm sâu sắc hơn nội hàm quan hệ song phương theo phương châm: “Hữu nghị vĩ đại, đoàn kết đặc biệt, hợp tác toàn diện, gắn kết chiến lược”².

Trong quá trình hiện thực hoá định hướng này, giao lưu nhân dân tiếp tục được xem là một trong những trụ cột quan trọng, trong đó cộng đồng người Việt Nam tại Lào giữ vai trò kết nối giữa hai quốc gia trên nhiều lĩnh vực. Bên cạnh những đóng góp tích cực đối với sự phát triển kinh tế – xã hội của nước sở tại và quan hệ Việt Nam – Lào, cộng đồng người Việt Nam tại Lào cũng đang đứng trước những yêu cầu mới liên quan đến hội nhập, duy trì bản sắc văn hóa dân tộc và phát huy vai trò trong bối cảnh hợp tác song phương ngày càng sâu rộng. Trên cơ sở đó, bài viết tập trung phân tích vai trò của cộng đồng người Việt Nam tại Lào với tư cách là cầu nối kinh tế, văn hóa, giáo dục và giao lưu nhân dân giữa hai nước. Thông qua việc kết hợp phương pháp phân tích tài liệu, nghiên cứu trường hợp và tiếp cận liên ngành, bài viết góp phần làm rõ những đóng góp của cộng đồng người Việt Nam đối với việc củng cố nền tảng xã hội cho quan hệ hữu nghị đặc biệt Việt Nam – Lào trong giai đoạn hiện nay.

2. Khái quát về cộng đồng người Việt ở Lào

Quá trình người Việt di cư sang Lào diễn ra từ khá sớm, tuy nhiên, trước thời Nguyễn chủ yếu mang tính tự phát và quy mô còn hạn chế. Từ cuối thế kỷ XIX đến đầu thế kỷ XX, các biến động lịch sử, như sự thất bại của phong trào Cần Vương và quá trình khai thác thuộc địa của thực dân Pháp ở Đông Dương đã thúc đẩy những làn sóng di cư lớn hơn từ Việt Nam sang Lào³. Theo thống kê năm 1939, có khoảng 39.400 người Việt sinh sống tại Lào⁴. Sau năm 1975, đặc biệt từ khi hai nước ký Hiệp ước Hữu nghị và Hợp tác năm 1977, nhiều cán bộ, chuyên gia Việt Nam được cử sang hỗ trợ Lào trong các lĩnh vực quản lý nhà nước, kinh tế, giáo dục, y tế và quốc phòng⁵. Quá trình hợp tác lâu dài giữa hai nước đã góp phần làm gia tăng số lượng người Việt sinh sống tại Lào, đồng thời tạo cơ sở cho sự phát triển của cộng đồng người Việt tại quốc gia này.

Trải qua nhiều giai đoạn lịch sử, cộng đồng người Việt Nam tại Lào đã trở thành một trong những cộng đồng người nước ngoài có quy mô lớn nhất tại nước sở tại. Theo số liệu của Tổng Hội người Việt Nam tại Cộng hòa Dân chủ Nhân dân Lào năm 2024, hiện có khoảng 100.000 người Việt đang sinh sống tại Lào⁶. Cộng đồng này bao gồm ba nhóm chủ yếu: người đã nhập quốc tịch Lào; người cư trú lâu dài nhưng vẫn mang quốc tịch Việt Nam; và những người mới sang lao động, kinh doanh hoặc cư trú ngắn hạn. Kiều bào tập trung chủ yếu tại thủ đô Viêng Chăn và các địa phương, như Luang Prabang, Savannakhet, Khăm Muộn và Chămpasắc.

Về kinh tế, đa số người Việt định cư lâu năm đã xây dựng được cuộc sống ổn định và tham gia vào nhiều lĩnh vực, như thương mại, dịch vụ, sản xuất và đầu tư kinh doanh. Nhiều gia đình có mức độ hội nhập cao, con em được đào tạo và làm việc trong các cơ quan nhà nước hoặc doanh nghiệp của Lào. Tuy nhiên, quá trình hội nhập cũng đặt ra những thách thức nhất định, đặc biệt là việc duy trì tiếng Việt và bản sắc văn hóa dân tộc trong thế hệ trẻ. Ngoài ra, một bộ phận lao động và tiểu thương người Việt, chủ yếu đến từ các tỉnh miền Trung Việt Nam, đã gặp không ít khó khăn trong những năm gần đây do tác động của đại dịch Covid-19, tình trạng lạm phát và sự mất giá của đồng Kip Lào.

Về chính trị – xã hội, cộng đồng người Việt Nam tại Lào được đánh giá có mức độ hội nhập cao, chấp hành nghiêm pháp luật sở tại và duy trì mối quan hệ tốt đẹp với chính quyền cũng như nhân dân Lào. Đồng thời, kiều bào luôn hướng về quê hương thông qua nhiều hoạt động gắn kết cộng đồng và tham gia các chương trình do cơ quan đại diện Việt Nam tổ chức. Hằng năm, các cuộc gặp gỡ giữa cộng đồng người Việt với lãnh đạo cấp cao Việt Nam nhân các chuyến thăm và làm việc tại Lào không chỉ góp phần củng cố khối đoàn kết kiều bào mà còn tăng cường nền tảng xã hội cho quan hệ hữu nghị vĩ đại, đoàn kết đặc biệt và hợp tác toàn diện Việt Nam – Lào.

3. Cầu nối văn hóa và tình hữu nghị nhân dân

Cộng đồng người Việt Nam tại Lào giữ vai trò quan trọng trong việc bảo tồn bản sắc văn hóa dân tộc, thúc đẩy giao lưu nhân dân và góp phần vun đắp quan hệ hữu nghị đặc biệt Việt Nam – Lào. Trong quá trình sinh sống, học tập và làm việc tại Lào, người Việt không chỉ duy trì tiếng Việt, phong tục tập quán và các giá trị văn hóa truyền thống mà còn tích cực quảng bá hình ảnh đất nước, con người Việt Nam tới nhân dân sở tại.

Các hội đoàn người Việt Nam tại Lào thường xuyên tổ chức nhiều hoạt động văn hóa, tiêu biểu như đón Tết Nguyên đán, hội chợ ẩm thực, lễ hội văn hóa – ẩm thực và các chương trình giao lưu nghệ thuật. Thông qua các hoạt động như gắn hoa đào, hoa mai, gói bánh chưng, làm mứt, biểu diễn văn nghệ và tổ chức trò chơi dân gian, thế hệ trẻ kiều bào có điều kiện tìm hiểu và gìn giữ các giá trị văn hóa truyền thống, đồng thời giúp người dân Lào tiếp cận và hiểu rõ hơn về văn hóa Việt Nam.

Bên cạnh việc bảo tồn các giá trị văn hóa truyền thống, cộng đồng người Việt Nam tại Lào đặc biệt quan tâm đến công tác giữ gìn và phát huy tiếng Việt. Hội người Việt Nam tại thủ đô Viêng Chăn đã phối hợp với Đại sứ quán Việt Nam tại Lào và các cơ sở giáo dục tổ chức nhiều hoạt động tôn vinh tiếng Việt như các cuộc thi kể chuyện, tìm hiểu tiếng Việt và biểu diễn văn nghệ bằng tiếng mẹ đẻ⁷. Những hoạt động này góp phần duy trì ngôn ngữ dân tộc trong cộng đồng kiều bào, đồng thời lan tỏa các giá trị văn hóa Việt Nam tới xã hội sở tại.

Nhờ tuân thủ và gắn kết tốt với chính quyền, nhân dân sở tại, cộng đồng người Việt đã xây dựng hình ảnh đoàn kết, trách nhiệm và hội nhập, thắt chặt sự tin cậy giữa hai dân tộc. Đồng thời, các hoạt động từ thiện, an sinh xã hội của các hội đoàn (phân tích ở phần sau) cũng nâng cao vị thế kiều bào, củng cố nền tảng xã hội cho quan hệ hữu nghị đặc biệt Việt Nam – Lào.

4. Thúc đẩy hợp tác kinh tế và trách nhiệm xã hội doanh nghiệp

Cộng đồng người Việt Nam và hệ thống doanh nghiệp Việt Nam tại Lào là một trong những lực lượng quan trọng thúc đẩy hợp tác kinh tế giữa hai nước. Hoạt động của cộng đồng doanh nhân Việt Nam trải rộng trên nhiều lĩnh vực như thương mại, dịch vụ, nông nghiệp, xây dựng, tài chính, viễn thông và công nghiệp, góp phần hình thành mạng lưới liên kết kinh tế ngày càng chặt chẽ giữa Việt Nam và Lào.

Trong những năm gần đây, hợp tác kinh tế Việt Nam – Lào đạt nhiều kết quả tích cực. Lào hiện là địa bàn đầu tư ra nước ngoài lớn nhất của Việt Nam, chiếm khoảng 31% tổng vốn đầu tư của Việt Nam tại nước ngoài. Đồng thời, Việt Nam duy trì vị trí là một trong ba nhà đầu tư lớn nhất tại Lào với hàng trăm dự án có tổng vốn đăng ký trên 4,4 tỷ USD, tập trung vào các lĩnh vực năng lượng, hạ tầng, nông nghiệp và tài chính – ngân hàng⁸. Các dự án này không chỉ mang lại hiệu quả kinh tế mà còn tạo việc làm, tăng nguồn thu ngân sách và đóng góp vào phát triển kinh tế – xã hội của Lào.

Hoạt động thương mại song phương cũng tăng trưởng mạnh mẽ. Nếu năm 2005 kim ngạch thương mại hai chiều mới đạt khoảng 165 triệu USD thì đến năm 2022 đã tăng lên 1,6 tỷ USD. Giai đoạn 2020-2024, thương mại Việt Nam – Lào tăng trưởng bình quân khoảng 9,7%/năm; riêng năm 2024 lần đầu tiên vượt mốc 2 tỷ USD, đạt khoảng 2,25 tỷ USD. Trong 10 tháng đầu năm 2025, kim ngạch thương mại song phương tiếp tục đạt khoảng 2,5 tỷ USD, tạo cơ sở thuận lợi để hướng tới mục tiêu 5 tỷ USD trong những năm tới⁹. Đóng góp vào sự phát triển đó là vai trò của cộng đồng doanh nhân và người lao động Việt Nam tại Lào. Nhiều doanh nghiệp Việt Nam đã tạo việc làm cho hàng chục nghìn lao động địa phương, đồng thời triển khai các chương trình hỗ trợ cộng đồng trong lĩnh vực giáo dục, y tế và phát triển nông thôn. Tiêu biểu là các dự án của Tập đoàn Hoàng Anh Gia Lai, góp phần giải quyết việc làm cho khoảng 20.000 lao động tại Lào¹⁰.

Một trong những mô hình hợp tác thành công nhất là Công ty Star Telecom (Unitel), liên doanh giữa Tập đoàn Viettel của Việt Nam và Lao Asia Telecom của Lào. Sau hơn 15 năm hoạt động, Unitel trở thành doanh nghiệp viễn thông hàng đầu tại Lào với mạng lưới hạ tầng rộng khắp, giữ vị trí dẫn đầu về thị phần và đóng vai trò quan trọng trong quá trình chuyển đổi số của nước này. Doanh nghiệp đã tạo việc làm cho gần 30.000 lao động, đóng góp hơn 613 triệu USD cho ngân sách nhà nước Lào và trở thành một trong những đơn vị nộp thuế lớn nhất của quốc gia này. Bên cạnh hiệu quả kinh doanh, Unitel còn nổi bật trong việc thực hiện trách nhiệm xã hội doanh nghiệp. Tính đến năm 2024, doanh nghiệp đã dành khoảng 30 triệu USD cho các hoạt động an sinh xã hội, bao gồm xây dựng trường học, hỗ trợ giáo dục, cung cấp internet miễn phí cho hàng trăm trường học và cơ sở y tế, trao tặng thiết bị học tập cho học sinh có hoàn cảnh khó khăn, đầu tư cơ sở hạ tầng y tế và hỗ trợ các chương trình chuyển đổi số của Chính phủ Lào. Các hoạt động cứu trợ thiên tai, hỗ trợ khẩn cấp cho người dân vùng bị ảnh hưởng bởi lũ lụt cũng được triển khai thường xuyên và nhận được sự đánh giá cao từ phía Chính phủ Lào¹¹.

Tinh thần trách nhiệm và sự gắn kết với xã hội sở tại còn được thể hiện rõ trong giai đoạn đại dịch Covid-19. Nhiều doanh nghiệp Việt Nam tại Lào đã chủ động hỗ trợ Chính phủ và nhân dân Lào thông qua các khoản tài trợ tài chính và vật tư y tế. Trong đó, Unitel hỗ trợ hơn 12 tỷ đồng; Hoàng Anh Gia Lai tài trợ 100.000 USD; Công ty Điện Việt – Lào hỗ trợ 30.000 USD; Công ty khai thác mỏ Sakai hỗ trợ hơn 22.000 USD và LaoVietBank hỗ trợ hơn 10.000 USD¹¹. Những hoạt động này không chỉ góp phần giúp Lào ứng phó với đại dịch mà còn thể hiện tinh thần đoàn kết, tương trợ giữa doanh nghiệp Việt Nam với nước sở tại.

Bên cạnh nỗ lực của từng doanh nghiệp, Hội Doanh nghiệp Việt Nam tại Lào (AVILA) cũng đóng vai trò quan trọng trong việc kết nối cộng đồng doanh nghiệp, xúc tiến thương mại, hỗ trợ tháo gỡ khó khăn cho nhà đầu tư và thúc đẩy hợp tác kinh tế song phương. Thông qua các hoạt động của AVILA, mối liên kết giữa cộng đồng doanh nghiệp hai nước ngày càng được củng cố, góp phần tăng cường quan hệ hợp tác toàn diện Việt Nam – Lào trên lĩnh vực kinh tế.

5. Hỗ trợ ngoại giao nhân dân và gắn kết chính trị

Cộng đồng người Việt Nam tại Lào là một chủ thể quan trọng trong hoạt động đối ngoại nhân dân, góp phần tăng cường sự hiểu biết, tin cậy và gắn kết giữa nhân dân hai nước. Trong đó, Tổng Hội người Việt Nam tại Lào, được thành lập năm 2009, giữ vai trò trung tâm trong việc tập hợp, kết nối cộng đồng và phối hợp tổ chức các hoạt động giao lưu, hỗ trợ kiều bào cũng như thúc đẩy quan hệ hữu nghị Việt Nam – Lào. Với hệ thống hội thành viên tại nhiều địa phương, tổ chức này đã góp phần củng cố sự gắn kết trong cộng đồng và tăng cường các hoạt động giao lưu nhân dân giữa hai nước¹³.

Vai trò của cộng đồng người Việt Nam tại Lào thường xuyên được lãnh đạo cấp cao Việt Nam ghi nhận và đánh giá cao. Trong các cuộc gặp gỡ kiều bào qua nhiều thời kỳ, các nhà lãnh đạo đều khẳng định cộng đồng người Việt tại Lào là cầu nối quan trọng trong việc duy trì và phát triển quan hệ hữu nghị giữa hai dân tộc. Từ năm 2016, trong chuyến thăm kiều bào, Chủ tịch nước Trần Đại Quang đã ví mỗi người Việt tại Lào như một “cây cầu nối” thiêng liêng thắt chặt tình hữu nghị truyền thống song phương¹⁴. Tiếp nối tinh thần ấy, trong chuyến thăm cấp Nhà nước tháng 7/2024, Chủ tịch nước Tô Lâm bày tỏ kỳ vọng bà con tiếp tục phát huy khối đại đoàn kết, tuân thủ nghiêm pháp luật sở tại để củng cố vững chắc vai trò “cầu nối vun đắp cho mối quan hệ đặc biệt Việt Nam – Lào”¹⁵. Tháng 4/2025, Chủ tịch nước Lương Cường một lần nữa khẳng định vị thế của kiều bào tại Lào là lực lượng “cầu nối vững chắc, trực tiếp vun đắp quan hệ hữu nghị đặc biệt”, đồng thời đánh giá rất cao sự hội nhập sâu rộng, đóng góp toàn diện của bà con vào sự phát triển của nước bạn¹⁶. Đặc biệt, Tuyên bố chung Việt Nam – Lào (tháng 12/2025) nhân chuyến thăm của Tổng Bí thư Tô Lâm đã nâng tầm chiến lược định hướng này. Văn kiện cụ thể hoá vị thế “cầu nối” của kiều bào qua các cam kết về việc dạy và học tiếng Việt tại Lào, giao lưu nhân dân và hướng tới Năm đoàn kết Việt Nam – Lào 2027¹⁷, từ đó khẳng định đối ngoại nhân dân là cấu phần không thể tách rời trong định hướng “gắn kết chiến lược mới”.

Thực tế, cộng đồng người Việt ở Lào luôn gắn kết chặt chẽ với quê hương và hội nhập sâu sắc vào nước sở tại. Việc thượng tôn pháp luật, tích cực đóng góp cho địa phương giúp nâng cao vị thế kiều bào và tăng cường hiệu quả đối ngoại nhân dân. Sự song hành giữa gìn giữ bản sắc và hội nhập chính là nền tảng để cộng đồng phát huy vai trò cầu nối, củng cố vững chắc quan hệ đặc biệt Việt Nam – Lào.

6. Bảo vệ quyền và lợi ích của người Việt tại Lào

Bên cạnh vai trò kết nối cộng đồng và thúc đẩy quan hệ hữu nghị Việt Nam – Lào, các tổ chức hội đoàn người Việt Nam tại Lào còn giữ vai trò quan trọng trong việc bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của kiều bào. Dưới sự điều phối của Tổng Hội người Việt Nam tại Lào, hệ thống hội người Việt tại các địa phương đã trở thành đầu mối liên hệ giữa cộng đồng với các cơ quan đại diện Việt Nam và chính quyền sở tại, góp phần hỗ trợ người dân trong quá trình sinh sống, học tập và làm việc tại Lào¹⁸.

Thông qua mạng lưới tổ chức rộng khắp, các hội đoàn thường xuyên nắm bắt tình hình đời sống của kiều bào, phản ánh những kiến nghị và nhu cầu chính đáng của cộng đồng tới các cơ quan chức năng có thẩm quyền. Đồng thời, các tổ chức này phối hợp hỗ trợ giải quyết những vấn đề liên quan đến cư trú, giấy tờ nhân thân, lao động, hộ tịch và các thủ tục hành chính khác, qua đó góp phần bảo đảm quyền lợi hợp pháp của người Việt Nam tại Lào¹⁹.

Công tác tuyên truyền, phổ biến pháp luật của Lào và các quy định liên quan đến công dân Việt Nam ở nước ngoài cũng được chú trọng thông qua các buổi sinh hoạt cộng đồng, tọa đàm và hoạt động tư vấn pháp lý. Việc nâng cao hiểu biết pháp luật giúp kiều bào hạn chế các rủi ro trong quá trình sinh sống và làm việc, đồng thời tạo điều kiện thuận lợi cho quá trình hội nhập vào xã hội sở tại.

Trong những thời điểm khó khăn như thiên tai, dịch bệnh hoặc các tình huống khẩn cấp, các hội đoàn người Việt Nam tại Lào còn đóng vai trò hỗ trợ cộng đồng, phối hợp với cơ quan đại diện Việt Nam triển khai các biện pháp bảo hộ công dân và giúp đỡ những trường hợp gặp khó khăn. Những hoạt động này không chỉ góp phần bảo vệ quyền và lợi ích chính đáng của kiều bào mà còn củng cố sự gắn kết trong cộng đồng người Việt Nam tại Lào, tạo nền tảng để cộng đồng tiếp tục phát triển ổn định và đóng góp tích cực cho quan hệ hữu nghị đặc biệt giữa Việt Nam và Lào.

7. Tạo dựng sự hiểu biết và hợp tác trong giáo dục

Giáo dục và đào tạo là một trong những lĩnh vực hợp tác mang tính chiến lược trong quan hệ Việt Nam – Lào, đồng thời là kênh quan trọng góp phần củng cố sự gắn kết giữa hai dân tộc. Trong bối cảnh đó, cộng đồng người Việt Nam tại Lào đã chủ động duy trì và phát triển hệ thống lớp học tiếng Việt dành cho con em kiều bào. Hoạt động này không chỉ giúp thế hệ trẻ gìn giữ ngôn ngữ và bản sắc văn hóa dân tộc mà còn tạo điều kiện thuận lợi cho quá trình học tập và hội nhập trong môi trường giáo dục của cả hai quốc gia.

Ở cấp độ hợp tác giữa hai Chính phủ, lĩnh vực giáo dục tiếp tục đạt nhiều kết quả tích cực. Trong giai đoạn 2021 – 2030, Việt Nam duy trì chính sách cấp hàng nghìn suất học bổng cho học sinh, sinh viên Lào. Riêng năm học 2023 – 2024, có khoảng 14.050 lưu học sinh Lào đang theo học tại 147 cơ sở giáo dục ở Việt Nam, trong đó hơn 9.000 người thuộc diện học bổng do Chính phủ Việt Nam tài trợ²⁰. Đây là lực lượng sinh viên nước ngoài lớn nhất đang học tập tại Việt Nam, và sau khi tốt nghiệp, nhiều người đã trở về Lào đóng góp vào phát triển kinh tế – xã hội; đồng thời, tiếp tục đóng vai trò cầu nối trong quan hệ song phương.

Để nâng cao chất lượng dạy và học tiếng Việt, Tổng Hội người Việt Nam tại Lào phối hợp với các cơ quan đại diện Việt Nam thường xuyên tổ chức các khóa tập huấn phương pháp giảng dạy cho giáo viên kiều bào tại nhiều địa phương, đồng thời tham gia các chương trình bồi dưỡng chuyên môn do Bộ Giáo dục và Đào tạo Việt Nam triển khai²¹. Bên cạnh đó, các hoạt động như cuộc thi tiếng Việt, ngày hội tôn vinh tiếng Việt và sinh hoạt văn hóa – giáo dục được tổ chức định kỳ, góp phần thu hút sự tham gia của học sinh và phụ huynh trong cộng đồng²².

Trong hệ thống giáo dục song ngữ, Trường Song ngữ Lào – Việt Nam Nguyễn Du được xem là một mô hình tiêu biểu. Nhà trường không chỉ đáp ứng nhu cầu học tập của con em người Việt mà còn tạo môi trường học tập chung giữa học sinh hai nước, qua đó góp phần tăng cường giao lưu văn hóa và sự hiểu biết lẫn nhau giữa thế hệ trẻ Việt Nam và Lào²³.

8. Kết luận

Nghiên cứu đã phác họa một cách hệ thống bức tranh về cộng đồng khoảng 100.000 người Việt Nam tại Lào trong giai đoạn hiện nay. Trải qua quá trình hình thành và phát triển lâu dài, cộng đồng này đã từng bước ổn định và hội nhập sâu vào nhiều lĩnh vực của đời sống xã hội tại nước sở tại, đồng thời duy trì vai trò kết nối quan trọng giữa hai quốc gia trên các phương diện văn hóa, kinh tế, giáo dục và đối ngoại nhân dân.

Kết quả nghiên cứu cho thấy cộng đồng người Việt Nam tại Lào không chỉ là đối tượng chịu tác động của chính sách mà còn là một chủ thể tham gia tích cực vào quá trình thúc đẩy quan hệ song phương. Vai trò này được thể hiện thông qua các hoạt động giao lưu nhân dân, đóng góp kinh tế, hỗ trợ giáo dục và tăng cường hiểu biết lẫn nhau giữa hai dân tộc. Trong bối cảnh quan hệ Việt Nam – Lào được nâng cấp lên tầm mức mới với định hướng “Hữu nghị vĩ đại, đoàn kết đặc biệt, hợp tác toàn diện, gắn kết chiến lược”, việc phát huy hiệu quả nguồn lực kiều bào có ý nghĩa quan trọng trong việc cụ thể hóa các cam kết chính trị thành các kết quả hợp tác thực tiễn.

Từ góc độ phát triển, cộng đồng doanh nhân và người lao động Việt Nam tại Lào tiếp tục đóng góp vào tăng trưởng thương mại song phương, tạo việc làm và tham gia vào các lĩnh vực như chuyển đổi số, giáo dục và y tế. Những đóng góp này góp phần củng cố quan hệ hợp tác giữa hai nước trong thực tiễn phát triển kinh tế – xã hội.

Tuy nhiên, nghiên cứu cũng chỉ ra một số thách thức cần được quan tâm, bao gồm tác động của biến động kinh tế như lạm phát và sự mất giá của đồng nội tệ Lào đối với một bộ phận lao động, cũng như nguy cơ suy giảm việc sử dụng tiếng Việt và bản sắc văn hóa ở các thế hệ trẻ kiều bào. Việc nhận diện các yếu tố này có ý nghĩa quan trọng trong việc xây dựng chính sách phù hợp đối với cộng đồng người Việt Nam ở nước ngoài.

Trên cơ sở đó, nghiên cứu đề xuất một số định hướng gồm: tăng cường vai trò điều phối của các tổ chức hội đoàn trong việc kết nối cộng đồng và bảo vệ quyền lợi kiều bào; tiếp tục ưu tiên hợp tác trong lĩnh vực giáo dục và văn hóa nhằm duy trì tiếng Việt và bản sắc dân tộc; đồng thời khuyến khích doanh nghiệp Việt Nam tại Lào gắn hoạt động kinh doanh với trách nhiệm xã hội. Những giải pháp này góp phần tạo nền tảng bền vững cho quan hệ hữu nghị và hợp tác lâu dài giữa Việt Nam và Lào trong giai đoạn tiếp theo.

Chú thích:
1. Bài viết là sản phẩm khoa học của nhiệm vụ cấp Bộ: “Một số vấn đề cơ bản về cộng đồng người Việt Nam ở Lào”, mã số: KHXH/NV/2025-92, do TS. Phạm Thị Mùi làm chủ nhiệm.
2. Tuyên bố chung Việt Nam – Lào. https://nhandan.vn/tuyen-bo-chung-viet-nam-lao-post927543.html, ngày 03/12/2025.
3. Vũ Thị Vân Anh (2008). Nguyên nhân và các đợt di cư chính của người Việt đến Lào, trong: Nguyễn Duy Thiệu (cb.), Di cư và chuyển đổi lối sống- Trường hợp cộng đồng người Việt ở Lào. H.NXB. Thế giới.
4. Promana, Thawatchai (2007). Việc di cư của người Việt Nam đến định cư tại thị xã Savannakhet từ năm 1893 đến 1945, trong Việt Nam: đất nước, con người và văn hóa. Institute of Asia Pacific Studies, Srinakharinwirot University, Thailand.
5. Ba mươi năm quan hệ hợp tác toàn diện Việt Nam – Lào (1977 – 2007). https://tapchicongsan.org.vn/thong-tin-ly-luan/-/2018/1623/ba-muoi-nam-quan-he-hop-tac-toan-dien-viet-nam-lao-%281977-2007%29.aspx?utm.
6. Chỗ dựa vững chắc cho cộng đồng khoảng 100.000 người Việt Nam tại Lào. https://www.vietnamplus.vn/cho-dua-vung-chac-cho-cong-dong-khoang-100000-nguoi-viet-nam-tai-lao-post934516.vnp.
7. Giữ gìn và quảng bá tiếng Việt tại Lào. https://vov.vn/nguoi-viet/gin-giu-va-quang-ba-tieng-viet-tai-lao-post1231008.vov.
8. Quả ngọt trong hợp tác đầu tư Việt Nam – Lào. https://nld.com.vn/cong-nghe/qua-ngot-trong-hop-tac-dau-tu-viet-nam-lao-20210810091528332.htm.
9. Tăng cường gắn kết giữa hai nền kinh tế Việt Nam – Lào. https://nhandan.vn/tang-cuong-gan-ket-hai-nen-kinh-te-viet-nam-lao-post926831.html
10. Quả ngọt của hợp tác đầu tư Việt Nam – Lào. https://nld.com.vn/cong-nghe/qua-ngot-trong-hop-tac-dau-tu-viet-nam-lao-20210810091528332.htm
11. Unitel nhận Huân chương của Chính phủ hai nước Việt Nam – Lào. https://thanhnien.vn/unitel-nhan-huan-chuong-cua-chinh-phu-hai-nuoc-viet-nam-lao-185241119215830352.htm
12. Vietnamese companies assist Laos’ efforts in the Covid-19 fight. https://en.vietnamplus.vn/vietnamese-companies-assist-laos-efforts-in-covid-19-fight-post171281.vnp
13. Xây dựng cộng đồng người Việt Nam tại Lào đoàn kết, vững mạnh, hướng về quê hương, đất nước. https://www.thoidai.com.vn/xay-dung-cong-dong-nguoi-viet-nam-tai-lao-doan-ket-vung-manh-huong-ve-que-huong-dat-nuoc-179890.html
14. Mỗi kiều bào là một cây cầu nối quan hệ giữa hai nước. https://baoquocte.vn/moi-kieu-bao-la-mot-cay-cau-noi-quan-he-hai-nuoc-31126.html
15. Chủ tịch nước thăm đại sứ quán và gặp gỡ cộng đồng người Việt Nam tại Lào. https://scov.gov.vn/cong-tac-ve-nvnonn/tin-tuc/chu-tich-nuoc-tham-dai-su-quan-va-gap-go-cong-dong-nguoi-viet-nam-tai-lao.html
16. Chủ tịch nước: Cộng đồng người Việt tại Lào là cầu nối vun đắp quan hệ hai nước. https://vnexpress.net/chu-tich-nuoc-cong-dong-nguoi-viet-tai-lao-la-cau-noi-vun-dap-quan-he-hai-nuoc-4878716.html
17. Tuyên bố chung Việt Nam – Lào: gắn kết chiến lược, nâng tầm hợp tác toàn diện. https://vneconomy.vn/tuyen-bo-chung-viet-nam-lao-gan-ket-chien-luoc-nang-tam-hop-tac-toan-dien.htm
18. Tổng Hội Người Việt Nam tại CHDCND Lào (2022). Báo cáo tổng kết “Các hoạt động của Khóa II và phương hướng hoạt động nhiệm kỳ khóa III của Tổng Hội người Việt Nam tại CHDCND Lào”.
19. Xây dựng cộng đồng người Việt Nam tại Lào đoàn kết, vững mạnh, hướng về quê hương, đất nước. https://www.thoidai.com.vn/xay-dung-cong-dong-nguoi-viet-nam-tai-lao-doan-ket-vung-manh-huong-ve-que-huong-dat-nuoc-179890.html
20. Thành công trong hợp tác giáo dục Việt Nam – Lào. https://vov.vn/xa-hoi/giao-duc/thanh-cong-trong-hop-tac-giao-duc-viet-nam-lao-709011.vov
21. Khai giảng khóa tập huấn phương pháp dạy tiếng Việt cho giáo viên tại các tỉnh Nam và Trung Lào. https://vtv4.vtv.vn/nguoi-viet-bon-phuong/khai-giang-khoa-tap-huan-phuong-phap-day-tieng-viet-cho-giao-vien-tai-cac-tinh-nam-va-trung-lao-21076.html
22. Tôn vinh tiếng Việt: Cầu nối gìn giữ quan hệ đặc biệt Việt Nam – Lào mãi vững bền. https://www.vietnamplus.vn/ton-vinh-tieng-viet-cau-noi-gin-giu-quan-he-dac-biet-viet-nam-lao-mai-vung-ben-post1102808.vnp
23. Trường Song ngữ Lào – Việt Nam Nguyễn Du khai giảng năm học mới 2024-2025. https://nhandan.vn/truong-song-ngu-lao-viet-nam-nguyen-du-khai-giang-nam-hoc-moi-2024-2025-post830269.html.