Improving the performance of agricultural cooperatives linked to tourism in Nghe An province in the context of digital transformation and the green economy
Nguyễn Thanh Tú
NCS của Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh
(Quanlynhanuoc.vn) – Trong bối cảnh chuyển đổi số và kinh tế xanh trở thành xu hướng tất yếu, phát triển hợp tác xã nông nghiệp gắn với du lịch là giải pháp phù hợp thúc đẩy kinh tế nông thôn bền vững tại Nghệ An. Mô hình này góp phần nâng cao giá trị gia tăng nông sản, phát triển du lịch trải nghiệm, tăng thu nhập cho người dân, bảo tồn văn hóa bản địa và thúc đẩy chuyển dịch kinh tế theo hướng đa giá trị. Trên cơ sở phân tích, đánh giá thực trạng triển khai mô hình hợp tác xã nông nghiệp gắn với du lịch ở tỉnh Nghệ An trong bối cảnh chuyển đổi số và kinh tế xanh, bài viết đề xuất một số giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả hoạt động của mô hình này, góp phần phát triển nông thôn hiện đại, xanh và bền vững.
Từ khóa: Nâng cao hiệu quả; hợp tác xã nông nghiệp; du lịch nông nghiệp; chuyển đổi số; kinh tế xanh; Nghệ An.
Abstract: In the context of digital transformation and the green economy becoming inevitable development trends, promoting agricultural cooperatives linked to tourism represents an appropriate solution for fostering sustainable rural economic development in Nghe An Province. This model contributes to increasing the added value of agricultural products, developing experiential tourism, improving local incomes, preserving indigenous cultural values, and accelerating economic restructuring toward a multi-value development approach. Based on an analysis and assessment of the current implementation of agricultural cooperatives associated with tourism in Nghe An Province within the context of digital transformation and the green economy, this article proposes several solutions to enhance the effectiveness of this model, thereby contributing to the development of a modern, green, and sustainable rural economy.
Key words: Improving efficiency; agricultural cooperatives; agritourism; digital transformation; green economy; Nghe An province.
1. Đặt vấn đề
Trong bối cảnh chuyển đổi số và phát triển kinh tế xanh đang trở thành xu hướng tất yếu, việc phát triển hợp tác xã nông nghiệp gắn với du lịch được xem là hướng đi hiệu quả nhằm nâng cao giá trị gia tăng của nông sản, đa dạng hóa sinh kế, bảo tồn văn hóa bản địa và thúc đẩy phát triển kinh tế nông thôn bền vững. Đây cũng là một trong những giải pháp quan trọng để thực hiện mục tiêu tái cơ cấu ngành Nông nghiệp theo hướng đa giá trị và xây dựng nông thôn mới.
Nghệ An là địa phương có nhiều tiềm năng để phát triển mô hình này nhờ lợi thế về tài nguyên nông nghiệp, cảnh quan sinh thái, bản sắc văn hóa cộng đồng và các sản phẩm đặc sản địa phương. Thời gian qua, nhiều hợp tác xã đã từng bước kết hợp sản xuất nông nghiệp với du lịch trải nghiệm, du lịch cộng đồng và du lịch sinh thái, góp phần tạo việc làm, nâng cao thu nhập cho người dân và quảng bá hình ảnh địa phương. Đánh giá thực trạng và đề xuất giải pháp nâng cao hiệu quả hoạt động của hợp tác xã nông nghiệp gắn với du lịch ở Nghệ An trong bối cảnh chuyển đổi số và kinh tế xanh là yêu cầu cấp thiết, góp phần thúc đẩy phát triển kinh tế nông thôn theo hướng hiện đại, xanh và bền vững.
2. Thực trạng triển khai mô hình hợp tác xã nông nghiệp gắn với du lịch ở tỉnh Nghệ An trong bối cảnh chuyển đổi số và kinh tế xanh
Những năm gần đây, cùng với quá trình xây dựng nông thôn mới, chuyển đổi số và phát triển kinh tế xanh, mô hình hợp tác xã nông nghiệp gắn với du lịch ở tỉnh Nghệ An đã có bước phát triển tích cực và từng bước khẳng định vai trò trong tái cơ cấu kinh tế nông thôn theo hướng đa giá trị.
Thứ nhất, tận dụng lợi thế của nông nghiệp công nghệ cao để phát triển các tour du lịch trải nghiệm. Việc ứng dụng công nghệ cao vào sản xuất rau, quả không chỉ nâng cao năng suất, chất lượng sản phẩm mà còn tạo điều kiện để du khách tham quan, tìm hiểu quy trình sản xuất, qua đó gia tăng giá trị cho hoạt động du lịch nông nghiệp. Chẳng hạn, hợp tác xã Nông Thịnh (Nghệ An) đã ứng dụng công nghệ cao vào sản xuất rau, quả; hướng dẫn du khách tham quan, trải nghiệm nghề trồng rau, thu hoạch trái cây; hái quả, thưởng thức sản phẩm tại vườn1.
Thứ hai, xây dựng mô hình nông nghiệp sạch gắn với du lịch sinh thái ở Nghệ An. Chẳng hạn, hợp tác xã nông nghiệp Sen Quê Bác tập trung nghiên cứu, chế biến các sản phẩm từ sen, như: trà tâm sen, trà lá sen, hạt sen sấy khô, bánh cà hạt sen, mứt sen, hương sen… Đến nay, hợp tác xã Sen Quê Bác sở hữu 11 sản phẩm OCOP và 1 bộ sản phẩm công nghiệp nông thôn tiêu biểu, lợi nhuận trên dưới 16 tỷ đồng mỗi năm. Trong số 11 sản phẩm được công nhận đạt chuẩn OCOP của Hợp tác xã Sen Quê Bác, có 4 sản phẩm 4 sao và 7 sản phẩm 3 sao, góp phần nâng tầm giá trị sản phẩm nông sản địa phương. Bao bì, nhãn mác được thiết kế hiện đại, truy xuất nguồn gốc rõ ràng, tạo được sự tin tưởng từ người tiêu dùng. Bên cạnh đó, hợp tác xã còn xây dựng khu trải nghiệm sản xuất – du lịch sinh thái sen nhằm kết nối du khách với vùng nguyên liệu, qua đó tăng giá trị gia tăng và quảng bá sâu rộng thương hiệu “Sen Quê Bác”2.
Thứ ba, tận dụng các sản phẩm là đặc sản của địa phương kết hợp du lịch nông nghiệp nhằm khai thác tiềm năng, lợi thế, tạo ra việc làm và thu nhập cho người dân. Chẳng hạn, hợp tác xã Nông nghiệp và Du lịch cộng đồng Mường Lống đã triển khai mô hình kết hợp giữa sản xuất nông nghiệp với du lịch cộng đồng. Hợp tác xã tập trung chăn nuôi trâu, bò, lợn và gà đen, trong đó sản phẩm gà đen được công nhận OCOP 3 sao từ năm 2022; đồng thời, trồng các loại rau, củ, quả, cây gia vị, cây dược liệu và cây hương liệu lâu năm3. Trên nền tảng các sản phẩm nông nghiệp đặc trưng của địa phương, hợp tác xã đã kết hợp tổ chức các tour du lịch cộng đồng, góp phần tạo sinh kế và mở ra hướng đi mới trong công tác xóa đói, giảm nghèo của khu vực biên giới. Hiện nay, hợp tác xã có 5 homestay phục vụ nhu cầu lưu trú và trải nghiệm của du khách4.
Thứ tư, phát triển mô hình kinh tế trang trại gắn với du lịch sinh thái và du lịch trải nghiệm (farmstay). Đây là mô kết hợp nghỉ dưỡng và trải nghiệm các hoạt động nông nghiệp, trong đó các trang trại đầu tư cơ sở lưu trú để phục vụ du khách nghỉ dưỡng, đồng thời tổ chức các hoạt động trải nghiệm, như: trồng trọt, chăn nuôi, thu hoạch nông sản, tham quan cảnh quan nông thôn và thưởng thức các sản phẩm thực phẩm sạch được nuôi trồng, chế biến ngay tại trang trại. Mô hình này không chỉ tạo thêm nguồn thu từ dịch vụ du lịch mà còn góp phần nâng cao giá trị sản phẩm nông nghiệp, quảng bá hình ảnh địa phương và thúc đẩy phát triển kinh tế nông thôn theo hướng đa giá trị.
Tại Nghệ An, mô hình farmstay đang trở thành xu hướng phát triển mới, như tại xã Kim Liên; xã Đại Huệ, … Các mô hình này giúp người dân miền núi khai thác tiềm năng du lịch, đồng thời cải thiện thu nhập từ việc trồng rau, nuôi gà, dệt vải, tạo ra một cuộc sống bền vững5.
Nhìn chung, mô hình hợp tác xã nông nghiệp gắn với du lịch ở Nghệ An đã tạo ra sự chuyển biến tích cực theo hướng kinh tế nông nghiệp đa giá trị, kinh tế xanh và chuyển đổi số, góp phần nâng cao thu nhập cho người dân, quảng bá sản phẩm OCOP và bảo tồn các giá trị văn hóa địa phương. Các mô hình này đã từng bước khai thác hiệu quả tiềm năng, lợi thế về tài nguyên nông nghiệp, sinh thái và văn hóa bản địa; đồng thời, mở rộng không gian phát triển cho kinh tế tập thể trong bối cảnh xây dựng nông thôn mới. Tuy nhiên, kết quả đạt được vẫn chưa tương xứng với tiềm năng của địa phương, chẳng hạn: quy mô hoạt động của nhiều hợp tác xã còn nhỏ, tính liên kết chuỗi giá trị chưa cao, mức độ ứng dụng công nghệ số còn hạn chế, sản phẩm du lịch chưa thực sự đa dạng và sức cạnh tranh còn thấp.
Bên cạnh đó, những khó khăn về nguồn vốn đầu tư, chất lượng nguồn nhân lực, năng lực quản trị hợp tác xã và hạ tầng phục vụ du lịch vẫn là những rào cản ảnh hưởng đến hiệu quả và tính bền vững của mô hình. Những vấn đề này đặt ra yêu cầu cần có các giải pháp đồng bộ nhằm nâng cao hiệu quả hoạt động của hợp tác xã nông nghiệp gắn với du lịch trong thời gian tới.
3. Một số giải pháp
Một là, đẩy mạnh chuyển đổi số trong quản trị, sản xuất và kinh doanh của hợp tác xã. Các hợp tác xã cần tăng cường ứng dụng công nghệ số trong quản lý sản xuất, truy xuất nguồn gốc sản phẩm, quản trị khách hàng và hoạt động kinh doanh du lịch. Đồng thời, xây dựng website, fanpage, nền tảng thương mại điện tử, bản đồ số và hệ thống đặt dịch vụ trực tuyến nhằm mở rộng thị trường, nâng cao hiệu quả quảng bá sản phẩm nông nghiệp, sản phẩm OCOP và các dịch vụ du lịch. Chuyển đổi số cũng cần được triển khai trong công tác quản trị hợp tác xã theo hướng minh bạch, chuyên nghiệp và hiện đại.
Hai là, phát triển mô hình hợp tác xã theo hướng kinh tế xanh, kinh tế tuần hoàn và thích ứng với biến đổi khí hậu. Các hợp tác xã cần đẩy mạnh sản xuất nông nghiệp sạch, nông nghiệp hữu cơ, giảm phát thải carbon, tiết kiệm tài nguyên và bảo vệ môi trường sinh thái. Đồng thời, khuyến khích phát triển các mô hình nông nghiệp tuần hoàn, sinh kế carbon thấp, trồng rừng kết hợp du lịch sinh thái, góp phần nâng cao chất lượng sản phẩm và đáp ứng xu hướng tiêu dùng xanh của du khách.
Ba là, nâng cao chất lượng nguồn nhân lực và năng lực quản trị hợp tác xã. Cần tăng cường đào tạo, bồi dưỡng cho đội ngũ cán bộ quản lý hợp tác xã và người dân về quản trị kinh doanh, marketing số, kỹ năng phục vụ khách du lịch, ngoại ngữ và ứng dụng công nghệ số. Đồng thời, khuyến khích sự tham gia của đội ngũ trí thức trẻ, doanh nhân và các chủ thể khởi nghiệp nhằm thúc đẩy đổi mới sáng tạo trong phát triển du lịch nông nghiệp.
Bốn là, tăng cường liên kết chuỗi giá trị và xây dựng sản phẩm du lịch đặc trưng. Các hợp tác xã cần mở rộng liên kết với doanh nghiệp lữ hành, doanh nghiệp công nghệ, cơ sở lưu trú, nhà khoa học và chính quyền địa phương để hình thành chuỗi giá trị khép kín từ sản xuất, chế biến, tiêu thụ đến cung cấp dịch vụ du lịch. Đồng thời, chú trọng phát triển các sản phẩm OCOP gắn với trải nghiệm du lịch, bảo tồn và khai thác hiệu quả các giá trị văn hóa bản địa nhằm tạo dấu ấn riêng cho từng địa phương.
Năm là, xây dựng cơ chế hỗ trợ đặc thù cho phát triển hợp tác xã nông nghiệp gắn với du lịch ở các vùng có tiềm năng của Nghệ An. Cần ưu tiên nguồn lực cho các địa bàn có lợi thế về du lịch nông nghiệp, du lịch cộng đồng và du lịch sinh thái, như: Nam Đàn, Con Cuông, Tương Dương, Kỳ Sơn, Quế Phong; hỗ trợ phát triển hạ tầng kết nối, hạ tầng số, cơ sở lưu trú cộng đồng và các điểm giới thiệu, tiêu thụ sản phẩm OCOP. Đồng thời, đẩy mạnh các chương trình liên kết vùng, xúc tiến đầu tư và quảng bá du lịch trên nền tảng số nhằm khai thác hiệu quả các giá trị đặc trưng về nông nghiệp, văn hóa và sinh thái của địa phương, góp phần đưa hợp tác xã trở thành hạt nhân trong phát triển kinh tế nông thôn theo hướng xanh và bền vững.
4. Kết luận
Phát triển hợp tác xã nông nghiệp gắn với du lịch trong bối cảnh chuyển đổi số và kinh tế xanh là xu hướng phù hợp với yêu cầu phát triển bền vững ở Việt Nam hiện nay. Đây không chỉ là giải pháp nâng cao giá trị nông sản và thu nhập cho người dân nông thôn mà còn góp phần bảo tồn văn hóa, bảo vệ môi trường và thúc đẩy xây dựng nông thôn mới. Tuy nhiên, để mô hình này phát triển hiệu quả cần đáp ứng nhiều yêu cầu mới về chuyển đổi số, phát triển xanh, nâng cao chất lượng nguồn nhân lực, liên kết chuỗi giá trị và hoàn thiện cơ chế, chính sách hỗ trợ. Trong thời gian tới, cần có sự phối hợp chặt chẽ giữa Nhà nước, doanh nghiệp, hợp tác xã và cộng đồng nhằm xây dựng hệ sinh thái hợp tác xã nông nghiệp – du lịch hiện đại, xanh và bền vững.
Chú thích:
1. Nghệ An: Tận dụng nông nghiệp công nghệ cao kết hợp tour du lịch trải nghiệm. https://congthuong.vn/nghe-an-tan-dung-nong-nghiep-cong-nghe-cao-ket-hop-tour-du-lich-trai-nghiem-169531.html
2. Hợp tác xã nông nghiệp Sen Quê Bác: Từ hồn sen Kim Liên đến sản phẩm công nghiệp nông thôn tiêu biểu vươn xa nhờ chương trình khuyến công. https://congthuong.nghean.gov.vn/guong-sang-dien-hinh/hop-tac-xa-nong-nghiep-sen-que-bac-tu-hon-sen-kim-lien-den-san-pham-cong-nghiep-nong-thon-tieu-b-981334
3. Hợp tác xã Nông nghiệp và Du lịch cộng đồng Mường Lống: Làm giàu từ đặc sản. https://ngheandost.gov.vn/hoat-dong-khcn/hop-tac-xa-nong-nghiep-va-du-lich-cong-dong-muong-long-lam-giau-tu-dac-san-7736.html.
4. Hợp tác xã Nông nghiệp và Du lịch cộng đồng Mường Lống: Làm giàu từ đặc sản. https://ngheandost.gov.vn/hoat-dong-khcn/hop-tac-xa-nong-nghiep-va-du-lich-cong-dong-muong-long-lam-giau-tu-dac-san-7736.html.
5. Nghệ An: Phát triển nông nghiệp sạch gắn với du lịch sinh thái. https://kinhtedouong.vn/nghe-an-phat-trien-nong-nghiep-sach-gan-voi-du-lich-sinh-thai-125230.html
Tài liệu tham khảo
1. Nguyễn Văn Bích (2022). Phát triển du lịch nông nghiệp gắn với xây dựng nông thôn mới ở Việt Nam. Tạp chí Kinh tế và Dự báo, số 18.
2. Trần Minh Yến (2023). Chuyển đổi số trong phát triển hợp tác xã nông nghiệp ở Việt Nam. Tạp chí Kinh tế và Phát triển, số 312.
3. Phát triển du lịch dựa vào cộng đồng gắn với du lịch nông nghiệp bền vững ở Tây Nguyên. https://www.quanlynhanuoc.vn/2024/10/17/phat-trien-du-lich-dua-vao-cong-dong-gan-voi-du-lich-nong-nghiep-ben-vung-o-tay-nguyen/
4. Sở Du lịch tỉnh Nghệ An (2024). Báo cáo phát triển du lịch năm 2024.
5. Phát triển du lịch nông nghiệp bền vững: Thuận lợi và thách thức. https://vtv.vn/doi-song/phat-trien-du-lich-nong-nghiep-ben-vung-thuan-loi-va-thach-thuc-20250309074216629.ht
