Building a contingent of Party inspection officials at the commune level in contemporary Vietnam
TS. Cầm Thị Lai
Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh
Email: camlaivxdd@gmail.com
(Quanlynhanuoc.vn) – Trong bối cảnh vận hành mô hình chính quyền địa phương hai cấp, đẩy mạnh phân cấp, phân quyền và chuyển đổi số quốc gia, yêu cầu đổi mới công tác kiểm tra, giám sát của Đảng đang đặt ra ngày càng cao. Điều này đòi hỏi việc xây dựng đội ngũ cán bộ làm công tác kiểm tra cấp xã được thực hiện toàn diện trên tất cả các mặt, như: nâng cao phẩm chất chính trị, đạo đức, trình độ chuyên môn và kỹ năng nghiệp vụ, hướng tới đổi mới phương thức tổ chức và thực hiện công tác kiểm tra, giám sát trên nền tảng quản trị hiện đại và chuyển đổi số nhằm nâng cao chất lượng, hiệu lực, hiệu quả công tác kiểm tra, giám sát, góp phần tăng cường năng lực lãnh đạo, năng lực cầm quyền của Đảng ở cơ sở trong giai đoạn phát triển mới.
Từ khóa: Xây dựng đội ngũ cán bộ; công tác kiểm tra, cấp xã, quản lý nhà nước, xây dựng Đảng.
Abstract: Against the backdrop of implementing a two-tier local government model, promoting decentralization, devolution of authority, and national digital transformation, the demands for reforming the Party’s inspection and oversight work are becoming increasingly stringent. This requires the comprehensive development of the cadre force responsible for inspection work at the commune level across all aspects, such as: enhancing political integrity, moral character, professional competence, and operational skills, with a focus on innovating the organization and implementation of inspection and oversight work based on modern governance and digital transformation. This aims to improve the quality, effectiveness, and efficiency of inspection and oversight activities, thereby contributing to strengthening the Party’s leadership and governance capabilities at the grassroots level during this new phase of development.
Keywords: Cadre development; inspection work; commune level; state administration; Party building.
1. Quan điểm, chủ trương của Đảng Cộng sản Việt Nam về xây dựng đội ngũ cán bộ kiểm tra
Sinh thời, Chủ tịch Hồ Chí Minh luôn đặc biệt coi trọng công tác cán bộ nói chung và công tác kiểm tra của Đảng nói riêng. Người chỉ rõ: “cán bộ là gốc của mọi công việc” và “Có kiểm tra mới huy động tinh thần tích cực và lực lượng to tát của nhân dân, mới biết rõ năng lực và khuyết điểm của cán bộ, mới sửa chữa và giúp đỡ kịp thời” (Hồ Chí Minh, 2011, tr. 636). Theo Người, mục đích của công tác kiểm tra chính là phát hiện những hạn chế, bất cập, thiếu sót trên mọi phương diện trong quá trình tổ chức thực hiện để hoàn thành tốt nhất công việc đề ra và để thực hiện được công tác kiểm tra thì cán bộ kiểm tra phải là những người thực sự có năng lực, kinh nghiệm và uy tín, đạo đức tốt thì mới có thể làm tốt công tác kiểm tra, Người chỉ rõ: “không thể gặp ai cũng phái đi kiểm tra. Người lãnh đạo phải tự mình làm việc kiểm tra, mới đủ kinh nghiệm và oai tín” và “người lãnh đạo cần phải có một nhóm cán bộ nhiều kinh nghiệm và giàu năng lực để giúp mình đi kiểm tra. Ai đi kiểm tra việc gì, nơi nào nếu có sơ suất thì người ấy phải chịu trách nhiệm” (Hồ Chí Minh, 2011, tr. 51).
Quán triệt tư tưởng Hồ Chí Minh, Đảng Cộng sản Việt Nam luôn quan tâm lãnh đạo, chỉ đạo công tác kiểm tra, giám sát và đặc biệt chú trọng xây dựng đội ngũ cán bộ làm công tác kiểm tra. Chủ tịch Hồ Chí Minh đã chỉ rõ vai trò, trách nhiệm cũng như những yêu cầu đối với đội ngũ cán bộ kiểm tra các cấp: “các ủy ban và cán bộ kiểm tra phải học tập và thấm nhuần đường lối, quan điểm của Đảng, phải luôn luôn chú ý nâng cao khả năng chuyên môn, phải cố gắng công tác, phải trau dồi đạo đức cách mạng. Đặc biệt là phải nâng cao ý thức tổ chức và kỷ luật, phải thật thà phê bình và tự phê bình để làm gương mẫu trong việc chấp hành kỷ luật của Đảng. Phải chí công vô tư, không thiên vị, không thành kiến. Như thế thì mới làm tốt được công tác kiểm tra” (Hồ Chí Minh, 2011, tr. 363–364). Những chỉ dẫn đó đến nay vẫn giữ nguyên giá trị lý luận và thực tiễn, là cơ sở quan trọng để Đảng vận dụng trong xây dựng đội ngũ cán bộ kiểm tra đáp ứng yêu cầu nhiệm vụ trong từng giai đoạn cách mạng.
Trong suốt quá trình lãnh đạo cách mạng, Đảng luôn coi trọng công tác kiểm tra, giám sát, xác định đây là một trong những chức năng lãnh đạo quan trọng nhằm giữ vững kỷ luật, kỷ cương của Đảng và nâng cao năng lực lãnh đạo, sức chiến đấu của tổ chức đảng. Để thực hiện hiệu quả nhiệm vụ đó, Đảng luôn quan tâm xây dựng đội ngũ cán bộ kiểm tra có đủ phẩm chất chính trị, đạo đức, năng lực và trình độ chuyên môn. Quan điểm này được thể hiện xuyên suốt và ngày càng được bổ sung, phát triển qua các kỳ Đại hội Đảng tiêu biểu. Văn kiện Đại hội Đảng toàn quốc lần thứ VIII (Đại hội VIII) xác định: “…chú trọng đào tạo, bồi dưỡng đội ngũ cán bộ kiểm tra về đường lối, quan điểm, pháp luật, kinh tế, về nghiệp vụ và phong cách làm việc. Xây dựng đội ngũ cán bộ kiểm tra có phẩm chất chính trị tốt, công tâm, trong sạch, đủ năng lực, kể cả năng lực kiểm tra việc chấp hành đường lối, chính sách của Đảng” (Đảng Cộng sản Việt Nam, 1996, tr. 151). Đại hội X tiếp tục nhấn mạnh yêu cầu: “Kiện toàn tổ chức, tăng cường cán bộ có chất lượng, cải thiện điều kiện, phương tiện làm việc của Ủy ban Kiểm tra các cấp” (Đảng Cộng sản Việt Nam, 2011, tr. 303). Đại hội XII xác định nhiệm vụ:“Đổi mới và nâng cao chất lượng đào tạo, bồi dưỡng cán bộ kiểm tra các cấp” (Đảng Cộng sản Việt Nam, 2016, tr. 209). Đại hội XIII tiếp tục khẳng định: “Tiếp tục xây dựng, hoàn thiện các quy định, quy chế nhằm giữ nghiêm kỷ luật, kỷ cương, nâng cao chất lượng, hiệu lực, hiệu quả công tác kiểm tra, giám sát” (Đảng Cộng sản Việt Nam, 2021, tr. 188).
Kế thừa và phát triển những quan điểm đó, Đại hội XIV đã yêu cầu cấp ủy, tổ chức đảng, ủy ban kiểm tra các cấp phải tăng cường lãnh đạo, chỉ đạo và tổ chức thực hiện công tác kiểm tra, giám sát, kỷ luật của Đảng. Nâng cao chất lượng, hiệu quả công tác giám sát, tập trung giám sát tổ chức đảng, đảng viên trong thực hiện các quy định của Đảng, pháp luật của Nhà nước, việc thực hiện chức trách, nhiệm vụ được giao. Theo tinh thần đó, Đại hội XIV tiếp tục xác định xây dựng đội ngũ cán bộ là nhiệm vụ trọng tâm của công tác xây dựng Đảng, trong đó nhấn mạnh yêu cầu “xây dựng đội ngũ cán bộ các cấp thực sự có đức, có tài, không ngừng tự đổi mới ngang tầm nhiệm vụ” và “nâng cao năng lực đội ngũ cán bộ kiểm tra các cấp thông qua đào tạo, bồi dưỡng chuyên sâu” (Đảng Cộng sản Việt Nam, 2026a, tr. 388; 2026b, tr. 179). Xây dựng đội ngũ cán bộ kiểm tra thực sự bản lĩnh, liêm chính, chuyên nghiệp, “trong sáng như gương, sắc bén như gươm”, tuyệt đối trung thành với Đảng, kiên định trước mọi khó khăn, không chịu bất kỳ sức ép, tác động hay cám dỗ nào; cần tăng cường đào tạo, bồi dưỡng, tập huấn nâng cao chất lượng chuyên môn cho đội ngũ cán bộ kiểm tra Đảng ở các cấp, nhất là ở các xã, phường (Tô Lâm, 2025). Đây là những định hướng quan trọng nhằm tiếp tục xây dựng đội ngũ cán bộ kiểm tra đáp ứng yêu cầu, nhiệm vụ trong giai đoạn phát triển mới của đất nước.
Trước yêu cầu ngày càng cao của công tác xây dựng, chỉnh đốn Đảng và những biến đổi của tình hình thực tiễn, Đảng tiếp tục hoàn thiện thể chế về công tác kiểm tra, giám sát thông qua việc ban hành nhiều quy định, nghị quyết và hướng dẫn để tăng cường sự lãnh đạo, chỉ đạo đối với lĩnh vực này. Quy định số 208-QĐ/TW về thi hành Điều lệ Đảng, Quy định số 21-QĐ/TW về công tác kiểm tra, giám sát và kỷ luật của Đảng; Nghị quyết số 05-NQ/TW về đổi mới, nâng cao hiệu lực, hiệu quả công tác kiểm tra, giám sát và kỷ luật của Đảng,… các văn bản này tiếp tục khẳng định vị trí, vai trò của công tác kiểm tra, giám sát, đồng thời đặt ra yêu cầu xây dựng đội ngũ cán bộ kiểm tra có bản lĩnh chính trị vững vàng, phẩm chất đạo đức trong sáng, trình độ chuyên môn, kỹ năng nghiệp vụ và phương pháp công tác đáp ứng yêu cầu thực hiện chức năng, nhiệm vụ trong tình hình mới (Ban Chấp hành Trung ương Đảng Cộng sản Việt Nam, 2026a, 2026b).
2. Thực trạng và những yêu cầu mới đặt ra cho cán bộ làm công tác kiểm tra cấp xã
2.1. Thực trạng về tổ chức bộ máy, chức năng, nhiệm vụ và đội ngũ cán bộ làm công tác kiểm tra cấp xã
Việc thực hiện mô hình chính quyền địa phương hai cấp từ ngày 01/7/2025 đã tạo ra những thay đổi quan trọng đối với tổ chức bộ máy và hoạt động của Ủy ban Kiểm tra cấp xã. Trước thời điểm này, Ủy ban Kiểm tra cấp xã chủ yếu hoạt động theo chế độ kiêm nhiệm, quy mô tổ chức nhỏ, phạm vi và thẩm quyền thực hiện nhiệm vụ còn hạn chế. Tuy nhiên, cùng với việc tổ chức lại đơn vị hành chính cấp xã theo mô hình mới gồm xã, phường và đặc khu, chức năng, nhiệm vụ của Ủy ban Kiểm tra cấp xã đã có sự thay đổi căn bản (Bộ Chính trị, Ban Bí thư, 2025).
Theo Quy định số 208-QĐ/TW về thi hành Điều lệ Đảng, hệ thống tổ chức của ngành Kiểm tra Đảng tiếp tục được kiện toàn, trong đó Ủy ban Kiểm tra cấp xã được tổ chức theo mô hình cơ quan Ủy ban Kiểm tra cấp xã với chức năng, nhiệm vụ, phạm vi, đối tượng và nội dung kiểm tra, giám sát được mở rộng. Ủy ban Kiểm tra cấp xã trở thành cấp kiểm tra trực tiếp thực hiện nhiệm vụ kiểm tra, giám sát đối với tổ chức đảng, đảng viên, cán bộ, công chức thuộc diện Ban Chấp hành, Ban Thường vụ đảng ủy cấp xã quản lý trong quá trình thực thi công vụ. Sự thay đổi này đã làm cho vị trí, vai trò của công tác kiểm tra, giám sát ở cấp xã ngày càng được nâng cao, đồng thời đặt ra yêu cầu cao hơn đối với đội ngũ cán bộ làm công tác kiểm tra.
Cùng với việc mở rộng chức năng, nhiệm vụ, tổ chức bộ máy và đội ngũ cán bộ kiểm tra cấp xã cũng được quan tâm kiện toàn. Theo các quy định hiện hành, Ủy ban Kiểm tra đảng ủy cấp xã sau sáp nhập có từ 3 – 7 ủy viên chuyên trách (do cấp ủy quyết định); đồng chí Phó Bí thư hoặc Ủy viên Ban Thường vụ đảng ủy giữ chức Chủ nhiệm; có từ 1 – 2 Phó Chủ nhiệm, trong đó có ít nhất 1 Phó Chủ nhiệm là cấp ủy viên. Đến nay, cả nước có khoảng 16.500 cán bộ làm công tác kiểm tra ở cấp xã và tương đương, gồm hơn 14.100 ủy viên Ủy ban Kiểm tra và trên 2.300 cán bộ cơ quan Ủy ban Kiểm tra cấp xã; trong đó, phần lớn cán bộ có trình độ từ cử nhân trở lên (Vụ Tổng hợp, Cơ quan Ủy ban Kiểm tra Trung ương, 2025).
Những kết quả trên cho thấy, ngay sau khi mô hình chính quyền địa phương hai cấp đi vào hoạt động, đội ngũ cán bộ làm công tác kiểm tra ở cấp xã đã được quan tâm củng cố cả về tổ chức, số lượng và chất lượng bước đầu. Việc bố trí đội ngũ cơ bản đáp ứng yêu cầu kiện toàn tổ chức bộ máy, bảo đảm tính kế thừa, ổn định và tạo điều kiện thuận lợi cho việc triển khai thực hiện các nhiệm vụ kiểm tra, giám sát trong giai đoạn mới. Tuy nhiên, bên cạnh những kết quả đạt được, thực tiễn cho thấy đội ngũ cán bộ làm công tác kiểm tra cấp xã vẫn còn một số hạn chế.
So với yêu cầu theo quy định, tại một số xã, phường và đặc khu, số lượng cán bộ kiểm tra chuyên trách vẫn chưa đáp ứng đầy đủ. Đáng chú ý, nhiều cán bộ được điều động, bố trí từ các cơ quan, đơn vị khác sang làm công tác kiểm tra nên còn thiếu kinh nghiệm thực tiễn trong công tác xây dựng Đảng (chiếm 72,27%) và công tác kiểm tra, giám sát (chiếm 68,81%), đồng thời, cũng có tới 64,14% cán bộ chưa được đào tạo, bồi dưỡng đầy đủ về chuyên môn, kỹ năng và nghiệp vụ công tác kiểm tra, giám sát (Vụ Tổng hợp, Cơ quan Ủy ban Kiểm tra Trung ương, 2025). Thực trạng này cho thấy mặc dù tổ chức bộ máy đã được kiện toàn theo yêu cầu của mô hình mới, nhưng chất lượng và năng lực của đội ngũ cán bộ kiểm tra cấp xã vẫn cần tiếp tục được nâng cao để đáp ứng yêu cầu thực tiễn.
2.2. Thực trạng về chất lượng đội ngũ cán bộ làm công tác kiểm tra cấp xã
Cùng với việc kiện toàn tổ chức bộ máy, chất lượng đội ngũ cán bộ làm công tác kiểm tra cấp xã thời gian qua đã từng bước được nâng lên. Phần lớn cán bộ có bản lĩnh chính trị vững vàng, giữ gìn phẩm chất đạo đức, tinh thần trách nhiệm và ý thức tổ chức kỷ luật; nhiều đồng chí đã phát huy tốt vai trò tham mưu cho cấp ủy trong thực hiện nhiệm vụ kiểm tra, giám sát và thi hành kỷ luật của Đảng. Trong quá trình triển khai mô hình chính quyền địa phương hai cấp, đội ngũ cán bộ kiểm tra cơ bản đáp ứng yêu cầu thực hiện nhiệm vụ, góp phần giữ vững kỷ luật, kỷ cương của Đảng và nâng cao hiệu lực, hiệu quả công tác kiểm tra, giám sát ở cơ sở.
Tuy nhiên, trước yêu cầu ngày càng cao của công tác kiểm tra, giám sát trong tình hình mới, chất lượng đội ngũ cán bộ làm công tác kiểm tra cấp xã vẫn còn bộc lộ một số hạn chế.
Một là, bản lĩnh nghề nghiệp và năng lực thực thi nhiệm vụ của một bộ phận cán bộ kiểm tra còn hạn chế. Trong quá trình thực hiện nhiệm vụ, một số cán bộ còn lúng túng trong việc phát hiện dấu hiệu vi phạm, thu thập và đánh giá chứng cứ, phân tích nguyên nhân, xác định trách nhiệm cũng như tham mưu xử lý vụ việc. Một số trường hợp còn biểu hiện tâm lý nể nang, né tránh, thiếu kiên quyết trong thực hiện nhiệm vụ, ảnh hưởng đến chất lượng và hiệu quả công tác kiểm tra.
Hai là, trình độ chuyên môn, nghiệp vụ của một bộ phận cán bộ kiểm tra chưa theo kịp yêu cầu đổi mới. Trong bối cảnh phạm vi kiểm tra, giám sát ngày càng mở rộng, nhiều lĩnh vực quản lý mới như chuyển đổi số, quản trị dữ liệu, đầu tư công, quản lý tài chính, đất đai, tài sản công… đòi hỏi cán bộ kiểm tra phải có kiến thức liên ngành và năng lực phân tích, tổng hợp, dự báo, tham mưu. Tuy nhiên, một bộ phận cán bộ còn hạn chế về những năng lực này, dẫn đến chất lượng một số cuộc kiểm tra, giám sát chưa đáp ứng yêu cầu thực tiễn.
Ba là, năng lực ứng dụng công nghệ số và khai thác dữ liệu trong công tác kiểm tra còn là khâu hạn chế. Việc sử dụng các phần mềm quản lý hồ sơ, cơ sở dữ liệu phục vụ công tác kiểm tra, giám sát chưa đồng bộ; kỹ năng khai thác dữ liệu, phân tích thông tin và sử dụng các công cụ hỗ trợ của một bộ phận cán bộ còn hạn chế. Điều này làm giảm khả năng phát hiện sớm những nguy cơ, rủi ro và ảnh hưởng đến yêu cầu đổi mới phương thức kiểm tra, giám sát theo hướng hiện đại.
Bốn là, kỹ năng thực tiễn và khả năng phối hợp trong thực hiện nhiệm vụ của một bộ phận cán bộ kiểm tra còn chưa đáp ứng yêu cầu. Một số cán bộ còn hạn chế về kỹ năng xác minh, thẩm tra, đối thoại, xử lý tình huống cũng như phối hợp với các cơ quan, đơn vị có liên quan. Trong điều kiện nhiều vụ việc ngày càng phức tạp, liên quan đến nhiều lĩnh vực quản lý, những hạn chế này ảnh hưởng trực tiếp đến tiến độ và chất lượng giải quyết công việc.
Nhìn chung, mặc dù đội ngũ cán bộ làm công tác kiểm tra cấp xã đã có bước phát triển cả về số lượng và chất lượng sau khi thực hiện mô hình chính quyền địa phương hai cấp, song trước yêu cầu đổi mới công tác kiểm tra, giám sát của Đảng trong tình hình mới vẫn còn những khoảng cách nhất định cần tiếp tục được khắc phục. Đây cũng là cơ sở thực tiễn đặt ra yêu cầu phải tiếp tục xây dựng và nâng cao chất lượng đội ngũ cán bộ làm công tác kiểm tra cấp xã trong thời gian tới.
2.3. Những yêu cầu mới đặt ra đối với đội ngũ cán bộ làm công tác kiểm tra cấp xã
Việc thực hiện mô hình chính quyền địa phương hai cấp, cùng với yêu cầu tiếp tục đẩy mạnh phân cấp, phân quyền, chuyển đổi số và xây dựng nền hành chính hiện đại đã làm cho nhiệm vụ của đội ngũ cán bộ làm công tác kiểm tra cấp xã ngày càng nặng nề hơn, phạm vi rộng hơn, tính chất phức tạp hơn và yêu cầu về chất lượng cũng cao hơn. Trong bối cảnh đó, đội ngũ cán bộ kiểm tra không chỉ thực hiện tốt chức năng kiểm tra, giám sát theo quy định mà còn phải đáp ứng yêu cầu đổi mới phương thức lãnh đạo của Đảng và yêu cầu quản trị trong điều kiện phát triển mới của đất nước.
Theo Quy định số 21-QĐ/TW, công tác kiểm tra, giám sát phải được tiến hành chủ động, kịp thời, khách quan, công khai, dân chủ, thận trọng và đúng nguyên tắc. Điều đó đặt ra yêu cầu đội ngũ cán bộ làm công tác kiểm tra cấp xã phải không ngừng nâng cao bản lĩnh chính trị, phẩm chất đạo đức, trình độ chuyên môn, kỹ năng nghiệp vụ và phương pháp công tác nhằm thực hiện đúng chức năng, nhiệm vụ được giao.
Bên cạnh đó, thực tiễn hoạt động của chính quyền địa phương hai cấp cũng đặt ra nhiều yêu cầu mới đối với đội ngũ cán bộ kiểm tra. Cùng với việc mở rộng phạm vi quản lý, nhiều lĩnh vực mới như chuyển đổi số, quản trị dữ liệu, đầu tư công, quản lý tài chính, đất đai, tài sản công… đòi hỏi cán bộ kiểm tra không chỉ nắm vững các quy định của Đảng mà còn phải có năng lực tham mưu, tổ chức thực hiện, phát hiện, phân tích, đánh giá và xử lý kịp thời những vấn đề phát sinh từ thực tiễn. Đồng thời, yêu cầu tăng cường ứng dụng công nghệ số trong hoạt động kiểm tra, giám sát cũng đòi hỏi đội ngũ cán bộ kiểm tra phải từng bước làm chủ các công cụ số, khai thác hiệu quả dữ liệu phục vụ công tác kiểm tra, giám sát theo hướng hiện đại.
Đội ngũ cán bộ làm công tác kiểm tra cấp xã là lực lượng nòng cốt, có vai trò trực tiếp quyết định chất lượng tham mưu và tổ chức thực hiện nhiệm vụ cụ thể, trực tiếp của Ủy ban Kiểm tra cấp xã. Trong điều kiện vận hành mô hình chính quyền địa phương hai cấp, công tác kiểm tra, giám sát ở cấp xã ngày càng giữ vị trí quan trọng trong việc giữ vững kỷ luật, kỷ cương của Đảng, phòng ngừa vi phạm và nâng cao năng lực lãnh đạo, sức chiến đấu của tổ chức đảng. Vì vậy, việc xây dựng đội ngũ cán bộ làm công tác kiểm tra cấp xã có đủ phẩm chất, năng lực, bản lĩnh và tính chuyên nghiệp không chỉ là yêu cầu khách quan của công tác kiểm tra, giám sát mà còn là điều kiện quan trọng để đáp ứng yêu cầu đổi mới công tác kiểm tra, giám sát của Đảng trong tình hình mới.
3. Giải pháp xây dựng đội ngũ cán bộ làm công tác kiểm tra cấp xã đáp ứng yêu cầu trong tình hình mới
Đổi mới công tác kiểm tra, giám sát trong giai đoạn hiện nay đòi hỏi phải xây dựng được đội ngũ cán bộ làm công tác kiểm tra cấp xã có đủ phẩm chất, năng lực và uy tín, đáp ứng yêu cầu thực hiện nhiệm vụ trong mô hình tổ chức mới. Trên cơ sở quan điểm của Đảng, yêu cầu thực tiễn và những hạn chế của đội ngũ cán bộ kiểm tra cấp xã hiện nay, cần tập trung thực hiện đồng bộ một số giải pháp chủ yếu sau:
Thứ nhất, nâng cao nhận thức và trách nhiệm của cấp ủy, tổ chức đảng trong xây dựng đội ngũ cán bộ làm công tác kiểm tra cấp xã.
Cấp ủy các cấp cần xác định xây dựng đội ngũ cán bộ làm công tác kiểm tra cấp xã là một nhiệm vụ trọng tâm trong công tác xây dựng, chỉnh đốn Đảng, là trách nhiệm trực tiếp của cấp ủy và người đứng đầu, không phải là nhiệm vụ riêng của ủy ban kiểm tra. Trong bối cảnh hiện nay, xây dựng đội ngũ cán bộ làm công tác kiểm tra cấp xã cần được xác định là một nội dung quan trọng của công tác xây dựng, chỉnh đốn Đảng, gắn chặt với yêu cầu kiểm soát quyền lực, phòng, chống tham nhũng, lãng phí, tiêu cực và nâng cao năng lực lãnh đạo, sức chiến đấu của tổ chức đảng ở cơ sở. Theo đó, cấp ủy các cấp cần quán triệt đầy đủ các quan điểm, chủ trương của Đảng về công tác kiểm tra, giám sát; đưa nhiệm vụ xây dựng đội ngũ cán bộ kiểm tra vào chương trình, kế hoạch kế hoạch công tác hằng năm và nhiệm vụ thường xuyên của cấp ủy; đồng thời xác định rõ trách nhiệm của người đứng đầu trong lãnh đạo, chỉ đạo công tác xây dựng đội ngũ cán bộ làm công tác kiểm tra. Gắn kết quả xây dựng đội ngũ cán bộ kiểm tra với việc đánh giá mức độ hoàn thành nhiệm vụ của cấp ủy, tổ chức đảng và người đứng đầu.
Các cấp ủy cần tiếp tục quán triệt sâu sắc các quan điểm, chủ trương, quy định của Đảng về công tác kiểm tra, giám sát và kỷ luật của Đảng; đổi mới nội dung, phương pháp học tập, quán triệt theo hướng gắn với chức trách, nhiệm vụ của từng đối tượng, khắc phục tình trạng học tập hình thức, thiếu gắn kết với thực tiễn công tác. Đồng thời, tăng cường công tác tuyên truyền nhằm nâng cao nhận thức của cán bộ, đảng viên và Nhân dân về vị trí, vai trò của công tác kiểm tra, giám sát; phát huy trách nhiệm của Mặt trận Tổ quốc, các tổ chức chính trị – xã hội và Nhân dân trong tham gia giám sát tổ chức đảng, đảng viên theo quy định của Đảng.
Ủy ban kiểm tra các cấp cần chủ động tham mưu cho cấp ủy xây dựng chương trình, kế hoạch phát triển đội ngũ cán bộ kiểm tra theo từng giai đoạn; Đồng thời, tiếp tục kiện toàn tổ chức bộ máy và đội ngũ cán bộ làm công tác kiểm tra cấp xã theo đúng quy định của Trung ương; bảo đảm đủ số lượng, hợp lý về cơ cấu, phù hợp với quy mô tổ chức đảng và yêu cầu quản lý ở từng địa phương. Đối với những địa bàn có nhiều vụ việc phức tạp hoặc còn thiếu cán bộ có kinh nghiệm, cần nghiên cứu tăng cường, điều động cán bộ kiểm tra có năng lực từ cấp trên về cơ sở để hỗ trợ, hướng dẫn và trực tiếp tham gia xử lý những nhiệm vụ trọng tâm, qua đó vừa nâng cao chất lượng hoạt động của ủy ban kiểm tra cấp xã, vừa tạo điều kiện đào tạo, bồi dưỡng đội ngũ cán bộ tại chỗ.
Cần đổi mới tư duy lãnh đạo công tác kiểm tra theo hướng coi trọng phòng ngừa, cảnh báo sớm và quản trị rủi ro; tăng cường công tác nắm tình hình ngay từ cơ sở; thực hiện đồng bộ giữa giám sát thường xuyên và kiểm tra khi có dấu hiệu vi phạm theo đúng phương châm “giám sát phải mở rộng, kiểm tra phải có trọng tâm, trọng điểm”; gắn công tác kiểm tra, giám sát với kiểm soát quyền lực, phòng, chống tham nhũng, lãng phí, tiêu cực và xây dựng văn hóa liêm chính trong hệ thống chính trị.
Thứ hai, hoàn thiện hệ thống tiêu chí đội ngũ cán bộ làm công tác kiểm tra cấp xã.
Việc xây dựng đội ngũ cán bộ làm công tác kiểm tra cấp xã trước hết cần được bắt đầu từ việc hoàn thiện hệ thống tiêu chí theo hướng thống nhất, toàn diện và phù hợp với yêu cầu đổi mới công tác kiểm tra, giám sát của Đảng. Hệ thống tiêu chí sẽ là căn cứ để tuyển chọn, quy hoạch, đào tạo, bố trí, sử dụng và đánh giá cán bộ, định hướng để mỗi cán bộ tự rèn luyện, phấn đấu và hoàn thiện bản thân trong quá trình thực hiện nhiệm vụ. Cụ thể, đội ngũ cán bộ kiểm tra cấp xã cần có các tiêu chí sau:
Một là, phải có bản lĩnh chính trị vững vàng, tuyệt đối trung thành với mục tiêu, lý tưởng của Đảng, kiên định chủ nghĩa Mác – Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh, nắm vững Cương lĩnh, Điều lệ Đảng, các chủ trương, nghị quyết của Đảng và chính sách, pháp luật của Nhà nước. Bản lĩnh chính trị phải được thể hiện bằng khả năng giữ vững nguyên tắc, tính khách quan, công tâm trong thực hiện nhiệm vụ; dám đấu tranh với những biểu hiện suy thoái, tham nhũng, lãng phí, tiêu cực; không né tránh, không nể nang, không để các mối quan hệ cá nhân hoặc lợi ích cục bộ chi phối quá trình xem xét, kết luận và xử lý các vụ việc. Đây là tiêu chí có ý nghĩa nền tảng, bảo đảm cho công tác kiểm tra, giám sát luôn giữ vững tính Đảng, tính chiến đấu và tính thuyết phục.
Hai là, phải có phẩm chất đạo đức trong sáng, văn hóa liêm chính và tinh thần trách nhiệm cao. Hoạt động kiểm tra, giám sát thường xuyên gắn với việc kiểm soát quyền lực, xem xét trách nhiệm của tổ chức đảng và đảng viên, vì vậy mỗi cán bộ kiểm tra cấp xã phải thực sự công tâm, khách quan, trung thực, thượng tôn kỷ luật của Đảng và tôn trọng sự thật khách quan. Văn hóa liêm chính không chỉ được thể hiện ở việc giữ gìn phẩm chất, lối sống mà còn ở thái độ làm việc chuẩn mực, ứng xử có trách nhiệm, đặt lợi ích của Đảng, của Nhà nước và Nhân dân lên trên lợi ích cá nhân, góp phần xây dựng niềm tin, uy tín và hình ảnh của ngành Kiểm tra Đảng.
Ba là, cần xác định rõ trình độ chuyên môn, nghiệp vụ và năng lực thực thi nhiệm vụ về công tác kiểm tra – đây là tiêu chí phản ánh trực tiếp chất lượng của đội ngũ cán bộ làm công tác kiểm tra cấp xã. Cán bộ kiểm tra cấp xã đòi hỏi phải trực tiếp thực hiện các nhiệm vụ cụ thể do đó phải có kiến thức chuyên môn, chuyên sâu, có kỹ năng, nghiệp vụ về công tác xây dựng Đảng và công tác kiểm tra, giám sát; có kiến thức liên ngành về pháp luật, quản lý nhà nước, tài chính, ngân sách, đất đai, đầu tư công, giải quyết khiếu nại, tố cáo và các lĩnh vực dễ phát sinh vi phạm ở cơ sở. Đồng thời, phải có năng lực nghiên cứu, phân tích, tổng hợp, dự báo, tham mưu; kỹ năng thẩm tra, xác minh, đánh giá chứng cứ, xử lý tình huống và phối hợp với các cơ quan có liên quan để giải quyết các vụ việc đúng quy định, đúng nguyên tắc và phù hợp với thực tiễn.
Bốn là, phải có năng lực số và khả năng thích ứng với chuyển đổi số – đây là tiêu chí quan trọng của đội ngũ cán bộ làm công tác kiểm tra cấp xã, trong bối cảnh chuyển đổi số đang làm thay đổi phương thức lãnh đạo, quản lý và thực hiện nhiệm vụ của hệ thống chính trị. Theo đó, cán bộ kiểm tra cấp xã phải sử dụng thành thạo công nghệ thông tin, có tư duy số, khả năng khai thác, phân tích và sử dụng dữ liệu phục vụ công tác tham mưu, kiểm tra, giám sát; làm chủ các phần mềm nghiệp vụ, hồ sơ điện tử và các nền tảng số dùng chung của Đảng; từng bước thích ứng với phương thức làm việc dựa trên dữ liệu, góp phần nâng cao chất lượng dự báo, phát hiện sớm dấu hiệu vi phạm, cảnh báo rủi ro và đổi mới phương thức tiến hành công tác kiểm tra, giám sát theo hướng hiện đại, chủ động và hiệu quả.
Năm là, cán bộ làm công tác kiểm tra cấp xã phải luôn có kỹ năng thực tiễn, phương pháp công tác khoa học và khả năng phối hợp trong thực hiện nhiệm vụ. Hiệu quả công tác kiểm tra phụ thuộc vào kiến thức và kinh nghiệm của từng cán bộ và khả năng tổ chức thực hiện, kỹ năng làm việc với tổ chức đảng, đảng viên và Nhân dân, khả năng phối hợp với các cơ quan chức năng trong trao đổi thông tin, chia sẻ dữ liệu và xử lý các vụ việc phức tạp. Đây là cơ sở để xây dựng đội ngũ cán bộ làm công tác kiểm tra cấp xã có phong cách làm việc chuyên nghiệp, sâu sát cơ sở, đáp ứng yêu cầu ngày càng cao của công tác kiểm tra, giám sát trong tình hình mới.
Thứ ba, đổi mới công tác quy hoạch, tuyển chọn, bố trí, sử dụng và đánh giá đội ngũ cán bộ làm công tác kiểm tra cấp xã.
Công tác quy hoạch, tuyển chọn, bố trí, sử dụng và đánh giá cán bộ đối với cán bộ làm công tác kiểm tra cấp xã cần được đổi mới theo hướng phát triển đội ngũ chuyên nghiệp, ổn định, có tính kế thừa và đáp ứng yêu cầu thực hiện nhiệm vụ trong mô hình chính quyền địa phương hai cấp. Việc lựa chọn cán bộ làm công tác kiểm tra phải căn cứ vào tiêu chuẩn, điều kiện và yêu cầu của vị trí việc làm, bảo đảm sự thống nhất giữa phẩm chất chính trị, đạo đức, trình độ chuyên môn, năng lực thực tiễn và khả năng thích ứng với yêu cầu đổi mới công tác kiểm tra, giám sát. Khắc phục tình trạng bố trí cán bộ mang tính tình thế, điều động đơn thuần để giải quyết yêu cầu về số lượng hoặc coi công tác kiểm tra là vị trí luân chuyển tạm thời.
Cấp ủy và Ủy ban kiểm tra cấp xã cần chủ động xây dựng quy hoạch đội ngũ cán bộ kiểm tra theo hướng mở, liên thông giữa các cấp, gắn quy hoạch với đào tạo, bồi dưỡng, luân chuyển và sử dụng cán bộ. Trong quá trình quy hoạch cần quan tâm phát hiện những cán bộ có phẩm chất chính trị vững vàng, tư duy đổi mới, năng lực chuyên môn tốt, có triển vọng phát triển để tạo nguồn cán bộ kiểm tra lâu dài; đồng thời, chú trọng xây dựng cơ cấu hợp lý giữa các độ tuổi, lĩnh vực chuyên môn và kinh nghiệm công tác, bảo đảm tính kế thừa và phát triển bền vững của đội ngũ.
Việc bố trí, sử dụng cán bộ làm công tác kiểm tra cấp xã cần bảo đảm đúng người, đúng việc, đúng năng lực, phát huy được sở trường và kinh nghiệm của từng cán bộ. Đối với những địa bàn trọng điểm, lĩnh vực nhạy cảm hoặc nơi phát sinh nhiều vụ việc phức tạp, cần ưu tiên bố trí những cán bộ có bản lĩnh chính trị vững vàng, kinh nghiệm thực tiễn phong phú và năng lực xử lý tình huống tốt; đồng thời, tiếp tục thực hiện hiệu quả chủ trương luân chuyển cán bộ trong ngành Kiểm tra theo quy định của Đảng, bảo đảm hài hòa giữa yêu cầu ổn định tổ chức với yêu cầu đào tạo, bồi dưỡng và rèn luyện cán bộ trong thực tiễn. Thông qua quá trình luân chuyển, cán bộ có điều kiện tích lũy kinh nghiệm, nâng cao bản lĩnh, phương pháp công tác và khả năng thích ứng với những yêu cầu mới của công tác kiểm tra, giám sát trong điều kiện vận hành mô hình chính quyền địa phương hai cấp.
Đổi mới công tác đánh giá cán bộ là khâu có ý nghĩa quyết định trong quản lý và phát triển đội ngũ. Việc đánh giá cần chuyển mạnh từ coi trọng bằng cấp, thâm niên công tác sang đánh giá toàn diện trên cơ sở kết quả thực hiện nhiệm vụ, chất lượng tham mưu, hiệu quả các cuộc kiểm tra, giám sát, tinh thần trách nhiệm, ý thức tổ chức kỷ luật và sự tín nhiệm của tổ chức đảng, cán bộ, đảng viên. Đồng thời, cần từng bước hoàn thiện hệ thống tiêu chí đánh giá theo hướng lượng hóa kết quả thực hiện nhiệm vụ, tăng cường ứng dụng công nghệ số trong quản lý hồ sơ, theo dõi quá trình công tác và đánh giá cán bộ trên cơ sở dữ liệu, bảo đảm tính khách quan, công khai, minh bạch và chính xác.
Cần xây dựng cơ chế phát hiện, trọng dụng và bảo vệ những cán bộ kiểm tra có bản lĩnh, dám nghĩ, dám làm, dám chịu trách nhiệm vì lợi ích chung, có tinh thần đấu tranh với những biểu hiện sai phạm, tiêu cực và lợi ích nhóm. Có cơ chế sàng lọc, thay thế kịp thời những cán bộ hạn chế về phẩm chất, năng lực, uy tín hoặc không đáp ứng yêu cầu nhiệm vụ; từng bước hình thành đội ngũ cán bộ làm công tác kiểm tra cấp xã có chất lượng đồng đều, cơ cấu hợp lý, ổn định lâu dài và đủ năng lực thực hiện tốt nhiệm vụ trong giai đoạn phát triển mới.
Thứ tư, đổi mới công tác đào tạo, bồi dưỡng theo hướng phát triển năng lực thực thi nhiệm vụ, năng lực số và khả năng thích ứng với yêu cầu đổi mới.
Công tác đào tạo, bồi dưỡng đội ngũ cán bộ làm công tác kiểm tra cấp xã cần được đổi mới toàn diện theo hướng lấy năng lực thực thi nhiệm vụ làm trung tâm thay cho cách tiếp cận chủ yếu trang bị kiến thức như trước đây. Nội dung, chương trình và phương pháp đào tạo phải xuất phát từ yêu cầu thực tiễn của công tác kiểm tra, giám sát trong điều kiện vận hành mô hình chính quyền địa phương hai cấp, bảo đảm sau mỗi khóa đào tạo cán bộ sẽ nắm vững quy định của Đảng, có khả năng vận dụng linh hoạt vào xử lý các tình huống phát sinh trong thực tiễn.
Nội dung đào tạo cần được thiết kế theo hướng tích hợp giữa lý luận với thực tiễn, giữa kiến thức nền tảng về công tác xây dựng Đảng với nghiệp vụ chuyên sâu của ngành Kiểm tra. Bảo đảm cập nhật thường xuyên các quy định mới của Đảng về công tác kiểm tra, giám sát và kỷ luật đảng, chú trọng bồi dưỡng kiến thức liên ngành về pháp luật, quản lý nhà nước, tài chính, ngân sách, đất đai, đầu tư công, giải quyết khiếu nại, tố cáo và các lĩnh vực dễ phát sinh vi phạm ở cơ sở. Đồng thời, tăng cường đào tạo các kỹ năng nghề nghiệp như nắm tình hình, phát hiện dấu hiệu vi phạm, thẩm tra, xác minh, đánh giá chứng cứ, phân tích nguyên nhân, xác định trách nhiệm, kỹ năng đối thoại, xử lý tình huống và tham mưu giải quyết các vụ việc phức tạp.
Trong bối cảnh chuyển đổi số đang tạo ra những thay đổi sâu sắc đối với phương thức lãnh đạo và quản trị của hệ thống chính trị, cần coi phát triển năng lực số là một nội dung trọng tâm trong đào tạo, bồi dưỡng cán bộ kiểm tra. Theo đó, cán bộ làm công tác kiểm tra cấp xã cần được trang bị kỹ năng khai thác và quản trị dữ liệu, sử dụng thành thạo các phần mềm nghiệp vụ, hồ sơ điện tử, cơ sở dữ liệu dùng chung của Đảng; có khả năng phân tích dữ liệu, nhận diện xu hướng, phát hiện sớm dấu hiệu vi phạm và hỗ trợ tham mưu trên nền tảng số. Từng bước bồi dưỡng kỹ năng ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI) và các công cụ phân tích dữ liệu trong nghiên cứu hồ sơ, tổng hợp thông tin, đánh giá rủi ro và xây dựng báo cáo, góp phần nâng cao chất lượng, tính chính xác và hiệu quả của hoạt động kiểm tra, giám sát.
Phương thức đào tạo cũng cần được đổi mới theo hướng tăng cường tính thực hành và khả năng tự học của cán bộ. Bên cạnh các chương trình đào tạo tập trung, cần đa dạng hóa các hình thức bồi dưỡng thông qua đào tạo trực tuyến, mô phỏng tình huống nghiệp vụ, diễn đàn trao đổi kinh nghiệm, hướng dẫn tại chỗ, cập nhật chuyên đề và xây dựng kho học liệu số dùng chung của ngành Kiểm tra. Khuyến khích việc học tập suốt đời, tự nghiên cứu và tự bồi dưỡng, tạo điều kiện để cán bộ thường xuyên cập nhật tri thức mới, chia sẻ kinh nghiệm thực tiễn và nâng cao năng lực thích ứng trước những yêu cầu ngày càng cao của công tác kiểm tra, giám sát.
Cần xây dựng cơ chế gắn kết chặt chẽ giữa đào tạo, bồi dưỡng với công tác quy hoạch, sử dụng, đánh giá và phát triển đội ngũ cán bộ. Kết quả đào tạo phải được coi là một trong những căn cứ quan trọng để đánh giá mức độ hoàn thành nhiệm vụ, xem xét quy hoạch, bổ nhiệm, luân chuyển và sử dụng cán bộ. Hình thành cơ chế phát triển năng lực liên tục, bảo đảm đội ngũ cán bộ làm công tác kiểm tra cấp xã không ngừng được cập nhật tri thức, hoàn thiện kỹ năng, đổi mới tư duy và nâng cao năng lực thực thi nhiệm vụ trong bối cảnh chuyển đổi số và hội nhập ngày càng sâu rộng.
Thứ năm, hoàn thiện cơ chế, chính sách và xây dựng hạ tầng số phục vụ hoạt động kiểm tra, giám sát.
Để đội ngũ cán bộ làm công tác kiểm tra cấp xã thực hiện tốt chức năng, nhiệm vụ được giao, cùng với việc nâng cao chất lượng đội ngũ, cần tiếp tục hoàn thiện cơ chế, chính sách và các điều kiện bảo đảm theo hướng đồng bộ, hiện đại, phù hợp với yêu cầu đổi mới công tác kiểm tra, giám sát trong giai đoạn hiện nay. Đây là nền tảng quan trọng để cán bộ kiểm tra phát huy năng lực, bản lĩnh và trách nhiệm trong thực thi nhiệm vụ, đồng thời góp phần nâng cao hiệu lực, hiệu quả hoạt động của Ủy ban kiểm tra cấp xã.
Tiếp tục rà soát, hoàn thiện các quy định của Đảng về tổ chức bộ máy, chức năng, nhiệm vụ, mối quan hệ công tác và cơ chế phối hợp của Ủy ban kiểm tra cấp xã phù hợp với mô hình chính quyền địa phương hai cấp. Kịp thời nghiên cứu, hướng dẫn, tháo gỡ những khó khăn, vướng mắc phát sinh trong thực tiễn; bảo đảm sự thống nhất giữa các quy định của Đảng với pháp luật của Nhà nước và yêu cầu quản lý trong điều kiện mới. Đồng thời, tiếp tục hoàn thiện các chính sách về tuyển dụng, sử dụng, luân chuyển, đào tạo, bồi dưỡng, chế độ đãi ngộ và điều kiện làm việc nhằm tạo động lực để đội ngũ cán bộ kiểm tra yên tâm công tác, gắn bó lâu dài với ngành Kiểm tra của Đảng.
Ưu tiên đầu tư xây dựng hạ tầng số và hệ thống dữ liệu phục vụ công tác kiểm tra, giám sát. Từng bước hoàn thiện hệ thống phần mềm nghiệp vụ, cơ sở dữ liệu dùng chung, hồ sơ điện tử và nền tảng quản lý phục vụ công tác kiểm tra, giám sát từ Trung ương đến cơ sở; đẩy mạnh số hóa hồ sơ, tài liệu, kết quả kiểm tra và dữ liệu nghiệp vụ, bảo đảm việc quản lý, khai thác và sử dụng thông tin được thực hiện thống nhất, an toàn và hiệu quả. Đây là điều kiện quan trọng để giảm áp lực công việc, nâng cao năng suất lao động và từng bước chuyển đổi phương thức hoạt động của ngành Kiểm tra theo hướng hiện đại.
Tăng cường kết nối, chia sẻ và khai thác dữ liệu giữa Ủy ban kiểm tra với các cơ quan trong hệ thống chính trị, nhất là các cơ quan nội chính, thanh tra, kiểm toán, tư pháp, tài chính, tài nguyên và môi trường, nhằm phục vụ hiệu quả công tác nắm tình hình, xác minh, đối chiếu thông tin và phát hiện dấu hiệu vi phạm. Việc hình thành hệ thống dữ liệu liên thông không chỉ góp phần nâng cao chất lượng tham mưu mà còn tạo điều kiện để từng bước triển khai phương thức phân tích dữ liệu phục vụ kiểm tra, giám sát, nâng cao khả năng nhận diện rủi ro, cảnh báo sớm và hỗ trợ quá trình ra quyết định.
Chú trọng quan tâm nghiên cứu, từng bước ứng dụng các công nghệ số tiên tiến, đặc biệt là trí tuệ nhân tạo (AI), dữ liệu lớn (Big Data) và các công cụ phân tích dữ liệu trong hoạt động kiểm tra, giám sát. Việc ứng dụng các công nghệ sẽ trở thành công cụ hỗ trợ trong tổng hợp thông tin, rà soát hồ sơ, phân tích dữ liệu, nhận diện bất thường, đánh giá xu hướng và dự báo nguy cơ vi phạm, qua đó nâng cao tính khách quan, kịp thời và chính xác trong quá trình thực hiện nhiệm vụ.
Cần quan tâm đầu tư cơ sở vật chất, trang thiết bị và môi trường làm việc phù hợp với yêu cầu của một cơ quan kiểm tra hiện đại; ưu tiên hỗ trợ các xã, phường, đặc khu vùng sâu, vùng xa, vùng có điều kiện kinh tế – xã hội khó khăn để bảo đảm sự đồng bộ về điều kiện hoạt động trong toàn hệ thống. Qua đó, tạo nền tảng để đội ngũ cán bộ làm công tác kiểm tra cấp xã từng bước chuyển từ phương thức xử lý công việc chủ yếu dựa trên hồ sơ giấy sang phương thức làm việc trên môi trường số, hướng tới mục tiêu quản trị bằng dữ liệu, giám sát trên dữ liệu và kiểm tra trên dữ liệu, đáp ứng yêu cầu đổi mới công tác kiểm tra, giám sát của Đảng trong giai đoạn phát triển mới.
Thứ sáu, tiếp tục đổi mới phương thức lãnh đạo của Đảng đối với công tác kiểm tra, giám sát và xây dựng đội ngũ cán bộ làm công tác kiểm tra cấp xã.
Đổi mới phương thức lãnh đạo của Đảng là yêu cầu xuyên suốt nhằm nâng cao hiệu lực, hiệu quả công tác kiểm tra, giám sát trong điều kiện xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa, phát triển kinh tế số, xã hội số và vận hành mô hình chính quyền địa phương hai cấp. Đối với công tác kiểm tra, giám sát, đổi mới phương thức lãnh đạo không làm thay đổi các nguyên tắc của Đảng mà hướng tới đổi mới cách thức tổ chức thực hiện, nâng cao chất lượng lãnh đạo, tăng cường tính chủ động, khoa học và hiệu quả trong toàn bộ quá trình kiểm tra, giám sát.
Cấp ủy các cấp cần chuyển mạnh tư duy lãnh đạo từ xử lý vi phạm là chủ yếu sang phòng ngừa, cảnh báo và kiểm soát rủi ro từ sớm, từ xa. Công tác kiểm tra, giám sát phải được tiến hành thường xuyên, liên tục, bám sát nhiệm vụ chính trị và những lĩnh vực dễ phát sinh tiêu cực ngay từ khi chủ trương, chính sách được triển khai; phát huy hiệu quả của giám sát thường xuyên để kịp thời phát hiện những dấu hiệu bất thường, hạn chế việc xử lý khi vi phạm đã xảy ra hoặc để lại hậu quả nghiêm trọng. Đây cũng là yêu cầu cụ thể hóa phương châm của Đảng: “giám sát phải mở rộng, kiểm tra phải có trọng tâm, trọng điểm”, lấy phòng ngừa là chính nhưng kiên quyết xử lý nghiêm minh khi có vi phạm.
Cần đổi mới phương thức lãnh đạo trên cơ sở ứng dụng mạnh mẽ chuyển đổi số trong hoạt động lãnh đạo, chỉ đạo và điều hành công tác kiểm tra, giám sát. Cấp ủy và Ủy ban kiểm tra các cấp cần từng bước hình thành phương thức quản lý, theo dõi và đánh giá dựa trên dữ liệu; tăng cường khai thác các cơ sở dữ liệu dùng chung, kết quả giám sát, phản ánh của Nhân dân và thông tin từ các cơ quan chức năng để nâng cao chất lượng nắm tình hình, dự báo và chỉ đạo. Việc ứng dụng các nền tảng số, trí tuệ nhân tạo và công cụ phân tích dữ liệu cần được thực hiện theo lộ trình phù hợp nhằm hỗ trợ phát hiện sớm nguy cơ vi phạm, nâng cao chất lượng tham mưu và từng bước hiện thực hóa phương thức “lãnh đạo trên dữ liệu, giám sát trên dữ liệu và kiểm tra trên dữ liệu”, đáp ứng yêu cầu đổi mới công tác kiểm tra trong kỷ nguyên số.
Tiếp tục hoàn thiện cơ chế phối hợp giữa cấp ủy, Ủy ban kiểm tra với các cơ quan trong hệ thống chính trị; phát huy vai trò của Mặt trận Tổ quốc, các tổ chức chính trị – xã hội, cơ quan báo chí và Nhân dân trong giám sát, phản biện và cung cấp thông tin phục vụ công tác kiểm tra, giám sát. Đổi mới phương thức lãnh đạo vừa là đổi mới trong nội bộ cơ quan kiểm tra vừa là mở rộng các kênh thông tin, tăng cường sự phối hợp, bảo đảm công tác kiểm tra, giám sát được tiến hành khách quan, toàn diện và gắn chặt với thực tiễn ở cơ sở.
Gắn việc đổi mới phương thức lãnh đạo với đổi mới phong cách lãnh đạo của cấp ủy các cấp, nhất là cấp xã theo hướng sâu sát cơ sở, đề cao trách nhiệm của người đứng đầu, tăng cường kiểm tra việc thực hiện các kết luận sau kiểm tra, coi trọng đánh giá hiệu quả khắc phục hạn chế, khuyết điểm và chất lượng thực hiện nhiệm vụ của tổ chức đảng, đảng viên sau kiểm tra. Qua đó, bảo đảm công tác kiểm tra, giám sát không chỉ dừng lại ở việc phát hiện, xử lý vi phạm mà thực sự trở thành công cụ quan trọng để phòng ngừa rủi ro, kiểm soát quyền lực, hoàn thiện cơ chế lãnh đạo và nâng cao năng lực cầm quyền của Đảng.
4. Kết luận
Sáu nhóm giải pháp nêu trên có mối quan hệ hữu cơ, bổ sung và hỗ trợ lẫn nhau, tạo thành một chỉnh thể thống nhất trong xây dựng đội ngũ cán bộ làm công tác kiểm tra cấp xã. Trong đó, nâng cao nhận thức là tiền đề; hoàn thiện tiêu chí là cơ sở; đổi mới công tác cán bộ là khâu then chốt; phát triển năng lực là động lực; hoàn thiện cơ chế, hạ tầng số là điều kiện bảo đảm; còn đổi mới phương thức lãnh đạo của Đảng là nhân tố quyết định để phát huy hiệu quả tổng thể. Chỉ khi được triển khai đồng bộ, thống nhất và gắn chặt với yêu cầu đổi mới công tác kiểm tra, giám sát trong tình hình mới, các giải pháp này mới góp phần xây dựng đội ngũ cán bộ kiểm tra cấp xã thực sự “vững về chính trị, giỏi về chuyên môn, trong sạch về đạo đức, hiện đại về phương pháp, chuyên nghiệp trong thực thi nhiệm vụ”, đáp ứng yêu cầu xây dựng, chỉnh đốn Đảng và nâng cao năng lực lãnh đạo, năng lực cầm quyền của Đảng trong giai đoạn phát triển mới.
Tài liệu tham khảo:
Ban Chấp hành Trung ương Đảng (2026a). Nghị quyết số 05-NQ/TW ngày 07/4/2026 về đổi mới, nâng cao hiệu lực công tác kiểm tra, giám sát và kỷ luật đảng.
Ban Chấp hành Trung ương Đảng (2026b). Quy định số 21-QĐ/TW ngày 11/4/2026 về công tác kiểm tra, giám sát và kỷ luật của Đảng.
Bộ Chính trị, Ban Bí thư (2025). Kết luận số 195-KL/TW ngày 26/9/2025 về tình hình, kết quả hoạt động của bộ máy hệ thống chính trị và chính quyền địa phương hai cấp.
Đảng Cộng sản Việt Nam (2026). Quy định số 208-QĐ/TW ngày 26/6/2026 về thi hành Điều lệ Đảng.
Đảng Cộng sản Việt Nam (1996). Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ VIII. Nxb Chính trị quốc gia Sự thật.
Đảng Cộng sản Việt Nam (2011). Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ X. Nxb Chính trị quốc gia Sự thật.
Đảng Cộng sản Việt Nam (2016). Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XII. Nxb Chính trị quốc gia Sự thật.
Đảng Cộng sản Việt Nam (2021). Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIII. Nxb Chính trị quốc gia Sự thật.
Đảng Cộng sản Việt Nam (2026a). Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV (Tập I). Nxb Chính trị quốc gia Sự thật.
Đảng Cộng sản Việt Nam (2026b). Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV (Tập II). Nxb Chính trị quốc gia Sự thật.
Hồ Chí Minh (2011). Toàn tập (Tập 5). Nxb Chính trị quốc gia Sự thật.
Hồ Chí Minh (2011). Toàn tập (Tập 10). Nxb Chính trị quốc gia Sự thật.
Tô Lâm (2025). Bài phát biểu chỉ đạo tại Hội nghị toàn quốc tổng kết công tác kiểm tra, giám sát và thi hành kỷ luật năm 2025 và nhiệm kỳ Đại hội XIII của Đảng.
Vụ Tổng hợp, Cơ quan Ủy ban Kiểm tra Trung ương (2025). Báo cáo số 7276-BC/VTH về kết quả công tác tháng 8 và nhiệm vụ trọng tâm tháng 9 năm 2025 của Cơ quan Ủy ban Kiểm tra Trung ương.
