Overcoming the safety mindset among young officers in military academies and schools to meet the requirements of national development in the new era
Đại úy Đào Xuân Tùng
Trường Sĩ quan Chính trị, Bộ Quốc phòng
Email: bsdhfg12@gmail.com
(Quanlynhanuoc.vn) – Đất nước ta đang bước vào một kỷ nguyên phát triển mới, đặt ra những yêu cầu cấp thiết về đẩy mạnh đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số và nâng cao hiệu lực, hiệu quả hoạt động của toàn hệ thống chính trị. Trong bối cảnh đó, đội ngũ sĩ quan trẻ tại các học viện, nhà trường trong Quân đội nhân dân Việt Nam đóng vai trò là lực lượng nòng cốt, tiên phong trong công tác giáo dục, đào tạo và nghiên cứu khoa học quân sự. Tuy nhiên, thực tiễn hiện nay cho thấy, một bộ phận không nhỏ cán bộ, sĩ quan trẻ đang bị kìm hãm bởi “tư tưởng an toàn” – biểu hiện qua tâm lý e ngại rủi ro, sợ sai, đùn đẩy trách nhiệm và làm việc cầm chừng. Bài viết phân tích thực trạng, nhận diện các biểu hiện và nguyên nhân của tư tưởng an toàn; đồng thời, quán triệt những quan điểm mang tính đột phá của Nghị quyết số 24-NQ/TW của Bộ Chính trị, Đề án số 3525/QĐ-BQP và Nghị quyết số 1657-NQ/QUTW của Quân ủy Trung ương. Từ đó, đề xuất các giải pháp nhằm khắc phục tư tưởng an toàn, khơi dậy khát vọng cống hiến của sĩ quan trẻ.
Từ khóa: Tư tưởng an toàn; sĩ quan trẻ; học viện; nhà trường quân đội; kỷ nguyên mới; Nghị quyết số 24-NQ/TW.
Abstract: Viet Nam is entering a new era of development that imposes urgent requirements for accelerating innovation, digital transformation, and enhancing the effectiveness and efficiency of the entire political system. In this context, the contingent of young officers at military academies and schools within the Vietnam People’s Army constitutes the core and pioneering force in education, training, and military scientific research. However, current practice reveals that a considerable portion of young cadres and officers remains constrained by the “safe mentality”-manifested through risk aversion, fear of making mistakes, responsibility-shifting, and a perfunctory approach to work. This article analyses the current situation, identifies the manifestations and underlying causes of the safe mentality, and thoroughly grasps the breakthrough viewpoints set forth in Resolution No. 24-NQ/TW of the Politburo, Decision No. 3525/QĐ-BQP, and Resolution No. 1657-NQ/QUTW of the Central Military Commission. On that basis, it proposes solutions aimed at overcoming the safe mentality and fostering the aspiration to contribute among young officers.
Keywords: Safety-first mindset, young officers, academies, military schools, new era, Resolution No. 24-NQ/TW.
1. Đặt vấn đề
Trong giai đoạn hiện nay, sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc đang bước vào một giai đoạn phát triển mới với những mục tiêu rất cao và nhiệm vụ vô cùng nặng nề. Bối cảnh toàn cầu hóa và hội nhập quốc tế tác động mạnh mẽ đến lĩnh vực giáo dục, đào tạo quân sự, đòi hỏi Quân đội nhân dân Việt Nam phải không ngừng chuẩn hóa, hiện đại hóa và chuyển đổi số. Các học viện, nhà trường trong Quân đội là trung tâm đào tạo cán bộ chỉ huy, quản lý và nghiên cứu khoa học quân sự hàng đầu, là nơi ươm mầm, phát triển đội ngũ sĩ quan có bản lĩnh chính trị vững vàng, tư duy khoa học sắc bén.
Tuy nhiên, trước những biến động phức tạp của thực tiễn, việc thực thi nhiệm vụ đang gặp phải một rào cản lớn từ nội tại: sự tồn tại của “tư tưởng an toàn” trong một bộ phận cán bộ, đảng viên. Tư duy này làm triệt tiêu động lực đổi mới, ảnh hưởng đến chất lượng giáo dục, huấn luyện, nghiên cứu khoa học và trực tiếp cản trở tiến trình hiện đại hóa quân đội. Đối với đội ngũ sĩ quan trẻ – những người mang trong mình sức trẻ, tri thức và khả năng tiếp cận công nghệ nhanh, nhạy – việc bị trói buộc bởi tư tưởng an toàn cần phải được nhận diện và xóa bỏ triệt để. Do đó, yêu cầu cấp bách hiện nay là phải vừa khắc phục tình trạng sợ sai, không dám làm, vừa khơi dậy tinh thần trách nhiệm, tính tiên phong, gương mẫu và khát vọng cống hiến trong mỗi sĩ quan trẻ ở các học viện, nhà trường trong quân đội
2. Nhận diện thực trạng và biểu hiện của “tư tưởng an toàn” trong đội ngũ sĩ quan trẻ ở các học viện, nhà trường trong quân đội
Tư tưởng an toàn không phải là sự thận trọng, tuân thủ pháp luật cần thiết trong thực hiện nhiệm vụ mà là xu hướng đặt sự an toàn của cá nhân lên trên yêu cầu của nhiệm vụ và lợi ích chung. Đây là sự lựa chọn phương án ít rủi ro cho bản thân, ngại quyết định, né tránh trách nhiệm ngay cả khi điều đó làm giảm hiệu quả công việc hoặc bỏ lỡ cơ hội đổi mới của đơn vị. Trong môi trường giáo dục quân sự, biểu hiện của tư duy an toàn trong đội ngũ sĩ quan trẻ rất đa dạng:
Thiếu quyết đoán, đùn đẩy và né tránh trách nhiệm: nhiều sĩ quan trẻ khi đối diện với các vấn đề mới, phức tạp, chưa có tiền lệ thường e ngại rủi ro, sợ sai. Đối với những vấn đề dù đã được phân quyền, phân cấp, họ vẫn có xu hướng chờ đợi, xin ý kiến cấp trên hoặc kéo dài thời gian giải quyết để giảm thiểu rủi ro cá nhân. Khi gặp khó khăn, thay vì chủ động tìm cách tháo gỡ, họ lại đùn đẩy trách nhiệm lên trên, đẩy xuống dưới hoặc đẩy sang cơ quan khác. Thậm chí, có tình trạng lấy “cơ chế còn vướng”, “Điều lệnh chưa rõ” làm bình phong che giấu cho sự thiếu trách nhiệm, làm việc cầm chừng.
Làm việc theo lối mòn, nặng về kinh nghiệm chủ nghĩa, ngại đổi mới: Biểu hiện này phản ánh tâm lý “làm như cũ cho an toàn”, giải quyết công việc chủ yếu dựa trên tiền lệ và cách làm đã có. Trong môi trường đòi hỏi tính thực tiễn cao như đào tạo cán bộ chính trị cấp phân đội tại Trường Sĩ quan chính trị, tư tưởng này khiến sĩ quan trẻ ngại ứng dụng khoa học, công nghệ, chuyển đổi số hay xây dựng các kho dữ liệu số hóa vào các môn học nền tảng. Chẳng hạn, việc cải tiến phương pháp huấn luyện Điều lệnh Đội ngũ hay đổi mới kỹ thuật giảng dạy bắn súng tiểu liên AK bài 1 cho học viên năm thứ nhất thông qua các Đề tài Giải thưởng Tuổi trẻ sáng tạo trong quân đội thường bị bỏ ngỏ nếu sĩ quan trẻ sợ thất bại, sợ vượt ra khỏi các giáo án truyền thống. Điều này làm suy giảm khả năng thích ứng với nền giáo dục hiện đại.
Thiếu bản lĩnh bảo vệ cái đúng và thiếu không gian sáng tạo: Việc người đứng đầu hoặc cấp có thẩm quyền chưa thực hiện đầy đủ trách nhiệm bảo vệ cán bộ đổi mới làm giảm niềm tin của đội ngũ sĩ quan trẻ. Khi cái đúng không được bảo vệ quyết liệt, tâm lý e ngại lan rộng, dẫn đến việc hình thành một văn hóa làm việc cầm chừng, thiếu khát vọng.
Thực trạng trên xuất phát từ sự tác động tổng hợp của nhiều yếu tố chủ quan và khách quan:
Một là, về cơ chế, chính sách và thể chế quản lý. Những năm qua Đảng, Quân ủy Trung ương đã ban hành nhiều chủ trương nhằm khuyến khích, bảo vệ cán bộ năng động, sáng tạo, dám nghĩ, dám làm vì lợi ích chung, đặc biệt, Kết luận số 14-KL/TW ngày 22/9/2021 của Bộ Chính trị đã xác định rõ yêu cầu xây dựng cơ chế khuyến khích, bảo vệ cán bộ đổi mới, song ở một số nơi việc thể chế hóa và tổ chức thực hiện vẫn còn thiếu đồng bộ. Cơ chế phân quyền, phân cấp chưa thực sự gắn chặt với trách nhiệm giải trình, trong khi công tác đánh giá cán bộ ở một số đơn vị cơ sở của các học viện, nhà trường trong quân đội đôi khi còn thiên về phát hiện sai sót hơn là ghi nhận giá trị của sự đổi mới.
Hai là, về công tác kiểm tra, giám sát và phong cách lãnh đạo. Một số cấp ủy, tổ chức đảng trong các học viện, nhà trường trong quân đội chưa chú trọng đúng mức đến công tác kiểm tra, giám sát. Phong cách lãnh đạo của đội ngũ cán bộ ở một số nơi thiếu quyết đoán, ngại va chạm, chưa mạnh dạn phân quyền hoặc chưa sẵn sàng đồng hành chia sẻ rủi ro cùng cấp dưới. Khi người lãnh đạo, chỉ huy không tạo ra một “không gian hành động” rõ ràng, không dám giao việc và dám bảo vệ người làm đúng, sĩ quan trẻ sẽ mất đi điểm tựa để dấn thân.
Ba là, về nhận thức, năng lực và bản lĩnh cá nhân. Đa số sĩ quan trẻ tại các học viện, nhà trường có tuổi đời còn ít, một số sĩ quan trẻ có chuyên môn kỹ thuật, giảng dạy có năng lực, kinh nghiệm thực tiễn còn hạn chế; khả năng sử dụng ngoại ngữ và ứng dụng công nghệ thông tin chưa theo kịp xu hướng hiện đại. Sự hạn chế về bản lĩnh chính trị và năng lực thực tiễn này khiến họ chọn phương án an toàn, né tránh các quyết định đột phá.
3. Tinh thần đột phá từ các nghị quyết, đề án của Đảng và Quân đội
Để giải quyết tận gốc rễ vấn đề, định hướng của Đảng và Nhà nước và Quân ủy Trung ương trong giai đoạn mới đã có những bước chuyển mình mạnh mẽ, định hướng hành động cho đội ngũ cán bộ, đảng viên, sĩ quan trẻ tại các học viện, nhà trường như:
Tinh thần dấn thân từ Nghị quyết số 24-NQ/TW: Ngày 22/8/2026, Bộ Chính trị ban hành Nghị quyết số 24-NQ/TW về phát huy tính tiên phong, gương mẫu, tinh thần đổi mới, dám nghĩ, dám làm, dám chịu trách nhiệm của đội ngũ cán bộ, đảng viên trong kỷ nguyên mới, đã đặt ra yêu cầu rộng hơn và cao hơn về tính tiên phong, gương mẫu, tinh thần đổi mới, dám nghĩ, dám làm, dám chịu trách nhiệm. Tiên phong không chỉ ở nhận thức mà phải đi trước trong hành động; gương mẫu không chỉ là giữ mình không sai phạm mà phải dám nhận việc khó, dám quyết định và chịu trách nhiệm về kết quả. Nghị quyết đánh dấu bước chuyển lớn từ việc “khuyến khích người dám làm” sang “xác lập trách nhiệm hành động là chuẩn mực”. Đổi mới tư duy bảo vệ từ “bảo vệ sau sự việc” sang “kiến tạo môi trường và quản trị rủi ro ngay từ đầu” bằng thể chế và tổ chức. Đồng thời, khẳng định rõ: không hành động, làm việc cầm chừng, để công việc đình trệ cũng phải chịu trách nhiệm (Bộ Chính trị, 2026).
Chuẩn hóa và hiện đại hóa theo Đề án số 3525/QĐ-BQP và Nghị quyết số 1657-NQ/QUTW: Bộ trưởng Bộ Quốc phòng đã ban hành Đề án 3525/QĐ-BQP ngày 03/8/2023 hướng tới “Xây dựng đội ngũ nhà giáo và cán bộ quản lý giáo dục trong Quân đội giai đoạn 2023 – 2030 và những năm tiếp theo”. Cùng với Nghị quyết số 1657-NQ/QUTW ngày 20/12/2022 về đổi mới công tác giáo dục và đào tạo, Quân ủy Trung ương yêu cầu các học viện, trường sĩ quan phải xây dựng đội ngũ giảng viên có bản lĩnh chính trị vững vàng, phẩm chất đạo đức tốt, tư duy khoa học sắc bén, đáp ứng yêu cầu xây dựng Quân đội tinh nhuệ, hiện đại. Đổi mới phương thức lãnh đạo không thể duy trì cách làm hành chính, mệnh lệnh một chiều mà phải hướng tới sự toàn diện, khoa học, linh hoạt và sáng tạo
4. Một số giải pháp
Một là, hoàn thiện cơ chế phân quyền gắn với quản trị rủi ro bằng “hành lang” thấu hiểu và kiến tạo. Sự chuyển đổi từ tư duy “quản lý nhằm ngăn ngừa sai sót” sang “quản trị nhằm tạo ra kết quả” không chỉ là yêu cầu hành chính, mà còn là sự giải phóng tinh thần cho sĩ quan trẻ. Để các ý tưởng đột phá (như tự xây dựng kho dữ liệu số hóa nội bộ phục vụ huấn luyện) được thực hiện, cấp ủy và chỉ huy cần thiết lập “nhịp cầu” thể chế vững chắc. Theo Báo cáo chuyên đề về Nghị quyết số 24-NQ/TW của Bộ Chính trị, cần chuyển từ “bảo vệ sau sự việc” sang “bảo vệ bằng thể chế, tổ chức và quản trị rủi ro ngay trong quá trình hành động. Tổ chức không duy trì “vùng an toàn” hạn chế sáng tạo, mà tạo không gian hành động rõ ràng, chấp nhận rủi ro có kiểm soát, khuyến khích thử nghiệm có điều kiện để cán bộ dám chịu trách nhiệm. Đồng thời, cần có cơ chế bảo vệ cán bộ dám nghĩ, dám làm, dám chịu trách nhiệm vì lợi ích chung khi thực hiện đúng thẩm quyền, quy trình, công khai, minh bạch, có căn cứ chuyên môn và không vụ lợi. Đây là nền tảng vững chắc giúp sĩ quan trẻ yên tâm dấn thân, thử nghiệm và chịu trách nhiệm mà không sợ “chới với” trước những vấp ngã ban đầu
Hai là, đổi mới công tác cán bộ là yêu cầu cấp thiết để xây dựng đội ngũ cán bộ mạnh dạn, sáng tạo, dám nghĩ, dám làm, dám chịu trách nhiệm. Để đạt được điều này, công tác đánh giá cán bộ phải gắn chặt với thực tiễn, đi sâu vào từng hoàn cảnh cụ thể, thấu hiểu những khó khăn, rủi ro và áp lực mà người tiên phong phải đối mặt khi thực hiện nhiệm vụ mới, nhiệm vụ khó. Cần dứt khoát bỏ cách đánh giá cào bằng, hình thức, chỉ dựa vào sổ sách, báo cáo hay cảm tính. Thay vào đó, chuyển sang đánh giá theo kết quả thực chất, chất lượng thực thi nhiệm vụ và năng lực giải quyết những vấn đề mới phát sinh trong quá trình công tác. Việc đánh giá phải lấy hiệu quả công việc làm thước đo chính, lấy sự đóng góp cụ thể vào việc tháo gỡ điểm nghẽn, hoàn thành nhiệm vụ tồn đọng làm căn cứ quan trọng.
Hằng năm, cấp ủy, cơ quan, đơn vị phải chủ động rà soát, xác định rõ những việc khó, việc mới, những điểm nghẽn còn tồn tại và các nhiệm vụ tồn đọng để giao trách nhiệm cho cán bộ đảm nhận. Đặc biệt, cần mạnh dạn giao những “đề bài gai góc”, những nhiệm vụ đòi hỏi tư duy sáng tạo và bản lĩnh vượt khó, chẳng hạn như: tìm tòi, thí điểm phương pháp huấn luyện mới trong nội dung bắn súng tiểu liên AK bài 1, hoặc xây dựng các kịch bản video truyền cảm hứng về Điều lệnh Đội ngũ nhằm tạo động lực và nâng cao chất lượng giáo dục, huấn luyện.
Chỉ khi công tác đánh giá và giao nhiệm vụ được đổi mới theo hướng thực chất, gắn với thực tiễn và khuyến khích sự tiên phong thì cán bộ mới thực sự mạnh dạn, chủ động, phát huy được năng lực và trách nhiệm của mình.
Ba là, đổi mới tư duy lãnh đạo. Nghị quyết số 24-NQ/TW đã xác định rõ vai trò của người đứng đầu: Người đứng đầu phải thật sự nêu gương, chủ động nhận những việc mới, việc khó, việc phức tạp; phải sâu sát cơ sở, đối thoại với cấp dưới và kịp thời tháo gỡ khó khăn, điểm nghẽn. Không thể đòi hỏi cấp dưới dám làm nếu người đứng đầu không dám quyết. Không thể yêu cầu cấp dưới chịu trách nhiệm nếu cấp trên chỉ giao việc rồi đứng ngoài khi gặp khó khăn. Cần chuyển mạnh từ tư duy “quản lý để không xảy ra sai sót” sang “quản trị để tạo ra kết quả”. Đây là sự chuyển biến quan trọng: từ chỗ chỉ yêu cầu cán bộ “dám làm” sang trách nhiệm của tổ chức phải “dám giao việc, dám giao quyền và dám bảo vệ người làm đúng”. Người lãnh đạo có tinh thần dám nghĩ, dám làm, dám chịu trách nhiệm và dám đổi mới sẽ truyền cảm hứng và tạo không gian an toàn để cán bộ cấp dưới mạnh dạn hành động. Điều này cũng thống nhất với di huấn của Chủ tịch Hồ Chí Minh về nghệ thuật lãnh đạo: “1. Phải quyết định mọi vấn đề một cách cho đúng… 2. Phải tổ chức sự thi hành cho đúng… 3. Phải tổ chức sự kiểm soát” (Hồ Chí Minh, 2000, tr. 285-286).
Bốn là, xây dựng môi trường văn hóa trách nhiệm. Để tinh thần cống hiến trở thành nhịp đập thường nhật chứ không chỉ là những khoảnh khắc lóe sáng cá nhân, nhà trường cần kiến tạo một môi trường văn hóa bao dung, khích lệ và đề cao trách nhiệm. Môi trường thiếu tôn trọng sự khác biệt, nặng nể nang và định kiến sẽ không thể ươm mầm những sáng kiến có giá trị. Khi cán bộ, giảng viên được làm việc trong không gian tôn trọng sự khác biệt và khuyến khích phản biện khoa học, họ sẽ mạnh dạn đề xuất sáng kiến, chủ động phát hiện bất cập trong thực tiễn và tích cực tham gia hoàn thiện hoạt động của cơ quan, đơn vị.
Môi trường đó tạo điều kiện để các ước mơ nghiên cứu được hiện thực hóa, giúp cán bộ tự tin khẳng định dấu ấn tại các diễn đàn trí tuệ uy tín, tiêu biểu như Giải thưởng Tuổi trẻ sáng tạo trong Quân đội. Trong hệ sinh thái đó, cấp ủy cần kịp thời biểu dương, tôn vinh những tấm gương tiêu biểu, nhân tố mới và điển hình tiên tiến. Việc chắt chiu và ghi nhận từng nỗ lực nhỏ sẽ góp phần hiện thực hóa mục tiêu mà Nghị quyết số 24-NQ/TW đã xác định: hình thành môi trường trong đó chủ động, đổi mới, dấn thân, trách nhiệm, liêm chính và hiệu quả trở thành chuẩn mực; còn trì trệ, né tránh, đùn đẩy không còn là lựa chọn an toàn. Đây chính là điều kiện then chốt để sự nghiệp đổi mới giáo dục, đào tạo trong Quân đội đạt được những bước tiến vững chắc.
5. Kết luận
Tư duy an toàn là một rào cản nguy hiểm, làm suy giảm tinh thần đổi mới và ảnh hưởng trực tiếp đến chất lượng đào tạo, nghiên cứu tại các Học viện, Nhà trường trong Quân đội. Khắc phục tư duy này không có nghĩa là buông lỏng kỷ luật hay bất chấp rủi ro, mà là hướng tới xây dựng một đội ngũ cán bộ, Sĩ quan trẻ mang trong mình bản lĩnh chính trị, tư duy sắc bén, dám nghĩ, dám làm, dám chịu trách nhiệm vì lợi ích chung. Bằng việc thực hiện đồng bộ các giải pháp về hoàn thiện cơ chế, đổi mới công tác cán bộ, thay đổi phong cách lãnh đạo và kiến tạo văn hóa trách nhiệm, chúng ta sẽ giải phóng sức sáng tạo to lớn của lực lượng Sĩ quan trẻ. Qua đó, góp phần xây dựng Quân đội nhân dân Việt Nam tinh nhuệ, hiện đại, đáp ứng xuất sắc mọi yêu cầu nhiệm vụ bảo vệ và phát triển đất nước trong kỷ nguyên mới
Tài liệu tham khảo:
Bộ Chính trị (2021). Kết luận số 14-KL/TW ngày 22/9/2021 về chủ trương khuyến khích và bảo vệ cán bộ năng động, sáng tạo vì lợi ích chung.
Bộ Chính trị (2026). Nghị quyết số 24-NQ/TW ngày 22/8/2026 về phát huy tính tiên phong, gương mẫu, tinh thần đổi mới, dám nghĩ, dám làm, dám chịu trách nhiệm của đội ngũ cán bộ, đảng viên trong kỷ nguyên mới.
Bộ trưởng Bộ Quốc phòng (2023). Quyết định số 3525/QĐ-BQP 03/8/2023 phê duyệt Đề án “Xây dựng đội ngũ nhà giáo, cán bộ quản lý giáo dục trong Quân đội giai đoạn 2023 – 2030 và những năm tiếp theo”.
Đảng Cộng sản Việt Nam (2026). Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV (Tập I, II). Nxb Chính trị quốc gia Sự thật.
Hồ Chí Minh (2000). Toàn tập (Tập 5). Nxb Chính trị quốc gia.
Quân ủy Trung ương (2022). Nghị quyết số 1657-NQ/QUTW ngày 20/12/2022 về đổi mới công tác giáo dục và đào tạo, đáp ứng yêu cầu, nhiệm vụ xây dựng Quân đội trong tình hình mới.
Trần Thường & Phạm Hải (01/7/2026). Tổng Bí thư, Chủ tịch nước: Trong bộ máy không chấp nhận cán bộ không dám làm. https://vietnamnet.vn/tong-bi-thu-chu-tich-nuoc-trong-bo-may-khong-chap-nhan-can-bo-khong-dam-lam-2531330.html.
Triệu Văn Hùng (2026). Khắc phục tư duy an toàn trong đội ngũ cán bộ đáp ứng yêu cầu phát triển đất nước trong kỷ nguyên mới. Tạp chí Quản lý nhà nước. https://www.quanlynhanuoc.vn/2026/08/28/khac-phuc-tu-duy-an-toan-trong-doi-ngu-can-bo-dap-ung-yeu-cau-phat-trien-dat-nuoc-trong-ky-nguyen-moi/
