Results of organizational restructuring and issues requiring further attention
TS. Vũ Thế Duy
Học viện Chính trị khu vực I
Email: vuduynapa@gmail.com
(Quanlynhanuoc.vn) – Bài viết phân tích kết quả sắp xếp, tinh gọn tổ chức bộ máy của Chính phủ và tổ chức chính quyền địa phương hai cấp trong năm 2025, trên cơ sở các nghị quyết, kết luận của Trung ương, Quốc hội, Chính phủ và thông tin chính thức đã được công bố. Kết quả cho thấy số đầu mối ở Trung ương và địa phương giảm mạnh; mô hình chính quyền địa phương hai cấp được vận hành thống nhất từ ngày 01/7/2025; phân cấp, phân quyền và cải cách thủ tục hành chính được đẩy mạnh. Tuy nhiên, quá trình vận hành bộ máy mới vẫn đặt ra yêu cầu tiếp tục hoàn thiện pháp luật chuyên ngành, cơ cấu lại đội ngũ theo vị trí việc làm, xử lý tài sản công dôi dư và bảo đảm khả năng liên thông dữ liệu. Bài viết đề xuất bốn nhóm giải pháp nhằm chuyển trọng tâm từ sắp xếp tổ chức sang nâng cao chất lượng quản trị và phục vụ người dân.
Từ khóa: Tinh gọn tổ chức bộ máy; chính quyền địa phương hai cấp; phân cấp, phân quyền; cải cách hành chính; quản trị dựa trên dữ liệu.
Abstract: This article examines the 2025 restructuring of Vietnam’s central government apparatus and the introduction of the two-tier local government model, drawing on resolutions and conclusions issued by the Party Central Committee, the National Assembly, and the Government, together with officially published data. The reform substantially reduced organizational units at both central and local levels, established a nationwide two-tier local government system from 1 July 2025, and accelerated decentralization and administrative procedure reform. Its implementation nevertheless continues to require the harmonization of sector-specific legislation, workforce restructuring based on job positions, effective management of surplus public assets, and interoperable public-sector data systems. The article proposes four groups of measures to shift the focus from organizational restructuring to better governance and public service delivery.
Keywords: Organizational restructuring; two-tier local government; decentralization; administrative reform; data-driven governance.
1. Đặt vấn đề
Nghị quyết số 18-NQ/TW ngày 25/10/2017 của Ban Chấp hành Trung ương xác định yêu cầu tiếp tục đổi mới, sắp xếp tổ chức bộ máy của hệ thống chính trị theo hướng tinh gọn, hoạt động hiệu lực, hiệu quả. Trên cơ sở tổng kết hơn bảy năm thực hiện nghị quyết, Kết luận số 121-KL/TW ngày 24/01/2025 và Nghị quyết số 60-NQ/TW ngày 12/4/2025 tiếp tục định hướng sắp xếp tổ chức bộ máy, đơn vị hành chính và xây dựng mô hình chính quyền địa phương hai cấp (Ban Chấp hành Trung ương Đảng, 2017, 2025a, 2025b).
Năm 2025 đánh dấu giai đoạn triển khai tập trung của chủ trương này. Cơ cấu Chính phủ được tổ chức lại và chính thức hoạt động từ ngày 01/3/2025; các đơn vị hành chính cấp tỉnh, cấp xã hình thành sau sắp xếp cùng mô hình chính quyền địa phương hai cấp được vận hành từ ngày 01/7/2025 (Quốc hội, 2025a, 2025b). Việc thay đổi đồng thời cơ cấu tổ chức, địa giới hành chính, thẩm quyền và phương thức cung ứng dịch vụ công tạo ra kết quả rõ nét, nhưng cũng đặt ra nhiều yêu cầu về thể chế, nhân lực, tài sản công và hạ tầng số.
2. Kết quả sắp xếp tinh gọn tổ chức bộ máy
2.1. Tinh gọn cơ cấu Chính phủ và tổ chức bên trong các bộ ngành
Theo Nghị quyết số 176/2025/QH15 ngày 18/02/2025, cơ cấu tổ chức của Chính phủ nhiệm kỳ Quốc hội (khóa XV) gồm 14 bộ và 3 cơ quan ngang bộ, giảm 5 đầu mối so với cơ cấu trước khi sắp xếp. Các bộ, cơ quan ngang bộ theo cơ cấu mới chính thức hoạt động từ ngày 01/3/2025 (Quốc hội, 2025a). Việc hợp nhất được thực hiện theo hướng quản lý đa ngành, đa lĩnh vực, trong đó nhiều chức năng có quan hệ chặt chẽ được đưa về cùng một cơ quan.
Việc sắp xếp không dừng ở cấp bộ. Số liệu Chính phủ công bố tháng 10/2025 cho thấy đã giảm 13/13 tổng cục và tổ chức tương đương; giảm 519 cục và tương đương, tương ứng 77,6%; giảm 219 vụ và tương đương, tương ứng 54,1%; giảm 3.303 chi cục và tương đương, tương ứng 91,7%; đồng thời giảm 203 đơn vị sự nghiệp công lập, tương ứng 38% (Cổng Thông tin điện tử Chính phủ, 27/10/2025). Những số liệu này phản ánh mức độ sắp xếp của các tầng nấc trung gian và các đầu mối bên trong.
2.2. Tổ chức chính quyền địa phương hai cấp
Nghị quyết số 202/2025/QH15 ngày 12/6/2025 của Quốc hội sắp xếp đơn vị hành chính cấp tỉnh, qua đó cả nước còn 34 tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương. Cùng với 34 nghị quyết của Ủy ban Thường vụ Quốc hội về sắp xếp đơn vị hành chính cấp xã, cả nước có 3.321 xã, phường và đặc khu sau sắp xếp. Chính quyền địa phương ở các đơn vị mới chính thức hoạt động từ ngày 01/7/2025 (Quốc hội, 2025b; Cổng Thông tin điện tử Chính phủ, 27/10/2025).
Cấp huyện kết thúc hoạt động, qua đó bỏ một cấp hành chính trung gian giữa cấp tỉnh và cấp xã. Thay đổi này làm cho cấp xã trở thành cấp trực tiếp thực hiện nhiều nhiệm vụ quản lý nhà nước và cung ứng dịch vụ công hơn trước. Đến tháng 10/2025, cấp xã thực hiện tổng cộng 859 nhiệm vụ gồm các nhiệm vụ được chuyển giao từ cấp huyện và nhiệm vụ vốn có; 949 nhiệm vụ được phân cấp trực tiếp cho địa phương, trong đó cấp tỉnh thực hiện 870 nhiệm vụ và cấp xã thực hiện 19 nhiệm vụ (Cổng Thông tin điện tử Chính phủ, 29/10/2025).
Bảng 1. Một số kết quả chủ yếu của quá trình sắp xếp tổ chức bộ máy năm 2025
| Lĩnh vực | Trước sắp xếp | Sau sắp xếp | Mức giảm hoặc biến động |
| Bộ và cơ quan ngang bộ | 22 | 17 | Giảm 5 đầu mối, tương ứng 22,7% |
| Cơ quan thuộc Chính phủ | 8 | 5 | Giảm 3 cơ quan |
| Tổng cục và tương đương | 13 | 0 | Giảm 100% |
| Cục và tương đương | Khoảng 669 | Khoảng 150 | Giảm 519, tương ứng 77,6% |
| Vụ và tương đương | Khoảng 405 | Khoảng 186 | Giảm 219, tương ứng 54,1% |
| Chi cục và tương đương | Khoảng 3.602 | Khoảng 299 | Giảm 3.303, tương ứng 91,7% |
| Đơn vị hành chính cấp tỉnh | 63 | 34 | Giảm 29 đơn vị |
| Đơn vị hành chính cấp huyện | 696 | 0 | Kết thúc hoạt động cấp huyện |
| Đơn vị hành chính cấp xã | 10.035 | 3.321 | Giảm 6.714, gần 66,9% |
2.3. Cải cách thể chế và phân cấp phân quyền
Việc tổ chức mô hình chính quyền địa phương hai cấp đòi hỏi điều chỉnh đồng bộ thẩm quyền, quy trình và trách nhiệm giữa Trung ương với địa phương, giữa cấp tỉnh với cấp xã. Chính phủ đã ban hành các nghị quyết và nghị định để xử lý thẩm quyền trong giai đoạn chuyển tiếp; Nghị quyết số 268/NQ-CP ngày 31/8/2025 tiếp tục yêu cầu rà soát khó khăn, vướng mắc và bảo đảm hoạt động của chính quyền địa phương hai cấp (Chính phủ, 2025).
Kết quả phân cấp nêu trên cho thấy xu hướng đưa nhiệm vụ đến cấp có khả năng tiếp cận trực tiếp hơn với người dân và doanh nghiệp. Tuy nhiên, số lượng nhiệm vụ được giao không tự động phản ánh chất lượng phân cấp. Hiệu quả phụ thuộc vào mức độ rõ ràng của thẩm quyền, nguồn lực đi kèm, khả năng phối hợp và cơ chế kiểm tra, giám sát.
2.4. Cơ cấu lại biên chế và giải quyết chế độ chính sách
Theo báo cáo của Chính phủ công bố tháng 10/2025, biên chế khối hành chính nhà nước giảm 145.000 người và chi thường xuyên giảm khoảng 39 nghìn tỷ đồng mỗi năm. Cùng thời điểm, 142.746 người đã có quyết định nghỉ việc; trong số đó, 105.056 người, tương ứng 73,6%, đã được chi trả chính sách, chế độ (Cổng Thông tin điện tử Chính phủ, 27/10/2025). Các số liệu này cho thấy yêu cầu giải quyết chế độ cho người chịu tác động của việc sắp xếp có quy mô lớn và cần được tiếp tục theo dõi cho đến khi hoàn tất.
Cơ cấu lại biên chế cần gắn với vị trí việc làm và năng lực thực thi, không chỉ với chỉ tiêu giảm số lượng. Số liệu tổng hợp từ 34 tỉnh, thành phố cho thấy tỷ lệ cán bộ, công chức cấp xã chưa phù hợp chuyên môn là 5,38%; vấn đề nổi bật nằm ở sự phân bố chưa hợp lý và năng lực của một bộ phận cán bộ chưa đáp ứng ngay yêu cầu của mô hình mới (Cổng Thông tin điện tử Chính phủ, 29/10/2025).
2.5. Cải cách hành chính và chuyển đổi số
Mô hình mới tạo điều kiện tổ chức lại quy trình giải quyết thủ tục hành chính theo hướng giảm tầng nấc và mở rộng thực hiện thủ tục không phụ thuộc địa giới hành chính. Nghị quyết số 268/NQ-CP ngày 31/8/2025 yêu cầu tiếp tục hoàn thiện hệ thống thông tin, kết nối dữ liệu và kịp thời tháo gỡ các vướng mắc phát sinh trong vận hành chính quyền địa phương hai cấp (Chính phủ, 2025).
Chuyển đổi số có ý nghĩa trực tiếp đối với khả năng xử lý khối lượng nhiệm vụ lớn ở cấp xã. Tuy nhiên, hiệu quả không chỉ phụ thuộc vào số lượng phần mềm hoặc tỷ lệ hồ sơ trực tuyến. Hệ thống cần bảo đảm dữ liệu thống nhất, có khả năng liên thông, tránh nhập liệu lặp lại và hỗ trợ theo dõi trách nhiệm giải quyết công việc.
3. Khó khăn trong quá trình vận hành bộ máy mới
Một là, việc chuyển từ mô hình chính quyền địa phương ba cấp sang hai cấp làm thay đổi thẩm quyền và quy trình trong nhiều lĩnh vực. Một số quy định chuyên ngành được xây dựng theo mô hình cũ nên cần tiếp tục rà soát, sửa đổi hoặc hướng dẫn áp dụng trong giai đoạn chuyển tiếp. Nếu thẩm quyền không được quy định rõ, cán bộ thực thi có thể lúng túng hoặc phải xin ý kiến nhiều lần, làm giảm hiệu quả của chủ trương phân cấp.
Hai là, khối lượng công việc và cơ cấu nhân lực cấp xã chưa đồng đều. Cấp xã thực hiện 859 nhiệm vụ thuộc thẩm quyền được giao từ cấp huyện và thẩm quyền vốn có. Khối lượng và tính chất công việc khác nhau đáng kể giữa xã miền núi, xã nông thôn, phường đô thị và đặc khu. Vì vậy, phân bổ biên chế bình quân khó đáp ứng đầy đủ yêu cầu thực tế. Các vị trí về tài chính, địa chính, môi trường, công nghệ thông tin và tư pháp cần được rà soát riêng theo quy mô dân số, diện tích, mức độ đô thị hóa và khối lượng hồ sơ (Cổng Thông tin điện tử Chính phủ, 29/10/2025).
Ba là, nhiều hồ sơ ở cấp xã liên quan đồng thời đến đất đai, xây dựng, quy hoạch, tài chính và dữ liệu dân cư. Khi trách nhiệm của từng cơ quan chưa rõ hoặc hệ thống thông tin chưa liên thông, hồ sơ có thể phải chuyển nhiều lần và khó xác định đầu mối chịu trách nhiệm về kết quả cuối cùng. Phân cấp vì vậy cần đi cùng quy trình phối hợp, thời hạn xử lý và cơ chế kiểm soát trách nhiệm.
Bốn là, sáp nhập đơn vị hành chính và kết thúc hoạt động cấp huyện làm phát sinh nhu cầu sắp xếp lại trụ sở, đất đai, phương tiện và trang thiết bị. Việc xử lý phải đồng thời tuân thủ pháp luật về tài sản công, đất đai, quy hoạch và ngân sách. Nếu phương án sử dụng không được phê duyệt kịp thời, tài sản có thể bị bỏ trống, xuống cấp hoặc không phục vụ đúng nhu cầu của địa phương.
Năm là, các hệ thống chuyên ngành được xây dựng ở những thời điểm và theo tiêu chuẩn khác nhau nên khả năng kết nối chưa đồng đều. Cán bộ cấp xã có thể phải sử dụng nhiều phần mềm, trong khi dữ liệu chưa được tự động chia sẻ. Đây là nguyên nhân làm tăng thao tác hành chính và hạn chế khả năng quản trị dựa trên dữ liệu. Vấn đề cần giải quyết không chỉ là đầu tư thiết bị, mà còn là tiêu chuẩn dữ liệu, kiến trúc liên thông, an toàn thông tin và trách nhiệm cập nhật dữ liệu.
4. Một số giải pháp
Thứ nhất, hoàn thiện thể chế gắn với phân cấp và nguồn lực thực thi.
Cần tiếp tục rà soát các luật, nghị định và quy định chuyên ngành để bảo đảm thống nhất với mô hình chính quyền địa phương hai cấp. Mỗi nhiệm vụ phân cấp cần xác định rõ cơ quan quyết định, cơ quan thực hiện, nguồn lực, dữ liệu, thời hạn và cơ chế kiểm tra. Đối với nội dung vượt khả năng của cấp xã, phải có cơ chế hỗ trợ chuyên môn từ cấp tỉnh mà không làm phát sinh một tầng nấc trung gian mới.
Thứ hai, phân bổ nhân lực theo vị trí việc làm và đặc điểm địa bàn
Khung vị trí việc làm cấp xã cần phản ánh sự khác biệt về dân số, diện tích, điều kiện địa lý, mức độ đô thị hóa và khối lượng dịch vụ công. Việc bố trí cán bộ phải gắn với chuyên môn, kinh nghiệm và yêu cầu của từng vị trí. Trong giai đoạn chuyển tiếp, địa phương có thể điều động, biệt phái hoặc tổ chức nhóm chuyên gia dùng chung để hỗ trợ các lĩnh vực thiếu nhân lực chuyên sâu.
Đào tạo, bồi dưỡng cần dựa trên khoảng cách năng lực thực tế. Nội dung ưu tiên gồm vận dụng pháp luật trong tình huống liên ngành, quản lý tài chính và đầu tư công, kỹ năng sử dụng dữ liệu, an toàn thông tin, giao tiếp hành chính và trách nhiệm giải trình. Kết quả đào tạo cần được đánh giá qua chất lượng công việc thay vì chỉ dựa vào số lớp hoặc chứng chỉ.
Thứ ba, kiểm soát quyền lực và xử lý tài sản công.
Phân cấp mạnh làm tăng yêu cầu giám sát và công khai. Cần xây dựng hệ thống theo dõi tiến độ, kết quả và trách nhiệm của từng cơ quan, cá nhân; đồng thời sử dụng dữ liệu để nhận diện hồ sơ chậm, điểm nghẽn và rủi ro trong quản lý tài chính, đất đai, đầu tư. Đối với tài sản công dôi dư, cần hoàn thành kiểm kê, phân loại và công khai phương án xử lý; ưu tiên chuyển đổi công năng cho giáo dục, y tế, văn hóa và các dịch vụ thiết yếu khi phù hợp quy hoạch và nhu cầu địa phương.
Thứ tư, xây dựng hạ tầng dữ liệu dùng chung.
Các cơ sở dữ liệu quốc gia và chuyên ngành cần được kết nối theo tiêu chuẩn thống nhất, bảo đảm dữ liệu được cập nhật một lần và có thể sử dụng lại theo đúng thẩm quyền. Hệ thống điều hành nên cung cấp thông tin về khối lượng hồ sơ, thời hạn, chất lượng xử lý và phản hồi của người dân để hỗ trợ quyết định. Đồng thời, cần bảo đảm an toàn thông tin, bảo vệ dữ liệu cá nhân và duy trì kênh hỗ trợ cho cán bộ, người dân khi sử dụng dịch vụ số.
5. Kết luận
Quá trình sắp xếp tổ chức bộ máy năm 2025 đã làm thay đổi đáng kể cơ cấu Chính phủ và mô hình chính quyền địa phương. Việc giảm đầu mối, kết thúc hoạt động cấp huyện và tổ chức lại đơn vị hành chính cấp tỉnh, cấp xã tạo cơ sở để rút ngắn tầng nấc quản lý, đẩy mạnh phân cấp và đổi mới phương thức phục vụ người dân.
Kết quả bước đầu cần được đánh giá đồng thời qua hai phương diện: mức độ tinh gọn về tổ chức và chất lượng vận hành sau sắp xếp. Giảm đầu mối chỉ tạo ra hiệu quả bền vững khi thẩm quyền rõ, nhân lực phù hợp, tài sản công được sử dụng hiệu quả và dữ liệu có khả năng liên thông. Trong giai đoạn tiếp theo, trọng tâm cần chuyển từ hoàn thành phương án tổ chức sang nâng cao năng lực thực thi, chất lượng dịch vụ công và trách nhiệm giải trình của bộ máy mới.
Tài liệu tham khảo:
Ban Chấp hành Trung ương Đảng (2017). Nghị quyết số 18-NQ/TW ngày 25/10/2017 về một số vấn đề về tiếp tục đổi mới, sắp xếp tổ chức bộ máy của hệ thống chính trị tinh gọn, hoạt động hiệu lực, hiệu quả.
Ban Chấp hành Trung ương Đảng (2025a). Kết luận số 121-KL/TW ngày 24/01/2025 về tổng kết Nghị quyết số 18-NQ/TW ngày 25/10/2017 của Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa XII.
Ban Chấp hành Trung ương Đảng (2025b). Nghị quyết số 60-NQ/TW ngày 12/4/2025 Hội nghị lần thứ 11 Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa XIII.
Chính phủ (2025). Nghị quyết số 268/NQ-CP ngày 31/8/2025 về tình hình triển khai thực hiện và vận hành mô hình chính quyền địa phương hai cấp.
Cổng Thông tin điện tử Chính phủ (27/10/2025). Quyết liệt sắp xếp, tinh gọn bộ máy, đẩy mạnh phân cấp, phân quyền. https://xaydungchinhsach.chinhphu.vn/quyet-liet-sap-xep-tinh-gon-bo-may-day-manh-phan-cap-phan-quyen-119251020142945039.htm
Cổng Thông tin điện tử Chính phủ (29/10/2025). Phó Thủ tướng Phạm Thị Thanh Trà: Chính phủ đang xây dựng Đề án tổng thể về cải cách chính sách tiền lương. https://xaydungchinhsach.chinhphu.vn/pho-thu-tuong-pham-thi-thanh-tra-neu-6-giai-phap-trong-tam-de-van-hanh-hieu-qua-chinh-quyen-dia-phuong-2-cap-thong-tin-ve-cai-cach-tien-luong-119251029172405732.htm
Quốc hội (2025a). Nghị quyết số 176/2025/QH15 ngày 18/02/2025 về cơ cấu tổ chức của Chính phủ nhiệm kỳ Quốc hội (khóa XV).
Quốc hội (2025b). Nghị quyết số 202/2025/QH15 ngày 12/6/2025 về việc sắp xếp đơn vị hành chính cấp tỉnh.
