The operation of the political system in Dak Lak Province: current practices and solutions
TS. Phạm Ngọc Đại
Phân hiệu Học viện Hành chính và Quản trị công tại tỉnh Đắk Lắk
Email: daipn@apag.edu.vn
(Quanlynhanuoc.vn) – Trên cơ sở các chủ trương của Đảng và quy định pháp luật, bài viết đánh giá kết quả bước đầu về thể chế hóa, sắp xếp tổ chức bộ máy, phân quyền, phân cấp, công tác cán bộ và nâng cao chất lượng phục vụ người dân, doanh nghiệp. Đồng thời, bài viết chỉ ra những hạn chế về hoàn thiện thể chế, sự phù hợp của tổ chức cấp xã với đặc điểm địa bàn, thiếu hụt nhân lực chuyên môn, cơ sở hạ tầng và công nghệ thông tin chưa đồng bộ. Từ đó, đề xuất các giải pháp tiếp tục hoàn thiện thể chế; đổi mới mô hình tổ chức cấp xã theo đặc thù; nâng cao chất lượng cán bộ; đẩy mạnh chuyển đổi số; tăng cường kiểm tra, giám sát và phát huy dân chủ ở cơ sở, hướng tới xây dựng hệ thống chính trị tinh gọn, hiệu năng, hiệu lực, hiệu quả.
Từ khóa: Chính quyền địa phương hai cấp; hệ thống chính trị; tổ chức bộ máy; phân quyền; phân cấp; tỉnh Đắk Lắk.
Abstract: Based on the Party’s guidelines and legal regulations, the article evaluates initial results regarding institutionalization, organizational restructuring, devolution, administrative decentralization, personnel work, and the improvement of service quality for citizens and businesses. Simultaneously, the article points out limitations concerning institutional development and the fit between commune-level organizational structures and local conditions, shortages of specialized human resources, and a lack of coordination in infrastructure and information technology. From there, it proposes solutions to further improve institutions; adapt commune-level organizational models to local conditions; improve cadre quality; accelerate digital transformation; strengthen inspection and supervision; and promote grassroots democracy, aiming towards building a streamlined, effective, efficient, and high-performing political system.
Keywords: Two-tier local government; political system; organizational apparatus; devolution; administrative decentralization; Dak Lak Province.
1. Đặt vấn đề
Từ ngày 01/7/2025, cùng với cả nước, tỉnh Đắk Lắk mới (hợp nhất từ tỉnh Đắk Lắk và tỉnh Phú Yên cũ) chính thức vận hành mô hình chính quyền địa phương hai cấp. Đây không đơn thuần là một cuộc cải cách về tổ chức bộ máy nhà nước mà là một cuộc tái cấu trúc toàn diện đối với cả hệ thống chính trị: tổ chức đảng phải sắp xếp lại theo địa giới hành chính mới; chính quyền các cấp phải phân định lại chức năng, nhiệm vụ, thẩm quyền; Mặt trận Tổ quốc và các tổ chức chính trị – xã hội phải đổi mới phương thức hoạt động để theo kịp một địa bàn quản lý rộng hơn, dân số đông hơn. Nói cách khác, sự thành công của mô hình chính quyền địa phương hai cấp phụ thuộc vào năng lực vận hành đồng bộ của toàn bộ hệ thống chính trị, chứ không chỉ của riêng bộ máy hành chính nhà nước.
Sau khi hợp nhất theo Nghị quyết số 1660/NQ-UBTVQH15 ngày 16/6/2025 của Ủy ban Thường vụ Quốc hội về sắp xếp đơn vị hành chính cấp xã của tỉnh Đắk Lắk, tỉnh có 102 đơn vị hành chính cấp xã, quy mô dân số và diện tích tăng đáng kể, trải dài từ cao nguyên xuống duyên hải, với đặc điểm dân cư, dân tộc, tôn giáo đa dạng (Ủy ban Thường vụ Quốc hội, 2025). Sau hơn một năm vận hành, việc đánh giá một cách hệ thống hoạt động của hệ thống chính trị tỉnh trên cả ba trụ cột là tổ chức Đảng, chính quyền và Mặt trận Tổ quốc, các tổ chức chính trị – xã hội trở thành yêu cầu cần thiết cả về lý luận và thực tiễn, làm cơ sở để tiếp tục hoàn thiện mô hình tổ chức trong giai đoạn tới.
2. Thực trạng hoạt động của hệ thống chính trị tỉnh Đắk Lắk
2.1. Kết quả đạt được
Về thể chế hóa: trong giai đoạn đầu vận hành mô hình mới, Tỉnh ủy, Ban Thường vụ Tỉnh ủy Đắk Lắk đã ban hành 1 chỉ thị, 12 nghị quyết, 11 thông báo, 7 kế hoạch, 2 chương trình, 1 hướng dẫn liên quan trực tiếp đến tổ chức và vận hành hệ thống chính trị theo mô hình chính quyền địa phương hai cấp; các cơ quan chuyên môn trực thuộc Tỉnh ủy, Ủy ban nhân dân tỉnh (UBND) ban hành 153 văn bản chỉ đạo, hướng dẫn cụ thể (Tỉnh ủy Đắk Lắk, 2026b). Khối lượng văn bản lớn được ban hành trong thời gian ngắn đã góp phần tạo hành lang pháp lý tương đối đồng bộ, hạn chế tình trạng “khoảng trống quản lý” trong giai đoạn chuyển tiếp.
Về tổ chức bộ máy: từ khi thực hiện Nghị quyết số 60-NQ/TW ngày 12/4/2025 Hội nghị lần thứ 11 Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa XIII (Ban Chấp hành Trung ương Đảng, 2025), đến nay, tỉnh đã giảm được 1 đảng bộ trực thuộc Trung ương, 1 đơn vị hành chính cấp tỉnh (do hợp nhất), 24 đơn vị hành chính cấp huyện, 184 đơn vị hành chính cấp xã, cùng 5 cơ quan tham mưu, giúp việc Tỉnh ủy, 11 cơ quan chuyên trách Mặt trận Tổ quốc và các tổ chức chính trị – xã hội cấp tỉnh, 2 đơn vị sự nghiệp thuộc Tỉnh ủy, 13 cơ quan chuyên môn thuộc UBND tỉnh; ở cấp huyện (trước khi kết thúc hoạt động), tỉnh đã giảm 120 cơ quan tham mưu giúp việc cấp ủy, 58 ban của Hội đồng nhân dân, 267 phòng chuyên môn thuộc UBND và 144 cơ quan Mặt trận Tổ quốc, các tổ chức chính trị – xã hội cấp huyện. Sau sắp xếp, toàn tỉnh có 102 đơn vị hành chính cấp xã (88 xã, 14 phường); ở cấp xã, hình thành 306 cơ quan tham mưu, giúp việc thuộc đảng ủy, 204 cơ quan của Hội đồng nhân dân, 408 cơ quan chuyên môn thuộc UBND, 417 tổ chức chính trị – xã hội, cùng 1.357 đơn vị sự nghiệp công lập trực thuộc UBND cấp xã (Tỉnh ủy Đắk Lắk, 2026b).
Về phân quyền, phân cấp: trong 1.377 nhiệm vụ được Trung ương phân cấp, phân quyền, có 949 nhiệm vụ (68,9%) được giao cho chính quyền địa phương, trong đó 870 nhiệm vụ cho cấp tỉnh và 79 nhiệm vụ cho cấp xã; đối với 1.164 nhiệm vụ được phân định thẩm quyền, có 859 nhiệm vụ (73,8%) chuyển cho cấp xã và 188 nhiệm vụ (16,2%) chuyển cho cấp tỉnh. Cộng dồn cả hai luồng thẩm quyền, cấp xã hiện đang trực tiếp thực hiện 859 nhiệm vụ đúng theo nguyên tắc “đơn vị hành chính cấp xã sau sắp xếp phải bảo đảm chính quyền địa phương cấp xã quản lý hiệu quả địa bàn, nắm chắc tình hình, gần dân, sát dân” (Tỉnh ủy Đắk Lắk, 2026b).
Về công tác cán bộ: thực hiện Đề án số 01-ĐA/TU ngày 09/10/2025 về sắp xếp, bố trí lại đội ngũ cán bộ, công chức cấp xã, từ ngày 01/7/2025 đến nay, tỉnh đã điều động 71 lượt cán bộ, công chức, viên chức từ cấp tỉnh về cơ sở, tiếp nhận 86 cán bộ ngoài tỉnh, ký hợp đồng lao động theo Nghị định số 173/2025/NĐ-CP với 110 người, bố trí sử dụng 7.556/9.975 biên chế cán bộ, công chức cấp xã. Về điều kiện bảo đảm, 100% xã, phường được trang bị xe ô tô công vụ (110 xe/102 xã, phường) và trang thiết bị làm việc; việc xử lý tài sản công dôi dư sau sáp nhập (602 cơ sở nhà, đất) đã hoàn thành 100% việc phê duyệt phương án xử lý, tạo thêm nguồn lực cho ngân sách địa phương (Tỉnh ủy Đắk Lắk, 2026b).
Về kết quả phục vụ người dân, doanh nghiệp: đến ngày 20/5/2026, theo thống kê trên Cổng Dịch vụ công quốc gia, tỷ lệ giải quyết thủ tục hành chính đúng hạn của tỉnh duy trì ở mức cao (trên 97%), hơn 83% thủ tục hành chính được xử lý trực tuyến, tỷ lệ hài lòng trong xử lý phản ánh, kiến nghị đạt 100%. Quyết định số 889/QĐ-UBND ngày 30/3/2026 của UBND tỉnh cũng yêu cầu gắn vận hành bộ máy với các chỉ số đo lường được như: PAR Index, SIPAS, PCI và chỉ số chuyển đổi số (DTI) cho thấy, việc đánh giá hiệu quả hoạt động của hệ thống chính trị đang được tiếp cận theo hướng định lượng, có thể kiểm tra, giám sát, thay vì chỉ dựa trên báo cáo định tính (Ủy ban nhân dân tỉnh Đắk Lắk, 2026a).
2.2. Một số tồn tại
Bên cạnh kết quả đạt được, hoạt động của hệ thống chính trị tỉnh Đắk Lắk cũng bộc lộ một số hạn chế đáng lưu ý.
Thứ nhất, hệ thống thể chế, văn bản pháp luật vẫn trong quá trình hoàn thiện. Đến giữa quý II/2026, Trung ương ghi nhận 63 văn bản quy phạm pháp luật cần được sửa đổi, bổ sung trong năm 2026 để phù hợp với nguyên tắc phân quyền, phân cấp phân định thẩm quyền quy định tại Luật Tổ chức Chính phủ năm 2025 (Chính phủ, 2025b). Một số văn bản hướng dẫn chưa bảo đảm đầy đủ các yêu cầu “rõ người, rõ việc, rõ thủ tục, rõ thẩm quyền, rõ quy trình”; mối quan hệ công tác giữa cấp tỉnh với cấp xã, giữa các cơ quan trong cùng một cấp vẫn cần tiếp tục cụ thể hóa để tránh lúng túng trong phối hợp, xử lý công việc.
Thứ hai, tổ chức bộ máy ở cấp xã còn một số điểm chưa phù hợp với đặc điểm đa dạng của địa bàn. Việc áp dụng thống nhất mô hình 3 phòng chuyên môn cho mọi xã, phường – trong khi quy mô dân số, diện tích, khối lượng công việc giữa các đơn vị chênh lệch rất lớn (xã Buôn Đôn có diện tích gấp hơn 11 lần diện tích quy định tối thiểu xã miền núi, dân số phường Buôn Ma Thuột gấp hơn 8 lần so với quy định) đã bộc lộ sự cứng nhắc nhất định (Ủy ban Thường vụ Quốc hội, 2025).
Thứ ba, nguồn nhân lực có chuyên môn sâu ở cơ sở còn thiếu hụt đáng kể, đặc biệt ở các lĩnh vực tài chính – ngân sách, đầu tư – quản lý đấu thầu, quy hoạch – quản lý đất đai, công nghệ thông tin. Ở khối Đảng, quy mô tổ chức đảng cấp xã sau sáp nhập tăng lên rất lớn (nhiều đảng bộ phường quản lý hàng nghìn đảng viên với hàng chục tổ chức đảng trực thuộc), trong khi năng lực lãnh đạo, sức chiến đấu của một số tổ chức đảng, nhất là chi bộ thôn, buôn, tổ dân phố chưa theo kịp yêu cầu.
Thứ tư, điều kiện hạ tầng, cơ sở vật chất phục vụ vận hành hệ thống chính trị, nhất là ở cơ sở chưa đồng đều. Hạ tầng của Trung tâm phục vụ hành chính công chưa đồng bộ, ảnh hưởng đến khả năng liên thông, giải quyết dịch vụ công toàn trình; ở một số nơi, cơ quan tham mưu của đảng ủy cấp xã còn thiếu máy tính, hạ tầng mạng để triển khai các thủ tục hành chính của Đảng trên môi trường điện tử.
3. Những vấn đề đặt ra
Từ thực trạng nêu trên, có thể khái quát một số vấn đề mang tính hệ thống đặt ra đối với hoạt động của hệ thống chính trị tỉnh Đắk Lắk trong giai đoạn tới.
Một là, vấn đề hoàn thiện thể chế cho phù hợp với thực tiễn vận hành. Việc còn tới 63 văn bản quy phạm pháp luật cần sửa đổi, bổ sung cho thấy, khung pháp lý của mô hình chính quyền địa phương hai cấp mặc dù đã được chuẩn bị khá công phu, vẫn cần tiếp tục điều chỉnh trong quá trình vận hành thực tế, đặt ra yêu cầu về một cơ chế rà soát, phản hồi thể chế nhanh và linh hoạt hơn.
Hai là, vấn đề bảo đảm sự phù hợp giữa mô hình tổ chức với tính đa dạng của địa bàn. Một khung tổ chức thống nhất, áp dụng cứng cho mọi đơn vị hành chính cấp xã khó có thể vừa phù hợp với phường trung tâm đông dân, vừa phù hợp với xã miền núi, biên giới, dân cư thưa – đặt ra yêu cầu về việc phân loại, thiết kế mô hình tổ chức linh hoạt hơn theo đặc điểm địa bàn.
Ba là, vấn đề cân đối giữa khối lượng nhiệm vụ được phân quyền, phân cấp với năng lực thực thi ở cơ sở, đặc biệt là năng lực chuyên môn sâu và năng lực số. Việc trao thẩm quyền là điều kiện cần, nhưng nếu không đi kèm đủ nhân lực, hạ tầng tương xứng thì thẩm quyền trên giấy khó chuyển hóa thành năng lực phục vụ thực tế.
Bốn là, vấn đề bảo đảm sự lãnh đạo, phối hợp thông suốt giữa các chủ thể trong hệ thống chính trị. Việc chuyển sang mô hình chính quyền địa phương hai cấp không chỉ là công việc riêng của chính quyền mà đòi hỏi sự lãnh đạo sâu sát của cấp ủy, giám sát hiệu quả của Hội đồng nhân dân, sự đồng hành của Mặt trận Tổ quốc và các tổ chức chính trị – xã hội – và hiệu quả chung của hệ thống chính trị phụ thuộc vào mức độ phối hợp nhịp nhàng giữa các chủ thể này, chứ không chỉ vào nỗ lực của từng chủ thể riêng lẻ.
4. Một số giải pháp
Thứ nhất, tiếp tục rà soát, hoàn thiện thể chế, quy chế phối hợp và cơ chế vận hành của hệ thống chính trị theo Kết luận số 210-KL/TW ngày 12/11/2025 của Ban Chấp hành Trung ương Đảng và Chương trình số 13-CTr/TU của Tỉnh ủy Đắk Lắk, trong đó ưu tiên xử lý dứt điểm số văn bản quy phạm pháp luật còn tồn đọng, bảo đảm các quy định về chức năng, nhiệm vụ, thẩm quyền đáp ứng đầy đủ yêu cầu “rõ người, rõ việc, rõ thủ tục, rõ thẩm quyền, rõ quy trình” mà Đảng bộ tỉnh đã đề ra.
Thứ hai, nghiên cứu, đề xuất mô hình tổ chức bộ máy cấp xã linh hoạt hơn theo nhóm đặc điểm địa bàn (đô thị, nông thôn, miền núi, biên giới), thay vì áp dụng một khung cứng cho tất cả các đơn vị, phù hợp với chủ trương của Đảng về xây dựng bộ máy “tinh, gọn, mạnh, hiệu năng, hiệu lực, hiệu quả” gắn với thực tiễn địa phương.
Thứ ba, đẩy mạnh đào tạo, bồi dưỡng và bố trí cán bộ có chuyên môn sâu cho cấp xã, đặc biệt ở các lĩnh vực tài chính – ngân sách, đất đai, đầu tư, công nghệ thông tin; tiếp tục thực hiện có hiệu quả Đề án số 01-ĐA/TU ngày 09/10/2025 của Tỉnh ủy Đắk Lắk về điều động, luân chuyển cán bộ từ tỉnh về cơ sở, gắn với chính sách tiền lương, phụ cấp, chế độ đãi ngộ phù hợp với khối lượng, tính chất công việc ở cơ sở theo tinh thần các nghị quyết của Đảng về xây dựng đội ngũ cán bộ.
Thứ tư, đẩy nhanh đầu tư hạ tầng công nghệ thông tin cho Trung tâm phục vụ hành chính công cấp xã và cho cả các cơ quan tham mưu của cấp ủy, bảo đảm liên thông dữ liệu giữa các cấp, các ngành, thực hiện đúng chủ trương “xây dựng chính quyền số, xã hội số, công dân số” mà Đảng đã đề ra, ưu tiên các xã miền núi, vùng đồng bào dân tộc thiểu số, biên giới.
Thứ năm, tăng cường công tác kiểm tra, giám sát và phát huy dân chủ ở cơ sở theo đúng chức năng của từng chủ thể trong hệ thống chính trị: cấp ủy lãnh đạo toàn diện, Hội đồng nhân dân giám sát thực chất, Mặt trận Tổ quốc và các tổ chức chính trị – xã hội phát huy vai trò giám sát, phản biện xã hội và vận động Nhân dân, qua đó, hình thành cơ chế kiểm soát quyền lực đồng bộ trong điều kiện phân cấp, phân quyền mạnh hơn cho cơ sở.
5. Kết luận
Sau hơn một năm vận hành mô hình chính quyền địa phương hai cấp, hệ thống chính trị tỉnh Đắk Lắk đã đạt được những kết quả bước đầu đáng ghi nhận. Tuy nhiên, thực tiễn cũng cho thấy, đây là một quá trình “vừa làm vừa hoàn thiện”, còn không ít khoảng cách giữa yêu cầu đặt ra với năng lực thực thi ở cơ sở, nhất là về thể chế, tổ chức bộ máy phù hợp với đặc điểm địa bàn, nguồn nhân lực chuyên môn và hạ tầng công nghệ. Trên cơ sở quan điểm chỉ đạo nhất quán của Đảng về xây dựng hệ thống chính trị tinh gọn, hoạt động hiệu năng, hiệu lực, hiệu quả và hệ thống pháp luật về tổ chức chính quyền địa phương, việc tiếp tục hoàn thiện thể chế, đổi mới mô hình tổ chức phù hợp với đặc thù địa bàn, nâng cao chất lượng nguồn nhân lực và đẩy mạnh chuyển đổi số sẽ là những trụ cột quyết định để hệ thống chính trị tỉnh Đắk Lắk vận hành ngày càng thông suốt, hiệu quả, thực sự gần dân, sát dân trong giai đoạn phát triển mới.
Tài liệu tham khảo:
Ban Chấp hành Trung ương Đảng (2025). Nghị quyết số 60-NQ/TW ngày 12/4/2025 Hội nghị lần thứ 11 Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa XIII.
Ban Chấp hành Trung ương Đảng (2025). Kết luận số 210-KL/TW ngày 12/11/2025 về tiếp tục xây dựng, hoàn thiện tổ chức bộ máy của hệ thống chính trị trong thời gian tới.
Quốc hội (2025a). Luật Tổ chức chính quyền địa phương năm 2025.
Quốc hội (2025b). Luật Tổ chức Chính phủ năm 2025.
Tỉnh ủy Đắk Lắk (2025). Đề án số 01-ĐA/TU ngày 09/10/2025 về bố trí, sắp xếp đội ngũ cán bộ, công chức cấp xã trên địa bàn tỉnh.
Tỉnh ủy Đắk Lắk (2026). Báo cáo số 215-BC/TU ngày 17/6/2026 về nhiệm vụ theo yêu cầu của Ban Chỉ đạo Trung ương về sơ kết 01 năm vận hành bộ máy của hệ thống chính trị và chính quyền địa phương hai cấp.
Tỉnh ủy Đắk Lắk (2026). Chương trình số 13-CTr/TU ngày 13/4/2026 thực hiện Kết luận số 210-KL/TW ngày 12/11/2025 của Ban Chấp hành Trung ương Đảng (khóa XIII) về tiếp tục xây dựng, hoàn thiện tổ chức bộ máy của hệ thống chính trị trong thời gian tới.
Ủy ban nhân dân tỉnh Đắk Lắk (2026a). Quyết định số 889/QĐ-UBND ngày 30/3/2026 ban hành Kế hoạch hành động thực hiện Nghị quyết Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV của Đảng gắn với thực hiện Nghị quyết Đại hội đại biểu Đảng bộ tỉnh Đắk Lắk lần thứ I, nhiệm kỳ 2025-2030 và các chương trình hành động của Trung ương, của Tỉnh ủy.
Ủy ban nhân dân tỉnh Đắk Lắk (2026b). Kế hoạch số 236/KH-UBND ngày 10/6/2026 về đẩy mạnh phân cấp, phân quyền, ủy quyền đối với các ngành, lĩnh vực trên địa bàn tỉnh Đắk Lắk.
Ủy ban Thường vụ Quốc hội (2025). Nghị quyết số 1660/NQ-UBTVQH15 ngày 16/6/2025 về việc sắp xếp các đơn vị hành chính cấp xã của tỉnh Đắk Lắk năm 2025.
