An ninh văn hóa, tư tưởng theo tinh thần Đại hội XIV của Đảng – những vấn đề lý luận cơ bản

Cultural and ideological security in the spirit of the 14th National Congress of the Communist Party of Vietnam: Fundamental theoretical issues

ThS. Nguyễn Thị Thanh Hoa
Trường Cao đẳng Cảnh sát nhân dân II
Email: thanhhoa.93qn@gmail.com

(Quanlynhanuoc.vn) – Trong dòng chảy lịch sử cách mạng Việt Nam, mặt trận tư tưởng và văn hóa luôn giữ vai trò là “bệ đỡ” tinh thần, là nhân tố soi đường cho quốc dân. Bảo đảm an ninh văn hóa, tư tưởng không chỉ đơn thuần là bảo vệ các giá trị văn hóa, tinh thần mà còn là yếu tố sống còn, quyết định sự ổn định bền vững của thể chế chính trị và sự trường tồn của dân tộc. Bài viết tập trung làm rõ những vấn đề lý luận cơ bản về an ninh văn hóa, tư tưởng theo tinh thần Đại hội XIV của Đảng gắn với yêu cầu bảo vệ an ninh quốc gia và phát triển đất nước trong kỷ nguyên mới.

Từ khóa: An ninh văn hóa, tư tưởng; Đại hội XIV; nền tảng tư tưởng của Đảng.

Abstract: Throughout Vietnam’s revolutionary history, the ideological and cultural front has served as a spiritual “pillar” and guiding force for the nation. Ensuring cultural and ideological security is not merely a matter of safeguarding cultural and spiritual values; it is also a vital factor that determines the sustainable stability of the political system and the enduring survival of the nation. This article clarifies the fundamental theoretical issues of cultural and ideological security in accordance with the spirit of the Party’s 14th National Congress, in line with the requirements of safeguarding national security and developing the country in the new era.

Keywords: Cultural and ideological security; 14th National Congress; the Party’s ideological foundation.

1. Mở đầu

Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV của Đảng được xác định là thời điểm mở ra kỷ nguyên mới của dân tộc. Trong nhận thức và tư duy mới của Đại hội XIV, lần đầu tiên Đảng ta chính thức xác lập quan điểm “an ninh toàn diện, đặt an ninh xuyên suốt mọi lĩnh vực phát triển đất nước” (Lương Tam Quang, 2026, tr. 1), để tạo lập môi trường an toàn tuyệt đối cho sự bứt phá của quốc gia, hiện thực hóa tầm nhìn 2045, “trở thành nước phát triển, thu nhập cao vì một nước Việt Nam hoà bình, độc lập, dân chủ, giàu mạnh, phồn vinh, văn minh, hạnh phúc, vững bước đi lên chủ nghĩa xã hội” (Đảng Cộng sản Việt Nam, 2026, tr. 84). Chính vì vậy, yếu tố an ninh trong phát triển bền vững không thể tách rời khỏi nền tảng văn hóa, tư tưởng vững chắc.

An ninh văn hóa, tư tưởng trong bối cảnh hiện nay đã và đang trở thành một trong những vấn đề trọng yếu trong bảo vệ an ninh quốc gia, đặc biệt trong điều kiện toàn cầu hóa và sự phát triển mạnh mẽ của khoa học – công nghệ, nhất là trong không gian mạng. Đây là lĩnh vực liên quan trực tiếp đến nền tảng tư tưởng của Đảng, hệ giá trị văn hóa của dân tộc và sự ổn định chính trị – xã hội của đất nước. Trong điều kiện đó, các thế lực thù địch không ngừng lợi dụng các vấn đề về dân chủ, nhân quyền, tự do ngôn luận để tiến hành chiến lược “diễn biến hòa bình”, thúc đẩy “tự diễn biến”, “tự chuyển hóa” trong nội bộ, nhằm làm suy yếu vai trò lãnh đạo của Đảng và làm suy giảm niềm tin của Nhân dân. Do đó, bảo vệ an ninh văn hóa – tư tưởng không chỉ là nhiệm vụ mang tính chiến lược lâu dài mà còn là yêu cầu cấp thiết đối với toàn bộ hệ thống chính trị.

2. Vị trí, vai trò của an ninh văn hóa, tư tưởng

Văn hóa tổng thể nói chung là những giá trị vật chất và tinh thần do con người sáng tạo ra trong quá trình lịch sử (Hoàng Phê, 2003). Văn hóa được hiểu theo hai nghĩa: nghĩa rộng và nghĩa hẹp. Dưới góc độ tìm hiểu về an ninh văn hóa, tư tưởng, văn hóa ở đây là văn hóa tinh thần.

Tư tưởng là quan điểm và ý nghĩ chung của con người về hiện thực khách quan và hiện thực xã hội. Tư tưởng thuộc phạm trù ý thức là sản phẩm chủ quan của con người. Khi quan điểm được khái quát và xây dựng thành một hệ thống lý luận, phản ánh lợi ích của một giai cấp, thì được gọi là hệ tư tưởng của giai cấp đó. Giai cấp nào thống trị xã hội thì hệ tư tưởng của nó cũng thống trị xã hội – hệ tư tưởng thống trị. Trong Quy định số 19-QĐ/TW ngày 08/4/2026 của Ban Chấp hành Trung ương Đảng về công tác chính trị, tư tưởng thì tư tưởng “là hệ thống nhận thức, quan điểm, niềm tin và định hướng hành động của con người đối với các vấn đề chính trị – xã hội, thể hiện ở lập trường chính trị, niềm tin vào chủ nghĩa Mác – Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh và sự thống nhất trong nhận thức, hành động của cán bộ, đảng viên đối với đường lối của Đảng”(Ban Chấp hành Trung ương Đảng, 2026, Điều 4, khoản 2).

An ninh là sự yên ổn về mặt chính trị và trật tự xã hội(Hoàng Phê, 2003). Như vậy, an ninh được hiểu là trạng thái ổn định, an toàn và không có những nguy cơ đe dọa nghiêm trọng đến sự tồn tại và sự phát triển bình thường của một quốc gia, tổ chức, cộng đồng hoặc cá nhân. An ninh vừa là trạng thái cần được bảo đảm, vừa là quá trình chủ động bảo vệ và kiến tạo môi trường ổn định để phát triển. 

An ninh văn hóa, tư tưởng được hiểu là trạng thái ổn định, vững chắc của nền tảng tư tưởng, hệ giá trị văn hoá, đạo đức xã hội, trong đó chủ nghĩa Mác – Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh, lý luận về đường lối đổi mới giữ vai trò chủ đạo, chi phối đời sống tinh thần của xã hội; đồng thời là quá trình chủ động phòng ngừa, phát hiện, ngăn chặn và đấu tranh làm thất bại mọi âm mưu, hoạt động tấn công phá hoại nền tảng tư tưởng của Đảng, bản sắc văn hóa dân tộc, gây chia rẽ khối đại đoàn kết toàn dân tộc, làm suy giảm niềm tin Nhân dân đối với Đảng, Nhà nước và chế độ xã hội chủ nghĩa.

 Đây là nhiệm vụ trọng yếu nhằm bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng, truyền thống văn hóa và các giá trị tốt đẹp của dân tộc trước các thế lực thù địch, đặc biệt trong bối cảnh toàn cầu hóa. Bảo vệ an ninh văn hóa, tư tưởng là nhiệm vụ của toàn Đảng, toàn dân và cả hệ thống chính trị.

Khái niệm này bao gồm hai phương diện sau:

Phương diện trạng thái là sự ổn định, lành mạnh của đời sống văn hóa – tinh thần, hệ tư tưởng xã hội, biểu hiện ở sự thống nhất về nhận thức chính trị, sự đồng thuận xã hội và niềm tin của nhân dân vào con đường đi lên xây dựng chủ nghĩa xã hội ở nước ta.

Phương diện hoạt động là tổng thể các hoạt động của các chủ thể (trong đó Công an nhân dân giữ vai trò nòng cốt, xung kích) nhằm bảo vệ, giữ vững trạng thái an ninh trước các nguy cơ, đặc biệt là hoạt động “diễn biến hòa bình” trên lĩnh vực văn hóa, tư tưởng của các thế lực thù địch, phản động. Hoạt động này bao gồm sự thống nhất giữa “xây” và “chống”, trong đó “xây” là nhiệm vụ cơ bản, chiến lược, lâu dài; “chống” là nhiệm vụ quan trọng, thường xuyên và cấp thiết.

Nhận thức thống nhất hai phương diện trên giúp tránh hai khuynh hướng chỉ xem an ninh văn hóa, tư tưởng là trạng thái ổn định có sẵn, dẫn đến chủ quan, mất cảnh giác; hoặc chỉ chú trọng đấu tranh, xử lý mà xem nhẹ việc xây dựng hệ giá trị, môi trường văn hóa và niềm tin xã hội. Vì vậy, bảo đảm an ninh văn hóa, tư tưởng phải kết hợp chặt chẽ giữa “xây” và “chống”, bảo vệ và phát triển, giữ vững ổn định và chủ động thích ứng; trong đó, xây dựng nền tảng tư tưởng, văn hóa là nhiệm vụ cơ bản, chiến lược và lâu dài.

Vị trí của an ninh văn hóa, tư tưởnglà một bộ phận quan trọng của an ninh quốc gia, gắn trực tiếp với việc bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng, bản sắc văn hóa dân tộc, hệ giá trị xã hội, niềm tin chính trị và sự đồng thuận của Nhân dân. Nếu an ninh chính trị bảo vệ sự ổn định của chế độ và hệ thống chính trị thì an ninh văn hóa, tư tưởng góp phần bảo vệ nền tảng tinh thần, hệ giá trị và sức mạnh nội sinh bảo đảm cho sự tồn tại và phát triển bền vững của đất nước.

An ninh văn hóa, tư tưởng là một bộ phận cấu thành quan trọng của an ninh quốc gia, thuộc lĩnh vực an ninh phi truyền thống nhưng có mối liên hệ chặt chẽ và tác động trực tiếp đến an ninh chính trị – lĩnh vực an ninh truyền thống cốt lõi. Nhiệm vụ bảo vệ an ninh quốc gia phải gắn liền với bảo vệ an ninh văn hóa, tư tưởng.

Các nguy cơ trên lĩnh vực văn hóa, tư tưởng ban đầu có thể chưa biểu hiện thành hành vi xâm phạm an ninh quốc gia cụ thể, nhưng có khả năng làm thay đổi nhận thức, đảo lộn hệ giá trị, làm suy giảm niềm tin và phá vỡ sự đồng thuận xã hội. Nếu không được nhận diện và xử lý kịp thời, những nguy cơ này có thể chuyển hóa thành bất ổn về chính trị và xã hội. Do đó, bảo đảm an ninh văn hóa, tư tưởng vừa là một nội dung cấu thành của bảo vệ an ninh quốc gia, vừa là điều kiện quan trọng để giữ vững ổn định chính trị, trật tự, an toàn xã hội.

An ninh văn hóa được xem là nền tảng tinh thần của sự ổn định chính trị – xã hội. Sự ổn định của một chế độ không chỉ được bảo đảm bằng hệ thống pháp luật, bộ máy nhà nước và sức mạnh vật chất mà còn phụ thuộc vào sự thống nhất về tư tưởng, niềm tin chính trị và sự đồng thuận trong xã hội.

An ninh văn hóa, tư tưởng tạo nền tảng tinh thần để cán bộ, đảng viên và Nhân dân nhận thức đúng đắn về mục tiêu, lý tưởng, đường lối phát triển của đất nước; từ đó tự giác tham gia xây dựng và bảo vệ Tổ quốc. Khi nền tảng tư tưởng được giữ vững, hệ giá trị xã hội được tôn trọng và niềm tin của Nhân dân được củng cố, hệ thống chính trị có điều kiện vận hành ổn định, hiệu quả. Ngược lại, nếu xã hội rơi vào tình trạng khủng hoảng niềm tin, mơ hồ về lý tưởng và chia rẽ trong nhận thức thì sự ổn định chính trị khó có thể được bảo đảm lâu dài.

An ninh văn hóa, tư tưởng là bộ phận của sức mạnh mềm và sức mạnh nội sinh của quốc gia. Văn hoá, tư tưởng tạo nên bản sắc, cốt cách, bản lĩnh và sức sống của một dân tộc. Đó là nguồn lực giúp quốc gia duy trì sự thống nhất, phát huy truyền thống, vượt qua khó khăn và thích ứng với những biến động của thời đại, nhất là trong giai đoạn hiện nay.

An ninh văn hóa, tư tưởng bảo vệ các giá trị nền tảng của dân tộc trước nguy cơ mai một, biến dạng hoặc bị thay thế bởi những giá trị không phù hợp. Qua đó, lĩnh vực này góp phần chuyển hóa truyền thống yêu nước, tinh thần đoàn kết, ý chí tự lực, tự cường và khát vọng phát triển thành nguồn sức mạnh thiết thực. Trong điều kiện hội nhập quốc tế sâu rộng, bảo vệ an ninh văn hóa, tư tưởng cũng là bảo vệ sức mạnh mềm, hình ảnh, uy tín và khả năng tạo ảnh hưởng tích cực của Việt Nam trên trường quốc tế.

Trong kỷ nguyên số, văn hóa và tư tưởng chính là “sức mạnh mềm”, là động lực duy trì sự tồn tại và phát triển của quốc gia. Nếu sức mạnh kinh tế, quốc phòng, khoa học, công nghệ tạo nên tiềm lực vật chất thì văn hóa, tư tưởng góp phần hình thành bản sắc, củng cố niềm tin, định hướng hệ giá trị và tạo sự thống nhất về ý chí, hành động trong xã hội.

Một là, an ninh văn hóa, tư tưởng có vai trò bảo đảm sự ổn định chính trị – xã hội, giữ vững định hướng xã hội chủ nghĩa trong quá trình phát triển của đất nước. Một nền tảng văn hóa, tư tưởng vững chắc, thống nhất là điều kiện tiên quyết để duy trì sự ổn định, tạo môi trường thuận lợi cho phát triển kinh tế – xã hội, nhất là trong giai đoạn đất nước bước vào kỷ nguyên phát triển mới với những thời cơ và thách thức đan xen. An ninh văn hóa, tư tưởng góp phần giữ vững bản chất giai cấp công nhân, tính nhân dân, tính dân tộc của Đảng; bảo đảm sự lãnh đạo của Đảng đối với Nhà nước và xã hội. Đồng thời, an ninh văn hóa, tư tưởng khơi dậy lòng yêu nước, ý chí tự lực, tự cường, tinh thần đổi mới sáng tạo và khát vọng cống hiến trong toàn xã hội.

Hai là, an ninh văn hóa, tư tưởng góp phần bảo vệ, giữ vững và phát huy bản sắc văn hóa dân tộc trước xu thế toàn cầu hóa, hội nhập quốc tế sâu rộng. Trong bối cảnh toàn cầu hóa, vai trò này được thể hiện ở việc chủ động tiếp thu tinh hoa văn hóa nhân loại, đồng thời “chống lại mọi sự ‘xâm lăng’ về văn hóa; bài trừ các hình thức văn hóa lai căng, hủ lậu ảnh hưởng đến thuần phong mỹ tục” (Đảng Cộng sản Việt Nam, 2026, tr. 100), làm phai nhạt các giá trị truyền thống văn hóa dân tộc. Bảo vệ bản sắc văn hóa không phải là bảo tồn khép kín mà là làm cho các giá trị dân tộc tiếp tục được kế thừa, sáng tạo và phát triển phù hợp với những điều kiện mới. Qua đó, văn hóa thực sự trở thành nền tảng tinh thần và động lực cho sự phát triển.

Ba là, an ninh văn hóa, tư tưởng là cơ sở để xây dựng, củng cố “thế trận lòng dân” vững chắc. Niềm tin của nhân dân là nguồn lực quan trọng đối với sự ổn định và phát triển của đất nước. An ninh văn hóa, tư tưởng góp phần cung cấp thông tin chính xác, định hướng dư luận, giải đáp những vấn đề xã hội được quan tâm và khắc phục các “khoảng trống thông tin”. Thông qua hoạt động giáo dục, tuyên truyền và thực tiễn chính sách, an ninh văn hóa, tư tưởng giúp Nhân dân hiểu đúng bản chất sự việc, phân biệt hạn chế, sai phạm cá biệt với bản chất của chế độ; không bị lôi kéo bởi thông tin xuyên tạc hoặc các luận điệu kích động.

Bốn là, an ninh văn hóa, tư tưởng phòng ngừa suy thoái về tư tưởng chính trị “tự diễn biến”, “tự chuyển hóa” và bảo vệ chủ quyền văn hóa, tư tưởng trên không gian mạng.  Các nguy cơ mất an ninh văn hóa, tư tưởng không chỉ đến từ hoạt động chống phá từ bên ngoài mà còn có thể nảy sinh từ sự suy thoái trong nội bộ. Những biểu hiện như phai nhạt lý tưởng, giảm sút niềm tin, chạy theo cơ hội chính trị, thực dụng, né tránh trách nhiệm hoặc coi nhẹ kỷ luật có thể trở thành điều kiện dẫn đến “tự diễn biến”, “tự chuyển hóa”. Bảo đảm an ninh văn hóa, tư tưởng, chủ động nắm bắt diễn biến nhận thức, tâm lý và thái độ của cán bộ, đảng viên và các tầng lớp nhân dân; kịp thời giáo dục, định hướng và khắc phục những biểu hiện lệch lạc ngay từ khi mới phát sinh. Đồng thời, bảo đảm không gian số trở thành môi trường phục vụ phát triển, giáo dục và lan tỏa các giá trị tích cực, thay vì trở thành công cụ phá hoại nền tảng tư tưởng và bản sắc văn hóa dân tộc.

3. Mối quan hệ giữa an ninh văn hóa, tư tưởng với các lĩnh vực an ninh khác

Theo tinh thần Đại hội XIV của Đảng, an ninh được tiếp cận theo hướng toàn diện, bao trùm và xuyên suốt trong mọi lĩnh vực của đời sống xã hội. Các lĩnh vực an ninh tuy có đối tượng, nội dung và phương thức bảo vệ khác nhau nhưng không tồn tại biệt lập mà liên kết, tác động và chuyển hóa lẫn nhau. Trong cấu trúc đó, an ninh chế độ, an ninh cầm quyền giữ vị trí trọng yếu; an ninh văn hóa, tư tưởng có vị trí đặc biệt quan trọng, trực tiếp bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng, hệ giá trị văn hóa, đạo đức xã hội, bản sắc dân tộc, niềm tin chính trị và sự đồng thuận của Nhân dân.

Thứ nhất, an ninh văn hóa, tư tưởng có quan hệ hữu cơ với an ninh chính trị và an ninh kinh tế. Nền tảng tư tưởng vững chắc, hệ giá trị lành mạnh và niềm tin xã hội được củng cố là điều kiện để giữ vững ổn định chính trị, tăng cường hiệu lực của thể chế và tạo sự đồng thuận trong việc thực hiện các chủ trương phát triển kinh tế – xã hội. Ngược lại, sự ổn định của hệ thống chính trị, hiệu quả quản lý nhà nước và những thành tựu phát triển kinh tế, nâng cao đời sống nhân dân lại tạo cơ sở vật chất và thực tiễn để củng cố niềm tin, phát triển văn hóa và bảo vệ trận địa tư tưởng. Mối quan hệ đó thể hiện phương châm lấy phát triển để tạo lập, củng cố ổn định và lấy ổn định làm điều kiện thúc đẩy phát triển nhanh, bền vững. Nếu nền tảng văn hóa, tư tưởng bị suy yếu, niềm tin xã hội bị xói mòn thì những khó khăn về kinh tế và hạn chế trong quản lý có thể bị lợi dụng, chuyển hóa thành nguy cơ bất ổn chính trị; ngược lại, nếu phát triển không bảo đảm tiến bộ, công bằng và hạnh phúc của Nhân dân thì an ninh văn hóa, tư tưởng cũng khó được giữ vững lâu dài.

Thứ hai, an ninh văn hóa, tư tưởng ngày càng gắn bó chặt chẽ với an ninh mạng, an ninh thông tin, an ninh dữ liệu và an ninh số. Không gian mạng vừa là môi trường truyền tải tri thức, giao lưu văn hóa và lan tỏa các giá trị tích cực, vừa là địa bàn để các thế lực thù địch lợi dụng phát tán tin giả, xuyên tạc lịch sử, kích động tâm lý và thao túng nhận thức. Bảo đảm an ninh mạng, an toàn hệ thống và chủ quyền dữ liệu tạo ra “lá chắn” kỹ thuật nhằm ngăn chặn, hạn chế các nội dung xâm phạm an ninh quốc gia. Tuy nhiên, các biện pháp công nghệ không thể thay thế hoàn toàn vai trò của con người. Nền tảng lý luận, bản lĩnh chính trị, kỹ năng số và “sức đề kháng” văn hóa của mỗi cá nhân chính là bộ lọc bên trong giúp nhận diện, sàng lọc và ứng xử đúng đắn trước những thông tin đa chiều. Vì vậy, bảo đảm an ninh văn hóa, tư tưởng trên không gian mạng phải kết hợp đồng bộ giữa công nghệ, pháp luật, quản lý thông tin với giáo dục, định hướng giá trị và nâng cao khả năng tự bảo vệ của người sử dụng.

Thứ ba, an ninh văn hóa, tư tưởng còn có quan hệ trực tiếp với an ninh xã hội và an ninh con người. Con người vừa là mục tiêu được bảo vệ, vừa là chủ thể tạo lập an ninh, vừa là động lực của quá trình phát triển. Việc giữ vững hệ giá trị, chuẩn mực đạo đức và môi trường văn hóa lành mạnh giúp bảo vệ con người trước thông tin xấu độc, sự thao túng nhận thức, lối sống lệch chuẩn và những tác động tiêu cực từ mặt trái của kinh tế thị trường. Đồng thời, khi quyền, lợi ích chính đáng, đời sống vật chất, tinh thần và hạnh phúc của Nhân dân được bảo đảm, niềm tin chính trị và sự đồng thuận xã hội sẽ được củng cố. Do đó, an ninh văn hóa, tư tưởng vừa góp phần bảo vệ con người, vừa phát huy phẩm chất, năng lực và sức sáng tạo của con người, phục vụ sự phát triển của đất nước.

Thứ tư, an ninh văn hóa, tư tưởng gắn chặt với quốc phòng, đối ngoại và hội nhập quốc tế. Nền tảng tư tưởng vững chắc, bản sắc văn hóa được giữ gìn và khối đại đoàn kết toàn dân tộc được củng cố sẽ tạo nên sức mạnh tinh thần cho sự nghiệp bảo vệ Tổ quốc. Trong đối ngoại, các giá trị văn hóa, hình ảnh đất nước và con người Việt Nam góp phần hình thành sức mạnh mềm, nâng cao uy tín và vị thế quốc gia, đồng thời tạo dựng môi trường quốc tế thuận lợi cho sự phát triển. Ngược lại, quốc phòng vững mạnh, đối ngoại hiệu quả và môi trường hòa bình, ổn định tạo điều kiện để bảo tồn, phát huy văn hóa dân tộc, mở rộng giao lưu và tiếp thu có chọn lọc tinh hoa văn hóa nhân loại.

Như vậy, trong tổng thể quan điểm về an ninh toàn diện, an ninh văn hóa, tư tưởng vừa là một bộ phận cấu thành, vừa là nền tảng tinh thần kết nối các lĩnh vực an ninh. Mối quan hệ này mang tính hai chiều: an ninh văn hóa, tư tưởng góp phần củng cố an ninh chính trị, kinh tế, xã hội, con người, mạng, quốc phòng và đối ngoại; đồng thời, sự vững chắc của các lĩnh vực này lại tạo điều kiện bảo vệ nền tảng tư tưởng, phát triển văn hóa và củng cố niềm tin của Nhân dân. Sự gắn kết đó góp phần hình thành “thế trận lòng dân” vững chắc, huy động sức mạnh tổng hợp của cả hệ thống chính trị và toàn xã hội để bảo vệ Tổ quốc, kiến tạo môi trường hòa bình, ổn định và phát triển bền vững trong kỷ nguyên mới.

4. Quan điểm chỉ đạo của Đảng về an ninh văn hóa, tư tưởng

Một trong những quan điểm chỉ đạo được Đảng đưa ra tại Đại hội XIV là xác định: “lấy phát triển để ổn định, ổn định để thúc đẩy phát triển nhanh, bền vững đất nước, nâng cao đời sống và hạnh phúc của Nhân dân, bảo vệ vững chắc Tổ quốc Việt Nam xã hội chủ nghĩa” (Đảng Cộng sản Việt Nam, 2026, tr. 81). Quan điểm này thể hiện nhận thức mới, toàn diện và biện chứng của Đảng về mối quan hệ giữa phát triển với ổn định, giữa xây dựng với bảo vệ Tổ quốc trong kỷ nguyên mới.

Phát triển và ổn định là hai mặt thống nhất, tác động và tạo điều kiện cho nhau. Cụ thể hóa quan điểm đó trong lĩnh vực bảo vệ an ninh quốc gia, Đại hội XIV xác định nhiệm vụ: “Tăng cường bảo vệ an ninh chế độ, an ninh chính trị nội bộ, an ninh văn hóa tư tưởng, an ninh thông tin truyền thông, an ninh tài chính, an ninh năng lượng, an ninh nguồn nước, an ninh lương thực, an ninh tại các địa bàn chiến lược, an ninh cơ sở”(Đảng Cộng sản Việt Nam, 2026, tr. 167). Nội dung này phản ánh tư duy của Đảng về bảo đảm an ninh quốc gia theo hướng toàn diện, bao trùm, liên thông giữa các lĩnh vực và xuyên suốt quá trình phát triển của đất nước.

Qua đó, vấn đề an ninh văn hóa, tư tưởng không phải là nhiệm vụ riêng biệt mà là một bộ phận hữu cơ của chiến lược phát triển và bảo vệ Tổ quốc Việt Nam xã hội chủ nghĩa. Bảo vệ an ninh văn hóa, tư tưởng phải được đặt trong tổng thể chiến lược phát triển nhanh, bền vững và bảo vệ Tổ quốc; lấy sự phát triển, đời sống và hạnh phúc của Nhân dân làm nền tảng củng cố niềm tin, đồng thời lấy sự ổn định về chính trị, tư tưởng, văn hóa và sự đồng thuận xã hội làm điều kiện thúc đẩy phát triển. An ninh văn hóa, tư tưởng vừa là điều kiện bảo đảm ổn định để phát triển, vừa được củng cố bằng những thành quả phát triển thực chất, bền vững, lấy Nhân dân làm trung tâm.

5. Nội dung an ninh văn hóa, tư tưởng theo tinh thần Đại hội XIV của Đảng

Nội hàm của an ninh văn hóa tư tưởng không chỉ dừng lại ở việc “bảo vệ” theo nghĩa thụ động mà còn bao hàm cả hoạt động “xây dựng” và “phát triển” theo hướng chủ động, tích cực, trong đó trọng tâm là bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng là chủ nghĩa Mác – Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh và lý luận về đường lối đổi mới; bảo vệ bản sắc văn hóa dân tộc trước sự xâm nhập của các yếu tố văn hóa ngoại lai tiêu cực; định hướng hệ giá trị xã hội phù hợp với yêu cầu phát triển; đồng thời kiên quyết đấu tranh, phản bác các quan điểm sai trái, thù địch, thông tin xấu độc, nhất là trên không gian mạng.

Một là, kiên định và bảo vệ vững chắc nền tảng tư tưởng của Đảng.

Đây là nội dung cốt lõi, giữ vị trí trung tâm của an ninh văn hóa, tư tưởng. Bảo vệ nền tảng tư tưởng trước hết là tiếp tục khẳng định và phát huy vai trò của chủ nghĩa Mác – Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh và lý luận về đường lối đổi mới trong đời sống chính trị và tinh thần của xã hội. Nghị quyết số 25-NQ/TW ngày 22/8/2026 của Bộ Chính trị về Chiến lược công tác tư tưởng trong bối cảnh mới đã chỉ rõ: “Chủ nghĩa Mác – Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh, lý luận về đường lối đổi mới, Cương lĩnh chính trị và đường lối của Đảng giữ vững vai trò chủ đạo trong đời sống tinh thần xã hội, được bảo vệ vững chắc, vận dụng và phát triển sáng tạo”(Bộ Chính trị, 2026, mục II.1).

Nội dung này không chỉ dừng lại ở việc bảo vệ những nguyên lý, quan điểm đã được xác lập mà còn đòi hỏi phải tiếp tục nghiên cứu, vận dụng và phát triển sáng tạo lý luận phù hợp với thực tiễn Việt Nam và xu thế phát triển của thời đại. Qua đó, cung cấp cơ sở khoa học cho việc hoạch định đường lối, chủ trương; giải đáp những vấn đề mới do thực tiễn đặt ra; khắc phục tình trạng giáo điều, máy móc hoặc xa rời thực tiễn. Bảo vệ nền tảng tư tưởng phải được thực hiện bằng cả luận cứ lý luận và thực tiễn; gắn bảo vệ với bổ sung, phát triển; gắn tuyên truyền, giáo dục với việc tổ chức thực hiện hiệu quả chủ trương, đường lối của Đảng.

Hai là, tạo sự thống nhất về tư tưởng, ý chí và hành động trong toàn xã hội.

Một nội dung nổi bật trong tư duy của Đại hội XIV của Đảng là an ninh văn hóa – tư tưởng, được xác định là “đặc biệt quan trọng”, nhằm tạo sự thống nhất cao về tư tưởng trong toàn Đảng, toàn dân, toàn quân, quyết tâm thực hiện các chủ trương, chiến lược của Đảng. Sự thống nhất này được xây dựng trên cơ sở nhận thức đúng đắn về mục tiêu phát triển đất nước, lợi ích quốc gia – dân tộc và con đường đi lên chủ nghĩa xã hội.

Thống nhất tư tưởng không có nghĩa là đồng nhất mọi suy nghĩ, loại bỏ sự khác biệt hoặc hạn chế tranh luận khoa học. Muốn tạo được sự thống nhất về tư tưởng phải làm tốt công tác tuyên truyền, giáo dục, đối thoại, giải thích và thuyết phục; kịp thời cung cấp thông tin chính thống; chủ động nắm bắt, dự báo và định hướng dư luận xã hội. Nghị quyết số 25-NQ/TW ngày 22/8/2026 của Bộ Chính trị về Chiến lược công tác tư tưởng trong bối cảnh mới đã đánh dấu bước chuyển chiến lược từ quản lý thông tin sang dẫn dắt nhận thức xã hội, củng cố niềm tin của Nhân dân, tạo đồng thuận xã hội và khơi dậy khát vọng phát triển đất nước. Và như vậy, sự thống nhất về nhận thức phải được chuyển hóa thành quyết tâm chính trị và hành động cụ thể, khắc phục tình trạng nhận thức đúng nhưng hành động chưa đủ quyết liệt.

Ba là, xây dựng và phát triển văn hóa, con người Việt Nam trong kỷ nguyên mới.

Đại hội XIV của Đảng tiếp tục khẳng định “phát huy sức mạnh văn hóa, con người thành nguồn lực nội sinh và động lực mạnh mẽ cho sự phát triển”(Đảng Cộng sản Việt Nam, 2026, tr. 82), đặt con người ở vị trí trung tâm, đồng thời là chủ thể, mục tiêu, nguồn lực và động lực của sự phát triển. Vì vậy, bảo đảm an ninh văn hóa, tư tưởng không chỉ là bảo vệ trước các nguy cơ, rủi ro, ngăn chặn các tác động tiêu cực mà còn phải chủ động xây dựng nền tảng văn hóa, tinh thần lành mạnh.

Theo đó, cần tiếp tục xây dựng, hoàn thiện và đưa vào đời sống hệ giá trị quốc gia, hệ giá trị văn hóa, hệ giá trị gia đình và chuẩn mực con người Việt Nam; làm cho những giá trị tốt đẹp trở thành nền tảng điều chỉnh nhận thức, thái độ và hành vi trong xã hội. An ninh văn hóa, tư tưởng chỉ thực sự bền vững khi mỗi con người có bản lĩnh, tri thức, đạo đức và khả năng tự nhận diện, tự bảo vệ trước những tác động tiêu cực.

Bốn là, bảo vệ và phát huy bản sắc văn hóa dân tộc gắn với chủ động hội nhập quốc tế, tiếp thu các giá trị tinh hoa nhân loại.

Bảo vệ bản sắc văn hóa dân tộc là nội dung quan trọng của an ninh văn hóa, tư tưởng. Đó là bảo vệ những giá trị bền vững đã được hình thành trong lịch sử dựng nước và giữ nước như lòng yêu nước, tinh thần đoàn kết, nhân ái, nghĩa tình, cần cù, sáng tạo, ý chí tự lực, tự cường và khát vọng vươn lên…

Bảo vệ bản sắc văn hóa không có nghĩa là khép kín, bảo thủ hoặc từ chối những giá trị từ bên ngoài. Trong điều kiện hội nhập quốc tế sâu rộng, cần chủ động tiếp thu tinh hoa văn hóa nhân loại một cách có chọn lọc; đồng thời nâng cao khả năng nhận diện và ngăn chặn các sản phẩm văn hóa độc hại, phản cảm, lệch chuẩn, cũng như những xu hướng làm suy giảm lòng tự hào dân tộc. Đại hội XIV nhấn mạnh phát triển văn hóa, con người: “Đẩy mạnh chuyển đổi số, xây dựng và quản lý tốt môi trường văn hóa; phát triển và quản lý có hiệu quả thị trường sản phẩm, dịch vụ văn hóa số”(Đảng Cộng sản Việt Nam, 2026, tr. 98).

Năm là xây dựng môi trường văn hóa lành mạnh, kỷ cương, an toàn và nhân văn.

An ninh văn hóa, tư tưởng phải được bảo đảm từ những môi trường trực tiếp hình thành nhân cách con người như gia đình, nhà trường, cơ quan, đơn vị, cộng đồng dân cư và không gian mạng. “Xây dựng văn hóa gia đình, nhà trường và xã hội nhằm bảo vệ, gìn giữ thuần phong mỹ tục, tinh thần tương thân, tương ái, đoàn kết, nghĩa tình, trọng đạo lý, kết hợp giữa truyền thống và hiện đại”(Đảng Cộng sản Việt Nam, 2026, tr. 100). Môi trường văn hóa lành mạnh sẽ tạo ra “trật tự tự thân”, trong đó pháp luật, đạo đức, văn hóa, trách nhiệm công dân và ý thức cộng đồng cùng tham gia vào việc điều chỉnh hành vi con người.

Sáu là, bảo vệ an ninh văn hóa, tư tưởng trên không gian mạng, chủ động đấu tranh phản bác các quan điểm sai trái, thù địch.

Trong kỷ nguyên số, không gian mạng trở thành môi trường quan trọng của đời sống văn hóa, tinh thần, đồng thời là địa bàn trọng điểm của cuộc đấu tranh tư tưởng. Vì vậy, an ninh văn hóa, tư tưởng phải được mở rộng từ không gian xã hội truyền thống sang không gian số.

Đấu tranh phản bác các quan điểm sai trái, thù địch là nội dung trực tiếp của an ninh văn hóa, tư tưởng. Hoạt động này hướng đến việc nhận diện, ngăn chặn và làm thất bại các âm mưu chống phá của các thế lực thù địch. Đấu tranh phải dựa trên cơ sở khoa học, pháp lý và thực tiễn; bảo đảm đúng đối tượng, đúng nội dung, đúng phương pháp. Cần phân biệt rõ quan điểm sai trái, thù địch với những ý kiến góp ý, phản biện xã hội chính đáng; tránh chủ quan, quy chụp hoặc hành chính hóa các hoạt động tư tưởng. Bên cạnh việc phản bác, cần kịp thời cung cấp thông tin chính thống, giải đáp những vấn đề Nhân dân quan tâm và khắc phục những hạn chế trong thực tiễn. Hiệu quả thực hiện đường lối, chính sách và đời sống thực tế của Nhân dân là cơ sở thuyết phục nhất để đấu tranh chống lại thông tin xuyên tạc.

Bảy là, phát huy sức mạnh tổng hợp trong bảo đảm an ninh văn hóa, tư tưởng, gắn với kiến tạo phát triển.

Bảo đảm an ninh văn hóa, tư tưởng là trách nhiệm của cả hệ thống chính trị và toàn xã hội dưới sự lãnh đạo của Đảng, quản lý của Nhà nước; trong đó, lực lượng Công an nhân dân giữ vai trò nòng cốt trong bảo vệ an ninh quốc gia, bảo đảm trật tự, an toàn xã hội. Cần xây dựng thế trận an ninh nhân dân gắn với thế trận quốc phòng toàn dân, thế trận an ninh nhân dân và “thế trận lòng dân” trên lĩnh vực văn hóa, tư tưởng. Mỗi cơ quan, tổ chức, gia đình và cá nhân vừa là đối tượng được bảo vệ, vừa là chủ thể tham gia bảo vệ nền tảng tư tưởng, bản sắc văn hóa và môi trường tinh thần của xã hội. Sức mạnh tổng hợp chỉ có thể hình thành bền vững khi mỗi cá nhân có “sức đề kháng” về tư tưởng và khả năng tự điều chỉnh hành vi. Đây là cơ sở tạo nên thế trận vững chắc từ bên trong xã hội.

“Kiến tạo phát triển” thể hiện sự chuyển biến từ tư duy chủ yếu phòng thủ, ngăn chặn sang tư duy chủ động tạo lập môi trường, điều kiện và động lực cho sự phát triển của đất nước. Theo đó, an ninh văn hóa, tư tưởng không chỉ là bảo vệ những giá trị hiện có mà còn phải tạo ra và phát huy những giá trị mới. Kiến tạo phát triển trên lĩnh vực văn hoá, tư tưởng phải hướng tới bồi dưỡng lòng yêu nước, ý chí tự lực, tự cường, tinh thần đoàn kết, trách nhiệm cộng đồng và khát vọng cống hiến, “khơi dậy mạnh mẽ tinh thần yêu nước, tự chủ, tự tin, tự lực, tự cường, tự hào dân tộc, khát vọng xây dựng đất nước phồn vinh, văn minh, hạnh phúc”(Đảng Cộng sản Việt Nam, 2026, tr. 99).

6. Kết luận

An ninh văn hóa, tư tưởng là bộ phận cốt lõi của an ninh quốc gia, giữ vai trò bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng, gìn giữ bản sắc văn hóa dân tộc, củng cố niềm tin chính trị và sự đồng thuận xã hội. Nhận thức đầy đủ khái niệm, vị trí, vai trò và nội dung của an ninh văn hóa, tư tưởng theo tinh thần Đại hội XIV của Đảng là cơ sở để xác định các nhiệm vụ trọng tâm; qua đó xây dựng môi trường văn hóa lành mạnh, bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng, nâng cao sức đề kháng của nhân dân trước tác động tiêu cực và phát huy sức mạnh tinh thần dân tộc trong sự nghiệp xây dựng, bảo vệ Tổ quốc.

Tài liệu tham khảo:
Ban Chấp hành Trung ương Đảng (2026). Quy định số 19-QĐ/TW ngày 08/4/2026 về công tác chính trị, tư tưởng trong Đảng.
Bộ Chính trị (2026). Nghị quyết số 25-NQ/TW ngày 22/8/2026 về Chiến lược công tác tư tưởng trong bối cảnh mới.
Đảng Cộng sản Việt Nam (2026). Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV (Tập I). Nxb Chính trị quốc gia Sự thật.
Hoàng Phê (Chủ biên) (2003). Từ điển tiếng Việt. Nxb Đà Nẵng.
Lương Tam Quang (07/02/2026). Nhận thức, tư duy mới về an ninh trong Nghị quyết Đại hội XIV của Đảng. Cổng thông tin điện tử Bộ Công an. https://bocongan.gov.vn/bai-viet/nhan-thuc-tu-duy-moi-ve-an-ninh-trong-nghi-quyet-dai-hoi-xiv-cua-dang-1770459329