Phát huy trách nhiệm công dân của thanh niên Việt Nam trong bối cảnh chuyển đổi số

Promoting civic responsibility among Vietnamese youth in the context of digital transformation

TS. Nguyễn Thị Ngọc Lan
Học viện Thanh Thiếu niên Việt Nam
Email: Ngoclantcns1982@gmail.com

(Quanlynhanuoc.vn) – Chuyển đổi số đang làm thay đổi sâu sắc phương thức phát triển kinh tế – xã hội và đặt ra những yêu cầu mới đối với các chủ thể trong đời sống xã hội. Trong quá trình đó, thanh niên là lực lượng có nhiều ưu thế về khả năng tiếp cận công nghệ, đổi mới sáng tạo và lan tỏa tri thức, kỹ năng số trong cộng đồng. Trên cơ sở làm rõ những ưu thế của thanh niên Việt Nam trong bối cảnh chuyển đổi số, bài viết phân tích các yêu cầu và đề xuất giải pháp phát huy trách nhiệm công dân của thanh niên, góp phần nâng cao hiệu quả tham gia của lực lượng trẻ vào chuyển đổi số và phát triển đất nước.

Từ khóa: Trách nhiệm công dân; thanh niên Việt Nam; năng lực số; chuyển đổi số; môi trường số.

Abstract: Digital transformation is profoundly changing patterns of socio-economic development and placing new demands on various actors in social life. In this process, young people possess significant advantages in accessing technology, fostering innovation, and disseminating digital knowledge and skills within the community. Building on an examination of the advantages of Vietnamese youth in the context of digital transformation, this article analyzes the requirements and proposes solutions to foster civic responsibility among young people, thereby enhancing their effective engagement in digital transformation and national development.

Keywords: Civic responsibility; Vietnamese youth; digital competence; digital transformation; digital environment.

1. Đặt vấn đề

Cuộc cách mạng công nghiệp 4.0 và quá trình chuyển đổi số quốc gia đang diễn ra mạnh mẽ, tác động sâu rộng đến toàn bộ đời sống kinh tế – xã hội. Đại hội XIV của Đảng xác định “khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số là động lực trung tâm” (Đảng Cộng sản Việt Nam, 2026, tr. 23). Trong bối cảnh đó, thanh niên Việt Nam là lực lượng có khả năng nhanh chóng tiếp cận công nghệ, đổi mới sáng tạo và tham gia ngày càng sâu rộng vào đời sống kinh tế – xã hội trên nền tảng số. Tuy nhiên, sự phát triển của môi trường số cũng đặt ra những vấn đề về thông tin sai lệch, tin giả, an toàn thông tin và các hành vi lệch chuẩn trong giao tiếp, ứng xử trên không gian mạng. Điều này đòi hỏi thanh niên không chỉ nâng cao năng lực số mà còn củng cố bản lĩnh chính trị, ý thức pháp luật, đạo đức và trách nhiệm xã hội trong môi trường số. Vì vậy, phát huy trách nhiệm công dân của thanh niên trong bối cảnh chuyển đổi số có ý nghĩa quan trọng đối với việc hình thành thế hệ trẻ có năng lực, bản lĩnh và trách nhiệm, qua đó góp phần xây dựng nền kinh tế số, xã hội số và bảo vệ Tổ quốc trong kỷ nguyên mới.

2. Những ưu thế của thanh niên Việt Nam trong bối cảnh chuyển đổi số

Ở Việt Nam, chuyển đổi số không đơn thuần là quá trình công nghệ hóa hay ứng dụng công nghệ thông tin, mà là một cuộc cách mạng sâu sắc, toàn diện làm thay đổi căn bản phương thức quản trị quốc gia, mô hình sản xuất – kinh doanh và tổ chức đời sống xã hội. Đảng và Nhà nước đã khẳng định quyết tâm chính trị mạnh mẽ thông qua hàng loạt chủ trương, chính sách mang tính đột phá chiến lược. Đảng nhấn mạnh trong Nghị quyết số 57-NQ/TW ngày 22/12/2024: “Phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số đang là yếu tố quyết định phát triển của các quốc gia; là điều kiện tiên quyết, thời cơ tốt nhất để nước ta phát triển giàu mạnh, hùng cường trong kỷ nguyên mới – kỷ nguyên vươn mình của dân tộc” (Ban Chấp hành Trung ương Đảng, 2024). Sự triển khai đồng bộ ba trụ cột gồm Chính phủ số, Kinh tế số và Xã hội số đã thúc đẩy sự hình thành môi trường số hiện đại, trong đó hệ thống hạ tầng dữ liệu quốc gia, như: định danh điện tử Việt Nam (VNeID) và cơ sở dữ liệu dân cư trở thành nền tảng cho các hoạt động tương tác. Môi trường này vừa đòi hỏi, vừa tạo điều kiện hình thành thế hệ “công dân số” với những phương thức tham gia xã hội mới, từ giao dịch hành chính công trực tuyến, thương mại điện tử, thanh toán không dùng tiền mặt cho đến thảo luận và phản biện xã hội trên không gian mạng.

Trong môi trường số ngày càng mở rộng, thanh niên là lực lượng có khả năng nhanh chóng tiếp cận, thích ứng và tham gia vào quá trình chuyển đổi số. Năm 2024, thanh niên trong độ tuổi 16 – 30 có 20.041.000 người, chiếm 19,8% tổng dân số cả nước (Trang Thông tin điện tử Trung ương Đoàn Thanh niên Cộng sản Hồ Chí Minh, 01/4/2025). Đây là lực lượng có ưu thế về sức khỏe, khả năng tiếp cận tri thức, công nghệ và những phương thức học tập, lao động, giao tiếp mới, đồng thời có nhu cầu và khả năng tham gia ngày càng sâu rộng vào đời sống xã hội trên nền tảng số. Việc phát huy những ưu thế đó được đặt trong một khung pháp lý ngày càng hoàn thiện, trong đó Luật Thanh niên năm 2020 xác định rõ quyền, nghĩa vụ và trách nhiệm của thanh niên, đồng thời quy định trách nhiệm của Nhà nước, gia đình, nhà trường và các tổ chức trong việc phát triển, phát huy vai trò của thanh niên. Luật cũng khẳng định vị thế pháp lý của thanh niên với tư cách là “lực lượng xã hội to lớn, xung kích, sáng tạo, đi đầu trong công cuộc đổi mới, xây dựng và bảo vệ Tổ quốc Việt Nam xã hội chủ nghĩa; có vai trò quan trọng trong sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước, hội nhập quốc tế và xây dựng chủ nghĩa xã hội” (Quốc hội, 2020). Bên cạnh đó, Chiến lược phát triển thanh niên Việt Nam giai đoạn 2021 – 2030 trong Quyết định số 1331/QĐ-TTg ngày 24/7/2021 tiếp tục cụ thể hóa các mục tiêu về đào tạo nguồn nhân lực trẻ chất lượng cao, phát triển kỹ năng số, tạo điều kiện cho thanh niên làm chủ khoa học – công nghệ và đóng góp vào sự phát triển bền vững của đất nước (Thủ tướng Chính phủ, 2021). Theo đó, có thể nhận diện một số ưu thế nổi bật của thanh niên Việt Nam trong bối cảnh chuyển đổi số hiện nay như sau:

Một là, thanh niên Việt Nam có lợi thế về năng lực công nghệ và khả năng thích ứng cao với môi trường số. Được rèn luyện trong môi trường giáo dục, đào tạo ngày càng gắn với khoa học, công nghệ và hội nhập quốc tế, thanh niên có khả năng tiếp cận sớm các công nghệ mới, như: trí tuệ nhân tạo (AI), dữ liệu lớn (Big Data), điện toán đám mây (Cloud) và chuỗi khối (Blockchain). Cùng với đó, khả năng tự học, tìm kiếm và khai thác nguồn tri thức trên internet giúp thanh niên chủ động bổ sung kiến thức, kỹ năng và thích ứng với sự thay đổi nhanh chóng của công nghệ. Theo một khảo sát đối với 7.353 học sinh Việt Nam, 95,9% học sinh được khảo sát cho biết thường sử dụng chatbot AI cho các mục đích học tập. Đây là mức cao nhất trong 83 quốc gia, nền kinh tế được khảo sát (Ngọc Long, 10/9/2026). Những lợi thế về công nghệ và khả năng thích ứng này tạo nền tảng để thanh niên chủ động làm chủ công nghệ, nâng cao năng lực học tập, lao động và phát huy vai trò, trách nhiệm trong quá trình chuyển đổi số của đất nước.

Hai là, thanh niên Việt Nam có tư duy đổi mới, năng động và khả năng sáng tạo. Tinh thần cởi mở, ham học hỏi và sẵn sàng thử nghiệm tạo điều kiện để thanh niên phát huy năng lực sáng tạo trong môi trường kinh tế số. Điều này được thể hiện qua sự tham gia ngày càng tích cực của người trẻ vào hoạt động khởi nghiệp đổi mới sáng tạo, phát triển các mô hình kinh doanh, sản phẩm và dịch vụ dựa trên công nghệ số, qua đó tạo ra những giá trị mới cho xã hội. Một ví dụ rõ nét là tại Lễ trao giải Tuổi Trẻ Startup Award 2025, 10 dự án khởi nghiệp nổi bật đã được lựa chọn và trao giải, trong đó có những dự án phát triển các sản phẩm, dịch vụ dựa trên công nghệ và trí tuệ nhân tạo. Sau 6 mùa tổ chức, giải thưởng đã thu hút hơn 1.000 dự án khởi nghiệp tham gia với hàng trăm startup được vinh danh (Hương Mỹ, 16/11/2025).

Ba là, thanh niên Việt Nam có khả năng lan tỏa tri thức số và phát huy tinh thần xung kích trong chuyển đổi số tại cơ sở. Thanh niên không chỉ sử dụng công nghệ cho nhu cầu cá nhân mà còn có khả năng chia sẻ kiến thức, kỹ năng số với gia đình, người thân và cộng đồng. Nhiều thanh niên đã tham gia tích cực phong trào “Bình dân học vụ số”, là thành viên của các Tổ công nghệ số cộng đồng, góp phần cùng hệ thống chính trị ở địa phương phổ cập tri thức cơ bản về chuyển đổi số, kỹ năng số cho người dân; hướng tới mục tiêu mọi người dân đều được trang bị kiến thức, kỹ năng số cần thiết để áp dụng trong cuộc sống hằng ngày, nắm bắt, tận dụng, khai thác, thụ hưởng những thành quả của khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số (Ban Chỉ đạo Trung ương về phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số, 2025). Đáng chú ý, tại thành phố Đồng Nai hiện đang duy trì 384 tổ công nghệ số cộng đồng với hơn 4.000 đoàn viên tham gia, trực tiếp hỗ trợ người dân đăng ký dịch vụ công, cài đặt định danh điện tử và sử dụng các nền tảng số (Lê Thị Hạnh Quyên, 25/4/2026). Qua đó, thanh niên vừa là lực lượng sử dụng công nghệ, vừa là lực lượng trực tiếp lan tỏa và thúc đẩy chuyển đổi số trong cộng đồng.

3. Yêu cầu phát huy trách nhiệm công dân của thanh niên Việt Nam trong bối cảnh chuyển đổi số

Trách nhiệm công dân của thanh niên Việt Nam là sự tự giác nhận thức và thực hiện đầy đủ quyền, nghĩa vụ của người trẻ đối với Tổ quốc và xã hội. Trong bối cảnh chuyển đổi số, trách nhiệm công dân của thanh niên càng được mở rộng, gắn với việc làm chủ công nghệ, sử dụng không gian số có trách nhiệm, tham gia các hoạt động xã hội và phát huy năng lực sáng tạo để tạo ra những giá trị tích cực cho cộng đồng, cả trong đời sống thực và trên không gian mạng.

Trong lịch sử tư tưởng nhân loại, các nhà kinh điển của chủ nghĩa Mác – Lênin luôn đánh giá thanh niên là cội nguồn sức sống của dân tộc, là nguồn sinh lực chiến đấu của cách mạng và là lực lượng quyết định tương lai của xã hội. V.I. Lênin từng khẳng định: “nhiệm vụ thật sự xây dựng xã hội cộng sản chủ nghĩa, chính là của thanh niên” (V.I. Lênin, 1977, tr.354). Kế thừa và phát triển sáng tạo quan điểm đó, Chủ tịch Hồ Chí Minh luôn đặt niềm tin sâu sắc vào thế hệ trẻ, coi thanh niên là lực lượng kế tục sự nghiệp cách mạng, là rường cột của nước nhà. Trong Di chúc, Người căn dặn: “Đoàn viên và thanh niên ta nói chung là tốt, mọi việc đều hăng hái xung phong, không ngại khó khăn, có chí tiến thủ. Đảng cần phải chăm lo giáo dục đạo đức cách mạng cho họ, đào tạo họ thành những người thừa kế xây dựng xã hội chủ nghĩa vừa hồng vừa chuyên” (Hồ Chí Minh, 2011, tr.612).

Đảng Cộng sản Việt Nam qua các kỳ Đại hội đều khẳng định thanh niên là lực lượng xung kích trong sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa và hội nhập quốc tế. Văn kiện Đại hội Đảng khóa XIV tiếp tục đề ra nhiệm vụ: “Tăng cường giáo dục chính trị, lý tưởng cách mạng, đạo đức, lối sống văn hoá, nâng cao tinh thần “tự chủ, tự tin, tự lực, tự cường, tự hào dân tộc”, nuôi dưỡng hoài bão, khát vọng xây dựng đất nước phồn vinh, hạnh phúc; nêu cao tinh thần, trách nhiệm của thanh niên đối với đất nước, với xã hội” (Đảng Cộng sản Việt Nam, 2026, tr.392). Trong bài viết gần đây, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm nhắn nhủ thế hệ trẻ Việt Nam hôm nay “tiếp tục phát huy truyền thống vẻ vang, hun đúc khát vọng cống hiến, làm giàu trí tuệ, rèn luyện bản lĩnh, bồi dưỡng đạo đức, nâng cao năng lực đổi mới sáng tạo, làm chủ khoa học – công nghệ và chuyển đổi số, dũng cảm bước vào những lĩnh vực mới, việc khó, việc chưa có tiền lệ” (VOV, 24/3/2026).

Từ những định hướng trên, yêu cầu phát huy trách nhiệm công dân của thanh niên Việt Nam trong bối cảnh chuyển đổi số được thể hiện qua những nội dung sau:

Một là, yêu cầu nâng cao bản lĩnh chính trị và lập trường tư tưởng vững vàng trên không gian mạng. Không gian mạng tạo điều kiện để thanh niên tiếp cận nhanh chóng với nguồn thông tin đa dạng, nhưng đồng thời cũng đặt ra những thách thức về tin giả, thông tin sai lệch, nội dung độc hại và các quan điểm trái chiều. Do đó, mỗi thanh niên cần rèn luyện một lập trường chính trị vững vàng, khả năng phân tích và kiểm chứng thông tin, nhận diện những nội dung sai lệch, xuyên tạc; đồng thời chủ động lựa chọn, chia sẻ và lan tỏa những thông tin có giá trị, phù hợp với lợi ích của cá nhân, cộng đồng và xã hội. Cùng với đó, việc củng cố thế giới quan, phương pháp luận của chủ nghĩa Mác – Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh và nâng cao ý thức trách nhiệm khi tham gia không gian mạng là cơ sở để thanh niên sử dụng môi trường số một cách tỉnh táo, có trách nhiệm và phù hợp với chuẩn mực đạo đức, trách nhiệm xã hội.

Hai là, yêu cầu thực hiện pháp luật và thực hành văn hóa ứng xử trên môi trường số. Trong bối cảnh chuyển đổi số, trách nhiệm công dân của thanh niên không chỉ thể hiện ở việc thực hiện các quyền, nghĩa vụ theo quy định của pháp luật mà còn được thể hiện qua cách ứng xử, giao tiếp và tham gia các hoạt động trên không gian mạng. Cố Tổng Bí thư Nguyễn Phú Trọng từng nhấn mạnh yêu cầu “xây dựng môi trường văn hóa số phù hợp với nền kinh tế số, xã hội số và công dân số” (Nguyễn Phú Trọng, 2022, tr. 172). Quan điểm này cho thấy xây dựng môi trường số lành mạnh không chỉ phụ thuộc vào hệ thống pháp luật và công nghệ mà còn gắn với ý thức, hành vi và trách nhiệm của mỗi công dân. Đối với thanh niên, yêu cầu đó đặt ra việc thực hiện các quy định pháp luật về an ninh mạng, an toàn thông tin, bảo vệ dữ liệu cá nhân và các quy định có liên quan trong quá trình sử dụng công nghệ, mạng xã hội và các dịch vụ số. Đồng thời, thanh niên cần hình thành cách ứng xử văn minh, tôn trọng danh dự, nhân phẩm, quyền và lợi ích hợp pháp của người khác; có trách nhiệm với nội dung đăng tải, chia sẻ và tương tác trên môi trường số, không phát tán thông tin sai sự thật hoặc nội dung vi phạm pháp luật. Qua đó, thực hiện pháp luật và văn hóa ứng xử trở thành những biểu hiện cụ thể về trách nhiệm công dân của thanh niên trong môi trường số.

Ba là, yêu cầu chủ động học tập, nâng cao năng lực số và khả năng thích ứng với môi trường số. Trong bối cảnh công nghệ phát triển nhanh, thanh niên cần chủ động học tập, cập nhật tri thức và nâng cao năng lực số để thích ứng với những thay đổi trong học tập, lao động và đời sống. Năng lực số không chỉ là khả năng sử dụng công nghệ mà còn bao gồm khả năng khai thác, đánh giá thông tin, sử dụng công nghệ an toàn và vận dụng hiệu quả các công cụ số. Thanh niên cần hình thành tinh thần học tập suốt đời, từng bước làm chủ những công nghệ mới như trí tuệ nhân tạo, phân tích dữ liệu, đồng thời nâng cao khả năng thích ứng văn hóa, biết khai thác môi trường số để gìn giữ và phát huy các giá trị văn hóa truyền thống. Đối với thanh niên vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi, hải đảo, năng lực số còn góp phần thu hẹp khoảng cách số, mở rộng cơ hội tiếp cận tri thức, việc làm và các dịch vụ số.

Bốn là, yêu cầu chủ động cống hiến, tham gia phát triển kinh tế số và xây dựng cộng đồng. Trách nhiệm công dân trong bối cảnh chuyển đổi số đòi hỏi thanh niên không chỉ sử dụng và thụ hưởng các thành quả công nghệ mà còn chủ động tạo ra những giá trị tích cực cho xã hội. Thanh niên cần phát huy kiến thức, kỹ năng để tham gia khởi nghiệp, đổi mới sáng tạo, ứng dụng công nghệ vào sản xuất, kinh doanh và phát triển kinh tế địa phương. Đồng thời, thanh niên cần tích cực tham gia các hoạt động tình nguyện, từ thiện, an sinh xã hội và các hỗ trợ cộng đồng trên nền tảng số, nhất là hỗ trợ người dân tiếp cận dịch vụ công, sử dụng các tiện ích số và tham gia chuyển đổi số tại cơ sở. Qua đó, tinh thần cống hiến của thanh niên được thể hiện cả trong đời sống thực và trên môi trường số, góp phần tạo ra những giá trị thiết thực cho cộng đồng và xã hội.

4. Giải pháp phát huy trách nhiệm công dân của thanh niên Việt Nam

Để phát huy trách nhiệm công dân của thanh niên Việt Nam đáp ứng yêu cầu phát triển bứt phá của đất nước, trong thời gian tới, cần triển khai hệ thống giải pháp toàn diện, đồng bộ với sự vào cuộc của cả hệ thống chính trị, gia đình, nhà trường và bản thân thanh niên.

Thứ nhất, tăng cường sự lãnh đạo của Đảng đối với công tác thanh niên trong bối cảnh chuyển đổi số. Các cấp ủy Đảng tiếp tục nâng cao nhận thức về vị trí, vai trò của thanh niên trong phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số, coi đây là một nội dung quan trọng trong công tác thanh niên hiện nay. Trên cơ sở đó, tiếp tục cụ thể hóa chủ trương, đường lối của Đảng thành các chương trình, nhiệm vụ phù hợp với từng nhóm thanh niên và từng địa bàn; tạo điều kiện để thanh niên tham gia các nhiệm vụ, công trình, phần việc gắn với ứng dụng khoa học, công nghệ và chuyển đổi số. Đồng thời, phát huy vai trò nêu gương của cán bộ, đảng viên trẻ trong học tập, ứng dụng công nghệ và thực hiện nhiệm vụ chuyên môn, qua đó, tạo môi trường để thanh niên rèn luyện, cống hiến và phát huy trách nhiệm công dân.

Đổi mới nội dung, phương thức giáo dục lý tưởng cách mạng và tư tưởng chính trị cho thanh niên trên môi trường số. Công tác giáo dục thanh niên cần được đổi mới cả về nội dung và phương thức, phù hợp với đặc điểm tiếp nhận thông tin của thế hệ trẻ trong môi trường số. Đẩy mạnh sử dụng nền tảng số, mạng xã hội và các sản phẩm truyền thông đa phương tiện để truyền tải chủ trương, đường lối của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước, tư tưởng Hồ Chí Minh và các giá trị đạo đức, văn hóa đến thanh niên. Nội dung giáo dục cần gắn với những vấn đề thực tiễn mà thanh niên quan tâm, đồng thời chú trọng nâng cao khả năng nhận diện, phân tích và xử lý thông tin, góp phần hình thành bản lĩnh chính trị và trách nhiệm xã hội của thanh niên trong môi trường số.

Thứ hai, hoàn thiện thể chế, chính sách tạo điều kiện để thanh niên tham gia chuyển đổi số và đổi mới sáng tạo. Nhà nước tiếp tục cụ thể hóa các quy định của Luật Thanh niên năm 2020 và các chủ trương về khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số thành những chính sách phù hợp với nhu cầu và đặc điểm của thanh niên. Trọng tâm là hoàn thiện cơ chế hỗ trợ thanh niên học tập, nghiên cứu khoa học, khởi nghiệp, đổi mới sáng tạo và ứng dụng công nghệ vào sản xuất, kinh doanh; mở rộng khả năng tiếp cận nguồn vốn, tư vấn, đào tạo và các dịch vụ hỗ trợ khởi nghiệp. Đồng thời, nghiên cứu hoàn thiện các cơ chế thử nghiệm chính sách đối với những mô hình, sản phẩm và dịch vụ số mới, tạo môi trường thuận lợi để thanh niên phát huy năng lực sáng tạo và tham gia vào nền kinh tế số.

Nhà nước tiếp tục đầu tư, hoàn thiện hạ tầng số, nhất là tại vùng sâu, vùng xa, vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi, hải đảo nhằm tạo điều kiện để thanh niên ở các địa bàn khác nhau có cơ hội tiếp cận bình đẳng với tri thức, công nghệ và các dịch vụ số. Cùng với phát triển hạ tầng, cần tăng cường bảo đảm an ninh mạng, an toàn thông tin, bảo vệ dữ liệu cá nhân và phòng ngừa các hành vi vi phạm pháp luật trên không gian mạng. Đây là điều kiện quan trọng để thanh niên học tập, lao động, sáng tạo và tham gia các hoạt động xã hội trong môi trường số một cách an toàn và có trách nhiệm.

Thứ ba, tăng cường vai trò của các tổ chức trong tập hợp, giáo dục và phát huy trách nhiệm công dân của thanh niên. Các tổ chức, trong phạm vi chức năng, nhiệm vụ của mình, cần tăng cường phối hợp tuyên truyền, giáo dục, vận động và tập hợp thanh niên; tạo môi trường để thanh niên rèn luyện, phát huy năng lực, tham gia các hoạt động xã hội và thực hiện trách nhiệm công dân. Trong đó, Đoàn Thanh niên Cộng sản Hồ Chí Minh, Hội Liên hiệp Thanh niên Việt Nam và Hội Sinh viên Việt Nam giữ vai trò quan trọng trong tổ chức, triển khai các phong trào, chương trình gắn với thanh niên và chuyển đổi số.

Các tổ chức Đoàn – Hội cần đẩy mạnh ứng dụng công nghệ số trong công tác quản lý, tuyên truyền, giáo dục, tập hợp và kết nối đoàn viên, hội viên; đồng thời phát triển các hình thức hoạt động trực tuyến phù hợp với đặc điểm của từng nhóm thanh niên. Chuyển đổi số cần trở thành một phương thức hỗ trợ đổi mới hoạt động của tổ chức, chứ không chỉ là việc đưa một số hoạt động truyền thống lên môi trường mạng. Qua đó, nâng cao khả năng tiếp cận, kết nối và hỗ trợ thanh niên, nhất là thanh niên ở địa bàn khó khăn, thanh niên học tập, lao động ngoài khu vực tập trung và thanh niên Việt Nam ở nước ngoài.

Bên cạnh đó, nâng cao chất lượng các phong trào hành động của thanh niên gắn với chuyển đổi số và phục vụ cộng đồng. Các cấp bộ Đoàn, Hội cần tiếp tục phát huy những mô hình đã được triển khai như “Bình dân học vụ số”, “Tổ công nghệ số cộng đồng”, các đội hình hỗ trợ chuyển đổi số và các hoạt động ứng dụng công nghệ trong sản xuất, kinh doanh. Cùng với việc hỗ trợ thanh niên nâng cao năng lực số, cần tạo điều kiện để thanh niên trực tiếp tham gia phổ cập kỹ năng số, hỗ trợ người dân sử dụng dịch vụ công trực tuyến, tiếp cận các tiện ích số và ứng dụng công nghệ trong đời sống. Qua đó, các phong trào của thanh niên không chỉ góp phần nâng cao năng lực số mà còn tạo điều kiện để thanh niên chuyển hóa tri thức, kỹ năng và tinh thần xung kích thành những đóng góp cụ thể cho cộng đồng.

Thứ tư, đổi mới giáo dục, hình thành năng lực số và trách nhiệm công dân cho thanh niên. Nhà trường cần chú trọng trang bị cho thanh niên năng lực số, tư duy phản biện, khả năng đánh giá và xử lý thông tin, kỹ năng bảo đảm an toàn trên môi trường số và ý thức trách nhiệm trong sử dụng công nghệ. Đồng thời, nâng cao chất lượng dạy và học các môn giáo dục công dân, giáo dục kinh tế và pháp luật, lý luận chính trị theo hướng thiết thực, gắn lý luận với thực tiễn và những vấn đề đặt ra trong môi trường số, qua đó hình thành bản lĩnh chính trị, ý thức pháp luật, đạo đức và trách nhiệm xã hội cho thanh niên. Tăng cường các hoạt động học tập, nghiên cứu, trải nghiệm và liên kết với doanh nghiệp, tổ chức khoa học, công nghệ để thanh niên có điều kiện vận dụng kiến thức, phát triển năng lực và tham gia giải quyết các vấn đề của cộng đồng.

Đồng thời, phát huy vai trò của gia đình trong định hướng và đồng hành cùng thanh niên trong môi trường số. Gia đình cần quan tâm định hướng thanh niên sử dụng công nghệ và mạng xã hội một cách lành mạnh, có trách nhiệm; quan tâm, hỗ trợ thanh niên hình thành khả năng cân bằng giữa đời sống thực và môi trường số. Cha mẹ và các thành viên trong gia đình cũng cần nâng cao hiểu biết về công nghệ và kỹ năng số để có thể đồng hành, trao đổi và định hướng phù hợp với thanh niên. Việc duy trì nền tảng giáo dục gia đình, các giá trị đạo đức, lối sống và ý thức trách nhiệm với cộng đồng có ý nghĩa quan trọng trong việc định hướng cách thanh niên sử dụng công nghệ và tham gia đời sống xã hội.

Thứ năm, phát huy tính tự giác trong học tập, tự rèn luyện và nâng cao năng lực số. Thanh niên là chủ thể trực tiếp của quá trình hình thành và phát huy trách nhiệm công dân trong môi trường số. Vì vậy, mỗi thanh niên cần chủ động học tập suốt đời, nâng cao trình độ chuyên môn, cập nhật tri thức và rèn luyện các kỹ năng thích ứng với sự phát triển nhanh chóng của khoa học, công nghệ. Cùng với khả năng sử dụng công nghệ, thanh niên cần nâng cao năng lực tìm kiếm, đánh giá và xử lý thông tin, sử dụng công nghệ an toàn, hiệu quả và có trách nhiệm. Qua đó, tạo nền tảng để thanh niên phát huy khả năng sáng tạo, thích ứng với thị trường lao động và tham gia giải quyết các vấn đề của cộng đồng, xã hội.

Để chủ động chuyển hóa năng lực số thành những hành động và đóng góp cụ thể cho xã hội. Thanh niên cần tích cực tham gia nghiên cứu khoa học, đổi mới sáng tạo, khởi nghiệp và ứng dụng công nghệ trong học tập, lao động, sản xuất cũng như trong hoạt động tình nguyện, an sinh xã hội, phục vụ cộng đồng. Đồng thời, phát huy môi trường số để kết nối, triển khai các sáng kiến và dự án vì cộng đồng, qua đó chuyển hóa năng lực số thành những đóng góp thiết thực cho xã hội. Mỗi thanh niên cần thực hiện phương châm: “Bản lĩnh tự cường – Tiên phong sáng tạo – Khát vọng cống hiến – Làm chủ tương lai” (VOV, 24/3/2026).

5. Kết luận

Chuyển đổi số tạo động lực mới cho Việt Nam phát huy tiềm năng, thúc đẩy phát triển và hiện thực hóa khát vọng xây dựng đất nước giàu mạnh, dân chủ, công bằng, văn minh. Trong quá trình đó, thanh niên là lực lượng có nhiều ưu thế về tiếp cận công nghệ, đổi mới sáng tạo và tham gia giải quyết các vấn đề của xã hội. Phát huy trách nhiệm công dân của thanh niên trong bối cảnh chuyển đổi số không chỉ gắn với năng lực số và khả năng làm chủ công nghệ, mà còn đòi hỏi bản lĩnh chính trị, đạo đức, ý thức pháp luật, văn hóa ứng xử và tinh thần trách nhiệm với cộng đồng. Đây là nhiệm vụ có tính chiến lược, cần sự phối hợp giữa Đảng, Nhà nước, các tổ chức, gia đình, nhà trường và sự chủ động, tự giác của chính thanh niên. Qua đó, thanh niên có thể chuyển hóa tri thức, năng lực số và tinh thần cống hiến thành những hành động, đóng góp thiết thực, góp phần vào sự phát triển nhanh và bền vững của đất nước trong kỷ nguyên số./.

Tài liệu tham khảo:
Ban Chấp hành Trung ương Đảng (2024). Nghị quyết số 57-NQ/TW ngày 22/12/2024 về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia.
Ban Chỉ đạo Trung ương về phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số (2025). Kế hoạch số 01-KH/BCĐTW ngày 21/3/2025 về triển khai Phong trào “Bình dân học vụ số”.
Đảng Cộng sản Việt Nam (2026). Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV (Tập I). Nxb Chính trị quốc gia Sự thật.
Hồ Chí Minh (2011). Toàn tập (Tập 15). Nxb Chính trị quốc gia.
Hương Mỹ (16/11/2025). Vinh danh các gương mặt khởi nghiệp xuất sắc tại giải Tuổi Trẻ Startup Award 2025. Báo điện tử Nhân dân. https://nhandan.vn/vinh-danh-cac-guong-mat-khoi-nghiep-xuat-sac-tai-giai-tuoi-tre-startup-award-2025-post923407.html
Lê Thị Hạnh Quyên (25/4/2026). Khoảng trống của chuyển đổi số đang được thanh niên lấp dần.VietnamPlus. https://www.vietnamplus.vn/khoang-trong-cua-chuyen-doi-so-dang-duoc-thanh-nien-lap-dan-post1106966.vnp
Ngọc Long (10/9/2026). Gần 96% học sinh Việt Nam dùng AI, tỷ lệ cao nhất thế giới.Báo điện tử Thanh niên. https://thanhnien.vn/gan-96-hoc-sinh-viet-dung-ai-ty-le-cao-nhat-the-gioi-185260910183700006.htm
Nguyễn Phú Trọng (2022). Một số vấn đề lý luận và thực tiễn về chủ nghĩa xã hội và con đường đi lên chủ nghĩa xã hội ở Việt Nam. Nxb Chính trị quốc gia Sự thật.
Quốc hội (2020). Luật Thanh niên năm 2020.
Thủ tướng Chính phủ (2021). Quyết định số 1331/QĐ-TTg ngày 24/7/2021 ban hành Chiến lược phát triển thanh niên Việt Nam giai đoạn 2021 – 2030.
Trang Thông tin điện tử Trung ương Đoàn Thanh niên Cộng sản Hồ Chí Minh (01/4/2025). Đoàn Giám sát của Ủy ban Thường vụ Quốc hội làm việc với Trung ương Đoàn TNCS Hồ Chí Minh.   https://doanthanhnien.vn/chi-tiet/doan-giam-sat-cua-uy-ban-thuong-vu-quoc-hoi-lam-viec-voi-trung-uong-doan-tncs-ho-chi-minh-53225
V.I. Lênin (1977). Toàn tập (Tập 41). Nxb Tiến bộ, Mát-xcơ-va.
VOV (24/3/2026). Bài viết của Tổng Bí thư Tô Lâm: Thanh niên với tương lai đất nước. https://vov.vn/chinh-tri/bai-viet-cua-tong-bi-thu-to-lam-thanh-nien-voi-tuong-lai-dat-nuoc-post1278117.vov