Ngành thép Việt Nam trước áp lực tái cấu trúc: Từ phục hồi sản xuất đến nâng cao năng lực cạnh tranh

Vietnam’s industry under restructuring pressures: From production recovery to enhanced competitiveness

Hà Đức Tuấn Anh
Ủy ban Kiểm tra Thành ủy Hà Nội
Email: Haductuananh@gmail.com
Lê Hoài Nam
Tập đoàn Công nghiệp Viễn thông Quân đội Viettel
Email: Lehoainamhanoi@yahoo.com
Mai Tiến Dũng
Công ty Cổ phần Sở Giao dịch Hàng hóa Việt Nam
Email: Dungtmai.work@gmail.com

(Quanlynhanuoc.vn) – Ngành thép Việt Nam đang đứng trước một bước ngoặt quan trọng: quy mô sản xuất tiếp tục mở rộng, song khả năng duy trì tăng trưởng ngày càng phụ thuộc vào chất lượng sản phẩm, hiệu quả sử dụng vốn và năng lực đáp ứng các tiêu chuẩn thương mại, môi trường. Ở góc độ quốc tế, tình trạng dư thừa công suất, cạnh tranh xuất khẩu và các biện pháp phòng vệ thương mại đang định hình lại môi trường kinh doanh của ngành thép. Đồng thời, các yêu cầu về giảm phát thải và truy xuất nguồn gốc ngày càng tác động trực tiếp đến khả năng tiếp cận thị trường. Trong bối cảnh đó, bài viết phân tích quá trình phục hồi của ngành thép Việt Nam trên cơ sở kết hợp số liệu công khai giai đoạn 2024–2026 với một bộ dữ liệu thị trường được tiếp nhận theo điều kiện bảo mật. Bài viết làm rõ con đường chuyển dịch từ tăng trưởng dựa trên sản lượng sang cạnh tranh dựa trên chất lượng, chuyên môn hóa và liên kết chuỗi giá trị.

Từ khóa: Ngành thép Việt Nam; thép dây; năng lực cạnh tranh; chuỗi giá trị; giá trị gia tăng; chuyển đổi xanh.

Abstract: Vietnam’s steel industry is at a significant turning point: production capacity continues to expand, yet sustaining growth increasingly depends on product quality, capital-use efficiency, and the ability to meet trade and environmental standards. From an international perspective, excess production capacity, export competition, and trade defence measures are reshaping the steel industry’s business environment. At the same time, requirements for emissions reduction and traceability are having an increasingly direct impact on market access. Against this backdrop, the article examines the recovery of Vietnam’s steel industry by combining publicly available data for the 2024–2026 period with a market dataset obtained under confidentiality conditions. The article clarifies the pathway from production-driven growth towards competition based on quality, specialization, and value chain linkages.

Keywords: Vietnam’s steel industry; steel wire; competitiveness; value chain; value added; green transition.

1. Phục hồi sản xuất: tăng trưởng về quy mô nhưng chưa đồng nghĩa với nâng cấp năng lực cạnh tranh

Thép là đầu vào thiết yếu của các ngành xây dựng, hạ tầng, cơ khí chế tạo, năng lượng và nhiều ngành công nghiệp khác. Vì vậy, diễn biến của ngành thường phản ánh đồng thời chu kỳ đầu tư, tình hình thị trường bất động sản và hoạt động sản xuất công nghiệp. Khi các dự án xây dựng chậm triển khai, nhu cầu thép xây dựng suy giảm; ngược lại, khi đầu tư công, xây dựng nhà xưởng và sản xuất chế tạo tăng tốc, nhu cầu có thể phục hồi, đồng thời cơ cấu sản phẩm được đặt hàng cũng có sự thay đổi.

Theo Hiệp hội Thép Thế giới (World Steel Association), Việt Nam sản xuất 24,7 triệu tấn thép thô trong năm 2025, tăng so với mức 22,0 triệu tấn năm 2024 và xếp thứ 11 thế giới về sản lượng thép thô (World Steel Association, 2026). Đây là chỉ dấu rõ ràng về quy mô năng lực luyện kim đã hình thành trong nước. Tuy nhiên, sản lượng thép thô chủ yếu phản ánh đầu vào ở công đoạn luyện kim, chưa cho biết đầy đủ lượng thép thành phẩm được tiêu thụ, mức độ nội địa hóa nguyên liệu hay tỷ trọng sản phẩm có hàm lượng kỹ thuật cao.

Theo báo cáo ngành của HSC Research công bố ngày 04/3/2026, số liệu bán hàng năm 2025 được HSC dẫn lại từ Hiệp hội Thép Việt Nam (VSA) cho thấy tổng lượng bán hàng thép đạt khoảng 34,2 triệu tấn, tăng 9,5% so với năm trước (HSC Research, 2026).Trong đó, lượng tiêu thụ nội địa đạt khoảng 26,7 triệu tấn, tăng 27,6%, trong khi xuất khẩu đạt khoảng 7,5 triệu tấn, giảm 27,2% (HSC Research, 2026). Đây là số liệu ngành được HSC dẫn nguồn từ VSA, không phải kết quả điều tra độc lập của HSC hay số liệu thống kê chi tiết từ cơ quan hải quan. Sự trái chiều trong diễn biến giữa thị trường nội địa và xuất khẩu là một tín hiệu đáng chú ý, cho thấy tăng trưởng tổng lượng bán hàng của toàn ngành trong năm 2025 chủ yếu được thúc đẩy bởi nhu cầu trong nước (HSC Research, 2026).

Sự khác biệt giữa sản lượng thép thô, sản lượng thép thành phẩm, lượng bán hàng và tiêu thụ nội địa cần được phân biệt rõ ràng trong mọi phép so sánh. Một tấn thép thô có thể được cán thành bán thành phẩm, sau đó tiếp tục kéo, mạ hoặc gia công; một sản phẩm bán cho nhà máy khác có thể trở thành nguyên liệu trung gian chứ chưa phải là tiêu dùng cuối cùng. Bởi vậy, không nên cộng gộp các chỉ tiêu từ những hệ thống thống kê khác nhau nếu chưa chuẩn hóa định nghĩa, phạm vi sản phẩm và thời kỳ.

Dữ liệu thị trường riêng sử dụng trong bài viết ghi nhận năm 2024, sản lượng thép thô đạt khoảng 21,98 triệu tấn, tăng 14%; tiêu thụ thép thô khoảng 21,40 triệu tấn, tăng 14%; xuất khẩu thép thô vượt 2,78 triệu tấn. Đối với nhóm thép thành phẩm, tiêu thụ đạt khoảng 26,7 triệu tấn, tăng 13%, trong khi xuất khẩu đạt khoảng 7,6 triệu tấn, tăng 2,8% (VSA, 23/01/2025). Việc xác định và công bố rõ phạm vi dữ liệu là điều kiện cần thiết để bảo đảm tính nhất quán và tránh đưa ra những nhận định thiếu chính xác về tình hình tăng trưởng của ngành.

Trong bảy tháng đầu năm 2026, theo thông tin được Cục Công nghiệp (Bộ Công Thương) dẫn lại từ VSA, sản lượng thép thô đạt 17,92 triệu tấn, tăng 28% so với cùng kỳ; sản lượng thép thành phẩm đạt 21,4 triệu tấn, tăng 15,4%; tiêu thụ thép thành phẩm đạt 21,186 triệu tấn, tăng 15,6% (Cục Công nghiệp, Bộ Công Thương, 18/8/2026). Mức tăng trưởng này khá cao, nhưng cần được xem xét trong tương quan với mức nền của cùng kỳ năm trước và cơ cấu sản phẩm. Tăng trưởng nhanh trong một giai đoạn chưa đủ để khẳng định hiệu quả phát triển dài hạn, nhất là trong trường hợp công suất mới không được thị trường hấp thụ tương xứng hoặc biên lợi nhuận tiếp tục bị thu hẹp.

2. Cầu nội địa nâng đỡ thị trường, xuất khẩu đối mặt sức ép

Cơ cấu bán hàng năm 2025 cho thấy, vai trò ngày càng lớn của thị trường trong nước (HSC Research, 2026). Đầu tư công, phát triển hạ tầng giao thông, cảng biển, sân bay, khu công nghiệp và năng lượng tạo ra nhu cầu đáng kể đối với thép xây dựng, thép hình, thép tấm và một số sản phẩm cơ khí. Khi tiến độ triển khai các dự án được cải thiện, nhà sản xuất có thể hưởng lợi từ sản lượng tiêu thụ và vòng quay đơn hàng. Tuy nhiên, mức độ hưởng lợi giữa các doanh nghiệp không giống nhau mà phụ thuộc vào chủng loại thép, vị trí nhà máy, năng lực phân phối và khả năng đáp ứng tiến độ giao hàng.

Thị trường nội địa cũng không phải là một không gian có cơ cấu nhu cầu đồng nhất. Thép xây dựng phụ thuộc nhiều vào tiến độ công trình và diễn biến của thị trường nhà ở; thép cuộn cán nóng, cán nguội và tôn mạ gắn với sản xuất chế tạo, đồ gia dụng, phương tiện và xuất khẩu; trong khi thép dây lại có mối liên hệ với xây dựng, lưới thép, cơ khí, nông nghiệp và các ngành sử dụng dây chuyên dụng. Vì vậy, doanh nghiệp không nên sử dụng tốc độ tăng trưởng của toàn ngành để suy luận trực tiếp về triển vọng của từng nhóm sản phẩm.

Ở chiều xuất khẩu, sự sụt giảm trong năm 2025 phản ánh những khó khăn ngày càng gia tăng của môi trường thương mại quốc tế (HSC Research, 2026). Các thị trường nhập khẩu ngày càng áp dụng nhiều biện pháp phòng vệ thương mại, bao gồm chống bán phá giá, chống trợ cấp, chống lẩn tránh thuế, đồng thời siết chặt các yêu cầu về xuất xứ hàng hóa. Điều này cho thấy lợi thế về giá thấp không còn đủ để bảo đảm khả năng tiếp cận thị trường. Doanh nghiệp cần theo dõi không chỉ mức thuế suất áp dụng mà còn cả quy tắc xuất xứ, hồ sơ nguyên liệu, quy trình sản xuất và khả năng chứng minh sản phẩm không thuộc phạm vi điều tra.

Tình trạng dư thừa công suất trên phạm vi toàn cầu càng làm gia tăng áp lực cạnh tranh. OECD dự báo công suất thép dư thừa toàn cầu có thể tăng lên khoảng 745 triệu tấn vào năm 2028, trong khi nhu cầu thép toàn cầu được dự báo chỉ tăng trưởng chậm (OECD, 2026). Khi sản lượng vượt quá khả năng hấp thụ của thị trường nội địa tại các nền kinh tế sản xuất lớn, lượng thép xuất khẩu có thể gia tăng, tạo áp lực giảm giá tại các thị trường tiếp nhận. Đối với Việt Nam, diễn biến này vừa mở ra cơ hội tiếp cận nguồn nguyên liệu với giá cạnh tranh, vừa đặt ra rủi ro đối với các nhà sản xuất thép thuộc phân khúc hàng hóa phổ thông.

Số liệu riêng về nhập khẩu năm 2024 cho thấy, Việt Nam nhập khẩu khoảng 17,71 triệu tấn thép, với trị giá xấp xỉ 12,58 tỷ USD; lượng nhập khẩu tăng 32,88%, trong khi trị giá tăng 20,64%. Tương ứng, giá nhập khẩu bình quân ước đạt khoảng 710 USD/tấn, giảm khoảng 9%. Trung Quốc chiếm tỷ trọng lớn nhất trong cơ cấu nguồn cung theo bộ dữ liệu này, với khoảng 67,3%, tiếp theo là Nhật Bản, Hàn Quốc, ASEAN và Đài Loan (Bộ Công Thương, 01/8/2025). Đây là số liệu tổng hợp theo phạm vi sản phẩm của bộ dữ liệu, không thể diễn giải thành thị phần nhập khẩu của riêng phân khúc thép dây.

Mức giảm của giá nhập khẩu bình quân có thể xuất phát từ sự thay đổi về cơ cấu mặt hàng, chất lượng, xuất xứ hoặc điều kiện giao hàng, chứ không nhất thiết phản ánh xu hướng giảm giá của từng loại thép có cùng quy cách. Để xác định chính xác sức ép cạnh tranh đối với wire rod hoặc dây thép thành phẩm, cần đối chiếu dữ liệu theo mã HS chi tiết, đường kính, mác thép, tiêu chuẩn kỹ thuật, lớp mạ và thời điểm giao dịch. Khi chưa có đầy đủ những thông tin này, việc kết luận hàng nhập khẩu trực tiếp thay thế hàng sản xuất trong nước sẽ vượt quá phạm vi bằng chứng hiện có.

3. Phòng vệ thương mại và tiêu chuẩn xanh trở thành điều kiện cạnh tranh

Việt Nam đã sử dụng các công cụ phòng vệ thương mại đối với một số sản phẩm thép nhập khẩu. Tháng 7/2025, Bộ Công Thương ban hành quyết định áp thuế chống bán phá giá chính thức ở mức 23,10%–27,83% đối với một số sản phẩm thép cán nóng có xuất xứ từ Trung Quốc, đồng thời chấm dứt điều tra đối với sản phẩm có xuất xứ từ Ấn Độ (Cục Phòng vệ thương mại, Bộ Công Thương, 04/7/2025). Biện pháp này chỉ áp dụng đối với phạm vi hàng hóa được xác định trong quyết định, không thể suy rộng sang mọi chủng loại thép hoặc mặc nhiên áp dụng đối với thép dây.

Phòng vệ thương mại có thể tạo khoảng thời gian điều chỉnh cho nhà sản xuất trong nước trước các hành vi cạnh tranh thương mại không công bằng, nhưng không thể thay thế việc cải thiện năng suất và chất lượng. Nếu doanh nghiệp chỉ dựa vào biện pháp bảo hộ mà không giảm chi phí, nâng tiêu chuẩn và đầu tư công nghệ, lợi thế đạt được sẽ khó bền vững. Ngược lại, nếu áp dụng biện pháp không phù hợp, điều này có thể làm tăng giá nguyên liệu đầu vào và chi phí của các ngành sử dụng thép. Vì vậy, việc điều tra và áp dụng biện pháp phòng vệ thương mại cần dựa trên bằng chứng, xác định đúng phạm vi sản phẩm và cân nhắc lợi ích của toàn bộ chuỗi sản xuất.

Một thay đổi có tính cấu trúc khác là Cơ chế điều chỉnh biên giới carbon của Liên minh châu Âu (CBAM) chuyển sang giai đoạn thực hiện chính thức từ ngày 01/01/2026 sau giai đoạn chuyển tiếp (European Commission, 2026). Với các doanh nghiệp thép có hoạt động xuất khẩu sang EU hoặc tham gia chuỗi cung ứng liên quan, việc xác định và cung cấp dữ liệu về lượng phát thải hàm chứa trong sản phẩm, áp dụng phương pháp đo lường phù hợp và bảo đảm khả năng xác minh dữ liệu ngày càng quan trọng. Ngay cả khi một doanh nghiệp chưa trực tiếp xuất khẩu sang EU, yêu cầu từ khách hàng quốc tế vẫn có thể lan truyền đến các cấp nhà cung cấp trong chuỗi cung ứng.

Điều này làm thay đổi cách nhìn về chi phí sản xuất. Năng lượng, nhiên liệu, công nghệ luyện kim và tỷ lệ sử dụng nguyên liệu tái chế không chỉ ảnh hưởng đến giá thành mà còn quyết định dấu chân carbon của sản phẩm. Doanh nghiệp cần bắt đầu từ hệ thống đo lường đáng tin cậy, xác định và kiểm soát lượng phát thải trực tiếp, gián tiếp theo từng công đoạn sản xuất và chuẩn bị cơ chế xác minh. Đầu tư xanh vì thế không chỉ là nghĩa vụ tuân thủ mà còn có thể trở thành điều kiện để duy trì quan hệ với khách hàng và tham gia vào các phân khúc thị trường có giá trị cao.

4. Giá nguyên liệu và hiệu quả tài chính: tăng sản lượng chưa chắc tăng lợi nhuận

Ngành thép có mức độ nhạy cảm cao với giá quặng sắt, than luyện cốc, thép phế, điện và chi phí vận tải. Biến động giá đầu vào tác động đến giá vốn, giá bán và giá trị hàng tồn kho. Khi giá nguyên liệu giảm nhanh, doanh nghiệp có thể hưởng lợi nếu mua được đầu vào ở mức giá thấp và duy trì được giá bán sản phẩm ở mức phù hợp; ngược lại, doanh nghiệp có thể chịu lỗ tồn kho nếu giá nguyên liệu hoặc thành phẩm giảm sau khi được mua vào ở mức cao. Vì vậy, xu hướng giảm giá nguyên liệu không tự động đồng nghĩa với việc biên lợi nhuận sẽ cải thiện.

Bộ dữ liệu thị trường ghi nhận rằng trong năm 2024, giá quặng sắt giảm khoảng 8,7%, than luyện cốc giảm 18,7%, thép phế giảm 8,0% và HRC giảm 11,3%. Các mức thay đổi này cần được hiểu theo kỳ so sánh được sử dụng trong bộ dữ liệu, đối chiếu trực tiếp với mức biến động riêng trong quý IV nếu chưa xác định rõ cùng mốc tham chiếu (23/01/2025). Với doanh nghiệp thép dây, giá thép cuộn dạng dây (wire rod) là đầu vào trực tiếp quan trọng; song chi phí chuyển đổi, điện năng, vật tư kéo, hóa chất mạ, tỷ lệ hao hụt và chi phí vốn lưu động cũng có thể quyết định biên lợi nhuận.

Phân tích hiệu quả tài chính cần đi xa hơn doanh thu và sản lượng. Bốn chỉ tiêu có ý nghĩa đặc biệt là biên lợi nhuận gộp, vòng quay hàng tồn kho, chu kỳ chuyển đổi tiền mặt và mức độ sử dụng nợ vay. Biên lợi nhuận gộp cho biết tỷ lệ doanh thu còn lại sau khi trừ giá vốn, qua đó phản ánh khả năng bù đắp chi phí hoạt động và tạo lợi nhuận; vòng quay tồn kho phản ánh tốc độ giải phóng vốn bị giữ trong nguyên liệu và thành phẩm; chu kỳ tiền mặt cho biết khoảng thời gian vốn bị chiếm dụng trong hoạt động kinh doanh; còn đòn bẩy tài chính cho thấy mức độ nhạy cảm với lãi suất và biến động dòng tiền.

Báo cáo thường niên năm 2025 của Hòa Phát cho biết biên lợi nhuận gộp hợp nhất đạt khoảng 16%, so với 13% năm 2024; biên lợi nhuận sau thuế đạt khoảng 10%, so với 9% năm trước (Hoa Phat Group, 2026). Đây là ví dụ cho thấy hiệu quả có thể được cải thiện khi sản lượng tiêu thụ tăng, cơ cấu sản phẩm thuận lợi và chi phí nguyên liệu được quản trị tốt hơn. Tuy nhiên, Hòa Phát là doanh nghiệp tích hợp quy mô lớn; kết quả này không thể đại diện cho các nhà máy kéo dây hoặc doanh nghiệp gia công có quy mô, cấu trúc chi phí và sức mạnh thương lượng khác biệt.

Đối với doanh nghiệp thép dây, quản trị vốn lưu động có thể quan trọng không kém đầu tư thiết bị. Một nhà máy có biên lợi nhuận danh nghĩa tương đối tốt vẫn có thể gặp khó khăn nếu phải duy trì lượng tồn kho lớn, thời gian thu hồi công nợ kéo dài hoặc phụ thuộc vào tín dụng ngắn hạn để mua nguyên liệu. Doanh nghiệp cần gắn chính sách mua hàng với dự báo đơn hàng, sử dụng hợp đồng có điều khoản điều chỉnh giá khi phù hợp, kiểm soát hạn mức tín dụng của khách hàng và đo lường lợi nhuận theo từng dòng sản phẩm thay vì chỉ theo tổng doanh thu.

5. Từ mở rộng công suất đến nâng cấp năng lực cạnh tranh

Chiến lược phát triển ngành thép giai đoạn đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2050 được phê duyệt theo Quyết định số 261/QĐ-TTg ngày 9/2/2026 đặt mục tiêu nâng cao chất lượng, hiệu quả, tính tự chủ và mức độ thân thiện với môi trường của ngành; đồng thời định hướng đáp ứng 80–85% nhu cầu thép trong nước vào năm 2030 (Cổng Thông tin điện tử Chính phủ, 09/02/2026). Định hướng này tạo khuôn khổ chính sách cho quá trình nâng cấp, nhưng mục tiêu tự chủ không được hiểu là thay thế mọi nguồn nhập khẩu. Một nền công nghiệp thép có sức cạnh tranh vẫn cần tiếp cận nguyên liệu, công nghệ và thiết bị từ thị trường quốc tế khi có lợi thế về kinh tế.

Ở cấp doanh nghiệp, chiến lược cạnh tranh cần được phân hóa. Đối với sản phẩm phổ thông, trọng tâm là năng suất, quy mô hợp lý, mức tiêu hao năng lượng, quản trị tồn kho và mạng lưới phân phối. Với sản phẩm kỹ thuật, trọng tâm là nghiên cứu phát triển, chứng nhận, kiểm soát chất lượng, truy xuất nguồn gốc và dịch vụ kỹ thuật. Việc cố gắng cạnh tranh bằng giá ở mọi phân khúc có thể khiến doanh nghiệp bị mắc kẹt trong vòng xoáy biên lợi nhuận thấp và đầu tư công suất vượt quá nhu cầu.

Liên kết giữa nhà sản xuất wire rod, doanh nghiệp kéo dây, đơn vị mạ và khách hàng công nghiệp có thể tạo ra lợi ích đáng kể. Khi tiêu chuẩn đầu vào được thống nhất, doanh nghiệp kéo dây có thể giảm tỷ lệ đứt gãy và hao hụt; đơn vị mạ có thể kiểm soát chất lượng bề mặt tốt hơn; khách hàng có thể giảm chi phí kiểm tra và tồn kho an toàn. Quan hệ cung ứng dài hạn cũng giúp các bên phối hợp phát triển quy cách mới thay vì chỉ giao dịch theo giá giao ngay.

Chuyển đổi xanh cần được tích hợp vào các quyết định đầu tư. Doanh nghiệp nên đánh giá cường độ tiêu thụ năng lượng trên mỗi tấn sản phẩm, khả năng thu hồi nhiệt, tỷ lệ sử dụng nguyên liệu tái chế, hiệu suất thiết bị và lượng phát thải theo từng công đoạn. Việc số hóa dữ liệu sản xuất không chỉ hỗ trợ quản trị nội bộ mà còn tạo cơ sở để cung cấp thông tin về phát thải và truy xuất nguồn gốc cho khách hàng. Đối với các nhà cung cấp quy mô vừa và nhỏ, liên kết với khách hàng lớn hoặc tham gia chương trình hỗ trợ kỹ thuật có thể là con đường thực tế để đáp ứng các tiêu chuẩn.

Ở cấp quản lý, cần cải thiện công tác thống kê ngành theo nhóm sản phẩm và công đoạn. Dữ liệu nên tách biệt thép thô, bán thành phẩm, thép thành phẩm, wire rod, dây thép sau kéo, dây mạ, thép hợp kim và cáp thép; đồng thời phân biệt sản lượng, bán hàng, tiêu thụ nội địa, xuất khẩu và nhập khẩu. Việc chuẩn hóa dữ liệu sẽ giúp doanh nghiệp đưa ra quyết định đầu tư chính xác hơn, hiệp hội nhận diện sớm mất cân đối cung – cầu và cơ quan quản lý đánh giá tác động của chính sách thương mại trên cơ sở dữ liệu rõ ràng.

Một điểm cần nhấn mạnh là tăng trưởng của ngành phải được đánh giá bằng chất lượng chứ không chỉ bằng sản lượng. Nếu sản xuất tăng nhưng tồn kho phình to, dòng tiền suy yếu, việc nhập khẩu đầu vào không được quản trị hiệu quả và sản phẩm vẫn tập trung ở phân khúc phổ thông, năng lực cạnh tranh thực chất có thể không cải thiện tương ứng. Ngược lại, doanh nghiệp có thể tạo ra giá trị lớn hơn dù sản lượng không tăng đột biến nếu nâng cao tỷ trọng sản phẩm kỹ thuật, giảm lỗi, tiết kiệm năng lượng và xây dựng được quan hệ khách hàng ổn định.

7. Kết luận

Ngành thép Việt Nam đã phục hồi mạnh về quy mô sản xuất và tiêu thụ, nhưng cấu trúc tăng trưởng đang thay đổi (HSC Research, 2026; World Steel Association, 2026). Năm 2025, tổng lượng bán hàng tăng trong khi xuất khẩu giảm và thị trường nội địa trở thành động lực chính (HSC Research, 2026). Bước sang năm 2026, sản xuất và tiêu thụ tiếp tục tăng nhanh theo số liệu công bố trong 7 tháng đầu năm, song những rủi ro từ dư thừa công suất toàn cầu, phòng vệ thương mại và tiêu chuẩn phát thải vẫn hiện hữu (Cục Công nghiệp, Bộ Công Thương, 18/8/2026; European Commission, 2026; OECD, 2026). Vì vậy, không thể xem tăng trưởng sản lượng là bằng chứng đầy đủ cho sức cạnh tranh bền vững. Năng lực sản xuất mở rộng đã tạo nền tảng quan trọng cho ngành thép Việt Nam, nhưng chưa đủ để khẳng định lợi thế cạnh tranh đã hình thành đồng đều ở các phân khúc có giá trị gia tăng cao.

Thông điệp chính của giai đoạn tới là ngành thép cần chuyển từ mở rộng công suất sang nâng cấp năng lực. Đối với doanh nghiệp, điều đó có nghĩa là đầu tư có chọn lọc, quản trị tài chính chặt chẽ, phát triển sản phẩm theo nhu cầu và chuẩn bị cho yêu cầu xanh hóa (European Commission, 2026; Hoa Phat Group, 2026). Đối với cơ quan quản lý, trọng tâm là hoàn thiện dữ liệu, thực thi phòng vệ thương mại đúng phạm vi và tạo điều kiện cho đổi mới công nghệ (European Commission, 2026; Hoa Phat Group, 2026). Chỉ khi tăng trưởng được chuyển hóa thành năng suất, giá trị gia tăng và khả năng đáp ứng tiêu chuẩn, quy mô sản xuất lớn mới trở thành lợi thế cạnh tranh dài hạn.

Tài liệu tham khảo

Cổng Thông tin điện tử Chính phủ (09/02/2026). Phê duyệt Chiến lược phát triển ngành thép giai đoạn đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2050. https://baochinhphu.vn/chi-dao-dieu-hanh-cua-chinh-phu-thu-tuong-chinh-phu-ngay-09-02-2026-102260209190346597.htm

Cục Công nghiệp, Bộ Công Thương (18/8/2026). Sản xuất thép thô 7 tháng đầu năm 2026 đạt gần 18 triệu tấn. https://via.gov.vn/tin-tuc/t14382/san-xuat-thep-tho-7-thang-dau-nam-2026-dat-gan-18-trieu-tan

Cục Phòng vệ thương mại, Bộ Công Thương (04/7/2025). Bộ Công Thương áp dụng thuế chống bán phá giá chính thức đối với một số sản phẩm thép cán nóng có xuất xứ từ Trung Quốc và chấm dứt điều tra đối với sản phẩm từ Ấn Độ (Quyết định số 1959/QĐ-BCT). https://trav.gov.vn/default.aspx?do=detail&id=9d690f6d-6f55-4c50-8c7c-5278c9367881&page=news-detail

European Commission (2026). Carbon border adjustment mechanism (CBAM): Definitive regime from 1 January 2026. https://taxation-customs.ec.europa.eu/carbon-border-adjustment-mechanism_en

Hoa Phat Group (2026). Annual report 2025. https://file.hoaphat.com.vn/hoaphat-com-vn/2026/05/annual-report-2025.pdf

HSC Research (04/3/2026). Sector brief – Materials – Industrial metals. https://ckgvietnam.com/data/upload/steelhsc20260305en.pdf

OECD (2026). OECD steel outlook 2026: Steel market and industry prospects. https://www.oecd.org/en/publications/oecd-steel-outlook-2026_99ab9b0c-en/full-report/steel-market-and-industry-prospects_377a1ebc.html

World Steel Association (2026). World steel in figures 2026. https://worldsteel.org/data/world-steel-in-figures/world-steel-in-figures-2026/

Hiệp hội Thép Việt Nam. (23/01/2025). Tình hình thị trường thép Việt Nam tháng 12/2024 và năm 2024. https://vsa.com.vn/tinh-hinh-thi-truong-thep-viet-nam-thang-12-2024-va-ca-nam-2024/

Bộ Công Thương. (01/8/2025). Báo cáo xuất nhập khẩu Việt Nam 2024. Nxb Công Thương.