Giáo dục ý thức giữ gìn bản sắc văn hóa dân tộc cho thanh niên Việt Nam theo tư tưởng Hồ Chí Minh trong bối cảnh hiện nay

Educating Vietnamese youth on the awareness of preserving national cultural identity following Ho Chi Minh’s thoughts in the current context

ThS. Nguyễn Thị Thu Phương
ThS. Tạ Thị Bích
Trường Đại học Kinh tế và Quản trị kinh doanh
Đại học Thái Nguyên

(Quanlynhanuoc.vn) – Thanh niên là lực lượng nòng cốt của sự nghiệp xây dựng chủ nghĩa xã hội, là nhân tố quan trọng, quyết định tương lai và vận mệnh của đất nước. Trước bối cảnh hội nhập quốc tế ngày càng sâu rộng, với những biến động phức tạp khó lường đang đặt ra những yêu cầu mới, đòi hỏi thế hệ trẻ không chỉ có bản lĩnh chính trị vững vàng mà cần tiếp tục khẳng định vai trò là lực lượng xung kích, sáng tạo trong đời sống xã hội, tích cực tham gia giữ gìn, phát huy bản sắc văn hóa dân tộc. Bài viết tập trung làm rõ tầm quan trọng, thực trạng và giải pháp giáo dục ý thức giữ gìn bản sắc văn hóa dân tộc cho thanh niên Việt Nam theo tư tưởng Hồ Chí Minh trong bối cảnh hiện nay.

Từ khóa: Giáo dục ý thức; bản sắc văn hóa; văn hóa dân tộc; tư tưởng Hồ Chí Minh; thanh niên Việt Nam.

Abstract: Youth are the core force of building socialism, a crucial factor determining the future and destiny of the country. In the context of increasingly deep international integration and complex, unpredictable changes, new demands are being placed on the younger generation, requiring not only strong political resolution but also continued self-affirmation as a truly pioneering and creative force in social life, actively participating in preserving and promoting national cultural identity. Within the scope of this article, the author focuses on clarifying the importance, current situation, and solutions for educating Vietnamese youth on the importance of preserving national cultural identity according to Ho Chi Minh’s thought in the current context.

Keywords: Education of awareness; cultural identity; national culture; Ho Chi Minh’s thought; Vietnamese youth.

1. Đặt vấn đề

Đất nước Việt Nam có một nền văn hóa lâu đời, phong phú và đa dạng, đã được hun đúc qua nhiều thế kỷ với những truyền thống tốt đẹp và những di sản vô giá. Từ những câu ca dao, những điệu múa dân gian, đến các phong tục tập quán của các dân tộc anh em, tất cả đều tạo nên một bức tranh văn hóa đa sắc màu. Những giá trị này không chỉ là niềm tự hào của mỗi người dân Việt Nam mà còn là tài sản vô giá mà chúng ta cần bảo tồn và phát huy. Trong những năm gần đây, phần lớn thanh niên Việt Nam đã phát huy vai trò xung kích trong việc thực hiện nhiệm vụ bảo vệ Tổ quốc Việt Nam xã hội chủ nghĩa, góp phần quan trọng vào việc giữ gìn bản sắc văn hóa dân tộc. Tuy nhiên, họ cũng bộc lộ nhiều hạn chế về nhận thức, về hiệu quả trong thực hiện giữ gìn bản sắc văn hóa dân tộc. Một bộ phận thanh niên có những biểu hiện sai lệch chuẩn mực giá trị về phẩm chất chính trị, đạo đức, lối sống. Thực trạng đó nếu không khắc phục kịp thời sẽ làm phai nhạt, xói mòn hệ giá trị chuẩn mực trong bản sắc văn hóa dân tộc, ảnh hưởng không nhỏ đến bản chất, truyền thống của dân tộc.

2. Quan điểm của Hồ Chí Minh và Đảng Cộng sản Việt Nam về giữ gìn bản sắc văn hóa dân tộc

Tháng 8/1943, khi còn trong nhà tù Tưởng Giới Thạch, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã đưa ra quan niệm nhấn mạnh ý nghĩa của văn hóa. Người viết: “Vì lẽ sinh tồn cũng như mục đích của cuộc sống, loài người mới sáng tạo và phát minh ra ngôn ngữ, chữ viết, đạo đức, pháp luật, khoa học, tôn giáo, văn học, nghệ thuật, những công cụ cho sinh hoạt hằng ngày về mặc, ăn, ở và các phương thức sử dụng. Toàn bộ những sáng tạo và phát minh đó tức là văn hóa. Văn hóa là sự tổng hợp của mọi phương thức sinh hoạt cùng với biểu hiện của nó mà loài người đã sản sinh ra nhằm thích ứng những nhu cầu đời sống và đòi hỏi của sự sinh tồn”¹. Khái niệm văn hóa đã khái quát nội dung rộng nhất của phạm trù văn hóa, bao hàm các hoạt động vật chất và tinh thần của con người cùng với các giá trị mà con người sáng tạo ra.

Nói đến văn hóa là nói đến bản sắc, bởi đây chính là yếu tố giúp phân biệt dân tộc này với một dân tộc khác. Đó là lòng yêu nước nồng nàn, ý chí tự cường dân tộc, tinh thần đoàn kết, ý thức cộng đồng gắn kết cá nhân – gia đình – làng xã – Tổ quốc; lòng nhân ái, khoan dung, trọng nghĩa tình, đạo lý, đức tính cần cù, sáng tạo trong lao động; sự tinh tế trong ứng xử, tính giản dị trong lối sống… Bản sắc văn hóa dân tộc còn đậm nét cả trong các hình thức biểu hiện mang tính dân tộc độc đáo”².

Bản sắc văn hóa dân tộc Việt Nam là tài sản vô giá; là linh hồn của dân tộc được hun đúc qua hàng ngàn năm dựng nước và giữ nước với bao biến cố thăng trầm của lịch sử; được viết lên bằng máu, nước mắt và mồ hôi của cả dân tộc Việt Nam. Chính vì vậy, bản sắc văn hóa là biểu tượng của sự trường tồn, là cầu nối giữa quá khứ, hiện tại và tương lai của dân tộc.

Người chỉ rõ, bản sắc văn hóa dân tộc là một di sản vô cùng quý giá, thể hiện đặc tính của nền văn hóa dân tộc, giúp phân biệt nền văn hóa của dân tộc này với dân tộc khác. Vì vậy, trong quá trình xây dựng nền văn hóa mới, Người chỉ rõ chúng ta phải: “phát huy cốt cách dân tộc”³, “lột cho hết tinh thần dân tộc”⁴; nghĩa là phải biết giữ gìn và phát huy những bản sắc văn hoá riêng của dân tộc mình. Thực hiện tốt vấn đề này, đất nước mới có đủ sức đề kháng để đối phó với mọi sự xâm lăng về văn hóa, âm mưu đồng hóa văn hóa của kẻ thù và phát huy được sức mạnh nội sinh, đưa nước ta ngày càng phát triển.

Với tầm nhìn của một nhà văn hóa lớn, theo Chủ tịch Hồ Chí Minh, nội dung giáo dục bảo tồn và phát huy bản sắc văn hóa dân tộc phải bắt đầu từ giáo dục lịch sử và phải đặc biệt quan tâm đến việc giáo dục lịch sử cho mọi tầng lớp nhân dân. Người căn dặn: “Dân ta phải biết sử ta, cho tường gốc tích nước nhà Việt Nam”⁵. Hiểu lịch sử dân tộc tức là hiểu được sự sinh tồn, sự sống, sự sáng tạo văn hóa của dân tộc tích lũy qua quá trình lịch sử, từ đó mỗi người trân trọng, giữ gìn và phát huy những giá trị văn hóa đó trong điều kiện lịch sử mới. Giữ gìn bản sắc dân tộc không có nghĩa là nền văn hóa khép kín. Giữ gìn bản sắc nhưng đồng thời phải tiếp thu tinh hoa văn hóa nhân loại để làm giàu cho nền văn hóa của dân tộc.

Người chỉ rõ: “Tây phương hay Đông phương có cái gì tốt ta học lấy để tạo ra một nền văn hóa Việt Nam. Nghĩa là lấy kinh nghiệm tốt của văn hóa xưa và văn hóa nay, trau dồi cho văn hóa Việt Nam thật có tinh thần thuần túy Việt Nam để hợp với tinh thần dân chủ”⁶. Như vậy, mục đích của việc tiếp thu văn hóa nhân loại là để làm giàu cho văn hóa Việt Nam, xây dựng văn hóa Việt Nam hợp với tinh thần dân chủ. Nội dung là tiếp thu toàn diện bao gồm Đông, Tây, kim, cổ. Tiêu chí tiếp thu là cái gì hay, cái gì tốt ta học lấy. Lấy văn hóa dân tộc làm gốc, coi đó là điều kiện, cơ sở để tiếp thu văn hóa nhân loại. Vì vậy, bản sắc văn hóa dân tộc luôn đóng vai trò then chốt, tạo nên sức sống bền bỉ và mãnh liệt của cộng đồng người Việt Nam.

Nhận thức sâu sắc ý nghĩa to lớn trong việc giữ gìn và phát huy bản sắc văn hóa dân tộc, coi đây là trách nhiệm thiêng liêng của mỗi người Việt Nam yêu nước, trong suốt chặng đường hơn 90 năm lãnh đạo cách mạng, Đảng luôn dành sự quan tâm đặc biệt cho sự nghiệp phát triển văn hóa. Nhiều chỉ thị, nghị quyết đã được ban hành nhằm động viên tối đa các nguồn lực nội sinh và ngoại sinh, góp phần bảo tồn và phát huy bản sắc văn hóa dân tộc: ngay từ khi chưa giành được độc lập cho dân tộc, trong Đề cương văn hóa Việt Nam, Đảng đã chủ trương phát triển văn hóa với ba định hướng lớn: ­Dân tộc – Khoa học – Đại chúng; tiếp đến, trong Nghị quyết Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ VII, Đảng nhấn mạnh việc xây dựng nền văn hóa Việt Nam tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc; Nghị quyết Hội nghị lần thứ năm Ban Chấp hành Trung ương Đảng (khóa VIII) đã chỉ rõ: “Phương hướng chung của sự nghiệp văn hóa nước ta là phát huy chủ nghĩa yêu nước và truyền thống đại đoàn kết dân tộc, giữ gìn bản sắc dân tộc phải đi liền với chống lạc hậu, lỗi thời trong phong tục, tập quán, lề thói cũ…”⁷.

Gần đây nhất, trong Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV tiếp tục khẳng định yêu cầu “phát triển con người Việt Nam toàn diện, xây dựng nền văn hóa tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc, để văn hóa thực sự trở thành sức mạnh nội sinh, động lực phát triển đất nước và bảo vệ Tổ quốc”⁸. Tất cả đều là minh chứng, việc giữ gìn và phát huy bản sắc văn hóa dân tộc luôn là một chủ trương lớn, nhất quán và xuyên suốt của Đảng trong toàn bộ quá trình lãnh đạo sự nghiệp cách mạng Việt Nam.

3. Tầm quan trọng của việc giáo dục ý thức giữ gìn bản sắc văn hóa dân tộc cho thanh niên

Thanh niên là bộ phận đặc biệt của xã hội, có vị trí quan trọng trong suốt tiến trình lịch sử dựng nước và giữ nước của dân tộc ta. C. Mác chỉ rõ: “Do những quy luật phát triển khách quan của xã hội, thanh niên bao giờ cũng giữ vai trò quan trọng trong việc kế thừa và phát triển những thành tựu của người đi trước”⁹.

Kế thừa di sản tư tưởng của C.Mác, Ph.Ăngghen và V.I.Lênin, trong quá trình tìm đường cứu nước và lãnh đạo cách mạng, Hồ Chí Minh luôn đề cao vị trí, vai trò và đặt niềm tin sâu sắc vào thế hệ trẻ. Tháng 8/1947, trong Thư gửi thanh niên, Chủ tịch Hồ Chí Minh khẳng định: “Thanh niên là người chủ tương lai của nước nhà. Thật vậy, nước nhà thịnh hay suy, mạnh hay yếu, một phần lớn là do các thanh niên”¹⁰.

Trong bối cảnh toàn cầu hóa và hội nhập quốc tế ngày càng sâu rộng, việc giáo dục ý thức giữ gìn bản sắc văn hóa dân tộc cho thanh niên giữ vai trò đặc biệt quan trọng, mang tính chiến lược lâu dài đối với sự phát triển bền vững của đất nước.

Trước hết, thanh niên là lực lượng xã hội giữ vai trò trung tâm trong công cuộc phát triển và đổi mới đất nước – việc nhận thức đầy đủ về giá trị của bản sắc văn hóa sẽ góp phần quan trọng vào việc hình thành nhân cách, định hướng lối sống, nâng cao ý thức công dân và bồi dưỡng tình yêu quê hương, đất nước. Trong bối cảnh toàn cầu hóa, khi các trào lưu văn hóa ngoại lai xâm nhập ngày càng mạnh mẽ, thanh niên chính là “tuyến đầu” trong việc tiếp cận, lựa chọn và truyền tải các giá trị văn hóa. Họ là những người năng động, sáng tạo, dễ tiếp thu cái mới, đồng thời cũng dễ bị ảnh hưởng bởi các trào lưu, xu hướng văn hóa ngoại lai. Nếu không được giáo dục đầy đủ nhận thức và ý thức về giá trị của bản sắc văn hóa dân tộc, thanh niên dễ rơi vào tình trạng “hòa tan” văn hóa, chạy theo lối sống thực dụng, từ đó làm xói mòn các giá trị truyền thống.

Thứ hai, bản sắc văn hóa dân tộc chính là nền tảng tinh thần, sức mạnh nội sinh giúp đất nước đứng vững và phát triển bền vững. Trong lịch sử dân tộc, chính tinh thần yêu nước, lòng tự hào dân tộc, cùng với ý chí kiên cường được nuôi dưỡng từ những giá trị văn hóa truyền thống đã giúp nhân dân ta vượt qua biết bao thử thách. Ngày nay, trong xã hội hiện đại với nhiều biến động khó lường, việc giáo dục thanh niên nhận thức rõ vị trí, vai trò của văn hóa dân tộc là yêu cầu cấp thiết, nhằm giúp thế hệ trẻ có khả năng nhìn nhận đúng đắn, biết trân trọng và chọn lọc các giá trị tinh hoa của nhân loại.

Thứ ba, giáo dục văn hóa đóng vai trò quan trọng trong việc hình thành nhân cách, đạo đức và xây dựng lối sống lành mạnh cho thanh niên. Những giá trị truyền thống như lòng hiếu thảo, tinh thần tương thân tương ái, lễ nghĩa, trọng đạo lý… đã từ lâu trở thành những chuẩn mực đạo đức căn bản, góp phần nuôi dưỡng lối sống tử tế, trách nhiệm và nhân văn trong mỗi cá nhân. Trong bối cảnh xã hội hiện đại, khi dòng chảy thông tin trở nên quá tải, đa chiều, thậm chí lệch chuẩn và các giá trị sống bị đảo lộn, việc giáo dục thanh niên nhận diện, trân trọng và giữ gìn các giá trị văn hóa truyền thống càng trở nên cấp thiết và có ý nghĩa đặc biệt.

4. Thực trạng ý thức giữ gìn bản sắc văn hóa dân tộc của thanh niên Việt Nam thời gian qua

Là những chủ nhân tương lai của đất nước, thanh niên Việt Nam đã có những chuyển biến tích cực trong nhận thức và hành động đối với việc giữ gìn bản sắc văn hóa dân tộc. Trước sự phát triển mạnh mẽ của mạng xã hội, truyền thông và các nền tảng số đã mở ra cơ hội để giới trẻ tiếp cận, tìm hiểu và lan tỏa các giá trị văn hóa một cách nhanh chóng và sáng tạo. Khá nhiều bạn trẻ chủ động nghiên cứu, tìm hiểu về lịch sử, phong tục, tín ngưỡng, trang phục, ẩm thực, nhạc cụ dân tộc… không chỉ để thỏa mãn sở thích cá nhân mà còn để quảng bá hình ảnh văn hóa Việt ra thế giới. Các video giới thiệu về ca trù, hát xẩm, chèo, tuồng; các clip sáng tạo nội dung với trang phục truyền thống như áo dài, áo tứ thân, áo bà ba… trên TikTok, YouTube đang ngày càng phổ biến và thu hút hàng triệu lượt xem, chứng tỏ sức hấp dẫn bền bỉ của văn hóa dân tộc trong đời sống giới trẻ.

Không chỉ dừng lại ở việc giữ gìn, nhiều bạn trẻ ngày nay còn chủ động sáng tạo, làm mới các giá trị văn hóa để đưa chúng đến gần hơn với đời sống hiện đại. Trong lĩnh vực nghệ thuật, không khó để bắt gặp những tác phẩm âm nhạc, thời trang, mỹ thuật vừa đậm chất dân tộc, vừa mang hơi thở đương đại. Chẳng hạn, một số nghệ sĩ trẻ đã khéo léo kết hợp các nhạc cụ truyền thống, như: đàn tranh, đàn bầu; đàn T’rưng, sáo trúc… vào các thể loại hiện đại, như: pop, rap, EDM, tạo nên những giai điệu mới mẻ mà vẫn giữ được tinh thần dân tộc. Ở lĩnh vực thời trang, nhiều nhà thiết kế trẻ đã cho ra mắt các bộ sưu tập lấy cảm hứng từ họa tiết thổ cẩm, trang phục dân tộc thiểu số hay những mẫu áo dài được cách tân đầy sáng tạo, đã góp phần tôn vinh truyền thống trong một diện mạo mới, trẻ trung và gần gũi với đời sống đương đại.

Một số dự án bảo tồn và quảng bá văn hóa dân tộc cũng nhận được sự hưởng ứng tích cực từ giới trẻ. Nhiều nhóm sinh viên, tổ chức tình nguyện đã thực hiện các buổi triển lãm, tọa đàm về di sản văn hóa, làm phim tư liệu, thu âm nhạc cổ, hoặc giới thiệu văn hóa vùng miền qua các nền tảng số. Những hoạt động này không chỉ góp phần lưu giữ giá trị truyền thống mà còn truyền cảm hứng cho cộng đồng, nhất là thế hệ trẻ thấy được vẻ đẹp và tầm quan trọng của văn hóa dân tộc.

Các hình thức văn hóa toàn cầu, như văn hóa tiêu dùng, công nghệ thông tin, truyền thông đại chúng đang dần thay thế các giá trị văn hóa truyền thống, gây khó khăn cho việc duy trì những yếu tố đặc trưng của nền văn hóa dân tộc. Các sản phẩm văn hóa ngoại lai, độc hại dễ dàng xâm nhập và chi phối, khiến một bộ phận người dân Việt Nam, đặc biệt là thế hệ trẻ, dần quên đi các giá trị cốt lõi của dân tộc. Bên cạnh những giá trị văn hóa tích cực, những yếu tố tiêu cực, đi ngược lại thuần phong mỹ tục, thậm chí là độc hại cũng xuất hiện, tác động không nhỏ đến nhận thức, tư tưởng, và hành vi của một bộ phận thanh niên. Nhiều nghi thức, tín ngưỡng, tập quán và nghệ thuật đang trở nên ít được quan tâm và bị lãng quên.

 Những giá trị văn hóa truyền thống, như tinh thần nhân ái nhân văn, sự tôn trọng gia đình, huyết thống… cũng đang có biểu hiện rạn vỡ, để lại nhiều “vết thương” trong lòng xã hội. Lợi dụng điều đó, các đối tượng thù địch, phản động đã coi văn hóa là một trận địa mới để chống phá, chúng đã không ngừng thực hiện các âm mưu, thủ đoạn tinh vi, khó lường. Chính vì vậy, nếu không có bộ lọc đủ mạnh sẽ có nguy cơ dẫn tới tiếp thu một cách thụ động, ồ ạt, từ đó rất dễ dẫn đến tình trạng nguồn lực, sức mạnh nội sinh trong nước bị những yếu tố ngoại sinh lấn át, chi phối, làm triệt tiêu tính đa dạng văn hóa dân tộc, đánh mất bản sắc, cội rễ và truyền thống văn hóa của dân tộc mình.

Thực tế cho thấy, đã có không ít thanh, thiếu niên làm mất đi những mối quan hệ, giao tiếp đời thường, tính đoàn kết, rơi vào trạng thái cô đơn, trầm cảm, chối bỏ những giao tiếp trực tiếp của cuộc sống hiện thực vì bị lệ thuộc, nghiện internet và mải mê trong thế giới ảo. Những thanh, thiếu niên này thường bị các đối tượng xấu dụ dỗ, sa vào tệ nạn, như: cá cược, lô đề, cờ bạc, buôn bán ma túy; tham gia vào những hội nhóm tôn giáo mang màu sắc thần bí, mê tín dị đoan, dẫn đến những hành vi ứng xử lệch lạc, để lại những hậu quả tai hại cho bản thân, gia đình và xã hội.

Công tác giáo dục ý thức gìn giữ bản sắc văn hóa dân tộc cho thanh niên được tăng cường nhưng kết quả chưa được như mong muốn, vẫn còn nhiều hạn chế. Việc giảng dạy văn hóa dân tộc trong nhà trường còn mang tính lý thuyết, thiếu sức hấp dẫn; các hoạt động ngoại khóa chưa thật sự phong phú và sâu sắc; trong khi đó, sự tác động mạnh mẽ của các trào lưu văn hóa ngoại lai lại đang lấn át dần trong đời sống tinh thần của giới trẻ. Nhiều bạn trẻ không còn hứng thú với các giá trị truyền thống, thậm chí có cái nhìn sai lệch, xem thường văn hóa dân tộc.

5. Một số giải pháp trọng tâm

Thứ nhất, giáo dục ý thức giữ gìn bản sắc văn hóa dân tộc cho thanh niên qua các môn học trong nhà trường.

 Trong bối cảnh toàn cầu hóa mạnh mẽ, thanh niên Việt Nam cần được trang bị nền tảng văn hóa vững chắc để không bị hòa tan trong dòng chảy hội nhập. Thông qua giảng dạy các môn học khác nhau, giảng viên sẽ truyền thụ cho thanh niên là những học sinh, sinh viên những kiến thức chuyên môn và liên hệ với thực tiễn, giúp thanh niên có cách nhìn toàn diện về thực tiễn, lịch sử và con người Việt Nam. Đặc biệt, giáo dục ý thức giữ gìn bản sắc văn hóa dân tộc, tinh thần tự cường dân tộc thông qua các môn Lý luận chính trị nhằm xây dựng thế giới quan, nhân sinh quan khoa học, cách mạng và phương pháp luận biện chứng, xây dựng niềm tin khoa học, củng cố định hướng chính trị, lập trường tư tưởng.

Thứ hai, giáo dục ý thức giữ gìn bản sắc văn hóa dân tộc cho thanh niên thông qua hoạt động của các tổ chức Đoàn – Hội, các câu lạc bộ.

Vai trò của tổ chức Đoàn – Hội là vô cùng quan trọng cùng đồng hành với thanh niên, là lực lượng nòng cốt, là ngọn cờ tập hợp và phát huy sức mạnh của thanh niên trong việc bảo tồn và phát huy giá trị văn hóa dân tộc. Vì vậy, để tổ chức và nâng cao hiệu quả hoạt động trong việc giáo dục ý thức giữ gìn bản sắc văn hóa dân tộc cho thanh niên, Đoàn Thanh niên và Hội sinh viên cần phối hợp chặt chẽ trong việc. Tổ chức các đợt sinh hoạt chính trị trong đoàn viên, thanh niên gắn với dịp kỷ niệm các ngày lễ, sự kiện chính trị quan trọng của đất nước bằng nhiều hình thức phong phú như: diễn đàn, tọa đàm, ngày hội thanh niên, liên hoan tuyên truyền ca khúc cách mạng, xem phim lịch sử… để bồi đắp lòng yêu nước, ý thức giữ gìn bản sắc văn hóa dân tộc, khát vọng vươn lên trong học sinh, sinh viên.

Đề cao vai trò nêu gương của cán bộ Đoàn; nhân rộng điển hình tiên tiến gắn với đẩy mạnh việc học tập và làm theo tư tưởng, đạo đức, phong cách Hồ Chí Minh; phát huy tinh thần tự học tập, rèn luyện, phấn đấu trong cán bộ, đoàn viên, thanh thiếu niên, từ đó, bồi dưỡng nâng cao chất lượng đoàn viên và công tác bồi dưỡng, giới thiệu đoàn viên ưu tú cho Đảng.

Thứ ba, giáo dục ý thức giữ gìn bản sắc văn hóa dân tộc cho thanh niên qua việc phát huy tính tích cực và chủ động của thanh niên.

Mọi giải pháp sẽ chỉ có hiệu quả khi thanh niên chủ động tham gia, tích cực học hỏi, và có ý thức trách nhiệm với việc bảo tồn và phát huy văn hóa dân tộc. Chúng ta cần tạo điều kiện để thanh niên tự học, tự tìm hiểu, và tự khám phá về văn hóa. Khuyến khích họ tham gia vào các hoạt động văn hóa, các dự án cộng đồng, để họ có cơ hội thể hiện bản thân, đóng góp sức mình vào việc xây dựng và phát triển văn hóa. Chúng ta cần tôn vinh, khen thưởng, động viên kịp thời với những tập thể, cá nhân, dự án, ý tưởng hay trong gìn giữ và bảo tồn văn hóa do thanh niên thực hiện, qua đó, tạo động lực cho những người khác noi theo.

Thứ tư, giáo dục ý thức giữ gìn bản sắc văn hóa dân tộc cho thanh niên thông qua các phương tiện thông tin đại chúng

Nhu cầu văn hóa tinh thần của thanh niên hiện nay có nhiều điểm mới so với trước đây. Thông tin đại chúng, nhất là Internet, truyền hình góp phần quan trọng đáp ứng nhu cầu văn hóa tinh thần của thanh niên, có tác động trực tiếp, mạnh mẽ đến tư tưởng, tình cảm, thị hiếu thẩm mỹ, hình thành nhân cách của họ. Các phương tiện thông tin đại chúng tham gia giáo dục truyền thống yêu nước cho thanh niên bằng cách đẩy mạnh tuyên truyền truyền thống yêu nước, tôn vinh những anh hùng, liệt sĩ, danh nhân văn hóa của dân tộc, các giá trị đạo đức truyền thống; tuyên truyền, biểu dương các nhân tố mới tích cực trong đời sống xã hội. Các phương tiện thông tin đại chúng cũng là công cụ quan trọng để phản bác các luận điệu sai trái, bảo vệ nền tảng tư tưởng, củng cố lòng tin và khơi dậy tinh thần trách nhiệm công dân.

Thứ năm, tạo môi trường thuận lợi, nâng cao năng lực hội nhập quốc tế cho thanh niên.

Văn kiện Đại hội XIV của Đảng Cộng sản Việt Nam nhấn mạnh yêu cầu “phát triển con người Việt Nam toàn diện, xây dựng con người có tri thức, đạo đức, sức khỏe và năng lực sáng tạo”¹¹, qua đó tạo nền tảng để các thế hệ trẻ, trong đó có thanh niên, chủ động thích ứng với môi trường quốc tế và tham gia hiệu quả vào các lĩnh vực phát triển mới. Trên cơ sở đó, cần tiếp tục hoàn thiện môi trường học tập, lao động và sáng tạo, tạo điều kiện để thanh niên tiếp cận tri thức khoa học – công nghệ hiện đại, nâng cao kỹ năng hội nhập, năng lực ngoại ngữ và tư duy toàn cầu.

6. Kết luận

Trong bối cảnh toàn cầu hóa và hội nhập quốc tế ngày càng sâu rộng, việc giữ gìn và phát huy bản sắc văn hóa dân tộc trở thành nhiệm vụ cấp thiết, đặc biệt đối với thế hệ thanh niên – lực lượng xung kích trong sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc. Giáo dục ý thức giữ gìn bản sắc văn hóa dân tộc cho thanh niên theo tư tưởng Hồ Chí Minh không chỉ giúp thế hệ trẻ hiểu đúng, tự hào và trân trọng giá trị văn hóa truyền thống mà còn thúc đẩy họ chủ động sáng tạo, tiếp biến văn hóa một cách có chọn lọc. Vì vậy, các cấp, các ngành, đặc biệt là gia đình, nhà trường và tổ chức Đoàn – Hội, cần phối hợp chặt chẽ để đổi mới nội dung, phương pháp giáo dục văn hóa cho thanh niên; đồng thời, tạo môi trường thực tiễn để thế hệ trẻ được trải nghiệm, kế thừa và phát huy giá trị văn hóa dân tộc trong đời sống hiện đại.

Chú thích:
1, 3, 4, 5, 10. Hồ Chí Minh toàn tập (2011). Tập 3. H. NXB Chính trị quốc gia, tr. 458, 77, 255, 350, 216.
2. Đảng Cộng sản Việt Nam (1998). Văn kiện Hội nghị lần thứ năm Ban Chấp hành Trung ương khóa VIII. H. NXB Chính trị quốc gia, tr. 56.
6, 7. Đảng Cộng sản Việt Nam (2015). Văn kiện Đảng toàn tập. Tập 57. H. NXB Chính trị quốc gia – Sự thật, tr. 350, 305.
8, 11. Đảng Cộng sản Việt Nam (2026). Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV. Tập I. H. NXB Chính trị quốc gia Sự thật, tr. 12, 13.
9. C. Mác – Ph. Ăngghen tuyển tập (1995). Tập 36. NXB Chính trị quốc gia, tr. 23.
Tài liệu tham khảo:
1. Ban Chấp hành Trung ương Đảng (2008). Nghị quyết số 25-NQ/TW ngày 25/7/2008 của Hội nghị lần thứ bảy Ban Chấp hành Trung ương Đảng (khóa X) về tăng cường sự lãnh đạo của Đảng đối với công tác thanh niên thời kỳ đẩy mạnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa.
2. Hoàn thiện hoạt động quản lý nhà nước về phát triển văn hóa. https://www.quanlynhanuoc.vn/2021/10/21/hoan-thien-hoat-dong-quan-ly-nha-nuoc-ve-phat-trien-van-hoa/
3. Bảo tồn, phát huy bản sắc văn hóa các dân tộc góp phần phát triển kinh tế – xã hội, tăng cường, củng cố quốc phòng, an ninh trên địa bàn tỉnh Lạng Sơn. https://www.tapchicongsan.org.vn/web/guest/bau-cu-dai-bieu-quoc-hoi-khoa-xv-va-dai-bieu-hoi-dong-nhan-dan-cac-cap-nhiem-ky-2021-2026/-/2018/827577/view_content