Advancing digital transformation in the journal system of Ho Chi Minh National Academy of Politics
ThS. Hoàng Thị Hậu
Đặng Hoàng
Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh
(Quanlynhanuoc.vn) – Chuyển đổi số đang tạo ra những thay đổi sâu sắc trong hoạt động báo chí, truyền thông, trở thành động lực quan trọng để nâng cao chất lượng và hiệu quả trong việc lan tỏa thông tin. Đối với hệ thống tạp chí của Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh, chuyển đổi số không chỉ góp phần quảng bá và lan tỏa các giá trị lý luận, khoa học mà còn thực hiện nhiệm vụ bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng, đấu tranh phản bác các quan điểm sai trái, thù địch trên không gian mạng. Do đó, đổi mới truyền thông theo hướng hiện đại, chuyên nghiệp và thích ứng với môi trường số là yêu cầu cấp thiết nhằm nâng cao chất lượng và hiệu quả hoạt động của các tạp chí trong bối cảnh chuyển đổi số báo chí hiện nay.
Từ khóa: Chuyển đổi số; công tác truyền thông; tạp chí khoa học; Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh.
Abstract: Digital transformation is bringing about profound changes in journalism and communication activities, serving as a key driver for improving the quality and effectiveness of information dissemination. For the journal system of the Ho Chi Minh National Academy of Politics, communication activities not only promote and disseminate theoretical and scientific values but also fulfill the important task of safeguarding the Party’s ideological foundation and combating erroneous and hostile viewpoints in cyberspace. Therefore, innovating communication activities in a modern, professional, and digitally adaptive manner has become an urgent requirement to enhance the quality and effectiveness of journal operations amid journalism’s digital transformation.
Keywords: digital transformation; communication activities; scientific journals; Ho Chi Minh National Academy of Politics.
1. Đặt vấn đề
Cuộc cách mạng công nghiệp 4.0 và quá trình chuyển đổi số đang làm thay đổi sâu sắc hoạt động báo chí, truyền thông trên toàn thế giới. Sự phát triển của Internet, mạng xã hội, trí tuệ nhân tạo (AI) và các nền tảng số không chỉ làm thay đổi phương thức sản xuất và phân phối thông tin mà còn tác động mạnh mẽ đến thói quen tiếp nhận thông tin của công chúng. Trong bối cảnh đó, chuyển đổi số đã trở thành yêu cầu tất yếu đối với các cơ quan báo chí nhằm nâng cao hiệu quả hoạt động, mở rộng khả năng tiếp cận độc giả và giữ vững vai trò định hướng thông tin.
Đối với hệ thống tạp chí của Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh, đổi mới công tác truyền thông trong bối cảnh chuyển đổi số không chỉ nhằm nâng cao chất lượng và sức lan tỏa của các ấn phẩm khoa học, lý luận mà còn góp phần thực hiện hiệu quả nhiệm vụ tuyên truyền, bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng trên không gian mạng. Vì vậy, việc đánh giá thực trạng và đề xuất các giải pháp đổi mới công tác truyền thông của các tạp chí Học viện có ý nghĩa thiết thực cả về lý luận và thực tiễn.
2. Công tác chuyển đổi số báo chí của Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh
Chuyển đổi số trong hoạt động của tạp chí khoa học là quá trình ứng dụng các công cụ, giải pháp công nghệ số để thay đổi toàn diện và tổng thể mô hình hoạt động của tạp chí khoa học, từ quy trình biên tập, xuất bản, phân phối nội dung đến văn hóa làm việc, phương thức tác nghiệp, quản trị tòa soạn nhằm cải tiến và tối ưu hóa hoạt động.
Chuyển đổi số trong hoạt động của tạp chí khoa học bao gồm các nội dung chính: (1) Đưa nội dung lên các nền tảng số sẵn có, hướng tới xuất bản tạp chí điện tử. (2) Đổi mới mô hình tổ chức và hoạt động của tòa soạn tạp chí. (3) Tăng cường ứng dụng công nghệ trong hoạt động nghiệp vụ. (4) Phát triển hạ tầng số và bảo đảm an ninh, an toàn thông tin. (5) Nâng cao chất lượng nguồn nhân lực để đáp ứng các yêu cầu của chuyển đổi số.
Hiện nay, Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh có 18 cơ quan tạp chí, trong đó 12 tạp chí tại Học viện Trung tâm và 6 tạp chí tại 6 Học viện trực thuộc. Thực hiện Quyết định số 348/QĐ-TTg ngày 06/4/2023 của Thủ tướng Chính phủ về việc phê duyệt Chiến lược chuyển đổi số báo chí đến năm 2025, định hướng đến năm 2030, một số tạp chí của Học viện đã chủ động, tích cực trong việc thực hiện Chiến lược chuyển đổi số báo chí đến năm 2025, định hướng đến năm 2030. Với mục tiêu xây dựng cơ quan báo chí theo hướng chuyên nghiệp, nhân văn, hiện đại; làm tốt sứ mệnh thông tin tuyên truyền phục vụ sự lãnh đạo của Đảng, công cuộc đổi mới của đất nước, như: Tạp chí Lý luận chính trị, Tạp chí Lý luận chính trị và Truyền thông, Tạp chí Lịch sử Đảng, Tạp chí Quản lý Nhà nước…
Trong quá trình chuyển đổi số, bên cạnh những kết quả đạt được, hệ thống tạp chí của Học viện vẫn còn một số hạn chế, bất cập trong bối cảnh hiện nay, như phần lớn tạp chí của Học viện (11/18 tạp chí, chiếm 73%) chưa xây dựng chiến lược/kế hoạch chuyển đổi số cụ thể.Số lượng tạp chí hoạt động theo xu hướng báo chí đa nền tảng (thực hiện ít nhất hai loại hình in và điện tử) còn khiêm tốn, chỉ chiếm 40%; còn lại 60% tạp chí chỉ thực hiện loại hình tạp chí in. Phần lớn các tạp chí của Học viện chưa áp dụng hệ thống quản trị nội dung (CMS) trong quá trình sản xuất và phân phối nội dung. Quy trình thẩm định, biên tập, chỉnh sửa, bình duyệt bài, lưu trữ hồ sơ bài viết… vẫn diễn ra trên giấy theo phương thức hoạt động truyền thống.
Các tạp chí của Học viện đã thực hiện phân phối nội dung trên các nền tảng sẵn có và nền tảng tự vận hành, song chủ yếu là trang điện tử, cổng thông tin, thư viện số của Học viện, chưa có tạp chí thực hiện phân phối nội dung trên ứng dụng mobile hay tablet. Đa số tạp chí vẫn chưa ứng dụng công nghệ và nền tảng số nào vào quản trị tòa soạn, quản trị nội dung, biên tập, xuất bản, phân phối sản phẩm báo chí; chưa ứng dụng AI để phát hiện và hỗ trợ ngăn chặn vi phạm bản quyền báo chí, đồng thời bảo đảm an ninh, an toàn thông tin.Phần lớn tạp chí chưa thực hiện phân phối trên các nền tảng mạng xã hội, cũng như các hoạt động tiếp thị ấn phẩm báo chí thông qua các nền tảng, như: email, tin nhắn SMS, thông báo đẩy hay các nền tảng trực tuyến có tường phí hoạt động…
3. Yêu cầu chuyển đổi số
Từ thực tiễn hệ thống báo chí của Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh hiện nay, để đổi mới truyền thông của các tạp chí trong bối cảnh chuyển đổi số báo chí cần chú trọng một số nội dung sau:
Một là, đẩy mạnh đưa nội dung lên các nền tảng số sẵn có (trang web, mạng xã hội uy tín). Một số tạp chí đã có sự đổi mới mô hình hoạt động theo xu hướng số, cụ thể 6/18 tạp chí đã ứng dụng xu hướng báo chí đa nền tảng, thực hiện hai loại hình tạp chí in và tạp chí điện tử, có hai tạp chí mở rộng hoạt động trên nền tảng mạng xã hội là Tạp chí Lý luận chính trị và Tạp chí Lý luận chính trị và Truyền thông.
Các tạp chí cần số hóa các bài báo đã đăng trên tạp chí in dưới dạng PDF để đưa lên các nền tảng sẵn có. Trước hết là tiếp tục triển khai việc giới thiệu bìa, mục lục và tóm tắt nội dung bài viết của các số trên Cổng thông tin điện tử của Học viện và các Học viện trực thuộc. Đăng tải toàn văn các bài tạp chí trên trang thư viện điện tử của Học viện và các Học viện trực thuộc. Bên cạnh đó, các tạp chí đẩy mạnh đưa nội dung lên các nền tảng công nghệ số trong nước như VJOL.
Bên cạnh hình thức phát hành bản in truyền thống, các tạp chí có thể số hóa ấn phẩm dưới dạng PDF (cho máy tính, mobile) và thực hiện phương thức phát hành điện tử thông qua nền tảng phát hành số của Công ty Phát hành Báo chí Trung ương (PostENP). Đây là hình thức phát hành có thu phí, nhưng dưới dạng bản số hóa thay vì bản in thông thường. Ngoài các nền tảng số trong nước, các tạp chí cần nghiên cứu quy định và thể lệ để đăng ký cấp phép mã DOI. Bên cạnh đó, cần chú trọng tham gia vào các cơ sở dữ liệu uy tín của quốc gia, khu vực (ACI), cũng như quốc tế (ISI, Scopus), qua đó tăng cường chỉ số trích dẫn và nâng cao uy tín của tạp chí.
Hai là, ứng dụng hệ thống quản trị nội dung hiện đại, tối ưu hóa cho lĩnh vực báo chí, qua đó nâng cao hiệu quả hoạt động, quản trị tòa soạn, hướng tới xây dựng tòa soạn số. Các tạp chí trong Học viện đã áp dụng một số yêu cầu về hạ tầng số, nền tảng số và mức độ ứng dụng công nghệ số; đồng thời, có kết nối Internet. Các tạp chí điện tử sử dụng kết cấu hạ tầng công nghệ của Học viện trung tâm và các học viện trực thuộc, do đó đã được trang bị kết nối Internet băng rộng bằng cáp quang.Việc thực hiện phân phối nội dung trên các nền tảng: hiện nay, 7 tạp chí của Học viện thực hiện đồng thời cả loại hình tạp chí in và điện tử, là những cơ quan thực hiện phương thức phân phối nội dung trên nền tảng trang web do các tạp chí tự xây dựng. Các tạp chí đưa mục lục hằng tháng lên Cổng Thông tin điện tử của Học viện và các Học viện trực thuộc; đăng tải mục lục và bài viết/tóm tắt bài viết lên trang thư viện của Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh và thư viện các Học viện trực thuộc. Tạp chí Lý luận chính trị và Tạp chí Lịch sử Đảng đăng tải mục lục hằng tháng trên Báo Nhân dân điện tử. Tạp chí Lý luận chính trị và truyền thông phân phối nội dung trên các nền tảng mạng xã hội.Tạp chí Quản lý nhà nước và Tạp chí Lý luận chính trị đã gắn mã định danh DOI (Digital Object Identifier) – mã số định danh trực tiếp có tính quốc tế cho các bài báo của tạp chí.
Để đổi mới công tác truyền thông, các tạp chí trong hệ thống Học viện cần đẩy mạnh ứng dụng phần mềm quản lý tòa soạn, xuất bản trực tuyến hiện đại và hệ thống quản trị nội dung tối ưu cho lĩnh vực báo chí. Về cơ bản, quy trình hoạt động của các tạp chí thực hiện biên tập và xuất bản trực tuyến trên phần mềm CMS sẽ có những điểm tương đồng với quy trình xuất bản truyền thống hiện nay mà các tạp chí in đang sử dụng. Tuy nhiên, khi thực hiện chuyển đổi số, tất cả các khâu trong quy trình sẽ được thực hiện trực tuyến trên phần mềm. Mỗi cá nhân giữ vị trí, vai trò, nhiệm vụ khác nhau sẽ được cấp và phân quyền tài khoản phù hợp để làm việc trên hệ thống theo quy trình chuẩn hóa, tập trung và thống nhất. CMS có công cụ quản lý dành riêng cho các tài khoản được phân cấp cho tác giả, lãnh đạo, ban biên tập, người thẩm định… Toàn bộ bản thảo, ý kiến thẩm định, phản biện, lịch sử biên tập và chỉnh sửa sẽ được lưu trữ trong cơ sở dữ liệu của phần mềm.
Ba là, đẩy mạnh ứng dụng công nghệ số và AI trong quy trình biên tập, xuất bản và truyền thông. Trong bối cảnh chuyển đổi số báo chí, việc ứng dụng công nghệ số và AI đang trở thành xu hướng tất yếu nhằm nâng cao hiệu quả quản trị tòa soạn, chất lượng nội dung và năng lực truyền thông của các tạp chí. Thời gian qua, các tạp chí trong hệ thống Học viện đã từng bước nghiên cứu, triển khai nhiều giải pháp công nghệ nhằm hỗ trợ hoạt động chuyên môn. Đối với công tác biên tập, xuất bản, các tạp chí đã sử dụng các phần mềm kiểm tra đạo văn, phát hiện trùng lặp, như: Turnitin, iThenticate, DoIT; ứng dụng phần mềm hỗ trợ phát hiện vi phạm bản quyền báo chí; khai thác các công cụ nhận diện ký tự quang học (OCR) để chuyển đổi dữ liệu từ hình ảnh, PDF sang văn bản; sử dụng các hệ thống quản trị nội dung (CMS) tích hợp AI và Big Data nhằm hỗ trợ phân tích nội dung, gợi ý từ khóa và phát hiện lỗi chính tả.
Trong hoạt động thiết kế, trình bày và sản xuất sản phẩm báo chí, các tạp chí có thể khai thác hiệu quả các phần mềm chuyên dụng, như: QuarkXPress, Photoshop, Canva để thiết kế bìa, dàn trang, xử lý hình ảnh và xây dựng các sản phẩm truyền thông đa phương tiện. Đồng thời, việc sử dụng các nền tảng trực tuyến, như: Zoom, Microsoft Teams hoặc Google Meet giúp nâng cao hiệu quả trong việc tổ chức hội thảo, tọa đàm, phỏng vấn và trao đổi chuyên môn với các nhà khoa học, chuyên gia trong và ngoài nước. Bên cạnh đó, các nền tảng mạng xã hội, như: Facebook, YouTube, TikTok cần được khai thác như những kênh truyền thông bổ trợ quan trọng nhằm mở rộng phạm vi tiếp cận công chúng, lan tỏa các bài viết có giá trị lý luận và thực tiễn, nhất là các nội dung về bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng, đấu tranh phản bác các quan điểm sai trái, thù địch.
Để nâng cao hiệu quả quản lý và khai thác thông tin, các tạp chí cần xây dựng hệ thống lưu trữ dữ liệu số tập trung, tạo điều kiện cho cán bộ và biên tập viên chia sẻ và sử dụng chung nguồn tư liệu ở nhiều định dạng khác nhau. Đối với các tạp chí chưa triển khai loại hình điện tử, có thể sử dụng các nền tảng lưu trữ đám mây, như: Google Drive, Dropbox hoặc Microsoft OneDrive để quản lý dữ liệu và hỗ trợ các hoạt động nghiệp vụ.
Tuy nhiên, quá trình ứng dụng AI và BigData trong hoạt động báo chí, truyền thông cần được thực hiện một cách thận trọng, bảo đảm các nguyên tắc chính trị, pháp lý và đạo đức nghề nghiệp. Bên cạnh những lợi ích về tốc độ xử lý thông tin, tối ưu hóa quy trình làm việc và hỗ trợ sáng tạo nội dung, AI vẫn chỉ là một công cụ kỹ thuật, không có bản lĩnh chính trị, lý tưởng, trách nhiệm xã hội và đạo đức nghề nghiệp như con người. Vì vậy, các tạp chí cần làm chủ công nghệ, xây dựng cơ chế kiểm soát phù hợp, phát huy vai trò của đội ngũ biên tập viên trong việc thẩm định, định hướng và kiểm chứng thông tin. Đồng thời, cần khai thác hiệu quả dữ liệu lớn để nâng cao chất lượng phân tích, dự báo, minh bạch hóa thông tin, nhận diện các xu hướng dư luận trên không gian mạng và phát triển các sản phẩm báo chí có giá trị, đáp ứng yêu cầu truyền thông trong thời đại số.
Bốn là, đổi mới công tác truyền thông của hệ thống báo chí Học viện trong bối cảnh chuyển đổi số báo chí; các tạp chí học viên khi tuyên truyền các ấn phẩm cần bảo đảm 3 yếu tố quan trọng trong từng bài viết, đó là “tính chính xác, tính chiến đấu, tính thuyết phục”. Trong đó, bảo đảm tính chính xác – “cái gốc” của niềm tin trong công tác tuyên truyền; bảo đảm tính chiến đấu-“lá chắn”trong công tác tuyên truyền.
Công tác thông tin, tuyên truyền là vũ khí sắc bén để bảo vệ Đảng, bảo vệ chế độ và giữ vững ổn định chính trị. Trước sự bùng nổ thông tin do mạng internet toàn cầu đã tác động mạnh mẽ tới hoạt động báo chí trên phạm vi toàn thế giới, Đảng đã xác định: “Sớm hoạch định một chiến lược quốc gia về thông tin; coi trọng việc nâng cao chất lượng thông tin đại chúng, tính chân thật, tính chiến đấu và tính đa dạng của thông tin”1. Xây dựng nền báo chí, truyền thông chuyên nghiệp, nhân văn và hiện đại. Thực hiện tốt quy hoạch, phát triển hệ thống báo chí, truyền thông… Tăng cường quản lý và phát triển các loại hình truyền thông, thông tin trên Internet. Kiên quyết đấu tranh, loại bỏ các sản phẩm, thông tin độc hại, xuyên tạc, phản động, ảnh hưởng xấu đến ổn định chính trị – xã hội, thuần phong mỹ tục2. Đồng thời, đẩy mạnh phát triển báo chí Việt Nam trong bối cảnh trong nước và quốc tế đang đẩy mạnh chuyển đổi số.
4. Một số giải pháp
Một là, xây dựng các tạp chí đều có phiên bản điện tử. Theo đó, xây dựng mô hình “tòa soạn hội tụ” và đa phương tiện hóa nội dung. Thay vì chỉ xuất bản các bài báo học thuật thuần chữ (text), cần chuyển sang các hình thức dễ tiếp cận hơn như infographic và tạp chí điện tử. Có thể sử dụng các hình ảnh sinh động để tóm tắt các nghị quyết và các bài nghiên cứu lý luận. Podcast lý luận là việc chuyển thể các bài báo đặc sắc thành dạng âm thanh để độc giả có thể nghe trên ứng dụng di động. Video ngắn: có thể xây dựng các video diễn giải thuật ngữ chính trị và bối cảnh lịch sử dưới 3 phút để đăng tải trên các nền tảng như Facebook, YouTube hoặc TikTok.
Hai là, tối ưu hóa trên không gian mạng (SEO & Social Media). SEO học thuật: đó là tối ưu hóa từ khóa để các bài nghiên cứu của Học viện xuất hiện ở vị trí đầu tiên khi người dùng tìm kiếm về lý luận chính trị trên Google. Thành lập và vận hành các fanpage vệ tinh. Thay vì dùng ngôn ngữ hành chính, lý luận khô khan, có thể sử dụng thêm ngôn ngữ báo chí hiện đại, gần gũi, dễ tương tác với đối tượng, nhất là độc giả trẻ.
Ba là, ứng dụng công nghệ AI và Big Data. Cá nhân hóa trải nghiệm, chẳng hạn như sử dụng AI để gợi ý các bài viết liên quan dựa trên sở thích nghiên cứu của độc giả. Lưu trữ đám mây nhằm xây dựng kho dữ liệu dùng chung cho toàn bộ hệ thống tạp chí của Học viện, giúp việc tra cứu và liên kết dữ liệu trở nên tức thời
Bốn là, đào tạo đội ngũ “phóng viên số”, trong đó yêu cầu biên tập viên không chỉ giỏi về lý luận mà còn phải biết sử dụng các công cụ đồ họa cơ bản, hiểu thuật toán mạng xã hội và có kỹ năng quản trị tòa soạn điện tử. Chú trọng xây dựng hạ tầng: cần một nền tảng (Platform) dùng chung cho tất cả các tạp chí trong hệ thống Học viện để tạo sự đồng bộ về nhận diện thương hiệu và đặc trưng của Học viện, đồng thời, chú ý đến chức năng, nhiệm vụ đặc thù của Học viện. Về cơ chế: cần xây dựng quy định cụ thể về việc bảo hộ bản quyền số đối với các bài nghiên cứu lý luận đặc thù của Học viện.
Đối với các tạp chí của Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh, việc đổi mới công tác truyền thông trong hoạt động nghiệp vụ là lựa chọn tất yếu để bắt kịp xu thế chung của báo chí – truyền thông quốc gia, cũng như thực hiện tốt nhiệm vụ chính trị, qua đó góp phần nâng cao vị thế của Học viện. Đổi mới truyền thông trong bối cảnh chuyển đổi số là một cuộc cách mạng về tư duy. Với vị thế là “trái tim” lý luận của cả nước, hệ thống tạp chí của Học viện cần tiên phong trong việc biến tri thức hàn lâm thành sức mạnh tri thức phổ quát trên không gian số. Do vậy, để việc thực hiện đẩy mạnh công tác truyền thông hệ thống tạp chí của Học viện bảo đảm theo đúng định hướng, hiệu quả, bên cạnh lộ trình bài bản theo các giải pháp đã đề cập, cần có quyết tâm chính trị cao nhất của toàn thể lãnh đạo, đội ngũ cán bộ, biên tập viên, nhân viên các tạp chí và đặc biệt là sự quan tâm chỉ đạo sâu sát của Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh, các Học viện trực thuộc, các viện chuyên ngành, Liên Chi hội Nhà báo Học viện và sự hỗ trợ của các cơ quan quản lý nhà nước.
5. Kết luận
Đẩy mạnh chuyển đổi số trong bối cảnh chuyển đổi số là yêu cầu khách quan và là xu hướng tất yếu đối với hệ thống tạp chí của Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh. Việc đẩy mạnh ứng dụng công nghệ số, phát triển các nền tảng truyền thông hiện đại, đa dạng hóa hình thức truyền tải nội dung và nâng cao năng lực đội ngũ làm báo sẽ góp phần nâng cao chất lượng và hiệu quả hoạt động của các tạp chí. Tuy nhiên, quá trình đổi mới cần gắn chặt với việc giữ vững tôn chỉ, mục đích, bảo đảm tính chính xác, tính chiến đấu và tính thuyết phục của thông tin. Với sự quan tâm chỉ đạo của lãnh đạo Học viện cùng quyết tâm đổi mới của các cơ quan tạp chí, hệ thống tạp chí Học viện sẽ từng bước xây dựng môi trường truyền thông số hiện đại, góp phần lan tỏa các giá trị lý luận, khoa học và thực hiện tốt nhiệm vụ chính trị trong tình hình mới.
Chú thích:
1. Đảng Cộng sản Việt Nam (2015). Văn kiện Đảng toàn tập. Tập 55. H. NXB Chính trị quốc gia, tr. 392.
2. Đảng Cộng sản Việt Nam (2011). Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XI. Tập I. H. NXB Chính trị quốc gia, tr. 146.
Tài liệu tham khảo:
1. Đảng Cộng sản Việt Nam (2016). Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XII. H. NXB Chính trị quốc gia.
2. Quốc hội (2025). Luật Báo chí năm 2025.
3. Thủ tướng Chính phủ (2023). Quyết định số 348/QĐ-TTg ngày 06/4/2023 phê duyệt Chiến lược chuyển đổi số báo chí đến năm 2025, định hướng đến năm 2030.
