Enhancing the capacity of Commune-Level Officials in Hai Phong City
NCS. Nguyễn Văn Cương
Học viện Báo chí và Tuyên truyền
Email: cuonghp246@gmail.com
(Quanlynhanuoc.vn) – Thực hiện mô hình chính quyền địa phương hai cấp làm thay đổi yêu cầu đối với tổ chức bộ máy và năng lực thực thi công vụ ở cấp xã. Tại thành phố Hải Phòng, việc sắp xếp tổ chức chính quyền theo hướng tinh gọn, đẩy mạnh phân cấp, phân quyền đặt ra yêu cầu cao hơn đối với đội ngũ cán bộ cấp xã trong việc thực hiện nhiệm vụ quản lý nhà nước và phục vụ người dân, doanh nghiệp. Vì vậy, nâng cao năng lực đội ngũ cán bộ cấp xã là yêu cầu cần thiết nhằm góp phần bảo đảm hiệu lực, hiệu quả hoạt động của chính quyền cơ sở. Từ thực tiễn thực hiện chức năng quản lý nhà nước của chính quyền địa phương hai cấp tại thành phố Hải Phòng, bài viết phân tích thực trạng năng lực của đội ngũ cán bộ cấp xã và đề xuất một số giải pháp nâng cao năng lực, đáp ứng yêu cầu nhiệm vụ trong giai đoạn mới.
Từ khóa: Chính quyền địa phương hai cấp; đội ngũ cán bộ cấp xã; năng lực cán bộ; quản lý nhà nước; thành phố Hải Phòng.
Abstract: The implementation of the two-tier local government model has changed the requirements for organizing the administrative apparatus and for the performance capacity of commune-level officials. In Hai Phong City, the restructuring of local government toward a streamlined apparatus, together with stronger decentralization and delegation of authority, places higher demands on commune-level officials to perform state management tasks and serve citizens and businesses. Therefore, enhancing the capacity of commune-level officials is essential for improving the effectiveness and efficiency of grassroots government operations. Drawing on the implementation of the two-tier local government model in Hai Phong City, this article analyzes the current capacity of commune-level officials. It proposes solutions to enhance their capacity to meet task requirements in the new period.
Keywords: Two-tier local government; commune-level officials; officials’ capacity; state management; Hai Phong City.
1. Đặt vấn đề
Xây dựng nền hành chính nhà nước tinh gọn, hiệu lực, hiệu quả là một trong những yêu cầu quan trọng trong quá trình đổi mới tổ chức và hoạt động của bộ máy nhà nước hiện nay. Trong đó, việc thực hiện mô hình chính quyền địa phương hai cấp đã làm thay đổi đáng kể tổ chức, thẩm quyền và phương thức hoạt động của chính quyền cấp xã. Cùng với việc đẩy mạnh phân cấp, phân quyền, cấp xã được giao thực hiện nhiều nhiệm vụ quản lý nhà nước (QLNN) và trực tiếp giải quyết các công việc liên quan đến người dân và doanh nghiệp. Điều này đặt ra yêu cầu cao hơn đối với đội ngũ cán bộ cấp xã, nhất là về năng lực chuyên môn, tổ chức thực hiện, xử lý công việc và ứng dụng công nghệ trong thực thi công vụ. Vì vậy, nâng cao năng lực đội ngũ cán bộ cấp xã là yêu cầu cần thiết nhằm bảo đảm chính quyền cơ sở hoạt động hiệu lực, hiệu quả, đáp ứng yêu cầu thực hiện mô hình chính quyền địa phương hai cấp tại thành phố Hải Phòng.
2. Thực trạng năng lực đội ngũ cán bộ cấp xã tại thành phố Hải Phòng
Ngày 12/6/2025, Quốc hội ban hành Nghị quyết số 202/2025/QH15 về việc sắp xếp đơn vị hành chính cấp tỉnh. Theo đó, từ ngày 01/7/2025, thành phố Hải Phòng được thành lập trên cơ sở sắp xếp toàn bộ diện tích tự nhiên và quy mô dân số của thành phố Hải Phòng và tỉnh Hải Dương. Sau sắp xếp, thành phố có diện tích tự nhiên 3.194,72 km2 với quy mô dân số 4.664.124 người (Quốc hội, 2025). Việc mở rộng không gian phát triển và thực hiện mô hình chính quyền địa phương hai cấp làm thay đổi phạm vi nhiệm vụ và phương thức hoạt động của chính quyền cấp xã, đồng thời đặt ra yêu cầu mới đối với năng lực của đội ngũ cán bộ cấp xã.
Thứ nhất, về số lượng và cơ cấu đội ngũ cán bộ cấp xã.
Sau khi thực hiện mô hình chính quyền địa phương hai cấp, thành phố Hải Phòng có 114 xã, phường, đặc khu và 114 trung tâm phục vụ hành chính công cấp xã. Theo thống kê của Sở Nội vụ, tại thời điểm ngày 15/7/2025, khối chính quyền cấp xã có 5.538 cán bộ, công chức, thấp hơn 436 người so với số lượng Ban Thường vụ Thành ủy tạm giao, bình quân 49 người/đơn vị; trong đó bình quân 41 người/xã, 56 người/phường và 79 người/đặc khu. Đến ngày 30/9/2025, số cán bộ, công chức có mặt là 5.372 người; 36 đơn vị cao hơn định mức và 66 đơn vị thấp hơn định mức. Để khắc phục tình trạng thiếu, thừa cục bộ, thành phố đã phê duyệt cho 523 cán bộ, công chức, viên chức nghỉ việc hưởng chính sách; đồng thời rà soát, điều động, bố trí kiêm nhiệm 346 vị trí và tăng cường 91 công chức, viên chức biệt phái cho các địa bàn còn thiếu (Sở Nội vụ Hải Phòng, 2025a).
Về cơ cấu, gần 70% cán bộ cấp xã là những người từng công tác ở cấp xã và hơn 30% được điều động từ cấp tỉnh, cấp huyện trước đây (Sở Nội vụ Hải Phòng, 2025b). Cơ cấu này tạo điều kiện kết hợp kinh nghiệm thực tiễn, am hiểu địa bàn với kinh nghiệm quản lý. Cùng với việc sắp xếp nhân sự, thành phố tổ chức 4 đợt tập huấn với 12 chuyên đề nhằm bổ sung kiến thức, kỹ năng chuyên môn và nghiệp vụ phục vụ công tác vận hành chính quyền địa phương hai cấp (Sở Nội vụ Hải Phòng, 2025a).
Thứ hai, về năng lực chuyên môn và nghiệp vụ.
Năng lực chuyên môn, nghiệp vụ của đội ngũ cán bộ cấp xã cơ bản đáp ứng yêu cầu về trình độ và đang từng bước thích ứng với phạm vi nhiệm vụ được giao. Theo số liệu thống kê, 99,5% cán bộ, công chức có trình độ từ đại học trở lên; 78,5% được đào tạo thuộc các nhóm ngành Quản trị – quản lý, Kế toán – kiểm toán và Kinh tế – tài chính; 83,7% thuộc độ tuổi từ 30 đến dưới 50 tuổi (Sở Nội vụ Hải Phòng, 2025a).
Thực hiện chính quyền địa phương hai cấp và tăng cường phân cấp, phân quyền đòi hỏi cán bộ cấp xã trực tiếp xử lý nhiều nhiệm vụ hơn, nhất là trong các lĩnh vực đất đai, xây dựng, tư pháp – hộ tịch, an sinh xã hội và giải quyết thủ tục hành chính. Qua thực tiễn, bước đầu đội ngũ cán bộ cấp xã đã chủ động hơn trong việc nghiên cứu quy định, xử lý hồ sơ và phối hợp giải quyết công việc. Việc sử dụng hệ thống thông tin giải quyết thủ tục hành chính, chữ ký số và các cơ sở dữ liệu dùng chung cũng từng bước được nâng cao, đáp ứng yêu cầu thực hiện nhiệm vụ trong môi trường số.
Tuy nhiên, trình độ chuyên môn giữa các địa phương và các nhóm cán bộ chưa đồng đều. Một số lĩnh vực chuyên môn sâu đòi hỏi kiến thức pháp luật và nghiệp vụ cao vẫn là thách thức đối với một bộ phận cán bộ, nhất là khi phạm vi thẩm quyền và trách nhiệm của cấp xã được mở rộng.
Thứ ba, về năng lực thực thi công vụ.
Việc chính quyền địa phương hai cấp thực hiện làm tăng yêu cầu về tính chủ động, trách nhiệm và khả năng xử lý công việc của đội ngũ cán bộ cấp xã. Kết quả giải quyết thủ tục hành chính bước đầu phản ánh khả năng thích ứng của cán bộ cấp xã với phương thức tổ chức và quy trình công việc mới. Từ ngày 01/7/2025 đến ngày 12/12/2025, toàn thành phố đã giải quyết 1.379.219 hồ sơ thủ tục hành chính, trong đó cấp xã giải quyết 1.146.221 hồ sơ; tỷ lệ giải quyết đúng hạn và trước hạn đạt 97,85%. Tỷ lệ hồ sơ trực tuyến đạt 85,89%; tỷ lệ số hóa hồ sơ và kết quả giải quyết thủ tục hành chính đạt 98,17%; tỷ lệ cấp kết quả điện tử đạt 100% (Ủy ban nhân dân thành phố Hải Phòng, 2025).
Những kết quả trên cho thấy đội ngũ cán bộ cấp xã đã bước đầu thích ứng với khối lượng công việc và phương thức xử lý mới trong điều kiện tổ chức bộ máy thay đổi. Tuy nhiên, năng lực thực thi công vụ chưa đồng đều; một bộ phận cán bộ còn thận trọng, e ngại trách nhiệm khi xử lý những vấn đề phức tạp, liên quan đến nhiều lĩnh vực hoặc có yêu cầu pháp lý cao. Vì vậy, khả năng phân tích, xử lý tình huống và phối hợp giải quyết công việc cần được tiếp tục nâng cao.
Thứ tư, về năng lực số và khả năng thích ứng với các phương thức quản trị hiện đại.
Chuyển đổi số trong hoạt động của chính quyền địa phương đặt ra yêu cầu đội ngũ cán bộ cấp xã phải sử dụng các nền tảng, cơ sở dữ liệu và công cụ số trong quá trình thực thi công vụ. Thành phố đã triển khai hệ thống báo cáo điện tử; tích hợp sổ theo dõi hồ sơ và sổ trả kết quả điện tử tại Trung tâm Phục vụ hành chính công; công khai thủ tục hành chính trên Cổng Dịch vụ công quốc gia; đồng thời cung cấp 750 dịch vụ công trực tuyến toàn trình và 1.131 dịch vụ công trực tuyến một phần (Ủy ban nhân dân thành phố Hải Phòng, 2025).
Tỷ lệ hồ sơ trực tuyến đạt 85,89% và tỷ lệ số hóa hồ sơ và kết quả giải quyết thủ tục hành chính đạt 98,17% cho thấy, việc ứng dụng công nghệ số trong giải quyết công việc ở cấp xã đã có những chuyển biến tích cực. Đội ngũ cán bộ cấp xã từng bước hình thành phương thức làm việc dựa trên dữ liệu, hồ sơ điện tử và quy trình xử lý liên thông, góp phần nâng cao khả năng theo dõi tiến độ và tính công khai, minh bạch trong việc giải quyết công việc.
Tuy nhiên, năng lực số giữa các nhóm cán bộ còn khác biệt; một bộ phận cán bộ vẫn gặp khó khăn trong việc khai thác dữ liệu, sử dụng các hệ thống mới và xử lý công việc trên môi trường số. Do đó, công tác đào tạo, bồi dưỡng kỹ năng số cần được thực hiện thường xuyên, gắn với vị trí việc làm và yêu cầu thực tế.
Thứ năm, về năng lực thích ứng, tổ chức và phối hợp thực thi công vụ.
Việc thực hiện chính quyền địa phương hai cấp làm thay đổi cơ cấu tổ chức, phân công nhiệm vụ và phương thức phối hợp giữa chính quyền cấp xã với các cơ quan chuyên môn của thành phố. Trong điều kiện đó, đội ngũ cán bộ cấp xã bước đầu thích ứng với yêu cầu mới thông qua việc điều chỉnh phân công nhiệm vụ, bố trí kiêm nhiệm và tăng cường phối hợp trong quá trình giải quyết công việc. Sự kết hợp giữa cán bộ có kinh nghiệm công tác ở cấp xã với cán bộ được điều động từ cấp tỉnh, cấp huyện trước đây cũng tạo điều kiện để bổ sung kinh nghiệm thực tiễn, chuyên môn quản lý và am hiểu địa bàn, góp phần nâng cao chất lượng tham mưu, tổ chức thực hiện nhiệm vụ.
Tuy nhiên, năng lực thích ứng và phối hợp thực thi công vụ giữa các địa bàn và các nhóm cán bộ chưa đồng đều. Việc xử lý một số nhiệm vụ liên ngành, liên lĩnh vực còn phụ thuộc vào sự phối hợp của nhiều cơ quan; trao đổi thông tin, tham mưu và giải trình trong một số trường hợp chưa thật sự đồng bộ. Phạm vi nhiệm vụ rộng, khối lượng công việc lớn và yêu cầu xử lý nhanh tại cơ sở đặt ra yêu cầu tiếp tục nâng cao năng lực phối hợp, xử lý tình huống và thích ứng với phương thức tổ chức, hoạt động mới của chính quyền cấp xã.
Nhìn chung, thực tiễn bước đầu thực hiện chính quyền địa phương hai cấp cho thấy đội ngũ cán bộ cấp xã tại thành phố Hải Phòng đã có những chuyển biến tích cực về trình độ chuyên môn, khả năng thực thi công vụ, ứng dụng công nghệ và thích ứng với phương thức tổ chức mới. Tuy nhiên, năng lực giữa các địa bàn và nhóm cán bộ chưa đồng đều; khoảng cách giữa trình độ đào tạo và khả năng xử lý một số nhiệm vụ chuyên môn phức tạp vẫn còn; kỹ năng số, phối hợp và trách nhiệm trong thực thi công vụ cần tiếp tục được nâng cao. Đây là cơ sở thực tiễn để thành phố tiếp tục đổi mới công tác đào tạo, bồi dưỡng, bố trí, sử dụng và đánh giá đội ngũ cán bộ cấp xã, đáp ứng yêu cầu vận hành hiệu quả của chính quyền địa phương hai cấp.
3. Một số giải pháp
Một là, đổi mới tư duy và phương thức thực thi công vụ theo hướng chủ động, phục vụ.
Thực hiện chính quyền địa phương hai cấp đòi hỏi đội ngũ cán bộ cấp xã chuyển từ tâm lý chờ đợi, xin ý kiến sang chủ động nghiên cứu, đề xuất và giải quyết công việc trong phạm vi thẩm quyền. Vì vậy, thành phố Hải Phòng cần tiếp tục rà soát, hoàn thiện quy chế làm việc của chính quyền cấp xã, xác định rõ chức năng, nhiệm vụ, thẩm quyền và trách nhiệm của từng vị trí, nhất là trách nhiệm của người đứng đầu. Việc phân định thẩm quyền cần gắn với cơ chế kiểm tra, giám sát phù hợp, tạo điều kiện để cán bộ chủ động thực hiện nhiệm vụ, đồng thời bảo đảm kỷ luật, kỷ cương hành chính.
Cùng với đó, công tác đào tạo, bồi dưỡng cần được đổi mới theo hướng chú trọng phát triển năng lực thực thi công vụ. Nội dung bồi dưỡng cần gắn với yêu cầu thực tiễn ở cơ sở, tập trung vào kỹ năng phân tích, xử lý tình huống, áp dụng pháp luật, giải quyết phản ánh, kiến nghị, đối thoại với người dân và phối hợp thực hiện nhiệm vụ liên ngành. Hình thức bồi dưỡng cần kết hợp giữa việc cập nhật kiến thức, trao đổi kinh nghiệm và xử lý các tình huống thực tế. Qua đó, từng bước xây dựng đội ngũ cán bộ cấp xã có tinh thần trách nhiệm, chủ động trong công việc, gần dân, sát thực tiễn, đáp ứng yêu cầu phục vụ người dân và doanh nghiệp.
Hai là, nâng cao năng lực số để đáp ứng yêu cầu thực thi công vụ trong môi trường số.
Chuyển đổi số trong hoạt động của chính quyền đặt ra yêu cầu đối với đội ngũ cán bộ cấp xã không chỉ sử dụng thành thạo các phần mềm hành chính mà còn có khả năng khai thác dữ liệu và tổ chức công việc trên môi trường số. Thành phố cần xác định yêu cầu về năng lực số phù hợp với từng nhóm vị trí việc làm; tổ chức bồi dưỡng thường xuyên về việc sử dụng hệ thống thông tin để giải quyết thủ tục hành chính, chữ ký số, văn bản điện tử và các cơ sở dữ liệu dùng chung. Nội dung bồi dưỡng cần chú trọng kỹ năng khai thác dữ liệu, bảo đảm an toàn thông tin và bảo vệ dữ liệu cá nhân trong quá trình thực thi công vụ.
Bên cạnh đó, cần tiếp tục hoàn thiện các nền tảng số phục vụ hoạt động của chính quyền cấp xã, hạn chế tình trạng nhập liệu nhiều lần hoặc đồng thời sử dụng nhiều hệ thống chưa liên thông. Thành phố có thể nghiên cứu ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI) phù hợp để tra cứu văn bản, tổng hợp thông tin, hỗ trợ xử lý hồ sơ và tham mưu. Việc ứng dụng AI cần đi đôi với việc kiểm soát tính chính xác, bảo mật thông tin và xác định rõ trách nhiệm của cán bộ trong các quyết định hành chính. Qua đó, nâng cao hiệu quả xử lý công việc và từng bước hình thành phương thức quản trị dựa trên dữ liệu ở cấp xã.
Ba là, hoàn thiện khung năng lực, bố trí và sử dụng cán bộ theo vị trí việc làm.
Thành phố cần rà soát, cập nhật khung năng lực và bản mô tả vị trí việc làm của đội ngũ cán bộ cấp xã, phù hợp với yêu cầu của chính quyền địa phương hai cấp và đặc điểm của từng địa bàn. Khung năng lực cần xác định rõ yêu cầu về kiến thức chuyên môn, kỹ năng thực thi công vụ, năng lực phối hợp, xử lý tình huống, ứng dụng công nghệ và trách nhiệm phục vụ nhân dân. Đây là cơ sở để bố trí, điều động, đào tạo, bồi dưỡng và đánh giá cán bộ theo yêu cầu của từng vị trí.
Đối với các lĩnh vực có yêu cầu chuyên môn cao như đất đai, xây dựng, quy hoạch, tư pháp – hộ tịch, tài chính và an sinh xã hội, cần xây dựng kế hoạch bồi dưỡng chuyên sâu, cập nhật thường xuyên các quy định pháp luật và kỹ năng xử lý các tình huống thực tế. Đồng thời, chú trọng năng lực phối hợp giữa các lĩnh vực để cán bộ có khả năng xử lý nhiệm vụ liên ngành, liên lĩnh vực. Việc bố trí, điều động và sử dụng cán bộ cần căn cứ vào năng lực thực tế, khối lượng công việc và đặc điểm địa bàn, kịp thời điều chỉnh tình trạng thiếu, thừa nhân lực cục bộ giữa các xã, phường, đặc khu. Qua đó, sử dụng hiệu quả nguồn nhân lực và phát huy năng lực của từng cán bộ.
Bốn là, tăng cường trách nhiệm giải trình, kiểm tra, giám sát và đánh giá cán bộ theo kết quả thực thi công vụ.
Khi phạm vi nhiệm vụ của cấp xã được mở rộng, yêu cầu về trách nhiệm giải trình của đội ngũ cán bộ cũng cần được tăng cường. Chính quyền cấp xã cần thực hiện công khai, minh bạch quy trình, thời hạn và kết quả giải quyết công việc; nâng cao trách nhiệm giải thích, cung cấp thông tin, tiếp nhận và xử lý phản ánh, kiến nghị của người dân và doanh nghiệp. Đồng thời, phát huy vai trò giám sát, phản biện xã hội của Mặt trận Tổ quốc Việt Nam và các tổ chức chính trị – xã hội, góp phần tăng cường giám sát hoạt động của chính quyền và đội ngũ cán bộ cấp xã.
Cùng với đó, cần đổi mới việc đánh giá cán bộ theo hướng coi trọng kết quả và chất lượng thực hiện nhiệm vụ. Tiêu chí đánh giá cần gắn với tiến độ, chất lượng giải quyết công việc, mức độ hoàn thành nhiệm vụ, tinh thần trách nhiệm, khả năng phối hợp và mức độ hài lòng của người dân và doanh nghiệp. Kết quả đánh giá cần được sử dụng thực chất trong việc bố trí, sử dụng, đào tạo, bồi dưỡng, khen thưởng và xem xét trách nhiệm. Qua đó, tạo động lực để đội ngũ cán bộ cấp xã nâng cao năng lực, đồng thời góp phần tăng cường kỷ luật, kỷ cương và nâng cao hiệu quả hoạt động của chính quyền cơ sở.
4. Kết luận
Thực hiện mô hình chính quyền địa phương hai cấp tại thành phố Hải Phòng đã làm thay đổi phạm vi nhiệm vụ, phương thức hoạt động và yêu cầu đối với chính quyền cấp xã. Thực tiễn bước đầu cho thấy đội ngũ cán bộ cấp xã đã có khả năng thích ứng với yêu cầu mới, thể hiện qua trình độ chuyên môn, kết quả giải quyết thủ tục hành chính, ứng dụng công nghệ số và phối hợp thực hiện nhiệm vụ. Tuy nhiên, năng lực giữa các địa bàn và nhóm cán bộ chưa đồng đều; một số hạn chế về chuyên môn, kỹ năng số, phối hợp, xử lý tình huống và tính chủ động trong thực thi công vụ vẫn cần được khắc phục.
Việc nâng cao năng lực đội ngũ cán bộ cấp xã cần được thực hiện đồng bộ, gắn với yêu cầu của chính quyền địa phương ở cả hai cấp và đặc điểm của từng địa bàn. Trọng tâm là đổi mới phương thức thực thi công vụ theo hướng chủ động, phục vụ; nâng cao năng lực số; hoàn thiện khung năng lực và bố trí cán bộ theo vị trí việc làm; tăng cường trách nhiệm giải trình, kiểm tra, giám sát và đánh giá theo kết quả thực hiện nhiệm vụ. Qua đó, góp phần nâng cao hiệu lực, hiệu quả hoạt động của chính quyền cơ sở, nâng cao chất lượng phục vụ người dân, doanh nghiệp và đáp ứng yêu cầu phát triển của thành phố Hải Phòng trong giai đoạn mới.
Tài liệu tham khảo:
Chính phủ (2025). Nghị định số 150/2025/NĐ-CP ngày 12/6/2025 quy định về tổ chức các cơ quan chuyên môn thuộc Ủy ban nhân dân tỉnh, thành phố trực thuộc trung ương và Ủy ban nhân dân xã, phường, đặc khu thuộc tỉnh, thành phố trực thuộc trung ương.
Quốc hội (2025). Nghị quyết số 202/2025/QH15 ngày 12/6/2025 của Quốc hội về việc sắp xếp đơn vị hành chính cấp tỉnh.
Sở Nội vụ Hải Phòng (2025a). Báo cáo về thực trạng đội ngũ cán bộ, công chức cấp xã trên địa bàn thành phố.
Sở Nội vụ Hải Phòng (2025b). Báo cáo về tình hình tổ chức bộ máy, biên chế, bố trí cán bộ, công chức cấp xã sau khi sắp xếp đơn vị hành chính và thực hiện chính quyền địa phương hai cấp.
Ủy ban nhân dân thành phố Hải Phòng (2025). Báo cáo cải cách hành chính năm 2025.
