Enhancing the quality of leadership by infantry division Party committees in disaster prevention and control, search, and rescue operations
ThS. Trung tá Mai Văn Hưởng
Hệ sau đại học, Học viện Chính trị, Bộ Quốc phòng
Email: Huongsqct@gmail.com
(Quanlynhanuoc.vn) – Trong bối cảnh biến đổi khí hậu, thiên tai, thảm họa, sự cố diễn biến ngày càng phức tạp, cực đoan, khó dự báo, nhiệm vụ phòng, chống, khắc phục hậu quả thiên tai, cứu hộ, cứu nạn đặt ra yêu cầu ngày càng cao đối với Quân đội nhân dân Việt Nam. Các sư đoàn bộ binh với lực lượng được tổ chức tương đối đồng bộ, có vai trò quan trọng trong cơ động, ứng phó và khắc phục hậu quả, góp phần bảo vệ tính mạng, tài sản của Nhà nước và Nhân dân. Để hoàn thành tốt nhiệm vụ, chất lượng lãnh đạo của Đảng ủy sư đoàn có ý nghĩa quyết định trong phát huy sức mạnh tổng hợp, tổ chức và phối hợp với các lực lượng trên địa bàn. Vì vậy, nâng cao chất lượng lãnh đạo của các đảng ủy sư đoàn bộ binh về phòng, chống thiên tai, cứu hộ, cứu nạn là yêu cầu cấp thiết, góp phần nâng cao khả năng sẵn sàng thực hiện nhiệm vụ, đáp ứng yêu cầu xây dựng Quân đội và bảo vệ Tổ quốc trong tình hình mới.
Từ khóa: Chất lượng lãnh đạo; Đảng ủy sư đoàn bộ binh; thiên tai; thảm họa; cứu hộ; cứu nạn.
Abstract: In the context of increasingly complex, extreme, and unpredictable developments in climate change, natural disasters, catastrophes, and other emergencies, the tasks of disaster prevention and response, disaster recovery, search and rescue are placing increasingly demanding requirements on the Vietnam People’s Army. Infantry divisions, with their relatively well-integrated organizational structures and forces, play an important role in mobilization, response, and disaster recovery, thereby contributing to the protection of the lives and property of the State and the people. To effectively accomplish these tasks, the leadership quality of divisional Party committees is of decisive importance in mobilizing the overall strength of the forces, organizing resources, and coordinating with relevant forces in local areas. Therefore, improving the leadership quality of infantry divisional Party committees in disaster prevention and response, as well as search and rescue, is an urgent requirement.
Keywords: Leadership quality; infantry division party committee; natural disaster; calamity; search and rescue.
1. Đặt vấn đề
Những năm gần đây, biến đổi khí hậu và các loại hình thiên tai, thảm họa, sự cố diễn biến ngày càng phức tạp, cực đoan, khó dự báo, gây thiệt hại về người, tài sản, ảnh hưởng đến phát triển kinh tế – xã hội, quốc phòng, an ninh và đời sống Nhân dân. Việt Nam là một trong những quốc gia thường xuyên chịu tác động của nhiều loại hình thiên tai. Văn kiện Đại hội XIII của Đảng xác định thiên tai, dịch bệnh và các vấn đề an ninh phi truyền thống tiếp tục diễn biến phức tạp; đồng thời, nhấn mạnh yêu cầu “chủ động phòng ngừa là chính”, ứng phó kịp thời, hiệu quả, trong đó có nhiệm vụ cứu nạn, cứu hộ, phòng, chống thiên tai, dịch bệnh (Đảng Cộng sản Việt Nam, 2021, tr. 156). Văn kiện Đại hội XIV của Đảng tiếp tục nhấn mạnh chuyển từ tư duy ứng phó, khắc phục có tính bị động sang chủ động phòng ngừa, kiểm soát, phục hồi; đồng thời, yêu cầu triển khai đồng bộ các biện pháp sẵn sàng ứng phó với các loại hình thiên tai (Đảng Cộng sản Việt Nam, 2026). Đây là nhiệm vụ của cả hệ thống chính trị, trong đó Quân đội nhân dân Việt Nam phải luôn sẵn sàng phòng, chống, khắc phục hậu quả thiên tai, tìm kiếm cứu hộ, cứu nạn, theo Nghị định số 200/2025/NĐ-CP ngày 09/7/2025 của Chính phủ quy định chi tiết một số điều của Luật Phòng thủ dân sự.
Trong Quân đội nhân dân Việt Nam, các sư đoàn bộ binh là lực lượng chủ lực, có quân số đông, tổ chức biên chế tương đối hoàn chỉnh và khả năng cơ động cao, thường xuyên được giao thực hiện nhiệm vụ phòng, chống, khắc phục hậu quả thiên tai, thảm họa, cứu hộ, cứu nạn. Để hoàn thành tốt nhiệm vụ, các đảng ủy sư đoàn phải lãnh đạo toàn diện, chặt chẽ, kịp thời từ quán triệt nhiệm vụ, xác định chủ trương, biện pháp đến xây dựng lực lượng, huấn luyện, chuẩn bị phương án, hiệp đồng và tổ chức thực hiện. Chất lượng lãnh đạo của đảng ủy có tác động trực tiếp đến khả năng huy động, tổ chức và phát huy sức mạnh tổng hợp của đơn vị trong ứng phó, khắc phục hậu quả, bảo vệ tính mạng, tài sản của Nhà nước và Nhân dân. Vì vậy, nghiên cứu, đánh giá thực trạng và đề xuất giải pháp nâng cao chất lượng lãnh đạo của các đảng ủy sư đoàn bộ binh đối với nhiệm vụ phòng, chống thiên tai, cứu hộ, cứu nạn là yêu cầu có ý nghĩa thiết thực, góp phần nâng cao khả năng sẵn sàng thực hiện nhiệm vụ quân sự, quốc phòng, đáp ứng yêu cầu xây dựng Quân đội và bảo vệ Tổ quốc trong tình hình mới.
2. Thực trạng lãnh đạo của các đảng ủy sư đoàn bộ binh đối với nhiệm vụ phòng, chống, thiên tai, cứu hộ, cứu nạn
2.1. Những kết quả đạt được
Các sư đoàn bộ binh trong Quân đội không chỉ là lực lượng chủ lực thực hiện nhiệm vụ bảo vệ Tổ quốc mà còn là lực lượng quan trọng tham gia phòng, chống, khắc phục hậu quả thiên tai, thảm họa, cứu hộ, cứu nạn. Với tổ chức biên chế tương đối hoàn chỉnh, quân số đông, khả năng cơ động và huy động lực lượng, phương tiện, các sư đoàn có điều kiện tham gia sơ tán Nhân dân, cứu người, cứu tài sản, tìm kiếm người mất tích và khắc phục hậu quả thiên tai, thảm họa trên địa bàn. Thực tiễn cho thấy, trong những tình huống khó khăn, hiểm nguy, cán bộ, chiến sĩ Quân đội luôn có mặt kịp thời, góp phần hạn chế thiệt hại, ổn định đời sống Nhân dân, giữ vững an ninh chính trị, trật tự, an toàn xã hội. Để thực hiện tốt nhiệm vụ, sự lãnh đạo của cấp ủy, tổ chức đảng, trực tiếp là đảng ủy sư đoàn, có vai trò quan trọng trong bảo đảm hoạt động của đơn vị được tiến hành thống nhất, chủ động, kịp thời và hiệu quả.
Những năm qua, Đảng ủy các sư đoàn bộ binh đã tập trung lãnh đạo quán triệt nhiệm vụ, xây dựng nghị quyết, kế hoạch; chuẩn bị lực lượng, phương tiện; tổ chức huấn luyện, diễn tập; phối hợp, hiệp đồng với các lực lượng và triển khai thực hiện nhiệm vụ khi có tình huống xảy ra. Trong thực tiễn ứng phó với thiên tai, nhiều đảng ủy sư đoàn đã kịp thời lãnh đạo điều chỉnh chủ trương, huy động lực lượng, phương tiện, tổ chức cơ động đến địa bàn trọng điểm, góp phần bảo vệ tính mạng, tài sản của Nhà nước và Nhân dân.
Minh chứng nổi bật là công tác ứng phó, khắc phục hậu quả cơn bão số 3 (Yagi) tháng 9/2024, cơn bão mạnh nhất trong 30 năm đổ bộ vào miền Bắc Việt Nam. Đảng ủy Quân sự Trung ương, Bộ Quốc phòng đã lãnh đạo, chỉ đạo huy động hơn 275.000 lượt cán bộ, chiến sĩ với trên 10.000 lượt phương tiện các loại tham gia phòng, chống bão lũ, tìm kiếm cứu nạn và khắc phục hậu quả tại 26 tỉnh, thành phố phía Bắc (Bộ Quốc phòng, 2024). Trong đó, đảng ủy các sư đoàn bộ binh thuộc các quân khu 1, 2, 3 đã kịp thời điều chỉnh nghị quyết lãnh đạo, huy động toàn bộ lực lượng, phương tiện của đơn vị vào tuyến đầu, chấp nhận hiểm nguy để bảo vệ Nhân dân.
Đặc biệt, vụ sạt lở kinh hoàng tại thôn Làng Nủ (xã Phúc Khánh, huyện Bảo Yên, tỉnh Lào Cai) sáng ngày 10/9/2024 vùi lấp toàn bộ 37 hộ dân với 158 nhân khẩu là minh chứng rõ nét về vai trò của các sư đoàn bộ binh trong ứng phó khẩn cấp. Đảng ủy Sư đoàn 316 (Quân khu 2) đã ngay lập tức lãnh đạo huy động hơn 300 cán bộ, chiến sĩ cùng nhiều phương tiện chuyên dụng cơ động vượt hàng chục cây số đường bị chia cắt để tiếp cận hiện trường, phối hợp với các lực lượng công an, dân quân, y tế tổ chức tìm kiếm nạn nhân trong điều kiện thời tiết mưa lớn kéo dài, địa hình sạt lở nguy hiểm; cùng với các lực lượng chức năng đã tìm kiếm, cứu vớt được hàng chục nạn nhân, di dời khẩn cấp hàng trăm hộ dân trong vùng nguy hiểm.
Cùng thời điểm, vụ sập cầu Phong Châu (Phú Thọ) ngày 09/9/2024 do lũ lớn cũng đặt ra thử thách lớn về khả năng ứng phó khẩn cấp. Đảng ủy Sư đoàn 316 và các đơn vị Quân khu 2 đã lãnh đạo triển khai lực lượng công binh, cầu phà cơ động, phối hợp với các lực lượng địa phương tổ chức tìm kiếm nạn nhân dưới lòng sông, bảo đảm an toàn giao thông và cứu trợ Nhân dân trong khu vực bị cô lập. Ngoài ra, các đảng ủy Sư đoàn 3 (Quân khu 1), Sư đoàn 395 (Quân khu 3), Sư đoàn 313 (Quân khu 2) đã lãnh đạo lực lượng của đơn vị tham gia khắc phục hậu quả tại Cao Bằng, Bắc Kạn, Yên Bái, Tuyên Quang, Quảng Ninh, Hải Phòng, nơi bão Yagi gây thiệt hại nặng nhất về người và tài sản.
Theo thống kê chung của Bộ Quốc phòng, trong 5 năm (2019 – 2024), toàn quân đã tham gia gần 3.000 vụ ứng phó sự cố, thiên tai, tìm kiếm cứu nạn; điều động hàng trăm nghìn lượt cán bộ, chiến sĩ và hàng chục nghìn lượt phương tiện các loại; cứu được hàng nghìn người, di dời hàng trăm nghìn hộ dân, bảo vệ khối tài sản khổng lồ của Nhà nước và Nhân dân. Qua đó, vai trò của Quân đội trong phòng, chống, khắc phục hậu quả thiên tai, cứu hộ, cứu nạn được phát huy mạnh mẽ; hình ảnh “Bộ đội Cụ Hồ” tiếp tục được khẳng định, củng cố niềm tin của Nhân dân và củng cố khối đại đoàn kết toàn dân tộc.
2.2. Những hạn chế
Tuy nhiên, trước yêu cầu ngày càng cao và tính chất đột xuất, phức tạp của nhiệm vụ, chất lượng lãnh đạo của một số đảng ủy sư đoàn còn những hạn chế nhất định. Năng lực nắm bắt, đánh giá, dự báo tình hình có lúc chưa thật sát; việc xác định chủ trương, biện pháp lãnh đạo ở một số thời điểm chưa kịp thời, cụ thể; công tác chuẩn bị lực lượng, phương tiện, xây dựng và luyện tập phương án có mặt chưa đồng bộ; phối hợp, hiệp đồng với cấp ủy, chính quyền địa phương và các lực lượng liên quan có lúc chưa chặt chẽ. Công tác kiểm tra, giám sát, sơ kết, tổng kết và rút kinh nghiệm ở một số đơn vị chưa được coi trọng đúng mức.
Thực tiễn ứng phó với bão Yagi cho thấy, một số hạn chế cần khắc phục. Trong những giờ đầu sau sạt lở Làng Nủ, do địa hình chia cắt nghiêm trọng, các tuyến giao thông chính bị vùi lấp hoặc sạt lở, sóng viễn thông bị gián đoạn, khả năng cơ động lực lượng và phương tiện đến hiện trường ban đầu gặp nhiều khó khăn; một số phương án của đơn vị chưa lường hết được diễn biến thời tiết cực đoan chưa từng có tiền lệ. Thiết bị chuyên dụng cho tìm kiếm cứu nạn trong điều kiện sạt lở, sập đổ công trình (thiết bị dò tìm nạn nhân dưới đất đá, máy xúc đào chuyên dụng, chó nghiệp vụ tìm kiếm) tại nhiều đơn vị còn thiếu và chưa đồng bộ, phải huy động bổ sung từ các đơn vị khác và lực lượng chuyên trách của Bộ Quốc phòng, ảnh hưởng đến “thời gian vàng” trong công tác cứu nạn.
Ngoài ra, tại một số đơn vị, việc huấn luyện, diễn tập ứng phó với các loại hình thiên tai mới, như: ngập lụt đô thị, sập đổ công trình, cháy rừng quy mô lớn, sự cố hóa chất chưa được triển khai đầy đủ, phương án còn mang tính rập khuôn; công tác sơ kết, tổng kết sau từng đợt nhiệm vụ ở một số đơn vị chưa được coi trọng đúng mức, chưa rút ra được bài học kinh nghiệm sâu sắc để bổ sung vào phương án và huấn luyện. Những hạn chế trên đặt ra yêu cầu tiếp tục đổi mới, nâng cao chất lượng lãnh đạo của các đảng ủy sư đoàn đối với nhiệm vụ trong tình hình mới.
Như vậy, chất lượng lãnh đạo của các đảng ủy sư đoàn bộ binh đối với nhiệm vụ phòng, chống, khắc phục hậu quả thiên tai, thảm họa, cứu hộ, cứu nạn là tổng hợp mức độ đúng đắn, phù hợp, kịp thời và hiệu quả của quá trình lãnh đạo, được biểu hiện ở năng lực nắm, đánh giá, dự báo tình hình; chất lượng nghị quyết, chủ trương, biện pháp; năng lực tổ chức thực hiện, phối hợp, hiệp đồng và kết quả hoàn thành nhiệm vụ. Đây là cơ sở quan trọng để các sư đoàn bộ binh chủ động ứng phó, xử trí hiệu quả các tình huống, hạn chế thiệt hại, bảo vệ tính mạng, tài sản của Nhà nước và Nhân dân, góp phần hoàn thành tốt nhiệm vụ quân sự, quốc phòng trong tình hình mới.
3. Một số giải pháp
Một là, nâng cao nhận thức, trách nhiệm và năng lực lãnh đạo của cấp ủy, cán bộ chủ trì các cấp đối với nhiệm vụ phòng, chống, khắc phục hậu quả thiên tai, thảm họa, cứu hộ, cứu nạn.
Đây là giải pháp có ý nghĩa nền tảng, tạo sự thống nhất về nhận thức, trách nhiệm và hành động trong toàn đảng bộ và đơn vị. Các đảng ủy sư đoàn cần tiếp tục quán triệt, cụ thể hóa Chỉ thị số 42-CT/TW ngày 24/3/2020 của Ban Bí thư về tăng cường sự lãnh đạo của Đảng đối với công tác phòng ngừa, ứng phó, khắc phục hậu quả thiên tai; Nghị quyết số 689-NQ/QUTW ngày 10/10/2014 và Kết luận số 1330-KL/QUTW ngày 16/12/2019 của Quân ủy Trung ương về phòng, chống, khắc phục hậu quả thiên tai, thảm họa, cứu hộ, cứu nạn; Luật Phòng thủ dân sự năm 2023; Luật Phòng cháy, chữa cháy và cứu nạn, cứu hộ năm 2024 cùng các văn bản có liên quan. Qua đó, nâng cao nhận thức về vị trí, tính chất, yêu cầu của nhiệm vụ; khắc phục tư tưởng chủ quan, bị động hoặc coi đây là nhiệm vụ của một số lực lượng chuyên môn.
Cùng với nâng cao nhận thức, cần chú trọng bồi dưỡng năng lực lãnh đạo, chỉ huy và tổ chức thực hiện cho cấp ủy, cán bộ chủ trì, nhất là năng lực nắm, đánh giá, dự báo tình hình; ra quyết định trong điều kiện khẩn cấp; tổ chức lực lượng, phối hợp, hiệp đồng và xử trí tình huống phức tạp. Phát huy vai trò nêu gương của bí thư, chính ủy, chính trị viên và người chỉ huy; gắn trách nhiệm của tập thể cấp ủy với trách nhiệm cá nhân của cán bộ chủ trì, bảo đảm khi có tình huống xảy ra, cấp ủy có chủ trương đúng, người chỉ huy có quyết tâm và phương pháp tổ chức thực hiện phù hợp, hiệu quả. Kinh nghiệm từ Sư đoàn 316 tại Làng Nủ tháng 9/2024 cho thấy, chính sự thống nhất về nhận thức, quyết tâm chính trị cao của tập thể đảng ủy và bản lĩnh của người chỉ huy đã giúp đơn vị nhanh chóng cơ động lực lượng vượt qua địa hình chia cắt, tổ chức tìm kiếm cứu nạn hiệu quả ngay trong những giờ đầu; qua đó, tiếp tục lan tỏa hình ảnh và phẩm chất “Bộ đội Cụ Hồ” trong lòng Nhân dân.
Hai là, nâng cao chất lượng nắm, đánh giá, dự báo tình hình; chủ động phòng ngừa, xây dựng nghị quyết và phương án sát đúng, kịp thời, khả thi.
Do nhiệm vụ có tính đột xuất, khẩn cấp, diễn biến nhanh và khó dự báo, nắm, đánh giá, dự báo đúng tình hình là cơ sở trực tiếp để đảng ủy xác định chủ trương lãnh đạo phù hợp. Các đảng ủy sư đoàn cần lãnh đạo cơ quan chức năng thường xuyên cập nhật, phân tích thông tin về khí tượng, thủy văn, địa hình, dân cư, giao thông, cơ sở hạ tầng và những địa bàn có nguy cơ cao; kết hợp thông tin dự báo chuyên môn với khảo sát thực tế, kinh nghiệm xử trí các tình huống đã xảy ra để nhận diện nguy cơ, dự kiến tình huống và chủ động phòng ngừa. Trong ứng phó với bão Yagi, các đơn vị đã triển khai ứng dụng công nghệ số, hệ thống thông tin địa lý (GIS) trong theo dõi diễn biến bão, xác định các điểm có nguy cơ sạt lở cao, ngập lụt sâu và các tuyến giao thông có thể bị chia cắt để chủ động phương án cơ động lực lượng và phương tiện.
Trên cơ sở quán triệt, cụ thể hóa Nghị quyết số 22-NQ/TW ngày 30/8/2022 của Bộ Chính trị về phòng thủ dân sự đến năm 2030 và những năm tiếp theo và Quyết định số 535/QĐ-TTg ngày 20/5/2023 của Thủ tướng Chính phủ phê duyệt Đề án phát triển, nâng cao năng lực ứng phó sự cố, thiên tai và tìm kiếm, cứu nạn đến năm 2030, định hướng đến năm 2045, các đảng ủy sư đoàn cần lãnh đạo xây dựng, rà soát, bổ sung phương án theo từng loại hình, cấp độ thiên tai và đặc điểm địa bàn. Trong đó, xác định rõ lực lượng, phương tiện, tuyến cơ động, khu vực tập kết, nhiệm vụ của từng lực lượng và phương án xử trí các tình huống; bảo đảm nguyên tắc “bốn tại chỗ”; đồng thời, sẵn sàng cơ động lực lượng, phương tiện tăng cường cho địa bàn khi vượt quá khả năng ứng phó tại chỗ.
Nghị quyết, kế hoạch và phương án phải cụ thể, khả thi, có khả năng điều chỉnh linh hoạt theo diễn biến thực tế. Thường xuyên tổ chức kiểm tra, rà soát, bổ sung phương án; kịp thời điều chỉnh chủ trương lãnh đạo khi tình hình thay đổi, bảo đảm sư đoàn luôn chủ động về lực lượng, phương tiện và phương án xử trí, hạn chế thấp nhất thiệt hại và hoàn thành tốt nhiệm vụ được giao.
Ba là, lãnh đạo xây dựng lực lượng, nâng cao chất lượng huấn luyện, diễn tập và bảo đảm lực lượng, phương tiện đáp ứng yêu cầu nhiệm vụ.
Đảng ủy sư đoàn cần lãnh đạo xây dựng lực lượng có tổ chức chặt chẽ, cơ động nhanh, khả năng thực hiện nhiệm vụ độc lập và phối hợp cao; duy trì nghiêm chế độ trực, sẵn sàng cơ động; chuẩn bị đầy đủ lực lượng, phương tiện, vật chất hậu cần, kỹ thuật và thông tin liên lạc. Chú trọng xây dựng lực lượng nòng cốt, lực lượng dự bị và phương án tăng cường, bảo đảm khả năng xử trí cả tình huống thông thường và tình huống phức tạp, kéo dài. Thực tế các cuộc diễn tập phòng, chống thiên tai, tìm kiếm cứu nạn tại các sư đoàn 316 (Quân khu 2), 395 (Quân khu 3), 3 (Quân khu 1) và Sư đoàn 968 (Quân khu 4)trong những năm gần đây đã bám sát địa bàn thực tế và các loại hình thiên tai đặc trưng của khu vực; qua đó, nâng cao đáng kể khả năng phản ứng khẩn cấp và phối hợp liên ngành.
Đổi mới nội dung, hình thức huấn luyện, diễn tập theo hướng sát địa bàn và các loại hình thiên tai, thảm họa có thể xảy ra; chú trọng kỹ năng cứu người, sơ tán Nhân dân, tìm kiếm người mất tích, cứu tài sản, xử trí ngập lụt, lũ quét, sạt lở đất, sập đổ công trình, cháy rừng và các tình huống nguy hiểm khác. Tăng cường bồi dưỡng năng lực chỉ huy, điều hành, phối hợp, hiệp đồng; tổ chức diễn tập có sự tham gia của cấp ủy, chính quyền địa phương và các lực lượng liên quan. Sau mỗi đợt huấn luyện, diễn tập, cần đánh giá thực chất, làm rõ hạn chế, nguyên nhân và trách nhiệm để kịp thời bổ sung phương án.
Cùng với đó, cần bảo đảm đồng bộ phương tiện, trang bị, vật chất hậu cần, kỹ thuật và thông tin liên lạc; từng bước ứng dụng khoa học, công nghệ và chuyển đổi số trong quản lý lực lượng, phương tiện, cập nhật thông tin, hỗ trợ dự báo và chỉ huy, điều hành. Đặc biệt, cần chú trọng đầu tư các thiết bị chuyên dụng phục vụ tìm kiếm cứu nạn trong điều kiện sạt lở, sập đổ công trình(máy dò tìm nạn nhân dưới đất đá bằng sóng radar, camera nội soi, thiết bị định vị GPS, chó nghiệp vụ tìm kiếm) mà thực tiễn Làng Nủ đã cho thấy, vai trò then chốt trong việc rút ngắn “thời gian vàng” cứu nạn. Việc tổ chức thực hiện cần bám sát các quy định của pháp luật về ứng phó sự cố, thiên tai và tìm kiếm, cứu nạn, góp phần nâng cao khả năng cơ động, rút ngắn thời gian phản ứng và tăng hiệu quả xử trí tình huống.
Bốn là, đổi mới phương thức lãnh đạo, tăng cường phối hợp, hiệp đồng với cấp ủy, chính quyền địa phương và các lực lượng trên địa bàn.
Phòng, chống, khắc phục hậu quả thiên tai, thảm họa, cứu hộ, cứu nạn là nhiệm vụ liên quan đến nhiều cấp, nhiều ngành và nhiều lực lượng. Vì vậy, Đảng ủy sư đoàn cần đổi mới phương thức lãnh đạo theo hướng sâu sát, linh hoạt, rõ trách nhiệm và phát huy đầy đủ vai trò của từng chủ thể. Kết hợp chặt chẽ lãnh đạo bằng nghị quyết với trực tiếp nắm tình hình, kiểm tra, hướng dẫn và kịp thời giải quyết những vấn đề phát sinh; bảo đảm sự lãnh đạo tập trung, thống nhất của đảng ủy, phát huy tính chủ động, linh hoạt của người chỉ huy trong điều hành lực lượng khi có tình huống khẩn cấp.
Chủ động xây dựng, hoàn thiện cơ chế phối hợp với cấp ủy, chính quyền, cơ quan quân sự địa phương, công an, biên phòng, y tế và các lực lượng liên quan; thống nhất cơ chế trao đổi thông tin, huy động lực lượng, khu vực hoạt động, cơ động, thông tin liên lạc, hậu cần và phương án xử trí. Việc phối hợp, hiệp đồng phải được chuẩn bị, luyện tập thường xuyên, bảo đảm khi có tình huống xảy ra có thể triển khai nhanh, thống nhất, không chồng chéo, bỏ sót nhiệm vụ. Bài học nổi bật từ ứng phó bão Yagi là mô hình chỉ huy thống nhất, hiệp đồng chặt chẽ giữa Quân đội – Công an – Bộ đội Biên phòng – Y tế – Lực lượng dân quân tự vệdưới sự chỉ đạo tập trung của cấp ủy, chính quyền địa phương; qua đó, tổ chức được các đợt cứu nạn quy mô lớn tại Làng Nủ, Phong Châu, Yên Bái, Tuyên Quang, Cao Bằng chỉ trong thời gian ngắn.
Đồng thời, phối hợp với địa phương trong tuyên truyền, vận động Nhân dân, hướng dẫn kỹ năng phòng tránh, ứng phó thiên tai, góp phần phát huy sức mạnh tổng hợp của cả hệ thống chính trị, khẳng định vai trò của Quân đội và củng cố mối quan hệ quân – dân.
Năm là, tăng cường công tác Đảng, công tác chính trị; kiểm tra, giám sát, sơ kết, tổng kết và rút kinh nghiệm, nâng cao hiệu quả lãnh đạo.
Đảng ủy sư đoàn cần lãnh đạo triển khai đồng bộ công tác Đảng, công tác chính trị trong toàn bộ quá trình thực hiện nhiệm vụ, từ chuẩn bị, huấn luyện, diễn tập đến cơ động, cứu hộ, cứu nạn và khắc phục hậu quả. Trọng tâm là giáo dục chính trị, tư tưởng, xây dựng ý chí quyết tâm, tinh thần trách nhiệm, ý thức tổ chức kỷ luật và tinh thần sẵn sàng vượt qua khó khăn, nguy hiểm vì Nhân dân; làm tốt công tác dân vận, chính sách; kịp thời biểu dương, khen thưởng những tập thể, cá nhân tiêu biểu, góp phần lan tỏa hình ảnh “Bộ đội Cụ Hồ”. Sau bão Yagi, Bộ Quốc phòng và các quân khu 1, 2, 3 đã tổ chức tôn vinh, khen thưởng hàng trăm tập thể, cá nhân có thành tích xuất sắc trong tham gia phòng, chống bão lũ và tìm kiếm cứu nạn, tạo hiệu ứng lan tỏa mạnh mẽ trong toàn quân và xã hội.
Đồng thời, tăng cường kiểm tra, giám sát việc quán triệt, cụ thể hóa nghị quyết; xây dựng kế hoạch, phương án; chuẩn bị lực lượng, phương tiện; huấn luyện, diễn tập; duy trì trực và sẵn sàng cơ động; phối hợp, hiệp đồng và bảo đảm an toàn. Kết hợp kiểm tra thường xuyên với kiểm tra đột xuất, kiểm tra hồ sơ với kiểm tra thực tế; kịp thời phát hiện, chấn chỉnh hạn chế, khuyết điểm và xác định rõ trách nhiệm của tập thể, cá nhân.
Sau mỗi nhiệm vụ cần tổ chức sơ kết, tổng kết thực chất, đánh giá toàn diện quá trình lãnh đạo và tổ chức thực hiện; làm rõ ưu điểm, hạn chế, nguyên nhân và trách nhiệm, từ đó bổ sung quy chế, kế hoạch, phương án, nội dung huấn luyện và phương thức lãnh đạo. Cụ thể, sau bão Yagi, nhiều đảng ủy sư đoàn đã tổ chức các hội nghịchuyên đề rút kinh nghiệm, phân tích sâu về công tác lãnh đạo, chỉ huy, hiệp đồng, hậu cần, kỹ thuật; qua đó, bổ sung phương án ứng phó với các loại hình thiên tai cực đoan, cải thiện quy trình huy động lực lượng phản ứng nhanh và điều chỉnh nội dung, phương pháp huấn luyện phù hợp với thực tiễn. Qua đó hình thành quy trình liên hoàn: “dự báo đúng – chủ động phòng ngừa – lãnh đạo sát – chuẩn bị tốt – phối hợp chặt – kiểm tra thường xuyên – tổng kết thực chất”, từng bước nâng cao chất lượng lãnh đạo của các đảng ủy sư đoàn bộ binh đối với nhiệm vụ phòng, chống, khắc phục hậu quả thiên tai, thảm họa, cứu hộ, cứu nạn.
4. Kết luận
Phòng, chống, khắc phục hậu quả thiên tai, thảm họa, cứu hộ, cứu nạn là nhiệm vụ quan trọng, thường xuyên; đồng thời, có tính đột xuất, phức tạp của Quân đội nhân dân Việt Nam. Với lực lượng, tổ chức và khả năng cơ động, các sư đoàn bộ binh có vai trò quan trọng trong thực hiện nhiệm vụ trên nhiều địa bàn. Chất lượng lãnh đạo của đảng ủy sư đoàn có ý nghĩa quyết định đối với khả năng chủ động phòng ngừa, chuẩn bị lực lượng, tổ chức phối hợp, xử trí hiệu quả các tình huống và hoàn thành nhiệm vụ được giao.
Trong bối cảnh thiên tai, thảm họa, sự cố ngày càng phức tạp mà cơn bão số 3 (Yagi) tháng 9/2024 là minh chứng điển hình, nâng cao chất lượng lãnh đạo của các đảng ủy sư đoàn bộ binh cần được tiến hành đồng bộ từ nâng cao nhận thức, năng lực lãnh đạo; nắm, đánh giá, dự báo tình hình; xây dựng lực lượng, huấn luyện, diễn tập; đổi mới phương thức lãnh đạo, phối hợp, hiệp đồng đến tăng cường công tác đảng, công tác chính trị, kiểm tra, giám sát và rút kinh nghiệm. Thực hiện tốt các giải pháp này sẽ góp phần xây dựng đảng bộ, đơn vị vững mạnh, phát huy phẩm chất “Bộ đội Cụ Hồ”, nâng cao khả năng ứng phó, hạn chế thiệt hại, bảo vệ tính mạng, tài sản của Nhà nước và Nhân dân, củng cố mối quan hệ quân – dân, góp phần xây dựng nền phòng thủ dân sự vững chắc và đáp ứng yêu cầu nhiệm vụ xây dựng, bảo vệ Tổ quốc trong tình hình mới.
Tài liệu tham khảo:
Ban Bí thư (2020). Chỉ thị số 42-CT/TW ngày 24/3/2020 về tăng cường sự lãnh đạo của Đảng đối với công tác phòng ngừa, ứng phó, khắc phục hậu quả thiên tai.
Ban Bí thư (2025). Kết luận số 213-KL/TW ngày 21/11/2025 về tiếp tục thực hiện Chỉ thị số 42-CT/TW ngày 24/3/2020 của Ban Bí thư về tăng cường sự lãnh đạo của Đảng đối với công tác phòng ngừa, ứng phó, khắc phục hậu quả thiên tai.
Bế Xuân Trường (02/2/2021). Quân đội nhân dân luôn là lực lượng nòng cốt trong phòng, chống bão lũ, cứu hộ, cứu nạn. Tạp chí Quản lý nhà nước. https://www.quanlynhanuoc.vn/2021/02/02/quan-doi-nhan-dan-luon-la-luc-luong-nong-cot-trong-phong-chong-bao-lu-cuu-ho-cuu-nan/
Bộ Chính trị (2022). Nghị quyết số 22-NQ/TW ngày 30/8/2022 về phòng thủ dân sự đến năm 2030 và những năm tiếp theo.
Bộ Quốc phòng (2024). Báo cáo tổng kết công tác phòng, chống, khắc phục hậu quả bão số 3 (Yagi) năm 2024.
Chính phủ (2017). Nghị định số 30/2017/NĐ-CP ngày 21/3/2017 quy định tổ chức, hoạt động ứng phó sự cố, thiên tai và tìm kiếm cứu nạn.
Chính phủ (2025). Nghị định số 200/2025/NĐ-CP ngày 09/7/2025 quy định chi tiết một số điều của Luật Phòng thủ dân sự.
Chính phủ (2026). Nghị quyết số 116/NQ-CP ngày 29/4/2026 về Kế hoạch thực hiện Kết luận số 213-KL/TW ngày 21/11/2025 của Ban Bí thư.
Đảng Cộng sản Việt Nam (2021). Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIII (Tập I). Nxb Chính trị quốc gia Sự thật.
Đảng Cộng sản Việt Nam (2026). Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV (Tập I). Nxb Chính trị quốc gia Sự thật.
Quân ủy Trung ương (2014). Nghị quyết số 689-NQ/QUTW ngày 10/10/2014 về phòng, chống, khắc phục hậu quả thiên tai, thảm họa, cứu hộ – cứu nạn đến năm 2020 và những năm tiếp theo.
Quân ủy Trung ương (2019). Kết luận số 1330-KL/QUTW ngày 16/12/2019 về tiếp tục thực hiện Nghị quyết số 689-NQ/QUTW.
Quốc hội (2023). Luật Phòng thủ dân sự năm 2023
Quốc hội (2024). Luật Phòng cháy, chữa cháy và cứu nạn, cứu hộ năm 2024.
Thủ tướng Chính phủ (2023). Quyết định số 535/QĐ-TTg ngày 20/5/2023 phê duyệt Đề án phát triển, nâng cao năng lực ứng phó sự cố, thiên tai và tìm kiếm, cứu nạn đến năm 2030, định hướng đến năm 2045.
