ThS. Trần Đức Anh
Học viện Chính trị, Bộ Quốc phòng
(Quanlynhanuoc.vn) – Tư tưởng, đạo đức, phong cách của Chủ tịch Hồ Chí Minh là di sản tinh thần vô giá của Đảng và dân tộc Việt Nam, giữ vai trò nền tảng tư tưởng, kim chỉ nam cho sự nghiệp xây dựng Đảng và lãnh đạo cách mạng Việt Nam. Đối với Quân đội nhân dân Việt Nam, việc vận dụng và phát huy giá trị tư tưởng, đạo đức, phong cách Hồ Chí Minh không chỉ mang ý nghĩa giáo dục, rèn luyện phẩm chất quân nhân cách mạng mà còn tác động trực tiếp, sâu sắc đến công tác xây dựng Đảng bộ Quân đội, bảo đảm sự lãnh đạo tuyệt đối, trực tiếp về mọi mặt của Đảng đối với Quân đội trong tình hình mới.
Từ khóa: Đảng bộ Quân đội; học tập và làm theo tư tưởng, đạo đức, phong cách Hồ Chí Minh; phát huy.
1. Đặt vấn đề
Trước những tác động phức tạp của kinh tế thị trường, hội nhập quốc tế và sự chống phá của các thế lực thù địch đã đặt ra những thách thức trực tiếp đối với năng lực lãnh đạo, sức chiến đấu của các tổ chức đảng, đặc biệt là tổ chức đảng trong Quân đội. Trước yêu cầu đó, Bộ Chính trị ban hành Chỉ thị số 05-CT/TW ngày 15/5/2016 về đẩy mạnh học tập và làm theo tư tưởng, đạo đức, phong cách Hồ Chí Minh.
Đối với Quân đội nhân dân Việt Nam, Chỉ thị số 05-CT/TW có ý nghĩa đặc biệt quan trọng. Đảng bộ Quân đội là tổ chức đảng đặc thù, bảo đảm sự lãnh đạo tuyệt đối, trực tiếp về mọi mặt của Đảng đối với Quân đội. Việc học tập và làm theo tư tưởng, đạo đức, phong cách Hồ Chí Minh trong Quân đội không chỉ nhằm nâng cao phẩm chất đạo đức, bản lĩnh chính trị của cán bộ, chiến sĩ mà còn trực tiếp góp phần xây dựng Đảng bộ Quân đội trong sạch, vững mạnh, nâng cao năng lực lãnh đạo và sức chiến đấu của các tổ chức đảng trong toàn quân.
Sau 10 năm triển khai thực hiện Chỉ thị số 05-CT/TW, Quân ủy Trung ương, Đảng bộ Quân đội đã tổ chức tổng kết, đánh giá toàn diện quá trình thực hiện, qua đó, khẳng định những kết quả đạt được, chỉ rõ những hạn chế, tồn tại, rút ra những kinh nghiệm có giá trị lý luận và thực tiễn sâu sắc về việc phát huy giá trị tư tưởng, đạo đức, phong cách Hồ Chí Minh trong xây dựng Đảng bộ Quân đội. Vì vậy, việc nghiên cứu, phân tích, kiến giải những kinh nghiệm góp phần bổ sung, phát triển lý luận về xây dựng Đảng trong Quân đội trong giai đoạn mới.
2. Giá trị tư tưởng, đạo đức, phong cách Hồ Chí Minh đối với xây dựng Đảng bộ Quân đội.
Tư tưởng Hồ Chí Minh về xây dựng Đảng cầm quyền là một hệ thống quan điểm toàn diện, sâu sắc, kết tinh từ thực tiễn lãnh đạo cách mạng Việt Nam và sự vận dụng sáng tạo chủ nghĩa Mác-Lênin vào điều kiện cụ thể của nước ta. Trong tư tưởng Hồ Chí Minh, xây dựng Đảng không chỉ là xây dựng về tổ chức mà trước hết và trên hết là xây dựng về đạo đức. Người nhiều lần nhấn mạnh: “Đảng ta là một đảng cầm quyền, mỗi đảng viên và cán bộ phải thật sự thấm nhuần đạo đức cách mạng”1.
Đạo đức cách mạng theo Chủ tịch Hồ Chí Minh không phải là những chuẩn mực trừu tượng mà được thể hiện cụ thể trong lối sống, phong cách công tác, trong mối quan hệ với Nhân dân, với đồng chí, đồng đội và trong việc thực hiện nhiệm vụ được giao. Bên cạnh đó, Chủ tịch Hồ Chí Minh đặc biệt coi trọng vai trò nêu gương của cán bộ, đảng viên, nhất là cán bộ lãnh đạo. Người cho rằng, nêu gương là phương thức lãnh đạo hiệu quả nhất, có sức thuyết phục và lan tỏa mạnh mẽ nhất. Đảng muốn mạnh thì trước hết cán bộ, đảng viên phải gương mẫu và mực thước; cán bộ càng giữ chức vụ cao thì càng phải nêu gương sáng về đạo đức, lối sống, phong cách làm việc.
Những quan điểm đó tạo thành nền tảng tư tưởng trực tiếp để Đảng ban hành và triển khai Chỉ thị số 05-CT/TW về đẩy mạnh học tập và làm theo tư tưởng, đạo đức, phong cách Hồ Chí Minh. Chỉ thị số 05-CT/TW khẳng định: “Đẩy mạnh việc học tập và làm theo tư tưởng, đạo đức, phong cách Hồ Chí Minh là một nội dung quan trọng của công tác xây dựng, chỉnh đốn Đảng; góp phần xây dựng Đảng trong sạch, vững mạnh về chính trị, tư tưởng, tổ chức và đạo đức, xây dựng đội ngũ cán bộ, nhất là đội ngũ cán bộ cấp chiến lược đủ năng lực, phẩm chất, ngang tầm nhiệm vụ; ngăn chặn, đẩy lùi sự suy thoái về tư tưởng chính trị, đạo đức, lối sống và những biểu hiện “tự diễn biến”, “tự chuyển hoá” trong nội bộ, đẩy mạnh đấu tranh phòng, chống tham nhũng, lãng phí, quan liêu”2.
Trong Quân đội, yêu cầu thống nhất tuyệt đối về chính trị, tư tưởng và hành động được đặt lên hàng đầu. Vì vậy, việc phát huy tư tưởng, đạo đức, phong cách Hồ Chí Minh trong xây dựng Đảng bộ Quân đội cần được tiếp cận như một nội dung cốt lõi của công tác xây dựng Đảng, đó là: xây dựng bản lĩnh chính trị kiên định; xây dựng đạo đức cách mạng và lối sống trong sáng; xây dựng phong cách công tác khoa học, dân chủ, sâu sát cơ sở; nâng cao năng lực lãnh đạo, sức chiến đấu của tổ chức đảng và chất lượng đội ngũ cán bộ, đảng viên…
Tư tưởng Hồ Chí Minh về quân đội cách mạng, chính quy, từng bước hiện đại; về mối quan hệ máu thịt giữa quân đội với Nhân dân; về vai trò của công tác Đảng, công tác chính trị trong Quân đội… là những nội dung có giá trị nền tảng đối với xây dựng Đảng bộ Quân đội. Đạo đức và phong cách Hồ Chí Minh – giản dị, khiêm tốn, nói đi đôi với làm, gần gũi quần chúng, khoa học và dân chủ là chuẩn mực quan trọng để đội ngũ cán bộ quân đội noi theo trong thực tiễn lãnh đạo, chỉ huy, quản lý đơn vị.
Việc phát huy các giá trị đó góp phần hình thành và củng cố phẩm chất “Bộ đội Cụ Hồ” trong thời kỳ mới, tạo nền tảng chính trị – tinh thần vững chắc cho Quân đội hoàn thành tốt nhiệm vụ bảo vệ Tổ quốc.
3. Sự phát triển tư duy lãnh đạo, chỉ đạo của Đảng và Quân đội trong thực hiện Chỉ thị số 05-CT/TW
Chỉ thị số 05-CT/TW đã đánh dấu bước phát triển quan trọng trong tư duy lãnh đạo của Đảng đối với việc học tập và làm theo Bác. So với Chỉ thị số 03-CT/TW, Chỉ thị số 05-CT/TW mở rộng phạm vi và nội hàm, nhấn mạnh yêu cầu học tập toàn diện cả tư tưởng, đạo đức và phong cách Hồ Chí Minh; đồng thời, đặt việc học tập và làm theo trong mối quan hệ chặt chẽ với công tác xây dựng, chỉnh đốn Đảng. Kết luận số 01-KL/TW ngày 18/5/2021 của Bộ Chính trị tiếp tục khẳng định ý nghĩa lâu dài của Chỉ thị số 05-CT/TW, yêu cầu đưa việc học tập và làm theo Bác trở thành công việc thường xuyên “thúc đẩy việc tự giác nêu gương của cán bộ, đảng viên, người đứng đầu, nhất là vai trò tiên phong, gương mẫu của các đồng chí Ủy viên Bộ Chính trị, Ủy viên Ban Bí thư và Ủy viên Ban Chấp hành Trung ương”3.
Quán triệt sâu sắc chủ trương của Trung ương, ngày 08/7/2016, Thường vụ Quân ủy Trung ương ban hành Chỉ thị số 87-CT/QUTW về đẩy mạnh học tập và làm theo tư tưởng, đạo đức, phong cách Hồ Chí Minh trong Đảng bộ Quân đội và toàn quân. Ngày 01/9/2016, Tổng Cục Chính trị ban hành Kế hoạch số 1585/KH-CT triển khai thực hiện Chỉ thị số 87-CT/QUTW và tham mưu, đề xuất với Quân ủy Trung ương đưa nội dung Chỉ thị số 05-CT/TW vào các kế hoạch, chương trình hành động, thực hiện nhiệm vụ trọng tâm, khâu đột phá của cấp ủy, chỉ huy các cấp gắn với việc thực hiện Nghị quyết Trung ương 4 (khóa XI, XII), Kết luận Hội nghị Trung ương 4 (khóa XIII) về công tác xây dựng, chỉnh đốn Đảng và hệ thống chính trị và các quy định về trách nhiệm nêu gương của người đứng đầu cấp ủy, cơ quan, đơn vị.
Tiếp tục cụ thể hóa việc học tập và làm theo tư tưởng, đạo đức, phong cách Hồ Chí Minh trong Quân đội, Thường vụ Quân ủy Trung ương ban hành Chỉ thị số 855-CT/QUTW ngày 12/8/2019 về đẩy mạnh thực hiện cuộc vận động phát huy truyền thống, cống hiến tài năng, xứng danh “Bộ đội Cụ Hồ” thời kỳ mới; Nghị quyết số 847-NQ/QUTW ngày 28/12/2021 về phát huy phẩm chất “Bộ đội Cụ Hồ”, kiên quyết chống chủ nghĩa cá nhân trong tình hình mới. Trong đó, Chỉ thị số 855-CT/QUTW và Nghị quyết số 847-NQ/QUTW đã định hướng cho cán bộ, đảng viên, quần chúng phấn đấu, tu dưỡng, rèn luyện theo 5 chuẩn mực “Bộ đội Cụ Hồ”.
Tổng cục Chính trị với vai trò là cơ quan tham mưu chiến lược về công tác đảng, công tác chính trị đã ban hành nhiều kế hoạch, hướng dẫn cụ thể, tổ chức sơ kết, tổng kết, kịp thời rút kinh nghiệm, nhân rộng các mô hình, cách làm hiệu quả trong toàn quân. Với các hình thức phong phú, tạo chuyển biến mạnh mẽ về nhận thức, trách nhiệm, tư tưởng, tình cảm và hành động của cán bộ, đảng viên và quần chúng, làm cho “việc học tập và làm theo tư tưởng, đạo đức, phong cách Hồ Chí Minh thấm sâu vào đời sống bộ đội, góp phần xây dựng Quân đội nhân dân cách mạng, chính quy, tinh nhuệ, từng bước hiện đại”4. Trong đó, nội dung tuyên truyền, giáo dục được triển khai toàn diện, có trọng tâm, trọng điểm; chú trọng tuyên truyền, giáo dục về vị trí, ý nghĩa, tầm quan trọng của việc thực hiện Chỉ thị số 05-CT/TW; về những nội dung cơ bản của tư tưởng, đạo đức, phong cách Hồ Chí Minh; nâng cao bản lĩnh chính trị, phẩm chất đạo đức, lối sống, ý thức trách nhiệm, năng lực, trình độ, phương pháp, tác phong công tác của cán bộ, đảng viên và quần chúng; giáo dục, bồi dưỡng mục tiêu, lý tưởng cách mạng, đường lối, quan điểm của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước, nhiệm vụ của cách mạng, của Quân đội; tinh thần chịu đựng khó khăn, gian khổ, hy sinh, sẵn sàng nhận và hoàn thành xuất sắc nhiệm vụ được giao, tạo sự đoàn kết, thống nhất và đồng thuận trong các tổ chức, cơ quan, đơn vị.
Đồng thời, các cơ quan, đơn vị trong toàn quân đã thường xuyên đổi mới hình thức, phương pháp tuyên truyền việc thực hiện Chỉ thị số 05-CT/TW. Trong đó, “chú trọng phát huy vai trò của đội ngũ báo cáo viên, tuyên truyền viên; các cơ quan báo chí và phương tiện thông tin đại chúng, nhất là ưu thế của công nghệ thông tin, mạng xã hội, Internet; các hoạt động văn hóa, văn học nghệ thuật, giao lưu, tọa đàm, hội thảo khoa học, báo công dâng Bác, hội thi tuyên truyền bằng sân khấu hóa, hội thi kể chuyện, cuộc thi viết; tham gia trưng bày tại Bảo tàng Hồ Chí Minh và chỉ đạo Bảo tàng Lịch sử quân sự Việt Nam trưng bày, triển lãm gương người tốt, việc tốt, mô hình mới, cách làm sáng tạo, hiệu quả”5.
Qua 10 năm thực hiện Chỉ thị số 05-CT/TW, việc học tập và làm theo tư tưởng, đạo đức, phong cách Hồ Chí Minh trong Quân đội đã đạt được những kết quả quan trọng, toàn diện. Nhận thức chính trị, tư tưởng của cấp ủy, tổ chức đảng, cán bộ, đảng viên được nâng lên rõ rệt; việc học tập và làm theo Bác từng bước trở thành nền nếp trong sinh hoạt đảng, sinh hoạt chính trị ở các cơ quan, đơn vị, góp phần “bảo đảm cho Đảng bộ Quân đội và từng cấp ủy, tổ chức đảng luôn trong sạch, vững mạnh về chính trị, tư tưởng, đạo đức, tổ chức và cán bộ; giữ vững và tăng cường sự lãnh đạo tuyệt đối, trực tiếp về mọi mặt của Đảng đối với Quân đội nhân dân Việt Nam”6. Bên cạnh đó, trong cách làm, với “nhiều đổi mới sáng tạo trong nâng cao tính chiến đấu, sức thuyết phục và hiệu quả của công tác giáo dục chính trị, tư tưởng; giữ gìn phẩm chất, hình ảnh “Bộ đội Cụ Hồ”; trong bất kỳ hoàn cảnh nào, cán bộ, chiến sĩ trong toàn quân luôn kiên định, vững vàng, đoàn kết, thống nhất, khắc phục khó khăn, hoàn thành tốt mọi nhiệm vụ được giao”7.
Các cấp ủy, tổ chức đảng quán triệt và thực hiện nghiêm túc, hiệu quả các chủ trương, giải pháp về xây dựng, chỉnh đốn Đảng và hệ thống chính trị trong sạch, vững mạnh; đồng thời, “chú trọng thực hiện tự phê bình và phê bình, “tự soi, tự sửa”, phát huy tốt vai trò tiền phong, gương mẫu, trách nhiệm nêu gương của cán bộ, đảng viên, nhất là người đứng đầu”8, tạo sức lan tỏa tích cực trong toàn quân. Nhiều mô hình, cách làm sáng tạo, hiệu quả được triển khai, góp phần nâng cao chất lượng xây dựng Đảng bộ Quân đội.
4. Một số kinh nghiệm
Một là, kiên định và tăng cường sự lãnh đạo tuyệt đối, trực tiếp về mọi mặt của Đảng đối với Quân đội.
Thực tiễn 10 năm triển khai Chỉ thị số 05-CT/TW khẳng định một kinh nghiệm có tính nguyên tắc: mọi kết quả trong học tập và làm theo tư tưởng, đạo đức, phong cách Hồ Chí Minh đều bắt nguồn từ việc giữ vững và tăng cường sự lãnh đạo tuyệt đối, trực tiếp về mọi mặt của Đảng đối với Quân đội. Ở đâu cấp ủy, tổ chức đảng thực sự coi trọng, trực tiếp lãnh đạo, chỉ đạo chặt chẽ việc thực hiện Chỉ thị 05-CT/TW thì ở đó có chuyển biến rõ nét về nhận thức, hành động và kết quả.
Kinh nghiệm này có ý nghĩa lịch sử sâu sắc, bởi trong điều kiện hiện nay, các thế lực thù địch không ngừng tìm cách “phi chính trị hóa” quân đội, tách Quân đội khỏi sự lãnh đạo của Đảng. Việc phát huy giá trị tư tưởng, đạo đức, phong cách Hồ Chí Minh trong xây dựng Đảng bộ Quân đội có vai trò rất quan trọng, vì vậy, không chỉ là vấn đề nội bộ xây dựng Đảng mà còn là vấn đề bảo vệ nền tảng chính trị của Quân đội, bảo vệ vai trò lãnh đạo của Đảng trong lĩnh vực quốc phòng – an ninh.
Hai là, gắn học tập và làm theo tư tưởng, đạo đức, phong cách Hồ Chí Minh với xây dựng Đảng bộ Quân đội vững mạnh.
Quân ủy Trung ương đã chỉ đạo gắn thực hiện Chỉ thị số 05-CT/TW với Nghị quyết Trung ương 4 (khóa XII) và Kết luận Hội nghị Trung ương 4 (khóa XIII). Cách làm này đã tạo ra sự chuyển biến quan trọng: học tập và làm theo Bác không còn là hoạt động riêng lẻ, mà trở thành một tiêu chí quan trọng để đánh giá năng lực lãnh đạo, sức chiến đấu của tổ chức đảng và phẩm chất đạo đức của cán bộ, đảng viên. Do vậy, có thể thấy, Đảng ta đã từng bước hình thành và làm rõ hơn nội hàm của xây dựng Đảng về đạo đức. Trong Quân đội, nội dung này càng có ý nghĩa đặc thù, bởi xây dựng Đảng về đạo đức gắn trực tiếp với xây dựng bản lĩnh chính trị, kỷ luật, sức mạnh tinh thần của Quân đội.
Ba là, phát huy vai trò nêu gương của cán bộ chủ trì có ý nghĩa quyết định đến hiệu quả phát huy giá trị tư tưởng, đạo đức, phong cách Hồ Chí Minh.
Ở những đơn vị mà người đứng đầu thực sự gương mẫu, nói đi đôi với làm, gần gũi, sâu sát bộ đội thì việc học tập và làm theo Bác càng đi vào đời sống, tạo được niềm tin và sự đồng thuận cao trong đơn vị. Kinh nghiệm này có giá trị lý luận và thực tiễn sâu sắc, khẳng định quan điểm nhất quán của Chủ tịch Hồ Chí Minh về vai trò nêu gương của cán bộ; đồng thời cho thấy sự vận dụng sáng tạo quan điểm đó trong điều kiện Quân đội hiện nay.
Bốn là, coi trọng công tác kiểm tra, giám sát, sơ kết, tổng kết.
Thực tiễn cho thấy, những nơi làm tốt công tác này thì kịp thời uốn nắn lệch lạc, khắc phục hình thức, nhân rộng các mô hình hiệu quả; ngược lại, nơi buông lỏng kiểm tra, giám sát thì hiệu quả thấp, thiếu chiều sâu.
5. Kết luận
Tổng kết 10 năm thực hiện Chỉ thị số 05-CT/TW trong Quân đội không chỉ là sự nhìn lại một chặng đường mà còn là cơ sở khoa học và thực tiễn quan trọng để tiếp tục phát huy giá trị tư tưởng, đạo đức, phong cách Hồ Chí Minh như một động lực và phương thức xây dựng Đảng bộ Quân đội trong sạch, vững mạnh. Việc đưa các giá trị đó trở thành ý thức tự giác, việc làm thường xuyên của cán bộ, đảng viên và quần chúng trong toàn quân sẽ góp phần nâng cao năng lực lãnh đạo, sức chiến đấu của tổ chức đảng; giữ vững sự lãnh đạo tuyệt đối, trực tiếp về mọi mặt của Đảng đối với Quân đội; xây dựng Quân đội vững mạnh về chính trị, đủ sức hoàn thành xuất sắc mọi nhiệm vụ được giao trong tình hình mới.
Chú thích:
1. Hồ Chí Minh toàn tập (2011). Tập 15. H. NXB Chính trị quốc gia Sự thật, tr. 611.
2. Bộ Chính trị (2016). Chỉ thị số 05-CT/TW ngày 15/5/2016 về đẩy mạnh học tập và làm theo tư tưởng, đạo đức, phong cách Hồ Chí Minh.
3. Bộ Chính trị (2021). Kết luận số 01-KL/TW ngày 18/5/2021 về tiếp tục thực hiện Chỉ thị số 05-CT/TW ngày 15/5/2016 của Bộ Chính trị (khóa XII) về đẩy mạnh học tập và làm theo tư tưởng, đạo đức, phong cách Hồ Chí Minh.
4, 5, 6, 7, 8. Quân ủy Trung ương (2025). Báo cáo số 4168/BC-QUTW ngày 18/7/2025 về tổng kết 10 năm thực hiện Chỉ thị số 05-CT/TW ngày 15/5/2016 của Bộ Chính trị (khóa XII) về đẩy mạnh học tập và làm theo tư tưởng, đạo đức, phong cách Hồ Chí Minh.
Tài liệu tham khảo:
1. Ban Chấp hành Trung ương Đảng (2016). Nghị quyết số 04-NQ/TW ngày 30/10/2016 Hội nghị lần thứ Tư Ban Chấp hành Trung ương Đảng (khóa XII) về tăng cường xây dựng, chỉnh đốn Đảng; ngăn chặn, đẩy lùi sự suy thoái về tư tưởng chính trị, đạo đức, lối sống, những biểu hiện “tự diễn biến”, “tự chuyển hóa” trong nội bộ.
2. Ban Chấp hành Trung ương Đảng (2021). Kết luận số 21-KL/TW ngày 25/10/2021 Hội nghị lần thứ Tư Ban Chấp hành Trung ương Đảng (khóa XIII) về đẩy mạnh xây dựng, chỉnh đốn Đảng và hệ thống chính trị; kiên quyết ngăn chặn, đẩy lùi, xử lý nghiêm cán bộ, đảng viên suy thoái về tư tưởng chính trị, đạo đức, lối sống, biểu hiện “tự diễn biến”, “tự chuyển hóa”.
