Building a cadre and civil service workforce to meet the new requirements of a two-tier local government model
TS. Nguyễn Thị Thanh Nhàn
Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh
(Quanlynhanuoc.vn) – Trong bối cảnh yêu cầu đổi mới quản trị địa phương ngày càng cao, việc xây dựng đội ngũ cán bộ, công chức tinh gọn, hiệu lực, hiệu quả trở thành nhiệm vụ trọng tâm của chính quyền địa phương hai cấp. Quá trình tinh giản biên chế, sắp xếp tổ chức bộ máy và nâng cao chất lượng nhân lực đã có chuyển biến, song vẫn bộc lộ nhiều hạn chế. Số lượng cán bộ, công chức chưa đáp ứng yêu cầu, đặc biệt là nhân sự có chuyên môn sâu; tình trạng thiếu hụt nguồn lực ở cấp cơ sở còn diễn ra, ảnh hưởng đến chất lượng tham mưu và thực thi công vụ. Trong khi đó, sự vận động nhanh của môi trường kinh tế – xã hội đặt ra yêu cầu đội ngũ phải có năng lực thích ứng, tư duy số và phương pháp làm việc hiện đại. Vì vậy, cần xác định rõ giải pháp đồng bộ nhằm tinh gọn bộ máy gắn với nâng cao chất lượng đội ngũ, tạo nền tảng cho phát triển nguồn nhân lực hành chính đáp ứng yêu cầu mới.
Từ khóa: Cán bộ, công chức; đội ngũ cán bộ, công chức; chính quyền địa phương; chính quyền địa phương hai cấp.
Abstract: In the context of increasing demands for innovation in local governance, building a streamlined, effective and efficient contingent of cadres and civil servants has become a central task of the two-tier local administration. The process of downsizing staffing, reorganizing the administrative apparatus, and improving human-resource quality has seen initial progress, yet significant limitations remain. The number of cadres and civil servants still falls short of requirements, particularly those with specialized expertise; shortages of personnel at the grassroots level continue to occur, affecting the quality of policy advice and task execution. Meanwhile, the rapid changes in the socio-economic environment require the workforce to possess adaptability, digital thinking, and modern working methods. Therefore, it is essential to identify coherent solutions that both streamline the apparatus and enhance workforce quality, creating a foundation for developing a modern administrative human-resource system that meets emerging demands.
Keywords: Officials and civil servants; team of officials and civil servants; local government; two-tiered local government.
1. Đặt vấn đề
Trong tổ chức chính quyền địa phương, đội ngũ cán bộ, công chức giữ vai trò trung tâm trong tổ chức thi hành pháp luật, giải quyết công việc của người dân và doanh nghiệp, qua đó quyết định trực tiếp đến hiệu lực, hiệu quả quản trị địa phương. Chủ tịch Hồ Chí Minh khẳng định: “Cán bộ là cái gốc của mọi công việc”1, nhấn mạnh muốn công việc thành công trước hết phải có cán bộ tốt. Đảng Cộng sản Việt Nam kế thừa và phát triển tư tưởng này thành quan điểm chiến lược về công tác cán bộ. Nghị quyết số 26-NQ/TW ngày 19/5/2018 của Ban Chấp hành Trung ương Đảng xác định cán bộ là nhân tố quyết định sự thành bại của cách mạng, coi việc xây dựng đội ngũ cán bộ, đặc biệt là cấp cơ sở là “đầu tư cho phát triển bền vững” và phải được tiến hành thường xuyên, khoa học và chặt chẽ2.
Quan điểm của Đảng khẳng định việc xây dựng đội ngũ cán bộ, công chức phải dựa trên ba trụ cột: số lượng hợp lý, cơ cấu phù hợp và chất lượng cao. Đây là yêu cầu xuyên suốt trong các nghị quyết của Trung ương về đổi mới tổ chức bộ máy, cải cách hành chính và xây dựng Nhà nước pháp quyền XHCN. Xét về cấu trúc, đội ngũ cán bộ, công chức phải có phẩm chất chính trị vững vàng, đạo đức công vụ trong sáng, nắm vững pháp luật và nghiệp vụ hành chính, có năng lực số, khả năng phối hợp liên ngành, xử lý tình huống và giải trình. Các năng lực này phải được phân hóa theo từng vị trí, từng cấp chính quyền và từng lĩnh vực quản lý.
Những yêu cầu trên được cụ thể hóa trong Kết luận số 221-KL/TW ngày 28/11/2025 của Bộ Chính trị. Trên cơ sở đánh giá toàn diện tổ chức bộ máy và nhân sự địa phương, Kết luận số 221-KL/TW chỉ rõ những kết quả đạt được, đồng thời nêu hàng loạt hạn chế về số lượng, cơ cấu và chất lượng cán bộ, công chức. Đồng thời nhấn mạnh sự cần thiết phải rà soát vị trí việc làm, khắc phục chồng chéo, bổ sung nhân lực còn thiếu, tăng cường kiểm soát quyền lực và nâng cao năng lực thực thi của đội ngũ; khẳng định một cách nhất quán rằng chất lượng cán bộ có quan hệ trực tiếp với hiệu lực hoạt động của bộ máy; tổ chức bộ máy dù tinh gọn đến đâu cũng khó phát huy hiệu quả nếu đội ngũ không đáp ứng yêu cầu, trong khi đội ngũ cán bộ chất lượng cao có thể nâng cao hiệu lực quản lý nhà nước kể cả khi tổ chức bộ máy còn bất cập.
Từ góc độ lý luận quản lý nhà nước, xây dựng đội ngũ cán bộ, công chức địa phương là một quá trình tổng thể gắn với yêu cầu bảo đảm số lượng, cơ cấu và chất lượng. Năng lực hành chính hiện đại đòi hỏi cán bộ phải có khả năng thích ứng với môi trường số, chủ động tham mưu, thực thi chính sách và chịu trách nhiệm giải trình. Do đó, hoàn thiện lý luận và thực tiễn xây dựng đội ngũ cán bộ, công chức trở thành điều kiện tiên quyết để nâng cao hiệu lực quản trị địa phương và thực hiện thành công cải cách hành chính, tinh gọn bộ máy, phân cấp và xây dựng chính quyền địa phương hoạt động hiệu lực, hiệu quả trong bối cảnh mới.
2. Thực trạng xây dựng đội ngũ cán bộ, công chức ở chính quyền địa phương hai cấp
Thứ nhất, việc đổi mới, hoàn thiện tổ chức bộ máy đã đạt nhiều kết quả quan trọng, tạo nền tảng thuận lợi cho công tác xây dựng đội ngũ cán bộ, công chức ở địa phương. Từ tháng 10/2024, Trung ương đã lãnh đạo, chỉ đạo thực hiện sắp xếp tổ chức bộ máy một cách đồng bộ, toàn diện, xác lập mô hình tổng thể của hệ thống chính trị theo hướng tinh gọn, thống nhất, hiện đại.
Việc sắp xếp đơn vị hành chính được triển khai với quy mô lớn nhất từ trước đến nay, giảm 29 đơn vị hành chính cấp tỉnh và 7.277 đơn vị hành chính cấp xã; tổ chức mô hình chính quyền địa phương hai cấp3. Đồng thời, các lĩnh vực tổ chức quân đội, công an ở địa phương; thanh tra, tòa án, viện kiểm sát và các cơ quan quản lý theo ngành dọc được rà soát, kiện toàn phù hợp với mô hình mới. Hệ thống tổ chức đảng, Mặt trận Tổ quốc, các tổ chức chính trị – xã hội và hội quần chúng cũng được sắp xếp theo hướng tinh gọn, đồng bộ với tổ chức bộ máy nhà nước. Những kết quả này không chỉ góp phần hoàn thành sớm 5 năm so với mục tiêu đề ra mà còn tạo điều kiện quan trọng để kiện toàn đội ngũ cán bộ, công chức, bảo đảm số lượng, cơ cấu hợp lý và nâng cao chất lượng đáp ứng yêu cầu của mô hình tổ chức mới.
Thứ hai, công tác sắp xếp, bố trí, điều động cán bộ, công chức có nhiều chuyển biến tích cực. Ban Chấp hành Trung ương, Bộ Chính trị, Ban Bí thư đã ban hành các kết luận lãnh đạo, chỉ đạo các nhiệm vụ trọng tâm về tiếp tục hoàn thiện, nâng cao hiệu quả hoạt động của bộ máy hệ thống chính trị và chính quyền địa phương hai cấp; đã hoàn thành bố trí 34/34 bí thư tỉnh ủy, thành ủy, 34/34 chủ tịch Ủy ban nhân dân. Đối với cấp xã, bám sát chỉ đạo của Bộ Chính trị, Ban Bí thư về hoạt động của bộ máy hệ thống chính trị và chính quyền địa phương hai cấp, các tỉnh ủy, thành ủy đã tiếp tục rà soát, khẩn trương lựa chọn nhân sự để giới thiệu bổ sung, kiện toàn ban chấp hành, ban thường vụ cấp ủy cấp xã; kiện toàn nhân sự lãnh đạo của các cơ quan, đơn vị thuộc thẩm quyền quản lý.
Các địa phương đã chỉ đạo hướng dẫn tiếp nhận người hoạt động không chuyên trách vào làm công chức; tiếp nhận viên chức vào làm công chức; thực hiện ký hợp đồng làm công việc của công chức bảo đảm theo đúng quy định. Tích cực, chủ động, khẩn trương thực hiện bố trí, sắp xếp, điều động, tăng cường cán bộ, công chức, viên chức cho cấp xã bảo đảm kịp thời, đồng bộ, đúng quy định, từng bước khắc phục tình trạng thiếu hụt cục bộ ở một số lĩnh vực chuyên môn như đất đai, xây dựng, y tế, công nghệ thông tin và kế toán. Nhiều địa phương đã chủ động điều động, tăng cường và tiếp nhận cán bộ, công chức về cấp xã nhằm khắc phục tình trạng thiếu hụt nhân sự và bảo đảm hoạt động của bộ máy.
Điển hình, như: thành phố Cần Thơ đã tăng cường 789 cán bộ, công chức và tiếp nhận 149 trường hợp vào làm công chức cấp xã; tỉnh Đồng Tháp điều động 9 công chức và 25 viên chức giữa các xã, phường và giữa các sở với cấp xã; tỉnh An Giang điều động, tăng cường, biệt phái 333 công chức, viên chức cho cấp xã; tỉnh Bắc Ninh điều động 23 trường hợp giữa các xã, phường; 22 trường hợp từ cấp tỉnh về cấp xã; biệt phái 76 viên chức sang làm công chức và 65 trường hợp thuộc các chuyên ngành xây dựng, quản lý đất đai, y tế hỗ trợ các xã, phường thiếu hụt; thành phố Hà Nội điều động, bố trí gần 1.200 cán bộ, công chức giữa các cơ quan, đơn vị; tỉnh Phú Thọ điều động 205 công chức, viên chức từ tỉnh về xã, tập trung vào các lĩnh vực tài chính – kế hoạch, công nghệ thông tin, xây dựng – giao thông và nông nghiệp; tỉnh Điện Biên tăng cường 114 công chức, viên chức cho cấp xã, trong đó 52 người từ cấp tỉnh, chủ yếu thuộc nhóm chuyên ngành công nghệ thông tin và xây dựng – giao thông; tỉnh Lào Cai thực hiện hai đợt điều động, biệt phái với 93 trường hợp; tỉnh Thái Nguyên tiếp nhận, điều động, biệt phái 80 người cho cấp xã4.
Nhìn chung, chất lượng đội ngũ cán bộ, công chức cấp xã ngày càng được nâng lên, góp phần nhanh chóng ổn định tổ chức, vận hành thông suốt bộ máy khi khối lượng công việc tăng cao sau sắp xếp đơn vị hành chính, phân cấp, phân quyền, nâng cao hiệu lực, hiệu quả hoạt động của chính quyền cơ sở.
Thứ ba, công tác tập huấn, bồi dưỡng công chức cấp tỉnh và cấp xã được chú trọng, quan tâm. Thời gian qua, việc tổ chức tập huấn được triển khai, duy trì thường xuyên, liên tục với quy mô toàn quốc. Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh đã phối hợp với Ban Tổ chức Trung ương và các cơ quan có liên quan tổ chức các lớp bồi dưỡng kiến thức xây dựng Đảng cho cán bộ cấp xã; tổ chức tập huấn đối với các đồng chí trưởng, phó ban tổ chức cấp ủy cấp tỉnh theo hình thức trực tiếp kết hợp trực tuyến trong toàn quốc. Các bộ, ngành đã tổ chức hàng chục lớp tập huấn, hội nghị trực tiếp và trực tuyến, hội nghị chuyên đề tại nhiều địa phương nhằm hướng dẫn, giải đáp, tháo gỡ khó khăn cho cơ sở.
Cấp uỷ địa phương đã tích cực, chủ động tổ chức các lớp đào tạo, bồi dưỡng chuyên môn, nghiệp vụ đối với đội ngũ cán bộ, công chức, viên chức… gắn với tình hình, nhu cầu thực tiễn của cơ quan, địa phương, đơn vị nhằm nâng cao trình độ, kỹ năng, chuyên môn, nghiệp vụ cho cán bộ, công chức, góp phần tích cực trong vận hành hiệu quả mô hình chính quyền địa phương hai cấp, bảo đảm gần dân, sát dân, bám cơ sở, kịp thời nắm bắt tình hình, giải quyết những vấn đề phát sinh từ thực tiễn.
Một số địa phương đã triển khai hiệu quả công tác đào tạo, bồi dưỡng cán bộ, công chức, như: TP. Hồ Chí Minh, Tuyên Quang, Thái Nguyên, Ninh Bình, Huế, Nghệ An, Quảng Ninh, Hưng Yên, Điện Biên, Bắc Ninh, Đà Nẵng, An Giang, Lào Cai, Sơn La, Vĩnh Long, Đồng Tháp, Quảng Ngãi… Trong đó, riêng Bắc Ninh tổ chức 48 lớp bồi dưỡng, tập huấn về xây dựng Đề án vị trí việc làm và cơ cấu ngạch công chức cho cơ quan cấp tỉnh và cấp xã. Đồng Tháp tổ chức 26 lớp bồi dưỡng về nội vụ, công nghệ thông tin, tài nguyên, đất đai và môi trường. An Giang triển khai 11 lớp tập huấn nghiệp vụ, kỹ năng số, công nghệ thông tin và ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI) trong quản lý cho cán bộ, công chức, viên chức các cấp. Hưng Yên tổ chức hai khóa bồi dưỡng chuyên đề dành cho đội ngũ lãnh đạo và công chức phường5.
Bên cạnh những kết quả đạt được vẫn còn một số hạn chế:
Một là, số lượng cán bộ, công chức chưa đáp ứng yêu cầu, nhất là nhân sự có chuyên môn. Tình trạng thiếu hụt nhân lực chuyên môn ở cấp cơ sở diễn ra ở một số địa phương, đặc biệt trong các lĩnh vực giáo dục (thiếu 1.661 người), công nghệ thông tin (1.867 người), y tế (1.300 người), tài chính – kế hoạch (1.211 người) và quy hoạch (745 người)6. Nhiều địa phương thiếu hàng trăm công chức mỗi lĩnh vực, ảnh hưởng trực tiếp đến năng lực tham mưu và khả năng giải quyết công việc.
Ngoài ra, nhiều xã chưa đủ lãnh đạo chủ chốt, như: chủ tịch Ủy ban nhân dân, chủ tịch Hội đồng nhân dân, phó chủ tịch Ủy ban nhân dân, phó chủ tịch Hội đồng nhân dân do cán bộ nghỉ chế độ, trong khi việc rà soát tiêu chuẩn để bổ sung nhân sự còn chậm.
Hai là, hạn chế về cơ cấu và nhân sự được bố trí chưa phù hợp. Hiện có 6.182/114.834 công chức cấp xã (5,38%) được bố trí không đúng chuyên môn theo vị trí việc làm; một số địa phương có tỷ lệ cao trên 11-13%, như: Lạng Sơn, Cao Bằng, Thanh Hóa, Thái Nguyên, Khánh Hòa. Tình trạng bố trí chưa phù hợp chuyên môn và thiếu hụt lãnh đạo chủ chốt ảnh hưởng đến hiệu quả tham mưu, tiến độ xử lý công việc và chất lượng phục vụ người dân ở cơ sở7. Một số cơ quan, tổ chức, nhất là cơ quan hành chính ở cấp xã và các đoàn thể được sắp xếp, hoạt động theo chức năng, nhiệm vụ, thẩm quyền mới bước đầu còn khó khăn.
Ba là, một số chính sách về đối với cán bộ, công chức triển khai chưa đạt hiệu quả như mong muốn. Chính sách tinh giản theo Nghị định số 178/2024/NĐ-CP ngày 31/12/2024 của Chính phủ còn nhiều vướng mắc; dù ngân sách trung ương đã phân bổ 113.482,2 tỷ đồng, tính đến ngày 15/9/2025 vẫn còn 39.746/142.096 người (27,97%) chưa được chi trả chế độ do hồ sơ gửi chậm, quá hạn hoặc không đúng thời điểm quy định8. Theo Bộ Tài chính, các vướng mắc chủ yếu xuất phát từ: hồ sơ gửi Kho bạc Nhà nước sau ngày 01/9/2025 nên không đủ điều kiện giải ngân; cơ quan ban hành quyết định nghỉ trước ngày 31/8/2025 nhưng lập hồ sơ chậm, quá thời hạn quy định; một số trường hợp có quyết định nghỉ trước 31/8/2025 nhưng thời điểm nghỉ thực tế vào ngày 31/12/2025, vượt khung thời gian giải ngân, khiến Kho bạc Nhà nước không có cơ sở pháp lý để chi trả9.
Bốn là, hạn chế về năng lực của đội ngũ cán bộ, công chức. Bên cạnh một bộ phận cán bộ, công chức có trình độ tốt, vẫn còn một lực lượng đáng kể chưa đáp ứng yêu cầu, đặc biệt trong các lĩnh vực: năng lực số, năng lực pháp lý, kỹ năng hành chính, kỹ năng phối hợp và kỹ năng giải trình. Nhiều cán bộ chưa theo kịp yêu cầu chuyển đổi số, chưa làm chủ các quy trình quản lý hiện đại, dẫn đến hạn chế trong tham mưu, điều hành và cung ứng dịch vụ công. Công tác đánh giá cán bộ vẫn mang tính hình thức, chưa dựa trên tiêu chí định lượng hoặc kết quả đầu ra, khiến việc sàng lọc, bố trí và sử dụng cán bộ, công chức chưa thật sự hiệu quả.
3. Giải pháp xây dựng đội ngũ cán bộ, công chức ở chính quyền địa phương hai cấp tinh gọn, hiệu lực, hiệu quả
Trong bối cảnh đổi mới, phân cấp mạnh mẽ và chuyển đổi số diễn ra sâu rộng, công tác xây dựng đội ngũ cán bộ, công chức ở chính quyền địa phương đang đứng trước những yêu cầu mới, toàn diện và khắt khe hơn. Việc hoàn thiện thể chế để khắc phục sự chồng chéo, thiếu thống nhất trong các quy định về tổ chức bộ máy và phân quyền đòi hỏi đội ngũ cán bộ phải nắm chắc pháp luật, có tư duy hệ thống và năng lực tổ chức thực hiện hiệu quả.
Quá trình phân cấp ngày càng sâu rộng khiến trách nhiệm của cán bộ, công chức địa phương tăng lên đáng kể, nhất là trong các lĩnh vực ngân sách, đầu tư công, đất đai và tài nguyên; điều này đặt ra yêu cầu về trình độ chuyên môn vững và năng lực quản trị hiện đại. Đồng thời, chuyển đổi số quốc gia thúc đẩy yêu cầu cấp thiết về năng lực số, buộc cán bộ, công chức phải thành thạo vận hành hệ thống thông tin, khai thác dữ liệu và xử lý hồ sơ điện tử trong môi trường số. Song song với đó, yêu cầu tăng cường kiểm tra, giám sát và kiểm soát quyền lực đòi hỏi cán bộ, công chức phải đề cao trách nhiệm, kỷ luật, minh bạch và khả năng giải trình. Những đòi hỏi này đặt ra nhiệm vụ phải có các giải pháp đồng bộ, khoa học và phù hợp nhằm xây dựng đội ngũ cán bộ, công chức ở chính quyền địa phương hai cấp tinh gọn, có năng lực, hiệu lực và hiệu quả hơn trong giai đoạn mới.
Thứ nhất, tập trung phát triển toàn diện và nâng cao chất lượng đội ngũ cán bộ, công chức theo yêu cầu của nền hành chính hiện đại. Trong đó, cần quán triệt và triển khai nhất quán chủ trương: “tập trung phát triển toàn diện và nâng cao chất lượng nguồn nhân lực đáp ứng yêu cầu của nền hành chính quốc gia; cải cách mạnh mẽ chế độ công vụ, công chức; hoàn thiện hệ thống tiêu chuẩn chức danh, vị trí việc làm, tiêu chuẩn nghiệp vụ, tiêu chí đánh giá cán bộ, công chức, viên chức dựa trên kết quả thực hiện nhiệm vụ được giao bằng sản phẩm cụ thể và sự hài lòng của người dân, doanh nghiệp”10. Định hướng này có tính xuyên suốt, bảo đảm nền tảng thể chế và tiêu chuẩn hóa đội ngũ, tiến tới xây dựng một nền công vụ chuyên nghiệp, trách nhiệm và liêm chính.
Thứ hai, tinh chỉnh chức năng – nhiệm vụ và hoàn thiện mô hình tổ chức của các sở, cơ quan chuyên môn và bộ máy tham mưu của Hội đồng nhân dân để phù hợp với yêu cầu quản trị địa phương trong giai đoạn mới. Việc sắp xếp cần bắt đầu từ rà soát thực chất chức năng của từng sở, từng ban; không chỉ giảm đầu mối, mà phải thiết kế quy trình phối hợp giữa Hội đồng nhân dân và Ủy ban nhân dân theo nguyên tắc một nghị quyết – một cơ quan chủ trì – một người chịu trách nhiệm về kết quả. Song song, cần ban hành khung năng lực vị trí lãnh đạo đối với cả Hội đồng nhân dân và Ủy ban nhân dân, đặc biệt là giám đốc sở, trưởng phòng và trưởng ban Hội đồng nhân dân, dựa trên yêu cầu về quản trị công, số hóa quản lý và điều hành chính sách. Đây là cơ sở để thực hiện tuyển dụng, bổ nhiệm, đánh giá và sàng lọc nhân sự một cách khách quan, minh bạch và dựa trên năng lực thực tiễn.
Thứ ba, cơ cấu lại đội ngũ cán bộ, công chức theo hướng tinh gọn, chuẩn hóa và nâng cao chất lượng, gắn với siết chặt kỷ luật – kỷ cương hành chính. Nội dung cốt lõi là thực hiện nhất quán quan điểm: “gắn tinh gọn tổ chức bộ máy với cơ cấu lại đội ngũ cán bộ đủ phẩm chất, năng lực ngang tầm nhiệm vụ, biên chế hợp lý, chuẩn hóa chức danh. Ban hành quy định về khung tiêu chuẩn, tiêu chí bố trí cán bộ ở từng cấp, từ trung ương tới cơ sở, từng loại hình để chủ động rà soát, xác định có thể bố trí ngay. Đổi mới mạnh mẽ công tác tuyển dụng, đào tạo, đề bạt, bổ nhiệm, luân chuyển, điều động, đánh giá cán bộ theo hướng thực chất, vì việc tìm người, trên cơ sở sản phẩm cụ thể đo đếm được, không có vùng cấm, không có ngoại lệ trong đánh giá cán bộ. Có cơ chế hữu hiệu sàng lọc, đưa ra khỏi vị trí công tác đối với những người không đủ phẩm chất, năng lực, uy tín và sử dụng đối với người có năng lực nổi trội”11. Giải pháp này thể hiện tính đột phá để hình thành đội ngũ công chức tinh nhuệ và làm việc theo chuẩn mực nghề nghiệp rõ ràng.
Thứ tư, hoàn thiện cơ sở pháp lý và đổi mới phương thức phân bổ biên chế theo hướng linh hoạt, dựa trên tiêu chí định lượng và phù hợp đặc thù từng địa phương. Việc phân bổ biên chế cần căn cứ vào dân số, số lượng xã và thôn/tổ dân phố, số lượng dự án đầu tư, quy mô khối lượng công việc và điều kiện miền núi, đô thị, hải đảo… tránh tình trạng phân bổ cào bằng giữa các tỉnh. Đồng thời, cần sớm ban hành Nghị định về tiêu chuẩn đơn vị hành chính, phân loại đơn vị hành chính và phân loại đô thị, làm cơ sở pháp lý thống nhất để Hội đồng nhân dân cấp tỉnh quyết định mô hình tổ chức chính quyền địa phương, số lượng sở, biên chế và nhân sự cấp xã.
Thứ năm, kiện toàn đội ngũ cán bộ, công chức cấp xã theo hướng đúng chức năng, đủ số lượng và mạnh về chuyên môn. Bộ máy cấp xã phải được thiết kế theo nguyên tắc xã có chức năng gì thì có tổ chức tương ứng để thực hiện chức năng đó, tránh kiêm nhiệm tràn lan và bảo đảm rõ người, rõ việc, rõ trách nhiệm. Cần rà soát toàn diện nhân sự trước và sau sắp xếp đơn vị hành chính, xác định rõ tình trạng thiếu – thừa và bố trí nhân sự theo nguyên tắc mới phải tốt hơn cũ, nói đi đôi với làm, đoàn kết thống nhất vì Nhân dân phục vụ, không để gián đoạn công vụ. Việc bố trí, điều động, sắp xếp nhân sự phải ưu tiên bảo đảm đủ công chức chuyên môn (đất đai, quy hoạch, xây dựng, tài chính, công nghệ thông tin, giáo dục, y tế…) nhằm đáp ứng khối lượng công việc tăng mạnh sau khi điều chỉnh mô hình tổ chức.
Thứ sáu, tăng cường năng lực thực thi công vụ, kỹ năng quản trị và tác phong nghề nghiệp của đội ngũ cán bộ, công chức các cấp. Cần ban hành khung năng lực bắt buộc đối với chủ tịch, phó chủ tịch Ủy ban nhân dân cấp xã và các công chức chủ chốt, nhấn mạnh năng lực quản trị công, điều hành, chuyển đổi số và giải quyết công việc theo kết quả. Đi đôi với đó là đẩy mạnh đào tạo, bồi dưỡng, tổ chức tập huấn kỹ năng; tiếp tục hoàn thiện cơ chế phân cấp, phân quyền, phân định rõ trách nhiệm; và thiết lập cơ chế liên thông tỉnh – xã theo mô hình “một đầu mối cấp tỉnh – một đầu mối cấp xã”, bảo đảm quy trình xử lý công việc không bị đứt đoạn khi thay đổi mô hình chính quyền.
4. Kết luận
Việc xây dựng đội ngũ cán bộ, công chức ở chính quyền địa phương hai cấp theo hướng tinh gọn, hiệu lực, hiệu quả đặt ra yêu cầu cấp thiết trong bối cảnh nhiệm vụ quản lý nhà nước ngày càng nhiều, tính chất công việc ngày càng phức tạp, trong khi chất lượng và cơ cấu nhân lực ở một số địa phương còn chưa đáp ứng yêu cầu. Tình trạng thiếu hụt nhân sự chuyên môn ở cấp cơ sở, nhất là trong các lĩnh vực cần kỹ năng chuyên sâu, cùng với hạn chế về năng lực, tinh thần trách nhiệm và khả năng thích ứng của một bộ phận cán bộ, công chức đã ảnh hưởng đến chất lượng tham mưu, điều hành và phục vụ người dân, doanh nghiệp.
Việc xác định các giải pháp phù hợp, khả thi nhằm nâng cao chất lượng đội ngũ cán bộ, công chức có ý nghĩa rất quan trọng. Các giải pháp cần hướng tới hoàn thiện cơ chế quản lý, chuẩn hóa tiêu chuẩn chức danh, đổi mới phương thức tuyển dụng, sử dụng và đánh giá; đồng thời, tăng cường đào tạo, bồi dưỡng, siết chặt kỷ luật, kỷ cương và tạo môi trường làm việc chuyên nghiệp, minh bạch. Đây là cơ sở để bảo đảm bộ máy chính quyền địa phương hoạt động thông suốt, hiệu lực, hiệu quả, đáp ứng yêu cầu phát triển trong giai đoạn mới.
Chú thích:
1. Hồ Chí Minh toàn tập (2011). Tập 5. H. NXB Chính trị quốc gia Sự thật, tr. 253
2. Ban Chấp hành Trung ương Đảng (2018). Nghị quyết số 26-NQ/TW ngày 19/5/2018 về tập trung xây dựng đội ngũ cán bộ các cấp, nhất là cấp chiến lược, đủ phẩm chất, năng lực và uy tín, ngang tầm nhiệm vụ.
3. Ban Chấp hành Trung ương Đảng (2025). Dự thảo Báo cáo Chính trị của Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa XIII tại Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV của Đảng.
4, 5, 6, 7, 9. Ban Tổ chức Trung ương (2025). Báo cáo số 565-BC/BTCTW ngày 27/11/2025 tình hình, kết quả hoạt động của bộ máy hệ thống chính trị và chính quyền địa phương hai cấp tháng 11/2025.
8. Ban Tổ chức Trung ương (2025). Báo cáo số 523-BC/BTCTW ngày 29/10/2025 tình hình, kết quả hoạt động của bộ máy hệ thống chính trị và chính quyền địa phương hai cấp tháng 10/2025.
10. Ban Chấp hành Trung ương (2017). Nghị quyết số 18-NQ/TW ngày 25/10/2017 về một số vấn đề tiếp tục đổi mới, sắp xếp tổ chức bộ máy của hệ thống chính trị tinh gọn, hoạt động hiệu lực, hiệu quả.
11. Tổng Bí thư Tô Lâm (2024). “Tinh – Gọn – Mạnh – Hiệu năng – Hiệu lực – Hiệu quả”. https://baochinhphu.vn.
Tài liệu tham khảo:
1. Ban Chấp hành Trung ương Đảng (2018). Nghị quyết số 26-NQ/TW ngày 19/5/2018 về tập trung xây dựng đội ngũ cán bộ các cấp, nhất là cấp chiến lược, đủ phẩm chất, năng lực và uy tín, ngang tầm nhiệm vụ.
2. Ban Chấp hành Trung ương Đảng (2022). Nghị quyết số 27-NQ/TW ngày 09/11/2022 về tiếp tục xây dựng và hoàn thiện Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam trong giai đoạn mới.
3. Ban Tổ chức Trung ương (2025). Báo cáo số 490-BC/BTCTW ngày 25/9/2025 tình hình, kết quả hoạt động của bộ máy hệ thống chính trị và chính quyền địa phương hai cấp từ 01/7/2025 đến nay.
4. Bộ Chính trị, Ban Bí thư(2025). Kết luận số 195-KL/TW ngày 26/9/2025 về tình hình, kết quả hoạt động của bộ máy hệ thống chính trị và chính quyền địa phương hai cấp.
5. Bộ Chính trị, Ban Bí thư (2025). Kết luận Số 221-KL/TW ngày 28/11/2025 về tình hình, kết quả hoạt động của bộ máy hệ thống chính trị và chính quyền địa phương hai cấp.
6. Quốc hội (2013). Hiến pháp năm 2013 (sửa đổi, bổ sung một số điều năm 2025)
7. Quốc hội (2025). Luật Tổ chức chính quyền địa phương năm 2025.
