Countering the “depoliticization” manifestations among Vietnamese youth: identifying the reality, consequences, and solutions for promoting political resilience
TS. Lâm Thị Huệ
Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn,
Đại học Quốc gia Hà Nội
TS. Nguyễn Thị Túy
Trường Đại học Tài chính – Marketing
(Quanlynhanuoc.vn) – Trong bối cảnh toàn cầu hóa và sự phát triển mạnh mẽ của công nghệ thông tin, xã hội hiện đại đang chứng kiến nhiều biến đổi sâu sắc về nhận thức, hành vi và lối sống, đặc biệt là trong giới trẻ. Hiện nay, một bộ phận giới trẻ, đặc biệt là sinh viên, có biểu hiện thờ ơ với các vấn đề chính trị – xã hội, ít quan tâm đến các hoạt động đoàn thể, sống thiên về cá nhân, thiếu định hướng lý tưởng sống và dễ bị tác động bởi các luồng thông tin tiêu cực, lệch lạc trên mạng xã hội. Đó chính là biểu hiện phi chính trị hóa – một hiện tượng cần được nhận diện đúng và kịp thời khắc phục. Chống lại biểu hiện này không chỉ là nhiệm vụ chính trị mà còn là trách nhiệm mang tính đạo đức, tư tưởng và văn hóa của cả hệ thống chính trị, đặc biệt là sinh viên, những người trẻ được kỳ vọng làm chủ tương lai đất nước. Trong bối cảnh mới, việc xây dựng bản lĩnh chính trị vững vàng, khơi dậy lý tưởng và trách nhiệm công dân cho sinh viên là nhiệm vụ chiến lược có ý nghĩa đặc biệt quan trọng.
Từ khóa: Phi chính trị hóa; sinh viên; bản lĩnh chính trị; nhận diện; hệ lụy.
Abstract: In the context of globalization and the rapid development of information technology, modern society is witnessing profound changes in perceptions, behaviors, and lifestyles, especially among young people. Currently, a segment of the youth, particularly students, shows an indifferent attitude toward socio-political issues, little interest in collective and organizational activities, adopts an overly individualistic lifestyle, lacks clear life ideals, and is easily influenced by negative and distorted information on social media. These are manifestations of depoliticization – a phenomenon that needs to be properly identified and promptly addressed. Addressing this issue is not only a political task but also a moral, ideological, and cultural responsibility of the entire political system, especially students, who are expected to shape the country’s future. In the current context, building strong political resilience and fostering ideals and civic responsibility among students are strategic tasks of particular importance.
Keywords: Depoliticization; students; political resilience; identification; consequences.
1. Nhận diện biểu hiện “phi chính trị hóa” trong giới trẻ hiện nay
“Phi chính trị hóa” là hiện tượng một bộ phận cá nhân, đặc biệt trong giới trẻ, tách rời hoặc thờ ơ với các vấn đề chính trị và xã hội. Hiểu một cách đơn giản, đó là tình trạng giới trẻ không quan tâm đến đường lối, chính sách, thiếu hứng thú với các hoạt động chính trị, thậm chí tránh né tham gia vào tổ chức đoàn thể hay các cuộc thảo luận về lý luận chính trị. Đặc điểm cơ bản của hiện tượng này là sự suy giảm nhiệt huyết đối với lý tưởng cách mạng, thiếu niềm tin vào hệ thống chính trị cũng như giảm sút tinh thần trách nhiệm với cộng đồng1.
Hiện tượng “phi chính trị hóa” có phạm vi ảnh hưởng rộng đến sự hình thành tư tưởng và hành vi của thanh niên. Trong bối cảnh xã hội hiện đại, một bộ phận không nhỏ giới trẻ chịu tác động bởi lối sống thực dụng và thông tin tràn lan trên mạng, dẫn đến xa rời lý tưởng cao đẹp. Chủ tịch Hồ Chí Minh từng nhấn mạnh: “Bồi dưỡng thế hệ cách mạng cho đời sau là một việc rất quan trọng và rất cần thiết”2 cho thấy, việc định hướng chính trị, tư tưởng cho thanh niên có ý nghĩa sống còn. Nếu không nhận diện kịp thời, xu hướng “phi chính trị hóa” sẽ làm phai nhạt lý tưởng của lớp trẻ, ảnh hưởng tiêu cực đến tương lai đất nước.
1.1. Những biểu hiện của “phi chính trị hóa” trong thanh niên, đặc biệt là sinh viên
Trước hết, một bộ phận sinh viên tỏ ra thờ ơ với thời sự chính trị – pháp luật, ít quan tâm đến đường lối, chính sách của Đảng và Nhà nước, ngại tiếp cận các tài liệu chính trị hoặc nghị quyết quan trọng. Họ ít theo dõi tin tức và không hứng thú với các hoạt động chính trị. Bên cạnh đó, giới trẻ có xu hướng ngại tiếp cận lý luận. Họ cho rằng các môn học lý luận Mác – Lê-nin, tư tưởng Hồ Chí Minh là khô khan, ít liên quan thực tiễn. Nhiều sinh viên học đối phó các môn chính trị, không chủ động tìm hiểu lý luận cách mạng. Hậu quả là kiến thức nền tảng về lịch sử, chính trị của họ bị hổng, dẫn đến thiếu bản lĩnh về tư tưởng. Một số sinh viên dễ bị ảnh hưởng bởi các luận điệu xuyên tạc, phản động trên không gian mạng, từ đó hình thành nhận thức lệch lạc, mất phương hướng tư tưởng.
Hiện vẫn còn một số thanh niên có biểu hiện thiếu ý thức công dân, như: việc không chấp hành nghiêm chỉnh pháp luật, nội quy, thiếu trách nhiệm với cộng đồng. Một bộ phận thanh niên đặt lợi ích cá nhân lên trên lợi ích tập thể, ít tham gia các hoạt động tình nguyện hay phong trào do Đoàn, Hội tổ chức. Văn kiện Đại hội X Hội Sinh viên Việt Nam đã chỉ ra một bộ phận sinh viên thờ ơ với thời cuộc, chưa tích cực rèn luyện phẩm chất chính trị, thậm chí thiếu ý thức chấp hành kỷ luật và các quy định chung. Trong Văn kiện của Đại hội X của Hội Sinh viên đã chỉ rõ: “Trước tác động của các yếu tố tiêu cực của quá trình hội nhập, không tránh khỏi việc vẫn còn một bộ phận nhỏ sinh viên thiếu ý chí, bản lĩnh, không làm chủ được bản thân, chạy theo lối sống thực dụng, lai căng, tôn thờ giá trị vật chất và lối sống hưởng thụ, thờ ơ với tình hình chính trị, kinh tế, văn hóa xã hội của đất nước và vô cảm với những hiện tượng xã hội diễn ra trong cuộc sống. Sinh viên sẽ tiếp tục là đối tượng mà các thế lực thù địch quan tâm, kích động, lôi kéo vào các hoạt động chống phá Đảng, Nhà nước và gây rối trật tự, an ninh xã hội”3.
Trong kỷ nguyên số, mạng xã hội tràn ngập thông tin chưa kiểm chứng, nhiều bạn trẻ tiếp nhận thông tin một chiều, thiếu kỹ năng phân biệt đúng sai, dẫn đến bị tác động bởi các luận điệu xuyên tạc. Các thế lực thù địch lợi dụng mạng xã hội để tung tin sai lệch, gieo rắc tư tưởng hoài nghi, làm một bộ phận thanh niên dao động niềm tin, xa rời lập trường. Thực tế này được đề cập trong Chỉ thị số 42-CT/TW ngày 24/3/2015 của Ban Bí thư: “Một bộ phận thanh niên có biểu hiện phai nhạt lý tưởng, giảm sút niềm tin vào con đường xã hội chủ nghĩa, thờ ơ với tình hình đất nước, sống thiếu trách nhiệm với xã hội”.
Không ít bạn trẻ chạy theo giá trị vật chất, đề cao lối sống hưởng thụ trước mắt mà xem nhẹ lý tưởng, đạo đức. Họ tập trung thỏa mãn nhu cầu cá nhân hơn là đóng góp cho cộng đồng. Chẳng hạn, một số sinh viên dành phần lớn thời gian cho giải trí, kiếm tiền nhưng né tránh các hoạt động đoàn thể hoặc tranh luận về định hướng phát triển đất nước. Lối sống thực dụng làm mờ nhạt lý tưởng sống cao đẹp, khiến giới trẻ thiếu đi động lực phấn đấu vì mục tiêu chung.
1.2. Nguyên nhân của hiện tượng phi chính trị hóa
Những biểu hiện trên tuy chưa phải phổ biến trong thanh niên, song đây là những cảnh báo về sự suy giảm tinh thần chính trị trong một bộ phận giới trẻ hiện nay. Nguyên nhân dẫn đến hiện tượng phi chính trị hóa ở thanh niên rất đa dạng, bao gồm cả yếu tố khách quan từ môi trường xã hội lẫn yếu tố chủ quan từ chính bản thân giới trẻ.
Do sự bùng nổ của internet và mạng xã hội đem đến luồng thông tin khổng lồ nhưng thiếu kiểm chứng. Những thông tin giật gân, sai lệch về chính trị dễ dàng tiếp cận giới trẻ, trong khi kỹ năng lọc thông tin còn hạn chế. Thanh niên dành nhiều thời gian trên mạng cho giải trí, giao lưu hơn là tìm hiểu thời sự, dẫn đến hiểu biết phiến diện hoặc lệch lạc về tình hình đất nước. Bên cạnh đó, giới trẻ hiện nay chịu sức ép lớn từ việc học và mưu sinh. Nhiều sinh viên, học sinh phải chạy theo thành tích học tập, lo lắng về công việc tương lai, nên ít quan tâm đến các vấn đề chính trị vĩ mô. Lịch học dày đặc và áp lực thị trường lao động khiến họ ưu tiên cho mục tiêu cá nhân (điểm số, bằng cấp, thu nhập) hơn là tham gia các hoạt động đoàn thể hay cập nhật tin tức chính trị.
Mặt trái của cơ chế thị trường và quá trình hội nhập quốc tế cũng tác động không nhỏ đến tư tưởng giới trẻ. Việc đề cao chủ nghĩa vật chất trong xã hội làm nhiều thanh niên chạy theo lối sống thực dụng, coi trọng giá trị kinh tế hơn giá trị tư tưởng. Các sản phẩm văn hóa ngoại lai đề cao cá nhân chủ nghĩa, hưởng thụ cũng len lỏi vào đời sống thanh niên, làm giảm hứng thú của họ đối với những lý tưởng chính trị truyền thống.
Công tác giáo dục tư tưởng, đạo đức cho thanh niên tại một số nơi còn hình thức, thiếu hấp dẫn. Nội dung truyền đạt đôi khi chưa gắn với thực tiễn, phương pháp giáo dục chậm đổi mới, khiến người trẻ khó tiếp thu. Vai trò của các tổ chức Đoàn, Hội ở một số cơ sở chưa phát huy hiệu quả, chưa kịp thời nắm bắt diễn biến tâm tư để định hướng cho thanh niên. Điều này dẫn đến khoảng trống về lý luận, làm thanh niên thiếu “đề kháng” tư tưởng trước tác động tiêu cực bên ngoài. Một bộ phận mải mê với việc học chuyên môn hoặc hưởng thụ cá nhân mà lơ là rèn luyện bản lĩnh chính trị. Việc tự học tập các văn kiện Đảng, lịch sử, pháp luật chưa được coi trọng, dẫn đến hiểu biết hạn chế. Khi không có nền tảng tư tưởng vững, thanh niên dễ bị dao động và xa rời lý tưởng. Nhiều thanh niên hiện nay không xác định rõ mục tiêu, lý tưởng sống cho mình. Họ thiếu một hoài bão lớn hoặc một định hướng phấn đấu lâu dài, nhất là lý tưởng phấn đấu vì Tổ quốc, vì chủ nghĩa xã hội. Một phần do sinh ra và lớn lên trong hòa bình, không trải qua thử thách chiến tranh, nên một bộ phận xem nhẹ giá trị của độc lập, tự do. Lý tưởng mờ nhạt khiến người trẻ thiếu động lực vươn lên, dễ hài lòng với thực tại, và không mặn mà với những vấn đề chính trị, xã hội đòi hỏi sự dấn thân.
Kỹ năng tư duy phản biện của một bộ phận thanh niên còn yếu, dẫn đến việc họ tiếp nhận thông tin và hiện tượng xã hội một cách thụ động. Khi thiếu khả năng phân tích, đánh giá đa chiều, người trẻ dễ chấp nhận trạng thái “phi chính trị” như một lối sống an toàn, tránh va chạm. Họ không đủ tự tin để bày tỏ chính kiến hoặc tranh luận về các vấn đề chung, dần dần hình thành thói quen im lặng trước sai trái, thiếu nhạy bén trước các vấn đề của đất nước.
Chỉ thị số 42-CT/TW ngày 24/3/2015 của Ban Bí thư chỉ rõ những hạn chế trong nhận thức và lý tưởng của thanh niên bắt nguồn cả từ tác động khách quan của môi trường xã hội lẫn những yếu kém chủ quan trong giáo dục và tự rèn luyện. Những nguyên nhân trên cho thấy, hiện tượng “phi chính trị hóa không phải tự nhiên hình thành mà là hệ quả của nhiều yếu tố đan xen. Nếu để tình trạng một bộ phận giới trẻ tiếp tục thờ ơ, phai nhạt lý tưởng, thì sự kế thừa và phát triển bền vững của cách mạng sẽ gặp nguy hiểm. Chỉ khi thanh niên được trang bị bản lĩnh chính trị vững vàng, có lý tưởng và hoài bão đúng đắn, chúng ta mới tạo ra lực lượng kế cận “vừa hồng, vừa chuyên” để đưa đất nước vững bước tiến lên.
2. Hệ lụy của xu hướng “phi chính trị hóa” trong giới trẻ
Trước hết, về mặt cá nhân, “phi chính trị hóa” khiến những người trẻ tuổi ngày càng mất phương hướng về lý tưởng sống, thiếu bản lĩnh và dễ bị chi phối bởi các giá trị lệch chuẩn. Khi không có định hướng tư tưởng rõ ràng, sinh viên dễ rơi vào trạng thái sống thực dụng, chỉ quan tâm đến lợi ích cá nhân trước mắt mà xem nhẹ các giá trị cộng đồng, dân tộc, và trách nhiệm công dân. Điều này dẫn đến sự suy giảm khả năng cống hiến, học tập và phát triển bản thân một cách toàn diện. Một thế hệ trí thức trẻ thiếu lý tưởng, thiếu tư duy chính trị sẽ rất khó để gánh vác sứ mệnh xây dựng và bảo vệ Tổ quốc trong bối cảnh hội nhập sâu rộng và cạnh tranh toàn cầu ngày càng gay gắt4.
Thứ hai, về mặt tư tưởng – chính trị, xu hướng “phi chính trị hóa” tạo điều kiện cho các thế lực thù địch thâm nhập, tác động và lôi kéo giới trẻ thông qua các hình thức “diễn biến hòa bình” trên mặt trận tư tưởng, văn hóa. Khi sinh viên thờ ơ với chính trị, không nhận diện được âm mưu và thủ đoạn tinh vi của các thế lực chống phá, họ sẽ trở thành “miếng mồi” dễ thao túng, bị dẫn dắt và thậm chí bị sử dụng làm công cụ để chống lại chính dân tộc mình. Đây là một hiểm họa tiềm ẩn đối với an ninh tư tưởng quốc gia, bởi thanh niên – đặc biệt là sinh viên- vốn là lực lượng xung kích, tiên phong trong mọi phong trào cách mạng của dân tộc ta từ trước đến nay5.
Thứ ba, về mặt xã hội, một thế hệ trẻ ngày càng xa rời các giá trị chính trị – xã hội cốt lõi sẽ dẫn đến sự suy giảm lòng tin vào thể chế, vào vai trò lãnh đạo của Đảng, vào con đường phát triển mà dân tộc đã lựa chọn. Điều này không chỉ làm lung lay nền tảng tư tưởng của xã hội, mà còn cản trở quá trình xây dựng khối đại đoàn kết toàn dân – nhân tố quan trọng quyết định thắng lợi trong sự nghiệp phát triển đất nước. Bên cạnh đó, sự thờ ơ, lạnh lùng trước các vấn đề chính trị – xã hội còn làm gia tăng tình trạng vô cảm, thiếu trách nhiệm với cộng đồng, kéo theo sự xuống cấp về đạo đức, lối sống và văn hóa ứng xử trong đời sống thanh niên.
Thứ tư, về lâu dài, nếu xu hướng này không được ngăn chặn, Đảng và Nhà nước sẽ thiếu đi lớp kế cận “vừa hồng, vừa chuyên”. Điều này đã được Chủ tịch Hồ Chí Minh căn dặn: “Đảng cần phải chăm lo giáo dục đạo đức cách mạng cho họ, đào tạo họ thành những người thừa kế xây dựng xã hội chủ nghĩa vừa “hồng” vừa “chuyên”. Bồi dưỡng thế hệ cách mạng cho đời sau là một việc rất quan trọng và rất cần thiết”6. Một dân tộc muốn phát triển lâu dài thì nhất thiết phải có một thế hệ trẻ kiên định lý tưởng, có bản lĩnh chính trị vững vàng.
3. Một số giải pháp phát huy bản lĩnh chính trị của sinh viên trong thời đại mới
Để đấu tranh hiệu quả với xu hướng “phi chính trị hóa” trong giới trẻ hiện nay và phát huy tối đa vai trò, bản lĩnh chính trị của sinh viên trong thời đại mới, cần có những giải pháp đồng bộ từ nhiều phía: bản thân sinh viên – đối tượng trung tâm; các tổ chức tổ chức Đoàn – Hội và nhà trường.
3.1. Đối với bản thân sinh viên
Chủ tịch Hồ Chí Minh từng khẳng định: “Thanh niên phải xung phong làm gương mẫu trong công tác, trong học hỏi, trong đạo đức cách mạng” 7. Để góp phần đẩy lùi xu hướng “phi chính trị hóa” trong giới trẻ, mỗi sinh viên, với tư cách là chủ thể trung tâm, cần nâng cao tinh thần tự giác, ý thức trách nhiệm công dân, chủ động rèn luyện cả về nhận thức, tư tưởng và hành động thực tiễn. Một số định hướng sau đây có ý nghĩa then chốt trong việc xây dựng lớp sinh viên thời đại mới “vừa hồng, vừa chuyên”.
Thứ nhất, chủ động học tập lý luận chính trị, tăng cường kiến thức về lịch sử Đảng, chủ nghĩa Mác – Lênin và tư tưởng Hồ Chí Minh. Trong bối cảnh hiện nay, khi các luồng thông tin sai lệch, xuyên tạc đang len lỏi khắp không gian mạng, việc học tập lý luận không chỉ là yêu cầu chính trị mà còn là nhu cầu tự thân để sinh viên tự bảo vệ mình trước những nguy cơ tư tưởng độc hại. Kiến thức lý luận giúp sinh viên hiểu rõ bản chất của chế độ, nắm vững vai trò lãnh đạo của Đảng, truyền thống cách mạng của dân tộc, từ đó có được nền tảng tư tưởng vững chắc để xây dựng niềm tin chính trị, lý tưởng sống đúng đắn. Vì vậy, lý luận chính trị chính là một loại “vaccine tư tưởng”, giúp sinh viên miễn nhiễm với các luận điệu phản động, giữ vững lập trường cách mạng trong môi trường thông tin hỗn loạn và đầy cám dỗ hiện nay.
Thứ hai, tăng cường tiếp cận thông tin chính thống, rèn luyện kỹ năng phản biện và kiểm chứng thông tin. Trong thời đại bùng nổ thông tin, việc tiếp cận nhanh chóng là điều kiện cần nhưng khả năng kiểm chứng, phân tích và phản biện thông tin mới là điều kiện đủ để sinh viên phát triển tư duy độc lập và tránh bị thao túng bởi thông tin giả mạo. Sinh viên cần chủ động theo dõi các nguồn tin đáng tin cậy từ các báo Đảng, cổng thông tin Chính phủ, các tổ chức khoa học, học thuật uy tín. Đồng thời, phải rèn luyện kỹ năng phân tích đa chiều, đối chiếu thông tin, đặt câu hỏi phản biện thay vì tiếp nhận một cách thụ động. Đây chính là năng lực then chốt để sinh viên trở thành “công dân số” bản lĩnh, không bị lôi kéo, kích động bởi các thủ đoạn truyền thông xuyên tạc tinh vi.
Thứ ba, tích cực tham gia các hoạt động chính trị – xã hội, sinh hoạt Đoàn – Hội với tinh thần trách nhiệm và tự nguyện. Hoạt động Đoàn – Hội không chỉ là nơi rèn luyện kỹ năng mềm, năng lực tổ chức, mà còn là “trường học thực tiễn” để sinh viên rèn luyện phẩm chất cách mạng, tinh thần tập thể và ý thức trách nhiệm xã hội. Khi tham gia các hoạt động chính trị – xã hội, sinh viên sẽ được tiếp xúc trực tiếp với những vấn đề lớn của đất nước, từ đó, hình thành quan điểm, lập trường và tư duy hành động gắn với lý tưởng cộng đồng. Sinh viên cần vượt qua tâm lý “đối phó” hay “tham gia vì điểm rèn luyện” để biến mỗi hoạt động thành cơ hội tự rèn, tự trưởng thành, đóng góp thiết thực cho cộng đồng.
Thứ tư, lan tỏa lối sống tích cực, tinh thần yêu nước và phụng sự cộng đồng trong môi trường học đường và mạng xã hội. Trong thời đại truyền thông lan tỏa mạnh mẽ, sinh viên không chỉ là người tiếp nhận mà còn là người kiến tạo giá trị tư tưởng trong cộng đồng. Mỗi chia sẻ, bài viết, hình ảnh trên mạng xã hội đều có thể góp phần định hướng nhận thức xã hội – nếu đó là những nội dung tích cực, mang tinh thần yêu nước, hướng thiện, cổ vũ học tập, đoàn kết, trách nhiệm. Bằng việc xây dựng phong cách sống văn minh, có lý tưởng, không a dua theo trào lưu lệch chuẩn, sinh viên sẽ trở thành những “hạt nhân lan tỏa” giá trị tốt đẹp, từ đó, từng bước thiết lập một không gian tư tưởng tích cực trong trường học và trên không gian mạng.
3.2. Đối với tổ chức Đoàn – Hội và nhà trường
Các tổ chức Đoàn – Hội cần thể hiện rõ vai trò “cầu nối lý tưởng cách mạng” giữa sinh viên với Đảng, Nhà nước, từ đó “Xây dựng lớp sinh viên thời kỳ mới có lý tưởng cách mạng, bản lĩnh chính trị vững vàng, giàu lòng yêu nước, yêu chủ nghĩa xã hội, có trách nhiệm với Tổ quốc”8.
Một là, đổi mới hình thức giáo dục chính trị – tư tưởng, ứng dụng công nghệ số và truyền thông đa phương tiện. Trong bối cảnh cách mạng công nghiệp 4.0 và sự lan tỏa mạnh mẽ của mạng xã hội, việc tiếp cận và truyền tải thông tin cần phải thay đổi theo hướng hiện đại, sinh động và gần gũi với tâm lý người trẻ. Các nội dung lý luận chính trị cần được thể hiện dưới dạng video ngắn, infographic, podcast, hoặc talkshow trực tuyến nhằm tăng khả năng tiếp cận và tương tác. Đây không chỉ là phương tiện truyền thông hiệu quả mà còn giúp khơi dậy sự hứng thú với những vấn đề tưởng như “khô khan” trong nhận thức chính trị – tư tưởng. Mặt khác, cần xây dựng thư viện số về tư tưởng Hồ Chí Minh, các văn kiện Đảng, các bài học lịch sử cách mạng phù hợp với sinh viên, để các giá trị nền tảng này thấm sâu một cách tự nhiên, dễ tiếp cận trong môi trường số.
Hai là, tổ chức các hoạt động trải nghiệm – giáo dục lý tưởng gắn với thực tiễn. Thay vì giáo dục chính trị – tư tưởng chỉ thông qua các tiết học lý luận khô cứng, nhà trường và các tổ chức Đoàn – Hội cần đưa sinh viên đến với thực tế cách mạng, thực tiễn phát triển đất nước, nơi các giá trị tư tưởng không chỉ được giảng dạy mà còn được thấy – cảm – hiểu – hành động. Các chương trình, như: hành trình về nguồn, thăm địa chỉ đỏ, trại hè chính luận, diễn đàn thời sự chính trị, hội thảo chuyên đề về Đảng trong thời đại số… cần được tổ chức thường xuyên, có chiều sâu và gắn với chuyên ngành đào tạo để sinh viên tiếp cận lý tưởng cách mạng từ chính dòng chảy phát triển của dân tộc. Ví dụ, một sinh viên ngành công nghệ khi đến thăm Khu công nghệ cao Hòa Lạc không chỉ học hỏi kiến thức kỹ thuật mà còn được hiểu rõ hơn về vai trò lãnh đạo chiến lược của Đảng trong định hướng phát triển đất nước theo hướng hiện đại, xanh và bền vững. Qua đó, chính trị không còn là những điều “xa vời” mà trở thành một phần sống động, gần gũi của hành trình tri thức và lý tưởng sống.
Lời dạy của Chủ tịch Hồ Chí Minh là: “Phải luôn luôn nâng cao chí khí cách mạng “trung với nước, hiếu với dân”… Ra sức học tập nâng cao trình độ chính trị, văn hóa, khoa học kỹ thuật để cống hiến ngày càng nhiều cho Tổ quốc, cho nhân dân” 9. Điều này không chỉ nhấn mạnh nhiệm vụ học tập toàn diện của thanh niên mà còn đặt ra yêu cầu phải gắn tri thức với phụng sự, gắn học tập với rèn luyện tư tưởng – hành động trong thực tiễn cách mạng. Các hoạt động trải nghiệm không đơn thuần là “tham quan” mà là quá trình hun đúc chí khí cách mạng, giúp sinh viên bồi đắp niềm tin vào Đảng, vào chế độ xã hội chủ nghĩa và từ đó xác lập động cơ học tập đúng đắn, lý tưởng sống cao cả. Giáo dục chính trị bằng trải nghiệm thực tiễn chính là cầu nối sinh động nhất giữa lý luận và hành động cách mạng, giữa tư duy khoa học và lòng yêu nước, giữa con người trẻ tuổi hôm nay và sứ mệnh dựng xây đất nước ngày mai.
Ba là, tạo cơ chế để sinh viên được tham gia phản biện và góp ý chính sách, thúc đẩy văn hóa đối thoại và niềm tin vào thể chế. Đây là nội dung thể hiện tư duy đổi mới và cầu thị của Đảng trong việc trân trọng tiếng nói của thế hệ trẻ – những chủ nhân tương lai của đất nước. Các tổ chức Đoàn – Hội, nhà trường cần tạo điều kiện để sinh viên được đóng góp ý kiến về các vấn đề chính trị – xã hội lớn, từ chính sách giáo dục, môi trường đến đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số…
Tổ chức các diễn đàn, như: “Sinh viên với Đảng”, “Sinh viên góp ý chính sách quốc gia”, “Hội nghị Đối thoại chính trị – tư tưởng” không chỉ giúp sinh viên cảm thấy được tôn trọng, mà còn rèn luyện năng lực phân tích, phản biện và tinh thần trách nhiệm công dân. Khi được lắng nghe một cách chân thành và minh bạch, sinh viên sẽ phát triển niềm tin chính trị, từ đó chủ động gắn bó và cống hiến cho sự nghiệp phát triển đất nước.
Bốn là, lan tỏa lối sống tích cực, tinh thần yêu nước và phụng sự cộng đồng trong môi trường học đường và mạng xã hội. Trong bối cảnh giá trị vật chất và chủ nghĩa cá nhân đang có xu hướng lấn át các chuẩn mực đạo đức tập thể, việc cổ vũ một lối sống lành mạnh, biết sống vì cộng đồng, vì lợi ích chung là điều hết sức cấp thiết. Sinh viên không chỉ là đối tượng tiếp nhận mà còn là chủ thể kiến tạo giá trị, là “người thắp lửa” trong không gian học đường và mạng xã hội.
Chủ tịch Hồ Chí Minh từng nhấn mạnh tinh thần đặt lợi ích chung lên trên lợi ích cá nhân, coi đó là một nguyên tắc đạo đức, là thước đo phẩm chất cách mạng: “Mỗi người trong Đảng phải hiểu rằng: lợi ích của cá nhân nhất định phải phục tùng lợi ích của Đảng. Lợi ích của mỗi bộ phận nhất định phải phục tùng lợi ích của toàn thể. Lợi ích tạm thời nhất định phải phục tùng lợi ích lâu dài” 10. Tuy lời dạy này dành cho cán bộ, đảng viên nhưng cũng là lời dạy sâu sắc đối với giới trẻ hiện nay. Khi sinh viên biết đặt lợi ích cộng đồng, lợi ích quốc gia lên trên lợi ích cá nhân, họ sẽ không chỉ sống tích cực mà còn truyền cảm hứng phụng sự, dấn thân, xây dựng lối sống có lý tưởng và bản lĩnh chính trị. Từ việc chia sẻ thông tin chính thống, cổ vũ tinh thần yêu nước, lan tỏa các tấm gương người tốt việc tốt, đến việc đấu tranh phản bác thông tin sai lệch, sinh viên có thể trở thành lực lượng xung kích trên cả mặt trận tư tưởng và đạo đức, góp phần hình thành một không gian mạng lành mạnh, tiến bộ, gắn kết trách nhiệm cá nhân với vận mệnh quốc gia.
4. Kết luận
Chống lại xu hướng “phi chính trị hóa” trong sinh viên không đơn thuần là nhiệm vụ của công tác tư tưởng mà còn là hành động có ý nghĩa chiến lược nhằm bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng, giữ gìn bản sắc chính trị – văn hóa dân tộc, và bảo đảm sự phát triển bền vững của đất nước trong thời đại hội nhập. Trong bối cảnh toàn cầu hóa và cách mạng công nghiệp số đang làm thay đổi sâu sắc nhận thức, hành vi của thế hệ trẻ, việc nâng cao bản lĩnh chính trị, củng cố niềm tin, lý tưởng cách mạng cho sinh viên trở thành một yêu cầu mang tính sống còn. Để thực hiện hiệu quả nhiệm vụ này, cần có sự phối hợp đồng bộ giữa các chủ thể: bản thân mỗi sinh viên cần chủ động tu dưỡng, học tập lý luận chính trị, hình thành thế giới quan khoa học và tinh thần trách nhiệm công dân; tổ chức Đoàn – Hội phải đổi mới nội dung, phương thức hoạt động, làm cầu nối giữa sinh viên với lý tưởng cách mạng và công cuộc đổi mới đất nước; nhà trường cần tăng cường giáo dục lý luận gắn với thực tiễn, khơi dậy tinh thần yêu nước, ý thức tự hào dân tộc; xã hội cần tạo điều kiện và môi trường văn hóa lành mạnh để thanh niên phát triển toàn diện.
Mỗi sinh viên cần tự ý thức rằng, mình không chỉ là người học tập vì tương lai cá nhân mà còn là người chiến sĩ để bảo vệ Tổ quốc, là chủ thể kế thừa và phát triển sự nghiệp cách mạng của dân tộc. Việc giữ vững niềm tin, lý tưởng và bản lĩnh chính trị chính là chìa khóa để sinh viên Việt Nam trở thành lực lượng tiên phong trong công cuộc xây dựng một nước Việt Nam giàu mạnh, dân chủ, công bằng, văn minh trong thời đại mới.
Chú thích:
1. Khắc phục tình trạng “nhạt Đảng, khô Đoàn, xa rời chính trị” trong một bộ phận thanh niên. https://nhandan.vn/khac-phuc-tinh-trang-nhat-dang-kho-doan-xa-roi-chinh-tri-trong-mot-bo-phan-thanh-nien-post843841.html,
2, 6. Hồ Chí Minh toàn tập (2011). Tập 15. H. NXB Chính trị quốc gia Sự thật, tr. 622, 612.
3, 8. Hội Sinh viên Việt Nam (2018). Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc Hội Sinh viên Việt Nam lần thứ X. H. NXB Thanh niên, tr. 49, 50.
4. Nhận diện và đấu tranh với âm mưu “phi chính trị hóa” giáo dục trong bối cảnh chuyển đổi số ở Việt Nam. https://www.quanlynhanuoc.vn/2025/04/10/nhan-dien-va-dau-tranh-voi-am-muu-phi-chinh-tri-hoa-giao-duc-trong-boi-canh-chuyen-doi-so-o-viet-nam
5. Đấu tranh phòng, chống âm mưu “diễn biến hòa bình” trên lĩnh vực tư tưởng, văn hóa ở Việt Nam hiện nay. https://www.quanlynhanuoc.vn/2024/12/12/dau-tranh-phong-chong-am-muu-dien-bien-hoa-binh-tren-linh-vuc-tu-tuong-van-hoa-o-viet-nam-hien-nay/
7. Hồ Chí Minh toàn tập (2011). Tập 7. H. NXB Chính trị quốc gia Sự thật, tr. 67.
9. Hồ Chí Minh toàn tập (2011). Tập 14. H. NXB Chính trị quốc gia Sự thật, tr.619.
10. Hồ Chí Minh toàn tập (2011). Tập 5. H. NXB Chính trị quốc gia Sự thật, tr. 290.
Tài liệu tham khảo:
1. Ban Chấp hành Trung ương Đảng (2018). Nghị quyết số 35-NQ/TW ngày 22/10/2018 về tăng cường bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng, đấu tranh phản bác các quan điểm sai trái, thù địch trong tình hình mới.
2. Bộ Giáo dục và Đào tạo (2022). Chiến lược phát triển giáo dục giai đoạn 2021 – 2030, tầm nhìn đến năm 2045.
3. Bộ Thông tin và Truyền thông – Bộ Công an – Bộ Giáo dục và Đào tạo (2023). Sổ tay hướng dẫn nhận diện và phòng, chống thông tin xấu độc trên không gian mạng trong lĩnh vực giáo dục. H. NXB Thông tin và Truyền thông.
4. Đảng Cộng sản Việt Nam (2021). Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIII. Tập I, II, H. NXB Chính trị quốc gia Sự thật
5. Đảng Cộng sản Việt Nam (2026). Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV. Tập I, II. H. NXB Chính trị quốc gia Sự thật.
6. Lê Văn Lợi, Lê Hải Bình (đồng chủ biên) (2023). Phòng, chống “tự diễn biến”, “tự chuyển hóa” trong giáo dục và đào tạo. H. NXB Lý luận chính trị.
7. Nguyễn Viết Thông (2021). Kiên định, vận dụng và phát triển sáng tạo chủ nghĩa Mác – Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh trong tình hình mới. H. NXB Chính trị quốc gia Sự thật.
8. Thảo luận tại Tổ về báo cáo công tác của các cơ quan tư pháp. https://quochoi.vn/hoatdongdbqh/pages/tin-hoat-dong-dai bieu.aspx?ItemID=37583
