Applying the SWOT matrix to enhance the quality of vocational education and training in Dong Nai City
ThS. Hoàng Văn Cường
Trường Trung cấp miền Nam
Email: cuongbanme@gmail.com
(Quanlynhanuoc.vn) – Bài viết phân tích thực trạng và đề xuất các nhóm giải pháp chiến lược nhằm nâng cao chất lượng giáo dục nghề nghiệp tại thành phố Đồng Nai trong bối cảnh chuyển đổi số, tăng trưởng xanh và tác động của các dự án hạ tầng trọng điểm, trong đó có Cảng hàng không quốc tế Long Thành. Trên cơ sở tổng quan tài liệu về kinh tế học lao động, kết hợp với công cụ quản trị chiến lược – ma trận SWOT và phương pháp nghiên cứu định tính, nghiên cứu đúc kết bức tranh toàn cảnh về hệ sinh thái giáo dục nghề nghiệp ở thành phố Đồng Nai. Kết quả cho thấy, bên cạnh những mô hình tiên tiến đạt chuẩn quốc tế, hệ thống giáo dục nghề nghiệp vẫn đối mặt với khoảng cách năng lực trong vùng, hạn chế trong bảo đảm chất lượng và quản trị dữ liệu cũng như nguy cơ mất cân đối giữa cung và cầu lao động. Từ đó, bài viết đề xuất bốn nhóm chiến lược cốt lõi nhằm kiến tạo hệ sinh thái giữa Nhà nước, cơ sở đào tạo và doanh nghiệp để nâng cao chất lượng giáo dục nghề nghiệp ở thành phố Đồng Nai.
Từ khóa: Thành phố Đồng Nai; giáo dục nghề nghiệp; lệch pha kỹ năng; ma trận SWOT; nhân lực chất lượng cao.
Abstract: This article analyzes the current situation and proposes groups of strategic solutions to enhance the quality of vocational education and training (VET) in Dong Nai City in the context of digital transformation, green growth, and the impact of key infrastructure projects, including Long Thanh International Airport. Drawing on a review of labor economics literature, combined with the SWOT matrix as a strategic management tool and qualitative research methods, the study presents a comprehensive picture of the VET ecosystem in Dong Nai City. The findings reveal that, alongside advanced models meeting international standards, the VET system continues to face regional capacity gaps, limitations in quality assurance and data governance, as well as the risk of imbalances between labor supply and demand. On this basis, the article proposes four core strategic groups – SO, WO, ST, and WT – to create a cohesive ecosystem that links the State, training institutions, and enterprises, thereby enhancing the quality of VET in Dong Nai City.
Keywords: Dong Nai City; vocational education and training; skills mismatch; SWOT matrix; high-quality human resources.
1. Đặt vấn đề
Trong bối cảnh hội nhập quốc tế sâu rộng và tác động mạnh mẽ của cuộc cách mạng công nghiệp 4.0, chất lượng nguồn nhân lực ngày càng giữ vai trò quan trọng đối với năng lực cạnh tranh và phát triển bền vững của mỗi quốc gia (World Bank, 2023). Đối với thành phố Đồng Nai, yêu cầu nâng cao chất lượng nguồn nhân lực trở nên cấp thiết trong bối cảnh phát triển mới sau khi Quốc hội ban hành Nghị quyết số 30/2026/QH16 ngày 24/4/2026 về thành lập thành phố Đồng Nai (Quốc hội, 2026). Trước đó, Nghị quyết số 24-NQ/TW ngày 07/10/2022 của Bộ Chính trị đã xác định định hướng phát triển vùng Đông Nam Bộ trở thành trung tâm công nghiệp công nghệ cao, logistics và đào tạo nhân lực chất lượng cao (Bộ Chính trị, 2022). Cùng với đó, Quyết định số 2239/QĐ-TTg ngày 30/12/2021 phê duyệt Chiến lược phát triển giáo dục nghề nghiệp giai đoạn 2021 – 2030, tầm nhìn đến năm 2045 xác lập định hướng quan trọng cho việc đổi mới và nâng cao chất lượng đào tạo, đáp ứng yêu cầu phát triển kinh tế – xã hội (Thủ tướng Chính phủ, 2021b). Đồng thời, với sự phát triển của Cảng hàng không quốc tế Long Thành, cùng các chuỗi khu công nghiệp thông minh tạo ra nhu cầu khổng lồ về lao động kỹ thuật bậc cao, với nhu cầu tuyển dụng ước tính đạt khoảng 55.000 người mỗi năm (Hà Anh Chiến, 2025).
Bên cạnh những cơ hội phát triển, giáo dục nghề nghiệp tại thành phố Đồng Nai vẫn đứng trước yêu cầu nâng cao chất lượng đào tạo, tăng cường khả năng đáp ứng nhu cầu của thị trường lao động và thu hẹp khoảng cách giữa chương trình đào tạo với yêu cầu thực tiễn sản xuất – kinh doanh. Những vấn đề cần được xem xét, gồm: sự chênh lệch về năng lực đào tạo giữa các cơ sở; tình trạng chưa phù hợp giữa kỹ năng của người lao động và nhu cầu tuyển dụng; định kiến xã hội đối với giáo dục nghề nghiệp, cũng như hiệu quả liên kết giữa cơ sở đào tạo với doanh nghiệp. Các vấn đề này cần được làm rõ trên cơ sở số liệu và bằng chứng cụ thể để xác định đúng mức độ, nguyên nhân và tác động đối với chất lượng giáo dục nghề nghiệp.
Từ thực tiễn đó, bài viết vận dụng ma trận SWOT để phân tích các điểm mạnh, điểm yếu, cơ hội và thách thức đối với hệ thống giáo dục nghề nghiệp tại thành phố Đồng Nai; trên cơ sở đó, xây dựng các nhóm chiến lược SO, WO, ST và WT nhằm phát huy lợi thế, khắc phục hạn chế và chủ động ứng phó với những thách thức đặt ra. Qua đó, bài viết hướng tới đề xuất các giải pháp có căn cứ thực tiễn, góp phần nâng cao chất lượng giáo dục nghề nghiệp, tăng cường sự gắn kết giữa đào tạo với nhu cầu sử dụng lao động và đáp ứng yêu cầu phát triển kinh tế – xã hội của thành phố Đồng Nai trong giai đoạn mới.
2. Cơ sở lý luận và phương pháp nghiên cứu
2.1. Cơ sở lý luận về chất lượng giáo dục nghề nghiệp
Thứ nhất, tiêu chí đánh giá chất lượng giáo dục nghề nghiệp. Theo Tổ chức Lao động Quốc tế (ILO), chất lượng giáo dục nghề nghiệp không chỉ đo lường bằng các yếu tố đầu vào, như: cơ sở vật chất, đội ngũ giáo viên mà yếu tố cốt lõi được sử dụng để đánh giá chất lượng giáo dục nghề nghiệp là chất lượng đầu ra, phản ánh qua mức độ đáp ứng của kỹ năng so với nhu cầu doanh nghiệp và năng lực học tập suốt đời (ILO, 2020). Hiện nay, chất lượng giáo dục nghề nghiệp còn đòi hỏi sự kết hợp giữa kỹ năng thực hành, năng lực nhận thức và kỹ năng mềm. Tại Việt Nam, Thông tư số 38/2026/TT-BGDĐT ngày 29/4/2026 của Bộ Giáo dục và Đào tạo ban hành chuẩn cơ sở giáo dục nghề nghiệp, đòi hỏi các cơ sở giáo dục nghề nghiệp phải đạt tối thiểu 70% người học có việc làm phù hợp chuyên ngành sau khi tốt nghiệp (Bộ Giáo dục và Đào tạo, 2026).
Thứ hai, sự không phù hợp về kỹ năng – lệch pha kỹ năng. Lý thuyết kinh tế học lao động chỉ ra ba hình thái lệch pha kỹ năng chính: (1) Thiếu hụt trình độ; (2) Thừa trình độ dẫn đến lãng phí nguồn lực xã hội; (3) Lệch pha theo ngành học khi người lao động làm công việc không phù hợp với lĩnh vực được đào tạo, đặc biệt phổ biến trong các ngành công nghệ cao và bán dẫn (World Bank, 2014; IMF, 2025).
Thứ ba, những vướng mắc của trường dạy nghề trong quy hoạch phát triển. Foster (1965) phản biện quan điểm cho rằng, chỉ cần mở rộng trường nghề là có thể thay đổi nguyện vọng nghề nghiệp của học sinh và giải quyết tình trạng thất nghiệp. Thực tế, học sinh và phụ huynh có những toan tính lý trí dựa trên tín hiệu thị trường lao động; họ coi bằng cấp đại học mang lại địa vị và thu nhập vượt trội hơn (King & Martin, 2002). Do đó, cải thiện cung đào tạo phải đi đôi với việc cải thiện từ phía cầu thị trường lao động. Việc mở rộng cung đào tạo cần đi cùng với cải thiện chất lượng việc làm, thông tin nghề nghiệp và cơ hội phát triển nghề nghiệp sau đào tạo.
2.2. Khung phân tích SWOT trong nâng cao chất lượng giáo dục nghề nghiệp
Đào tạo kép là một phương thức kết nối đào tạo với thực tiễn sản xuất, trong đó người học kết hợp học lý thuyết tại cơ sở đào tạo với thực hành tại doanh nghiệp (Toepper & cộng sự, 2021). Tuy nhiên, theo lý thuyết vốn nhân lực của Becker (1964), doanh nghiệp e ngại chi trả cho “kỹ năng chung” vì sợ hiện tượng “săn trộm lao động” từ các đối thủ không tốn chi phí đào tạo, dẫn đến thất bại thị trường (Gessler & Pilz, 2021). Phương thức này tạo điều kiện để người học phát triển kỹ năng nghề gắn với yêu cầu công việc, giúp doanh nghiệp tham gia sâu hơn vào quá trình đào tạo. Tuy nhiên, hiệu quả của mô hình phụ thuộc vào mức độ cam kết và khả năng chia sẻ chi phí giữa các bên. Doanh nghiệp có thể hạn chế đầu tư vào đào tạo những kỹ năng có khả năng sử dụng tại nhiều nơi làm việc do lo ngại người lao động chuyển sang doanh nghiệp khác sau đào tạo. Vì vậy, nâng cao chất lượng giáo dục nghề nghiệp không chỉ đòi hỏi đổi mới chương trình và phương thức đào tạo mà còn cần cơ chế hợp tác, đồng tài trợ và phân chia trách nhiệm phù hợp giữa Nhà nước, cơ sở đào tạo, doanh nghiệp và người học.
Ma trận SWOT là công cụ kinh điển trong quản trị chiến lược, được sử dụng làm khung phân tích nhằm nhận diện có hệ thống các yếu tố ảnh hưởng đến chất lượng giáo dục nghề nghiệp tại thành phố Đồng Nai. Công cụ này phân loại các yếu tố thành bốn nhóm: điểm mạnh (S) và điểm yếu (W) thuộc nội tại hệ thống; cơ hội (O) và thách thức (T) xuất phát từ môi trường bên ngoài. Trên cơ sở kết hợp các yếu tố trong ma trận, cho phép định hình 4 nhóm chiến lược hành động: SO – phát huy điểm mạnh để tận dụng cơ hội; WO – khắc phục điểm yếu để tận dụng cơ hội; ST – phát huy điểm mạnh để ứng phó với thách thức; WT – hạn chế điểm yếu và giảm thiểu tác động bất lợi từ môi trường (Valkanos & cộng sự, 2009).
2.3. Phương pháp nghiên cứu
Bài viết thực hiện việc lược khảo các tài liệu có liên quan với phương pháp phân tích tài liệu, nội dung; phân tích theo chủ đề để rút ra những điểm chính về chất lượng giáo dục nghề nghiệp, sau đó thực hiện phỏng vấn sâu chuyên gia trong lĩnh vực giáo dục nghề nghiệp thông qua phỏng vấn.
Mẫu nghiên cứu được lựa chọn có chủ đích, gồm bốn nhóm: (1) Cơ quan quản lý nhà nước và đơn vị quản lý khu công nghiệp; (2) Lãnh đạo cơ sở giáo dục nghề nghiệp; (3) Đại diện doanh nghiệp và hiệp hội ngành nghề; (4) Nhà nghiên cứu về giáo dục nghề nghiệp tại trường đại học, cao đẳng hoặc viện nghiên cứu. Việc lựa chọn người tham gia căn cứ vào vị trí công tác, kinh nghiệm chuyên môn và mức độ am hiểu về quản lý giáo dục nghề nghiệp, tổ chức đào tạo, sử dụng lao động hoặc phát triển kỹ năng nghề. Cách tiếp cận này giúp thu thập thông tin từ các chủ thể có góc nhìn khác nhau, qua đó, tăng khả năng nhận diện những vấn đề có tính hệ thống trong phát triển giáo dục nghề nghiệp tại địa phương.
Dữ liệu phỏng vấn được phân tích theo hướng mã hóa chủ đề, phân loại các ý kiến theo bốn nhóm SWOT và đối chiếu với thông tin thứ cấp để kiểm tra tính nhất quán của các nhận định. Quy mô sử dụng cỡ mẫu nhỏ với 12 chuyên gia thuộc 4 nhóm dựa trên quy luật bảo đảm tính bão hòa thông tin từ số mẫu (Lý Thị Minh Châu & cộng sự, 2024). Trên cơ sở đó, kết quả nghiên cứu được sử dụng để xây dựng bức tranh tổng hợp về điểm mạnh, điểm yếu, cơ hội và thách thức của hệ thống giáo dục nghề nghiệp, làm căn cứ đề xuất các định hướng nâng cao chất lượng giáo dục nghề nghiệp tại thành phố Đồng Nai.
3. Kết quả nghiên cứu
3.1. Thực trạng hệ thống giáo dục nghề nghiệp tại thành phố Đồng Nai
Thực tiễn phát triển kinh tế – xã hội cho thấy, nhu cầu nhân lực tại thành phố Đồng Nai ngày càng gắn với yêu cầu nâng cao trình độ chuyên môn, kỹ năng công nghệ và khả năng thích ứng với những thay đổi trong tổ chức sản xuất. Nhu cầu lao động của địa phương dự kiến đạt khoảng 55.000 người/năm từ năm 2026 (Hà Anh Chiến, 2025). Riêng hệ sinh thái Cảng hàng không quốc tế Long Thành, giai đoạn 1, được dự báo cần khoảng 13.769 – 14.000 nhân sự trực tiếp và gián tiếp trong các lĩnh vực, như: bảo dưỡng tàu bay, điều phối và khai thác mặt đất (Mạnh Thắng, 2021). Thực tiễn này tạo ra sức ép cầu lao động, không chỉ là lao động chất lượng cao mà là những lao động trực tiếp, lao động kỹ thuật có tay nghề.
Nhu cầu lao động cao, song cung lao động thấp, thành phố Đồng Nai đang đối diện với tình trạng lệch pha trong cung và cầu lao động. Phần lớn lực lượng lao động tại địa phương vẫn chưa qua đào tạo chuyên môn kỹ thuật hoặc chỉ qua đào tạo ngắn hạn nội bộ. Trong khi lao động phổ thông dịch chuyển sang khu vực dịch vụ tự do, các nhà máy thông minh lại thiếu hụt nghiêm trọng kỹ sư thực hành, kỹ thuật viên tự động hóa, CNC và robot công nghiệp (IMF, 2025).
Trước yêu cầu đó, các cơ sở giáo dục nghề nghiệp của Đồng Nai đã đẩy mạnh hoạt động nâng cao chất lượng giáo dục nhằm đáp ứng yêu cầu của địa phương. Một số các cơ sở giáo dục nghề nghiệp tiên phong có thể kể đến, như: Trường Cao đẳng Công nghệ Quốc tế LILAMA 2, là trường tiên phong áp dụng mô hình đào tạo kép của CHLB Đức (GIZ), đưa các công nghệ 4.0, như: Digital Twin, AI, Robot, phay CNC 3-5 trục vào chương trình, đồng thời hợp tác với VJAA, ACV, VAECO mở mã ngành đào tạo nhân lực hàng không đạt chuẩn quốc tế (LILAMA 2, 2023; TVET Vietnam, 2022). Song hành, Trường Cao đẳng Cơ giới và Thủy lợi (VCMI) được xem là ngọn cờ đầu trong “Xanh hóa giáo dục nghề nghiệp”, tích hợp các kỹ năng xanh, vận hành năng lượng tái tạo, xe điện và đạt thứ hạng cao trên bảng xếp hạng UI GreenMetric (VCMI, 2026).
Bên cạnh các trường có vị thế hàng đầu, đa số trung tâm giáo dục nghề nghiệp cấp cơ sở đang gặp những hạn chế về hệ thống bảo đảm chất lượng nội bộ kiêm nhiệm, thiếu dữ liệu số hóa, khó khăn trong tự chủ tài chính khi đối tượng học viên có thu nhập trung bình, thấp (Quang Trung, 2025) và mối liên kết doanh nghiệp còn mang tính hình thức, ngắn hạn. Nhìn chung, khó khăn mà các cơ sở giáo dục nghề nghiệp trên địa bàn Đồng Nai đang đối mặt là vấn đề quản trị và tài chính.
3.2. Ma trận SWOT đối với hệ thống giáo dục nghề nghiệp tại thành phố Đồng Nai
Kết quả nghiên cứu định tính từ việc phỏng vấn sâu các chuyên gia thuộc 4 nhóm đã đúc kết ma trận SWOT của hệ thống giáo dục nghề nghiệp Đồng Nai như sau:
Hình 1. Ma trận SWOT đối với hệ thống giáo dục nghề nghiệp Đồng Nai
Nguồn: Tổng hợp của tác giả từ kết quả phỏng vấn chuyên gia.
Như vậy, ma trận SWOT cho thấy, giáo dục nghề nghiệp ở thành phố Đồng Nai đang đứng trước cơ hội phát triển đặc biệt lớn với các yếu tố quy mô thị trường lao động, sự phát triển hạ tầng chiến lược, quá trình chuyển dịch cơ cấu ngành nghề và yêu cầu phát triển nguồn nhân lực công nghệ cao. Tuy nhiên, để khai thác những cơ hội này còn phụ thuộc nhiều vào việc khắc phục các khó khăn, hạn chế nội tại về sự phân hóa giữa các cơ sở giáo dục nghề nghiệp, yêu cầu nâng cao chất lượng quản trị, liên thông dữ liệu, nâng cấp năng lực tự chủ tài chính, cơ sở vật chất và năng lực thực tiễn của đội ngũ giáo viên.
4. Giải pháp chiến lược nâng cao chất lượng giáo dục nghề nghiệp tại thành phố Đồng Nai
Một là, nhóm chiến lược SO: phát huy điểm mạnh và tận dụng cơ hội
Sự xuất hiện của các dự án hạ tầng lớn, như: sân bay quốc tế Long Thành, hệ thống cao tốc, cảng biển, logistics, các dự án đô thị lớn đã tạo ra nhu cầu cao về lao động kỹ thuật. Từ đó, mở ra thị trường đào tạo lớn cho các cơ sở giáo dục nghề nghiệp trong các lĩnh vực, như: hàng không, cơ khí, điện – điện tử, tự động hóa, logistics, vận hành thiết bị, xây dựng… Đây chính là cơ hội lớn cho Đồng Nai để phát triển hệ thống giáo dục nghề nghiệp. Đối chiếu với những thuận lợi của địa phương, giáo dục nghề nghiệp tại thành phố Đồng Nai có nền tảng đào tạo tương đối đa dạng và có khả năng đáp ứng nhu cầu nhân lực của một địa bàn công nghiệp lớn. Thành phố Đồng Nai đang chuyển dịch mạnh sang các ngành công nghiệp công nghệ cao, tự động hóa, điện tử và các ngành công nghiệp hỗ trợ. Sự hiện diện của các cơ sở giáo dục nghề nghiệp có năng lực đào tạo theo hướng hiện đại là lợi thế cạnh tranh quan trọng của địa phương.
Bên cạnh đó, năng lực hợp tác và chuyển giao công nghệ là điều kiện thuận lợi để tiếp cận nhanh với những kỹ năng mới. Thông qua các chương trình hợp tác, chuyển giao quốc tế giúp các cơ sở giáo dục nghề nghiệp có thể tiếp cận chương trình, phương pháp đào tạo và kỹ năng quản trị từ bên ngoài. Mạng lưới doanh nghiệp và đối tác chiến lược giúp cơ sở giáo dục nghề nghiệp của thành phố Đồng Nai có khả năng kết nối doanh nghiệp và dịch chuyển mô hình đào tạo sang gắn liền với nhu cầu của thị trường.
Chiến lược phát triển là khai thác hệ sinh thái sân bay Long Thành, quy hoạch phân khu giáo dục nghề nghiệp chuyên sâu kế cận sân bay; mở rộng hợp tác với các đối tác lớn, như: Cục Hàng không Việt Nam, Học viện Hàng không Vietjet, Tổng công ty Cảng hàng không Việt Nam, Công ty TNHH MTV Kỹ thuật máy bay; xây dựng chương trình đào tạo toàn diện từ bảo dưỡng tàu bay đến logistics (Lê Lâm, 2024). Có thể nghiên cứu cơ chế hỗ trợ học phí, đào tạo lại và chuyển đổi nghề cho người dân chịu tác động bởi thu hồi đất, trên cơ sở đúng đối tượng, nguồn kinh phí và thẩm quyền.
Phát triển nghề xanh và kỹ năng số cần được triển khai theo lộ trình, căn cứ chuẩn đầu ra của từng ngành và năng lực thiết bị của từng cơ sở. Thay vì đặt mục tiêu đồng loạt đưa các mô-đun Digital Twin, AI hoặc PLC vào 100% chương trình đào tạo, nên ưu tiên ngành nghề có nhu cầu thực tế, thí điểm, đánh giá hiệu quả rồi mở rộng. Việc huy động hỗ trợ kỹ thuật hoặc tài chính quốc tế cần xác định rõ chương trình, đối tác và điều kiện tiếp nhận.
Hai là, nhóm chiến lược WO: khắc phục điểm yếu để nắm bắt cơ hội
Bên cạnh những thuận lợi cho các dự án hạ tầng lớn, thành phố Đồng Nai đang có những cơ chế, chính sách tạo điều kiện cho sự phát triển giáo dục nghề nghiệp. Chính sách phát triển của địa phương đang ngày càng nhấn mạnh phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao, nâng cao tay nghề và trình độ cho người lao động; đặc biệt, trong quy hoạch mới của địa phương đã gắn với định hướng xây dựng các trung tâm đào tạo, giáo dục nghề nghiệp gắn với các khu công nghiệp và công nghệ cao, hệ sinh thái đổi mới sáng tạo.
Để khai thác những thuận lợi trong chính sách, thành phố Đồng Nai cần khắc phục những hạn chế trong: (1) Công tác bảo đảm chất lượng và quản trị dữ liệu còn yếu: sự liên kết dữ liệu người học, dữ liệu về việc làm sau tốt nghiệp, nhu cầu tuyển dụng, nhu cầu kỹ năng của lao động từ doanh nghiệp chưa có sự liên kết, vì vậy, rất khó triển khai đào tạo dựa trên dữ liệu và dự báo nhu cầu nhân lực. (2) Cơ sở giáo dục nghề nghiệp còn hạn chế trong tài chính: các ngành nghề công nghệ cao thường đòi hỏi đầu tư thiết bị lớn, trong khi vòng đời công nghệ ngắn; việc phụ thuộc vào ngân sách nhà nước đã đặt các cơ sở giáo dục nghề nghiệp trước khó khăn trong cập nhật thiết bị và chương trình đào tạo với tốc độ phát triển của doanh nghiệp và thị trường. (3) Đội ngũ giáo viên chưa đồng đều về kinh nghiệm và kỹ năng số: chương trình đào tạo hiện đại đặt giáo viên của các cơ sở giáo dục nghề nghiệp trước yêu cầu hiểu biết, tiếp xúc và làm việc với công nghệ và quy trình sản xuất trực tiếp, đây là điểm yếu có tính chất nút thắt hiện nay.
Ưu tiên chuyển đổi số trong bảo đảm chất lượng và quản trị giáo dục nghề nghiệp, phù hợp với Quyết định số 2222/QĐ-TTg ngày 30/12/2021 của Thủ tướng Chính phủ về Chương trình chuyển đổi số trong giáo dục nghề nghiệp đến năm 2025, định hướng đến năm 2030 (Thủ tướng Chính phủ, 2021a). Thành phố có thể nghiên cứu xây dựng nền tảng dữ liệu dùng chung theo lộ trình, trước mắt chuẩn hóa dữ liệu tuyển sinh, quá trình học tập, tốt nghiệp, việc làm sau tốt nghiệp và nhu cầu tuyển dụng. Các công cụ AI chỉ nên được sử dụng khi có dữ liệu đủ tin cậy, quy định về bảo vệ dữ liệu và cơ chế kiểm tra của con người, không nên mặc định AI có thể thay thế khảo sát doanh nghiệp.
Để thu hẹp khoảng cách chất lượng giữa các cơ sở, có thể nghiên cứu mô hình “trường đầu đàn – trường vệ tinh” trên cơ sở tự nguyện, thỏa thuận hợp tác và đánh giá năng lực. Các trường có thế mạnh có thể hỗ trợ xây dựng chương trình, bồi dưỡng nhà giáo, chia sẻ thiết bị và tổ chức thực hành chung. Việc sáp nhập hoặc tổ chức lại cơ sở chỉ nên xem xét sau khi đánh giá nhu cầu đào tạo, hiệu quả hoạt động, khả năng tiếp cận của người học và tác động đối với địa bàn; tránh đề xuất sáp nhập chỉ dựa trên nhận định chung về hiệu quả.
Ba là, nhóm chiến lược ST: phát huy điểm mạnh để hạn chế thách thức
Một trong những rào cản lớn nhất trong phát triển giáo dục nghề nghiệp là nhận thức của xã hội, khi đại học vẫn được xem là con đường thành công chủ yếu thì giáo dục nghề nghiệp sẽ khó thu hút người học, đặc biệt là người học có năng lực. Sự thay đổi nhanh chóng của công nghệ đặt ra yêu cầu cập nhật chương trình đào tạo phải nhanh hơn chu kỳ thay đổi của công nghệ nhằm giảm khoảng cách giữa kỹ năng đào tạo của nhà trường và kỹ năng thực tiễn tại doanh nghiệp. Để khắc phục những hạn chế đó, cần hướng đến khai thác mạng lưới doanh nghiệp và đối tác chiến lược của Đồng Nai, giúp cơ sở giáo dục nghề nghiệp có thể kết nối với doanh nghiệp, gắn kết nhu cầu thị trường và thúc đẩy phát triển giáo dục nghề nghiệp.
Có thể thành lập hội đồng kỹ năng nghề theo ngành hoặc lĩnh vực ưu tiên để kết nối cơ quan quản lý, cơ sở đào tạo và doanh nghiệp, định kỳ cập nhật nhu cầu kỹ năng và góp ý chuẩn đầu ra. Đối với chi phí đào tạo, cần nghiên cứu cơ chế đồng tài trợ hoặc quỹ đào tạo theo ngành trên cơ sở pháp lý, quản trị minh bạch và đóng góp tự nguyện/thỏa thuận của các bên. Cơ chế này có thể giảm rủi ro doanh nghiệp ngại đầu tư vào kỹ năng có khả năng chuyển dịch, nhưng không thể bảo đảm loại bỏ hoàn toàn tình trạng người lao động chuyển việc.
Bốn là, nhóm chiến lược WT: tối thiểu hóa điểm yếu để tránh thách thức
Trước tác động của cuộc cách mạng công nghiệp 4.0, những thay đổi nhanh chóng của công nghệ đã đặt ra yêu cầu cập nhật chương trình đào tạo phải nhanh hơn chu kỳ thay đổi của công nghệ nhằm giảm khoảng cách giữa kỹ năng đào tạo của nhà trường và kỹ năng thực tiễn tại doanh nghiệp. Tuy nhiên, tại Đồng Nai hiện nay, cơ sở giáo dục nghề nghiệp còn hạn chế trong tài chính; các ngành nghề công nghệ cao thường đòi hỏi đầu tư thiết bị lớn, trong khi vòng đời công nghệ ngắn và các cơ sở giáo dục nghề nghiệp còn phụ thuộc vào ngân sách nhà nước.
Để hạn chế rủi ro lạc hậu thiết bị, cơ sở giáo dục nghề nghiệp có thể tăng cường hợp tác dùng chung, thuê hoặc mượn thiết bị, đặt địa điểm thực hành tại doanh nghiệp và cập nhật thiết bị theo nhu cầu đào tạo. Các mô hình hợp tác cụ thể cần có thông tin kiểm chứng về đối tác, nội dung, thời gian và kết quả; đồng thời, phương án tự chủ tài chính phải phù hợp với năng lực nguồn thu, quy định hiện hành và khả năng chi trả của người học.
Song song với nâng cao chất lượng thực chất, cần đổi mới truyền thông về giáo dục nghề nghiệp dựa trên thông tin có thể kiểm chứng: công khai tỷ lệ có việc làm sau tốt nghiệp, mức độ phù hợp giữa việc làm và ngành học, mức thu nhập khi có dữ liệu đáng tin cậy, cùng phương pháp và thời điểm khảo sát. Tư vấn hướng nghiệp cần giúp học sinh và gia đình so sánh các lộ trình học tập trên cơ sở năng lực, chi phí, cơ hội việc làm và khả năng học tập liên thông. Các mô hình, như: đào tạo 9+ hoặc công nhận tín chỉ cần được triển khai phù hợp với quy định pháp luật và điều kiện thực tế, không nên khẳng định khả năng liên thông nếu chưa có thỏa thuận hoặc căn cứ công nhận tương ứng.
5. Kết luận
Nâng cao chất lượng giáo dục nghề nghiệp có ý nghĩa quan trọng đối với khả năng đáp ứng nhu cầu nhân lực và năng lực cạnh tranh của thành phố Đồng Nai. Phân tích SWOT cho thấy, địa phương có cơ hội từ các dự án hạ tầng, nhu cầu kỹ năng mới và kinh nghiệm của một số cơ sở đào tạo tiên phong; song những cơ hội này chỉ có thể chuyển hóa thành kết quả nếu các hạn chế về chênh lệch năng lực, bảo đảm chất lượng, quản trị dữ liệu, nguồn lực đầu tư và liên kết doanh nghiệp được xử lý đồng bộ. Do vậy, bốn nhóm chiến lược SO, WO, ST và WT cần được cụ thể hóa thành kế hoạch hành động có cơ quan chủ trì, đối tác phối hợp, lộ trình, nguồn lực và chỉ báo đánh giá. Do nghiên cứu sử dụng mẫu phỏng vấn định tính gồm 12 chuyên gia, kết quả có giá trị nhận diện vấn đề và đề xuất định hướng, chưa đủ để khái quát thống kê cho toàn bộ hệ thống; các nghiên cứu tiếp theo cần bổ sung dữ liệu định lượng từ cơ sở đào tạo, người học và doanh nghiệp.
Tài liệu tham khảo:
Becker, G. S. (1964). Human capital: A theoretical and empirical analysis, with special reference to education. Columbia University Press.
Bộ Chính trị (2022). Nghị quyết số 24-NQ/TW ngày 07/10/2022 về phát triển kinh tế – xã hội và bảo đảm quốc phòng, an ninh vùng Đông Nam Bộ đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2045.
Bộ Giáo dục và Đào tạo (2026). Thông tư số 38/2026/TT-BGDĐT ngày 29/4/2026 ban hành chuẩn cơ sở giáo dục nghề nghiệp.
Hà Anh Chiến (27/11/2025). Dự báo năm 2026 Đồng Nai cần khoảng 55.000 lao động. Báo Lao động. https://laodong.vn/cong-doan/du-bao-nam-2026-dong-nai-can-khoang-55000-lao-dong-1616343.ldo
Foster, P. J. (1965). The vocational school fallacy in educational planning. In C. A. Anderson & M. J. Bowman (Eds.). Education and economic development. Aldine Publishing Company.
Gessler, M., & Pilz, M. (2021). International transfer of vocational education and training: A literature review. Journal of Vocational Education and Training, 75(2), 185-218.
International Labour Organization (2020). Skills development for future work: How technical and vocational education and training (TVET) can respond to the future of work. International Labour Office.
International Monetary Fund (2025). Vietnam: Qualification and skill mismatch. IMF Staff Country Reports, 2025(284).
King, K., & Martin, C. (2002). The vocational school fallacy revisited: Education, aspiration and work in Ghana 1959-2000. Centre of African Studies, University of Edinburgh.
Lê Lâm (05/01/2024). Đồng Nai: Mở trường đào tạo cung ứng lao động cho sân bay Long Thành. Báo Thanh niên. https://thanhnien.vn/dong-nai-mo-truong-dao-tao-cung-ung-lao-dong-cho-san-bay-long-thanh-185240105123500792.htm
LILAMA 2 (2023). LILAMA 2 upscales its training offer on sophisticated Industry 4.0 applications. https://lilama2.edu.vn/
Lý Thị Minh Châu, Trần Mai Đông & Nguyễn Đông Phong (2024). Cẩm nang phương pháp nghiên cứu định tính. Nxb Kinh tế TP. Hồ Chí Minh.
Mạnh Thắng (31/12/2021). Sân bay Long Thành cần trên 13 nghìn lao động trong giai đoạn 1. https://cafef.vn/san-bay-long-thanh-can-tren-13-nghin-lao-dong-trong-giai-doan-1-20211231095255576.chn
OECD (2023). Global technical and vocational education and training data report. https://www.oecd.org/
Quang Trung (15/9/2025). Tự chủ giáo dục nghề nghiệp: Cơ hội bứt phá nhưng còn nhiều thách thức. Tạp chí Nghề nghiệp cuộc sống. https://nghenghiepcuocsong.vn/tu-chu-giao-duc-nghe-nghiep-co-hoi-but-pha-nhung-con-nhieu-thach-thuc/
Quốc hội (2026). Nghị quyết số 30/2026/QH16 ngày 24/4/2026 về việc thành lập thành phố Đồng Nai.
Thủ tướng Chính phủ (2021a). Quyết định số 2222/QĐ-TTg ngày 30/12/2021 phê duyệt Chương trình chuyển đổi số trong giáo dục nghề nghiệp đến năm 2025, định hướng đến năm 2030.
Thủ tướng Chính phủ (2021b). Quyết định số 2239/QĐ-TTg ngày 30/12/2021 phê duyệt Chiến lược phát triển giáo dục nghề nghiệp giai đoạn 2021-2030, tầm nhìn đến năm 2045.
Toepper, M., Zlatkin-Troitschanskaia, O., & Kühling-Thees, C. (2021). Research in international transfer of vocational education and training – A systematic literature review. International Journal for Research in Vocational Education and Training, 8(4), 138-169.
TVET Vietnam (2022). LILAMA 2 is ready to pioneer training in Digital Twin, Robot technology and Additive Manufacturing technology. https://www.tvet-vietnam.org/
Valkanos, E., Anastasiou, A., & Androutsou, D. (2009). The importance of SWOT analysis for educational units that belong to the field of vocational education and training: The case of the State Institute (IEK) of Epanomi in Thessaloniki, Greece. International Journal of Vocational Education and Training.
VCMI (2026). Đào tạo nghề xanh. Trường Cao đẳng Cơ giới và Thủy lợi. https://vcmi.edu.vn/dao-tao-nghe-xanh/
World Bank (2014). Vietnam development report 2014: Skilling up Vietnam. World Bank.
World Bank, International Labour Organization & UNESCO (2023). Building better formal TVET systems: Principles and practice in low- and middle-income countries. World Bank.
