Nâng cao hiệu quả thực hiện chính sách hỗ trợ trẻ khuyết tật ở cấp phường trong bối cảnh mới

Enhancing the effectiveness of implementing policies to support children with disabilities at the ward level in the new context

Nguyễn Thị Diễm
Email: diemnguyen16488@gmail.com
Bệnh viện Quân y 7A
PGS.TS. Vũ Thị Mỹ Hằng
Email: vumyhang999@gmail.com
Học viện Chính trị Quốc gia Hồ Chí Minh

(Quanlynhanuoc.vn) – Thực hiện chính sách hỗ trợ trẻ khuyết tật ở cấp phường là khâu quan trọng để chuyển hóa các quy định pháp luật thành quyền lợi và dịch vụ có thể tiếp cận được trên thực tế. Bằng phương pháp phân tích, tổng hợp và đối chiếu văn bản chính sách, pháp luật, bài viết xem xét đặc trưng liên ngành của quá trình thực hiện chính sách và các yêu cầu về nhận diện đối tượng, hướng dẫn thủ tục, phối hợp, huy động nguồn lực, cung cấp dịch vụ và đánh giá kết quả trong bối cảnh chính quyền địa phương hai cấp. Trên cơ sở đó, bài viết đề xuất sáu nhóm giải pháp nhằm tăng cường trách nhiệm của chính quyền cấp phường, cải thiện khả năng tiếp cận dịch vụ và bảo đảm quyền, lợi ích hợp pháp của trẻ khuyết tật.

Từ khóa: Chính sách công; trẻ khuyết tật; thực hiện chính sách; chính quyền cấp phường; an sinh xã hội; phối hợp liên ngành.

Abstract: Implementing policies to support children with disabilities at the ward level is essential to translating legal entitlements into accessible benefits and services. Based on documentary analysis and a review of policy and legal instruments, this article examines the intersectoral nature of policy implementation, including beneficiary identification, procedural guidance, interagency coordination, resource allocation, service provision, and outcome monitoring under Viet Nam’s two-tier local government system. Six groups of policy and administrative measures are proposed to enhance ward-level accountability, strengthen access to relevant services, and safeguard children’s rights. As a documentary policy study, it does not infer nationwide implementation outcomes from administrative case counts.

Keywords: Public policy; children with disabilities; policy implementation; ward-level government; social security; intersectoral coordination.

1. Đặt vấn đề

Bảo vệ, chăm sóc, giáo dục trẻ em, nhất là trẻ em có hoàn cảnh đặc biệt, là một nội dung quan trọng trong chính sách xã hội của Đảng và Nhà nước Việt Nam. Đối với trẻ khuyết tật, việc bảo đảm quyền và cơ hội phát triển không chỉ đòi hỏi sự hỗ trợ về vật chất mà còn cần tạo điều kiện để trẻ tiếp cận các dịch vụ y tế, giáo dục, phục hồi chức năng, tham gia các hoạt động xã hội và hòa nhập cộng đồng. Đây vừa là yêu cầu bảo đảm quyền con người, quyền trẻ em, vừa thể hiện trách nhiệm của Nhà nước trong việc thực hiện tiến bộ, công bằng xã hội và phát triển bao trùm.

Hệ thống chính sách, pháp luật về người khuyết tật và trẻ em ở Việt Nam đã từng bước được hoàn thiện. Luật Người khuyết tật năm 2010 và Luật Trẻ em năm 2016 xác lập các nguyên tắc bảo vệ quyền, chăm sóc, giáo dục và hỗ trợ hòa nhập đối với trẻ khuyết tật (Quốc hội, 2010, 2016). Chỉ thị số 39-CT/TW ngày 01/11/2019 của Ban Bí thư, Nghị quyết số 42-NQ/TW ngày 24/11/2023 của Ban Chấp hành Trung ương Đảng (khóa XIII) và Chỉ thị số 28-CT/TW ngày 25/12/2023 của Bộ Chính trị nhấn mạnh trách nhiệm của hệ thống chính trị trong chính sách xã hội, công tác người khuyết tật và bảo vệ trẻ em (Ban Bí thư, 2019; Ban Chấp hành Trung ương Đảng, 2023; Bộ Chính trị, 2023). Việc triển khai Chỉ thị số 28-CT/TW còn được cụ thể hóa tại Quyết định số 1183/QĐ-TTg ngày 14/10/2024 của Thủ tướng Chính phủ (Thủ tướng Chính phủ, 2024).

Tuy nhiên, hiệu quả của chính sách không chỉ phụ thuộc vào tính đầy đủ của hệ thống quy định mà còn phụ thuộc vào chất lượng tổ chức thực hiện. Trên thực tế, trẻ khuyết tật có nhu cầu hỗ trợ đa dạng, liên quan đến nhiều lĩnh vực quản lý. Trong khi đó, việc xác định đối tượng, giải quyết chế độ, kết nối dịch vụ và theo dõi kết quả thường đòi hỏi sự tham gia của nhiều cơ quan, tổ chức. Nếu thiếu sự phối hợp chặt chẽ, thông tin không được cập nhật kịp thời hoặc gia đình gặp khó khăn khi tiếp cận thủ tục, chính sách có thể chưa phát huy đầy đủ hiệu quả như mong muốn.

Việc tổ chức chính quyền địa phương hai cấp từ ngày 01/7/2025 đặt ra yêu cầu đổi mới phương thức quản lý và cung ứng dịch vụ công ở cấp cơ sở. Căn cứ pháp lý của việc tổ chức lại chính quyền địa phương gồm Luật Tổ chức chính quyền địa phương năm 2025 và Nghị quyết số 203/2025/QH15 ngày 16/6/2025 của Quốc hội về sửa đổi, bổ sung một số điều của Hiến pháp (Quốc hội, 2025b, 2025c). Trong bối cảnh đó, cấp phường cần thực hiện nhiệm vụ đúng thẩm quyền, bảo đảm tính liên tục của chế độ trợ giúp xã hội và tăng cường phối hợp với các cơ sở chuyên môn.

Trên cơ sở tiếp cận chính sách công, bài viết sử dụng phương pháp phân tích, tổng hợp và đối chiếu các văn bản của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước về bảo vệ, chăm sóc trẻ em, trợ giúp người khuyết tật và tổ chức chính quyền địa phương. Qua đó, làm rõ cơ sở chính trị, pháp lý và những yêu cầu đặt ra đối với việc tổ chức thực hiện chính sách hỗ trợ trẻ khuyết tật ở cấp phường trong bối cảnh mới, làm căn cứ đề xuất các giải pháp phù hợp với chức năng, nhiệm vụ, thẩm quyền của chính quyền cơ sở và yêu cầu bảo đảm quyền, lợi ích hợp pháp của trẻ khuyết tật. Nghiên cứu sử dụng tài liệu đã công bố, không tiến hành điều tra định lượng tại các phường; vì vậy, các vấn đề thực tiễn được nhận diện như những yêu cầu tổ chức thực hiện chính sách, chứ không phải là dữ liệu khẳng định mức độ phổ biến của hạn chế ở tất cả các địa phương.

2. Những vấn đề đặt ra trong thực hiện chính sách hỗ trợ trẻ khuyết tật ở cấp phường

Thực hiện chính sách hỗ trợ trẻ khuyết tật là quá trình các cơ quan, tổ chức có liên quan chuyển hóa mục tiêu, quy định và chế độ chính sách thành các hoạt động cụ thể, nhằm bảo đảm trẻ khuyết tật được tiếp cận các quyền lợi và dịch vụ hỗ trợ theo quy định của pháp luật. Dưới góc độ quản lý công, quá trình này không chỉ bao gồm việc giải quyết thủ tục hành chính và chi trả chế độ mà còn liên quan đến công tác quản lý đối tượng, phân bổ nguồn lực, phối hợp cung cấp dịch vụ, cũng như kiểm tra, đánh giá kết quả thực hiện. Xét về mặt phân tích, hiệu quả thực hiện chính sách có thể được xem xét theo 3 cấp độ: tính đúng đắn và kịp thời trong việc giải quyết thủ tục; mức độ kết nối và khả năng tiếp cận dịch vụ; và khả năng đáp ứng nhu cầu, hỗ trợ hòa nhập cho trẻ. Ba cấp độ có quan hệ với nhau nhưng không thể thay thế cho nhau. Cách tiếp cận dựa trên quyền nhấn mạnh rằng hỗ trợ không chỉ dừng lại ở điều kiện hưởng trợ cấp mà còn cần xem xét các rào cản ảnh hưởng đến khả năng tham gia bình đẳng của trẻ khuyết tật (Ủy ban về Quyền của người khuyết tật, 2016).

Đặc trưng của chính sách hỗ trợ trẻ khuyết tật là tính liên ngành và sự khác biệt về nhu cầu giữa các nhóm đối tượng. Trẻ có dạng và mức độ khuyết tật khác nhau có thể cần những hình thức hỗ trợ khác nhau. Có trường hợp chủ yếu cần bảo đảm trợ cấp xã hội và bảo hiểm y tế; có trường hợp cần được đánh giá chuyên môn, can thiệp sớm, phục hồi chức năng, hỗ trợ giáo dục hoặc kết nối đồng thời với nhiều dịch vụ. Do đó, việc tổ chức thực hiện chính sách phải kết hợp giữa việc tuân thủ pháp luật, xác định đúng đối tượng và đáp ứng nhu cầu hỗ trợ thực tế. Kết quả điều tra quốc gia về người khuyết tật giai đoạn 2016–2017 cũng chỉ ra sự cần thiết phải sử dụng công cụ đánh giá phù hợp với độ tuổi và mức độ phát triển của trẻ (UNICEF Việt Nam & Tổng cục Thống kê, 2018).

Trước hết, công tác rà soát, phát hiện sớm và quản lý thông tin về trẻ khuyết tật đặt ra yêu cầu tiếp tục hoàn thiện. Việc quản lý chủ yếu dựa trên những trường hợp đã được xác định mức độ khuyết tật có thể chưa phản ánh đầy đủ nhóm trẻ có dấu hiệu chậm phát triển, trẻ có nguy cơ khuyết tật hoặc trẻ chưa được gia đình đưa đến cơ sở chuyên môn để đánh giá. Điều này đòi hỏi phải tăng cường phối hợp giữa chính quyền, y tế, giáo dục và gia đình trong việc phát hiện, hướng dẫn và kết nối đến các dịch vụ phù hợp. Bên cạnh đó, công tác tuyên truyền chính sách cần được đổi mới theo hướng dễ hiểu, dễ tiếp cận và phù hợp với nhu cầu của từng nhóm gia đình. Đối với một số trường hợp, việc thiếu thông tin về điều kiện hưởng, thủ tục xác định mức độ khuyết tật hoặc địa chỉ cung cấp dịch vụ có thể làm chậm quá trình tiếp cận chính sách. Hoạt động truyền thông vì vậy cần vượt ra ngoài việc phổ biến văn bản, chú trọng hướng dẫn thực hành và hỗ trợ người dân giải quyết những khó khăn cụ thể.

Một vấn đề khác là yêu cầu nâng cao chất lượng phối hợp liên ngành. Trẻ khuyết tật có thể đồng thời cần trợ giúp xã hội, khám chữa bệnh, phục hồi chức năng và hỗ trợ giáo dục. Trong khi đó, mỗi lĩnh vực có chức năng, nhiệm vụ và quy trình chuyên môn riêng. Nếu việc phối hợp chưa được cụ thể hóa thành cơ chế vận hành rõ ràng, quá trình hỗ trợ có thể thiếu tính liên tục, nhất là đối với những trường hợp cần đánh giá chuyên sâu hoặc cần hỗ trợ liên ngành. Ngoài ra, việc huy động, phân bổ và sử dụng nguồn lực cũng cần được chú trọng. Nguồn lực thực hiện chính sách không chỉ là kinh phí trợ cấp mà còn bao gồm nhân lực chuyên môn, cơ sở vật chất, thông tin, dữ liệu và khả năng kết nối với các tổ chức xã hội. Trong điều kiện nguồn lực có hạn, cần xác định thứ tự ưu tiên và sử dụng hiệu quả các điều kiện sẵn có, đồng thời huy động sự tham gia của cộng đồng theo đúng quy định.

Công tác theo dõi và đánh giá kết quả thực hiện chính sách cần được hoàn thiện. Việc xác định số hồ sơ đã giải quyết hoặc số trường hợp được chi trả trợ cấp là cần thiết, nhưng chưa đủ để phản ánh đầy đủ khả năng tiếp cận dịch vụ và kết quả của việc hỗ trợ. Muốn đánh giá chính xác hiệu quả thực hiện chính sách, cần có hệ thống chỉ báo phù hợp, phân biệt giữa kết quả giải quyết thủ tục và kết quả tiếp cận, sử dụng dịch vụ của trẻ khuyết tật.

Những vấn đề trên cho thấy yêu cầu nâng cao hiệu quả thực hiện chính sách hỗ trợ trẻ khuyết tật ở cấp phường cần được tiếp cận một cách đồng bộ, trong đó trọng tâm là hoàn thiện tổ chức thực hiện, nâng cao chất lượng phối hợp và bảo đảm các quyền lợi hợp pháp của trẻ khuyết tật được thực hiện trên thực tế. Đây là các vấn đề được nhận diện từ cấu trúc chính sách và yêu cầu tổ chức thực hiện, không phải là kết luận thống kê về mức độ phổ biến hay quy mô hạn chế ở tất cả các phường.

Từ góc độ phương pháp, cần phân biệt ba loại bằng chứng khi đánh giá chính sách ở cơ sở: dữ liệu hồ sơ hành chính phản ánh kết quả giải quyết thủ tục; dữ liệu chuyển gửi và tiếp nhận phản ánh quá trình tiếp cận dịch vụ; còn dữ liệu về thay đổi khả năng học tập, phục hồi chức năng hoặc tham gia xã hội mới có thể góp phần phản ánh kết quả hỗ trợ. Khi chưa có dữ liệu ở cấp độ sau, không nên suy ra tác động của chính sách chỉ dựa trên số lượng hồ sơ hoặc số khoản chi trả. Đây cũng là giới hạn cần được nhận diện khi vận dụng các kiến nghị trong bài viết.

3. Giải pháp nâng cao hiệu quả thực hiện chính sách hỗ trợ trẻ khuyết tật ở cấp phường trong bối cảnh mới

3.1. Nâng cao trách nhiệm của chính quyền cấp phường và hoàn thiện cơ chế tổ chức thực hiện chính sách

Nâng cao trách nhiệm của chính quyền cấp phường là giải pháp có ý nghĩa nền tảng, bởi đây là chủ thể trực tiếp tổ chức thực hiện nhiều nhiệm vụ quản lý nhà nước liên quan đến đối tượng thụ hưởng chính sách. Trong bối cảnh chính quyền địa phương hai cấp, yêu cầu đặt ra không chỉ là thực hiện đầy đủ nhiệm vụ được giao mà còn phải bảo đảm tính chủ động, thống nhất và liên tục trong quá trình phối hợp giữa các cơ quan, tổ chức.

Ủy ban nhân dân phường cần cụ thể hóa các chủ trương, chính sách và quy định pháp luật thành kế hoạch thực hiện phù hợp với điều kiện địa phương. Kế hoạch phải xác định rõ mục tiêu, nhiệm vụ, tiến độ, đơn vị chủ trì, đơn vị phối hợp và kết quả cần đạt được. Việc xây dựng kế hoạch cần dựa trên số liệu quản lý, đặc điểm của nhóm trẻ khuyết tật và những khó khăn thực tế trong tổ chức thực hiện, tránh dàn trải hoặc đặt ra những nhiệm vụ vượt quá thẩm quyền và khả năng bảo đảm về nguồn lực. Việc tổ chức các cơ quan chuyên môn thuộc Ủy ban nhân dân cấp phường cần căn cứ vào Nghị định số 150/2025/NĐ-CP ngày 12/6/2025 và các quy định sửa đổi, bổ sung tại Nghị định số 370/2025/NĐ-CP ngày 31/12/2025 (Chính phủ, 2025a, 2025c).

Cần xác định rõ trách nhiệm của từng chủ thể. Phòng Văn hóa – Xã hội tham mưu, tổng hợp, quản lý thông tin và theo dõi chính sách trong phạm vi chức năng được giao; Trạm Y tế phối hợp phát hiện sớm, tư vấn và kết nối chuyên môn y tế; các cơ sở giáo dục tham gia nhận diện nhu cầu hỗ trợ học tập, giáo dục hòa nhập; Mặt trận Tổ quốc và các tổ chức chính trị – xã hội phát huy vai trò tuyên truyền, vận động, giám sát và kết nối nguồn lực cộng đồng. Việc phân công phải gắn với chức năng, nhiệm vụ và thẩm quyền của từng cơ quan, tổ chức, không được làm thay trách nhiệm chuyên môn của nhau.

Một nội dung cần ưu tiên là xây dựng cơ chế phối hợp liên ngành để hỗ trợ trẻ khuyết tật. Cơ chế này cần quy định rõ đầu mối tiếp nhận thông tin, trách nhiệm chuyển gửi đối với các trường hợp, phương thức trao đổi thông tin và cách theo dõi kết quả xử lý. Đối với những trường hợp cần đánh giá chuyên sâu hoặc hỗ trợ đồng thời nhiều lĩnh vực, cần có sự phối hợp giữa chính quyền phường với các cơ sở y tế, giáo dục và các đơn vị cung cấp dịch vụ phù hợp. Việc phối hợp phải tuân thủ các quy định về thẩm quyền, chuyên môn và bảo vệ thông tin cá nhân. Đặc biệt, có thể nghiên cứu áp dụng phương thức quản lý trường hợp (case management) đối với trẻ khuyết tật nặng, khuyết tật đặc biệt nặng hoặc trẻ có nhu cầu hỗ trợ đa ngành. Theo đó, trên cơ sở đánh giá nhu cầu và điều kiện thực tế, xác định đầu mối theo dõi, xây dựng phương án kết nối dịch vụ, phân công trách nhiệm phối hợp và ghi nhận kết quả hỗ trợ. Đây là phương thức cần được thí điểm trong phạm vi phù hợp, không đồng nghĩa với việc thành lập thêm tổ chức hoặc tạo ra thủ tục hành chính mới.

Giải pháp này hướng đến việc chuyển từ phương thức tổ chức thực hiện chủ yếu theo từng công việc hành chính riêng lẻ sang phương thức phối hợp có trách nhiệm, bảo đảm tính liên tục và phù hợp hơn với nhu cầu của trẻ khuyết tật. Để khả thi, đầu mối điều phối phải được xác định trong bộ máy hiện có; cơ chế phối hợp cần quy định rõ thời điểm chuyển gửi, cách thức phản hồi và trách nhiệm khi hồ sơ hoặc nhu cầu hỗ trợ chưa được giải quyết.

3.2. Đổi mới công tác tuyên truyền, phổ biến và hướng dẫn thực hiện chính sách theo hướng thiết thực, dễ tiếp cận

Tuyên truyền, phổ biến chính sách là khâu quan trọng nhằm bảo đảm người dân nhận biết quyền lợi, hiểu đúng các điều kiện thụ hưởng và chủ động thực hiện các thủ tục cần thiết. Đối với gia đình có trẻ khuyết tật, hiệu quả truyền thông không chỉ thể hiện ở số lượng thông tin được phổ biến mà còn ở khả năng tiếp nhận, hiểu và sử dụng thông tin để tiếp cận các chính sách.

Nội dung tuyên truyền cần tập trung vào những vấn đề thiết thực đối với gia đình, như quyền lợi của trẻ khuyết tật, điều kiện hưởng trợ cấp xã hội, thủ tục xác định mức độ khuyết tật, bảo hiểm y tế, giáo dục hòa nhập và các địa chỉ cung cấp dịch vụ hỗ trợ. Thông tin cần được trình bày bằng ngôn ngữ rõ ràng, dễ hiểu, hạn chế thuật ngữ chuyên môn và có hướng dẫn cụ thể về thành phần hồ sơ, trình tự thực hiện, cơ quan tiếp nhận và thời hạn giải quyết. Đối với chế độ trợ giúp xã hội, cần phổ biến Nghị định số 335/2026/NĐ-CP ngày 21/8/2026 của Chính phủ, có hiệu lực từ ngày 05/10/2026, thay thế Nghị định số 20/2021/NĐ-CP; các điều kiện hưởng và mức trợ giúp phải được xác định theo từng nhóm đối tượng, không coi mọi trẻ khuyết tật đều đương nhiên được hưởng cùng một chế độ (Chính phủ, 2026).

Cần kết hợp các hình thức tuyên truyền trực tiếp với việc ứng dụng công nghệ thông tin. Bên cạnh hệ thống thông tin của phường, có thể sử dụng các kênh truyền thông cộng đồng, nhóm thông tin khu phố, sinh hoạt đoàn thể và hoạt động của Bộ phận Một cửa. Tuy nhiên, việc sử dụng các nền tảng trực tuyến phải bảo đảm an toàn thông tin, không được công khai danh tính, tình trạng khuyết tật hoặc hồ sơ cá nhân của trẻ khi không đáp ứng điều kiện pháp lý về xử lý và công khai dữ liệu cá nhân.

Đối với nhóm trẻ nhỏ, đặc biệt là trẻ trong độ tuổi mầm non, cần tăng cường truyền thông về việc nhận diện các dấu hiệu phát triển cần được đánh giá chuyên môn. Hoạt động này cần có sự phối hợp giữa cơ sở y tế và giáo dục, giúp gia đình hiểu đúng ý nghĩa của việc phát hiện sớm, tránh tâm lý e ngại hoặc tự ý áp dụng các phương pháp can thiệp chưa được khoa học chứng minh. Việc tuyên truyền về dấu hiệu nghi ngờ khuyết tật không thay thế cho hoạt động khám, đánh giá và kết luận chuyên môn của cơ sở có thẩm quyền. Việc rà soát dấu hiệu chậm phát triển phải có hướng dẫn chuyên môn, phù hợp với đặc điểm phát triển theo từng độ tuổi (UNICEF Việt Nam & Tổng cục Thống kê, 2018).

Đồng thời, cần chú trọng nâng cao kỹ năng hướng dẫn, tư vấn của đội ngũ công chức và những người trực tiếp tiếp xúc với các gia đình có trẻ khuyết tật. Bên cạnh kiến thức pháp luật, cần bồi dưỡng kỹ năng giao tiếp, giải thích thủ tục, tiếp nhận phản hồi và hỗ trợ người dân trong các trường hợp gặp khó khăn. Thái độ tôn trọng, trách nhiệm và không phân biệt đối xử phải được coi là yêu cầu xuyên suốt trong quá trình thực hiện nhiệm vụ công vụ.

Công tác truyền thông cũng cần hướng đến việc thay đổi nhận thức xã hội, giảm định kiến đối với người khuyết tật, khuyến khích sự tham gia của gia đình và cộng đồng trong việc chăm sóc, giáo dục và hỗ trợ trẻ hòa nhập. Đây là điều kiện quan trọng để chính sách không chỉ được thực hiện về mặt hành chính mà còn tạo ra môi trường xã hội thuận lợi cho sự phát triển của trẻ.

3.3. Chuẩn hóa công tác rà soát, xác định đối tượng và quản lý dữ liệu trẻ khuyết tật

Xác định đúng đối tượng là điều kiện tiên quyết để bảo đảm chính sách được thực hiện công bằng, kịp thời và đúng pháp luật. Trong thực tiễn, việc quản lý trẻ khuyết tật đòi hỏi phải phân biệt rõ trẻ đã được xác định mức độ khuyết tật, trẻ đang hoàn thiện hồ sơ, trẻ có dấu hiệu cần được đánh giá chuyên môn và trẻ đủ điều kiện hưởng từng chế độ hỗ trợ cụ thể.

Chính quyền cấp phường cần duy trì việc rà soát, cập nhật danh sách quản lý theo quy định, kết hợp thông tin từ hồ sơ hành chính với thông tin được cung cấp hợp pháp từ các cơ sở y tế, giáo dục và gia đình. Hoạt động rà soát cần chú trọng các trường hợp có thay đổi về nơi cư trú, tình trạng khuyết tật, điều kiện thụ hưởng hoặc nhu cầu hỗ trợ. Đối với trẻ chưa được xác định mức độ khuyết tật nhưng có dấu hiệu cần đánh giá chuyên môn, nhiệm vụ của chính quyền và các đơn vị phối hợp là hướng dẫn, kết nối gia đình với cơ sở có thẩm quyền, không tự đưa ra kết luận thay cho chuyên gia y tế. Đối với quy trình xác định mức độ khuyết tật, cán bộ thực hiện cần đối chiếu với các quy định hiện hành được Bộ Y tế hợp nhất tại Văn bản hợp nhất số 11/VBHN-BYT ngày 23/6/2026; văn bản hợp nhất được sử dụng để tra cứu nội dung quy định, không làm phát sinh một thủ tục hành chính mới (Bộ Y tế, 2026). Cùng với đó, cần chuẩn hóa quy trình tiếp nhận và xử lý hồ sơ theo hướng công khai, minh bạch, rõ trách nhiệm và đúng thời hạn. Các bước hướng dẫn, tiếp nhận, thẩm định, xác định mức độ khuyết tật và giải quyết chế độ phải tuân thủ quy định của pháp luật hiện hành. Đối với những trường hợp phức tạp, cần thực hiện cơ chế phối hợp, chuyển tuyến hoặc đề nghị đánh giá chuyên môn theo đúng thẩm quyền, nhằm hạn chế tình trạng kéo dài thời gian xử lý do thiếu thông tin hoặc thiếu phối hợp.

Một nhiệm vụ quan trọng khác là nâng cao chất lượng dữ liệu quản lý. Dữ liệu cần được cập nhật chính xác, thống nhất và có khả năng phục vụ công tác theo dõi, tổng hợp và báo cáo. Việc ứng dụng công nghệ thông tin phải gắn với cải cách quy trình nghiệp vụ, tránh số hóa hình thức nhưng vẫn duy trì tình trạng trùng lặp, thiếu nhất quán hoặc phải nhập lại thông tin nhiều lần.

Trong quá trình quản lý dữ liệu, cần đặc biệt chú trọng đến quyền riêng tư của trẻ em, nhất là thông tin về sức khỏe và tình trạng khuyết tật. Hoạt động thu thập, lưu trữ, sử dụng và chia sẻ thông tin phải tuân thủ Luật Bảo vệ dữ liệu cá nhân năm 2025 và Nghị định số 356/2025/NĐ-CP ngày 31/12/2025 của Chính phủ, có hiệu lực từ ngày 01/01/2026 và thay thế Nghị định số 13/2023/NĐ-CP (Quốc hội, 2025a; Chính phủ, 2025b). Cơ quan phối hợp phải xác định rõ mục đích sử dụng, phạm vi dữ liệu tối thiểu, quyền truy cập và biện pháp bảo vệ phù hợp; không chia sẻ hồ sơ sức khỏe riêng tư chỉ vì sự thuận tiện trong công tác quản lý hành chính.

Chuẩn hóa quản lý đối tượng không chỉ nhằm nâng cao độ chính xác của hồ sơ mà còn tạo cơ sở để xác định nhu cầu hỗ trợ, phân bổ nguồn lực và đánh giá kết quả thực hiện chính sách một cách khách quan. Cần phân biệt thông tin quản lý phục vụ giải quyết chế độ với dữ liệu sức khỏe và thông tin riêng tư cần bảo vệ ở mức độ cao; việc chia sẻ liên ngành phải dựa trên mục đích xác định, quyền truy cập phù hợp và cơ chế kiểm soát.

3.4. Huy động, phân bổ và sử dụng hiệu quả các nguồn lực hỗ trợ trẻ khuyết tật

Nguồn lực là điều kiện bảo đảm để chính sách được triển khai trong thực tiễn. Đối với trẻ khuyết tật, nguồn lực hỗ trợ bao gồm kinh phí từ ngân sách nhà nước, nhân lực chuyên môn, cơ sở vật chất, trang thiết bị, các dịch vụ xã hội và sự tham gia của các tổ chức, cá nhân trong cộng đồng.

Trước hết, cần bảo đảm thực hiện đầy đủ, kịp thời các chế độ hỗ trợ theo quy định của pháp luật và khả năng bố trí ngân sách theo phân cấp. Việc xây dựng dự toán kinh phí phải dựa trên nhiệm vụ được giao, số lượng đối tượng đủ điều kiện thụ hưởng, mức hỗ trợ áp dụng và các hoạt động cần triển khai. Các khoản chi cho quản lý, tập huấn, cập nhật dữ liệu và hỗ trợ phối hợp chuyên môn cần được xem xét trong quá trình xây dựng dự toán hằng năm theo quy định. Theo Nghị định số 335/2026/NĐ-CP, mức chuẩn trợ giúp xã hội là 540.000 đồng/tháng; mức chi trả cụ thể phụ thuộc vào nhóm đối tượng, hệ số và quy định của địa phương theo thẩm quyền, đồng thời cần bảo đảm quy định chuyển tiếp đối với người đang hưởng chính sách (Chính phủ, 2026).

Bên cạnh nguồn ngân sách, cần tăng cường huy động nguồn lực xã hội hóa một cách phù hợp, công khai và minh bạch. Chính quyền phường có thể phát huy vai trò kết nối giữa gia đình trẻ khuyết tật với các tổ chức xã hội, hội bảo trợ, doanh nghiệp, cơ sở cung cấp dịch vụ và những cá nhân có khả năng hỗ trợ. Nguồn lực huy động nên ưu tiên các nhu cầu thiết thực như dụng cụ học tập, phương tiện hỗ trợ, tư vấn, khám sàng lọc và kết nối với các dịch vụ phục hồi chức năng. Tuy nhiên, xã hội hóa không có nghĩa là chuyển trách nhiệm bảo đảm chính sách của Nhà nước sang các tổ chức, cá nhân. Nguồn lực xã hội cần được xem là sự bổ sung, hỗ trợ, không thay thế các chế độ và trách nhiệm đã được pháp luật quy định. Đồng thời, không nên đưa các khoản tài trợ chưa có cam kết vào kế hoạch như nguồn kinh phí chắc chắn.

Đối với nguồn nhân lực, cần quan tâm bồi dưỡng năng lực cho công chức phụ trách chính sách xã hội, đội ngũ y tế, giáo dục và các lực lượng tham gia hỗ trợ cộng đồng. Nội dung bồi dưỡng cần gắn với nghiệp vụ quản lý đối tượng, hướng dẫn thủ tục, kỹ năng phối hợp, phát hiện nhu cầu hỗ trợ và bảo vệ quyền trẻ em. Việc phân bổ nguồn lực cần dựa trên mức độ cần thiết và điều kiện cụ thể của từng trường hợp, ưu tiên trẻ khuyết tật nặng, đặc biệt nặng, trẻ có hoàn cảnh khó khăn và trẻ có nhu cầu hỗ trợ đa ngành. Đồng thời, cần thiết lập cơ chế theo dõi, đánh giá việc sử dụng nguồn lực để bảo đảm đúng mục đích, công khai, minh bạch và tránh trùng lặp trong công tác hỗ trợ.

3.5. Nâng cao chất lượng cung cấp chế độ, dịch vụ và tăng cường kết nối hỗ trợ liên ngành

Hiệu quả thực hiện chính sách hỗ trợ trẻ khuyết tật cần được xem xét không chỉ ở việc hoàn thành thủ tục hành chính mà còn ở khả năng tiếp cận các dịch vụ cần thiết cho quá trình chăm sóc, học tập và phát triển của trẻ.

Trước hết, cần tiếp tục bảo đảm việc giải quyết các chế độ trợ giúp xã hội, bảo hiểm y tế và các quyền lợi khác đúng theo điều kiện, trình tự, thủ tục và thẩm quyền. Việc hướng dẫn, tiếp nhận và xử lý hồ sơ phải thuận tiện, kịp thời, hạn chế phát sinh các yêu cầu ngoài quy định. Đối với gia đình gặp khó khăn trong việc tiếp cận thủ tục, cần có hình thức hỗ trợ phù hợp nhằm bảo đảm quyền lợi hợp pháp của trẻ. Quy trình xét duyệt và thời hạn giải quyết trợ giúp xã hội cần áp dụng đúng Nghị định số 335/2026/NĐ-CP kể từ ngày 05/10/2026, không tiếp tục sử dụng Nghị định số 20/2021/NĐ-CP làm căn cứ pháp lý hiện hành (Chính phủ, 2026).

Cùng với việc thực hiện chế độ, cần tăng cường kết nối giữa dịch vụ y tế, phục hồi chức năng và giáo dục. Trạm y tế, cơ sở giáo dục và các đơn vị chuyên môn có liên quan cần phối hợp trong phạm vi chức năng để hướng dẫn gia đình tiếp cận các dịch vụ phù hợp với nhu cầu của trẻ. Đặc biệt, đối với trẻ nhỏ có dấu hiệu chậm phát triển hoặc nghi ngờ khuyết tật, việc tư vấn, đánh giá chuyên môn và can thiệp sớm có ý nghĩa quan trọng và cần được thực hiện bởi các cơ sở và người có chuyên môn phù hợp.

Trong lĩnh vực giáo dục, cần chú trọng phối hợp giữa gia đình, nhà trường và các cơ quan liên quan để tạo điều kiện cho trẻ khuyết tật được tiếp cận hình thức giáo dục phù hợp theo quy định. Việc hỗ trợ không chỉ dừng lại ở việc tiếp nhận trẻ vào cơ sở giáo dục mà còn cần quan tâm đến điều kiện học tập, khả năng tham gia các hoạt động và nhu cầu hỗ trợ cá nhân. Giáo dục hòa nhập không chỉ là việc ghi danh mà còn cần bảo đảm các điều kiện để trẻ tham gia học tập một cách thực chất, phù hợp với các nguyên tắc được nêu trong Bình luận chung số 4 về quyền giáo dục hòa nhập của Ủy ban về Quyền của người khuyết tật (2016).

Đối với những trường hợp có nhu cầu hỗ trợ phức hợp, cần nghiên cứu phương thức kết nối dịch vụ theo từng trường hợp cụ thể. Theo đó, chính quyền phường thực hiện vai trò điều phối trong phạm vi thẩm quyền; cơ sở chuyên môn chịu trách nhiệm về hoạt động chuyên môn; và gia đình tham gia cung cấp thông tin, phối hợp thực hiện phương án hỗ trợ. Cách thức này góp phần hạn chế sự phân tán trong việc cung cấp dịch vụ và tăng tính liên tục của quá trình hỗ trợ.

Đặc biệt, cần phân biệt giữa kết quả giới thiệu dịch vụ và kết quả trẻ thực tế tiếp cận dịch vụ. Một trường hợp được giới thiệu đến cơ sở y tế hoặc giáo dục chưa đồng nghĩa với việc đã được khám, can thiệp hoặc hưởng lợi từ dịch vụ. Vì vậy, cần có cơ chế theo dõi phù hợp để nhận diện những khó khăn phát sinh sau khi chuyển gửi, qua đó tiếp tục hướng dẫn hoặc điều chỉnh phương thức hỗ trợ. Đối với trường hợp chuyển tuyến, một chỉ báo cần thiết là tỷ lệ chuyển gửi được cơ sở chuyên môn xác nhận tiếp nhận, bên cạnh số trường hợp đã được giới thiệu.

Nâng cao chất lượng cung cấp dịch vụ theo hướng này sẽ góp phần chuyển trọng tâm từ việc hoàn thành thủ tục sang bảo đảm khả năng thụ hưởng chính sách trên thực tế, đồng thời phát huy vai trò của gia đình và cộng đồng trong việc hỗ trợ trẻ khuyết tật. Vì vậy, chỉ tiêu về số lượt chuyển gửi cần được theo dõi song song với tình trạng tiếp nhận tại cơ sở cung cấp dịch vụ, các nguyên nhân không tiếp cận được và các biện pháp hỗ trợ tiếp theo.

3.6. Tăng cường kiểm tra, giám sát và đổi mới đánh giá kết quả thực hiện chính sách

Kiểm tra, giám sát và đánh giá là những hoạt động cần thiết nhằm bảo đảm chính sách được thực hiện đúng pháp luật, kịp thời phát hiện những khó khăn và cung cấp căn cứ để điều chỉnh phương thức tổ chức thực hiện.

Trước hết, cần tăng cường kiểm tra việc thực hiện các quy định về xác định đối tượng, giải quyết hồ sơ, chi trả chế độ và quản lý thông tin. Hoạt động kiểm tra phải dựa trên chức năng, nhiệm vụ và thẩm quyền của từng chủ thể, bảo đảm tính khách quan, công khai và không gây thêm khó khăn cho người thụ hưởng.

Cần hoàn thiện cơ chế tiếp nhận và xử lý phản ánh, kiến nghị của gia đình trẻ khuyết tật. Thông tin phản hồi có thể liên quan đến thủ tục, thời gian giải quyết, thái độ phục vụ, khả năng tiếp cận dịch vụ hoặc những khó khăn trong quá trình thụ hưởng dịch vụ. Việc tiếp nhận phản hồi phải đi đôi với việc phân công trách nhiệm xử lý, theo dõi kết quả và bảo vệ thông tin của người phản ánh.

Một nội dung quan trọng là xây dựng hệ thống chỉ báo đánh giá phù hợp với điều kiện quản lý ở cấp phường. Hệ thống này có thể tập truntrùng một số nhóm chỉ báo như số trẻ khuyết tật trong danh sách quản lý; số trường hợp đủ điều kiện được giải quyết chế độ; thời gian xử lý hồ sơ; số trường hợp được giới thiệu, chuyển gửi dịch vụ; số trường hợp có thông tin phản hồi về kết quả tiếp cận dịch vụ; và kết quả xử lý phản ánh, kiến nghị. Các chỉ báo cần được tính trên mẫu số và thời điểm thống nhất; ví dụ, tỷ lệ giải quyết đúng hạn phải lấy số hồ sơ được giải quyết đúng hạn chia cho tổng số hồ sơ đến hạn, không lấy số hồ sơ đã giải quyết chia cho tổng số trẻ có tên trong danh sách.

Đối với các chỉ báo về độ bao phủ, mức độ hài lòng hoặc hiệu quả can thiệp, cần có phương pháp thu thập dữ liệu và cỡ mẫu phù hợp. Không nên sử dụng số trẻ trong danh sách quản lý để suy ra tỷ lệ bao phủ đối với toàn bộ trẻ khuyết tật trên địa bàn khi chưa xác định được tổng số đối tượng thực tế. Tương tự, không thể kết luận mức độ hài lòng của các gia đình nếu chưa có dữ liệu được thu thập bằng phương pháp phù hợp.

Việc đánh giá cần kết hợp giữa số liệu hành chính và thông tin thực tiễn, đồng thời phân biệt rõ kết quả đầu ra của hoạt động quản lý với những thay đổi trong khả năng tiếp cận dịch vụ của trẻ. Trên cơ sở đó, chính quyền phường có thể nhận diện những khâu còn hạn chế, điều chỉnh kế hoạch, phân bổ nguồn lực và nâng cao trách nhiệm của các chủ thể tham gia thực hiện chính sách.

Đặc biệt, kết quả kiểm tra, giám sát và đánh giá cần được sử dụng làm căn cứ phục vụ công tác quản lý, không chỉ là nội dung trong báo cáo định kỳ. Đây là yêu cầu quan trọng để từng bước nâng cao chất lượng thực hiện chính sách theo hướng dựa trên chứng cứ và mang lại kết quả phục vụ người dân. Để tránh đánh giá hình thức, cần xác định nguồn dữ liệu, cách tính, thời điểm cập nhật và đơn vị chịu trách nhiệm đối với từng chỉ báo; những kết quả chưa có dữ liệu kiểm chứng chỉ nên được trình bày như mục tiêu hoặc giả định quản lý.

4. Kết luận

Nâng cao hiệu quả thực hiện chính sách hỗ trợ trẻ khuyết tật ở cấp phường là yêu cầu quan trọng nhằm bảo đảm quyền trẻ em, thực hiện chính sách an sinh xã hội và nâng cao chất lượng phục vụ của chính quyền cơ sở. Trong bối cảnh tổ chức chính quyền địa phương hai cấp, yêu cầu này càng đòi hỏi sự chủ động trong tổ chức thực hiện, phân định rõ trách nhiệm, tăng cường phối hợp liên ngành và sử dụng hiệu quả các nguồn lực.

Về lâu dài, hiệu quả thực hiện chính sách không chỉ được đánh giá thông qua số lượng hồ sơ được giải quyết hoặc kinh phí trợ cấp đã chi trả, mà còn cần được xem xét dựa trên khả năng tiếp cận dịch vụ, mức độ đáp ứng nhu cầu hợp pháp và cơ hội phát triển, hòa nhập của trẻ khuyết tật. Đây là định hướng quan trọng nhằm nâng cao chất lượng thực hiện chính sách xã hội ở cơ sở, góp phần xây dựng nền hành chính phục vụ, bảo đảm tiến bộ và công bằng xã hội. Sáu nhóm giải pháp được đề xuất có quan hệ bổ trợ: trách nhiệm tổ chức tạo điều kiện phối hợp; truyền thông và quản lý dữ liệu hỗ trợ nhận diện nhu cầu; nguồn lực và kết nối dịch vụ quyết định khả năng thụ hưởng; kiểm tra, đánh giá cung cấp thông tin để điều chỉnh. Việc áp dụng cần căn cứ vào nguồn lực, thẩm quyền và điều kiện thực tế, không tạo thêm thủ tục hoặc cam kết vượt quá quy định.

Tài liệu tham khảo:
Ban Bí thư (2019). Chỉ thị số 39-CT/TW ngày 01/11/2019 về tăng cường sự lãnh đạo của Đảng đối với công tác người khuyết tật.
Ban Chấp hành Trung ương Đảng (2023). Nghị quyết số 42-NQ/TW ngày 24/11/2023 về tiếp tục đổi mới, nâng cao chất lượng chính sách xã hội, đáp ứng yêu cầu của sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc trong giai đoạn mới.
Bộ Chính trị (2023). Chỉ thị số 28-CT/TW ngày 25/12/2023 về tăng cường công tác chăm sóc, giáo dục và bảo vệ trẻ em đáp ứng yêu cầu phát triển đất nước phồn vinh, hạnh phúc.
Bộ Y tế (2026). Văn bản hợp nhất số 11/VBHN-BYT ngày 23/6/2026 quy định về việc xác định mức độ khuyết tật do Hội đồng xác định mức độ khuyết tật thực hiện.
Chính phủ (2025a). Nghị định số 150/2025/NĐ-CP ngày 12/6/2025 quy định về tổ chức các cơ quan chuyên môn thuộc Ủy ban nhân dân cấp tỉnh và cấp xã.
Chính phủ (2025b). Nghị định số 356/2025/NĐ-CP ngày 31/12/2025 quy định chi tiết một số điều và biện pháp thi hành Luật Bảo vệ dữ liệu cá nhân.
Chính phủ (2025c). Nghị định số 370/2025/NĐ-CP ngày 31/12/2025 sửa đổi, bổ sung một số điều của Nghị định số 150/2025/NĐ-CP về tổ chức cơ quan chuyên môn thuộc Ủy ban nhân dân cấp tỉnh và cấp xã.
Chính phủ (2026). Nghị định số 335/2026/NĐ-CP ngày 21/8/2026 quy định về chính sách trợ giúp xã hội.
Quốc hội (2010). Luật Người khuyết tật năm 2010.
Quốc hội (2016). Luật Trẻ em năm 2016.
Quốc hội (2025a). Luật Bảo vệ dữ liệu cá nhân năm 2025.
Quốc hội (2025b). Luật Tổ chức chính quyền địa phương năm 2025.
Quốc hội (2025c). Nghị quyết số 203/2025/QH15 ngày 16/6/2025 sửa đổi, bổ sung một số điều của Hiến pháp nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam.
Thủ tướng Chính phủ (2024). Quyết định số 1183/QĐ-TTg ngày 14/10/2024 ban hành Kế hoạch triển khai thực hiện Chỉ thị số 28-CT/TW ngày 25/12/2023 của Bộ Chính trị về tăng cường công tác chăm sóc, giáo dục và bảo vệ trẻ em.
UNICEF Việt Nam & Tổng cục Thống kê (2018). Children with disabilities in Viet Nam: Findings of Viet Nam’s national survey on people with disabilities 2016–2017. UNICEF. https://www.unicef.org/vietnam/reports/children-disabilities-viet-nam
Ủy ban về Quyền của người khuyết tật (2016). General Comment No. 4 (2016) on the right to inclusive education. United Nations. https://digitallibrary.un.org/record/1313836