Enhancing students’ awareness of harmful cultural influences and promoting standards of civilized conduct in cyberspace
ThS. Đặng Thị Kim Dung
Trường Đại học Công nghệ Thông tin và Truyền thông,
Đại học Thái Nguyên
Mail: dkdung@ictu.edu.vn
(Quanlynhanuoc.vn) – Trong bối cảnh chuyển đổi số, không gian mạng ngày càng trở thành môi trường quan trọng đối với học tập, giao tiếp và hình thành nhận thức, hành vi của sinh viên. Bên cạnh những cơ hội mở rộng giao lưu, tiếp cận tri thức, môi trường này cũng làm gia tăng nguy cơ lan truyền tin giả, ngôn từ thù ghét và các nội dung văn hóa độc hại. Thực tiễn đó đặt ra yêu cầu nâng cao tinh thần cảnh giác, năng lực nhận diện và ý thức ứng xử văn minh trên không gian mạng cho sinh viên. Trên cơ sở phân tích tài liệu liên quan và kết quả khảo sát 352 sinh viên Trường Đại học Công nghệ Thông tin và Truyền thông, Đại học Thái Nguyên, bài viết đánh giá thực trạng và làm rõ những yêu cầu đặt ra. Từ đó, đề xuất một số giải pháp nâng cao tinh thần cảnh giác phòng, chống các biểu hiện văn hóa độc hại và xây dựng chuẩn mực ứng xử văn minh trên không gian mạng cho sinh viên.
Từ khóa: Không gian mạng; văn hóa độc hại; ứng xử văn minh; sinh viên; chuyển đổi số; Đại học Thái Nguyên.
Abstract: In the context of digital transformation, cyberspace has increasingly become an important environment for students’ learning, communication, and the formation of their perceptions and behaviors. Alongside opportunities for social interaction and access to knowledge, this environment also increases the risk of spreading fake news, hate speech, and harmful cultural content. This situation underscores the need to strengthen students’ vigilance, ability to identify harmful content, and awareness of civilized behavior in cyberspace. Based on an analysis of relevant literature and a survey of 352 students at the University of Information and Communication Technology, Thai Nguyen University, this article assesses the current situation and clarifies the challenges involved. It then proposes several solutions to enhance students’ vigilance against harmful cultural influences and promote civilized standards of behavior in cyberspace.
Keywords: Cyberspace; harmful culture; civilized behavior; students; digital transformation; Thai Nguyen University.
1. Đặt vấn đề
Trong bối cảnh chuyển đổi số, không gian mạng không chỉ là hạ tầng kỹ thuật phục vụ trao đổi thông tin mà còn trở thành môi trường xã hội có ảnh hưởng sâu rộng đến nhận thức, thái độ và hành vi của con người. Bên cạnh những cơ hội tiếp cận tri thức, giao lưu và chia sẻ thông tin, môi trường này cũng tiềm ẩn nguy cơ lan truyền tin giả, ngôn từ thù ghét, hành vi công kích cá nhân và các nội dung văn hóa độc hại. Thực tiễn đó đặt ra yêu cầu, nâng cao tinh thần cảnh giác, năng lực nhận diện và khả năng đấu tranh với những biểu hiện tiêu cực; đồng thời, hình thành chuẩn mực ứng xử văn minh trên không gian mạng, nhất là đối với sinh viên.
Sinh viên là lực lượng trẻ, có nhu cầu cao trong tiếp cận thông tin, giao lưu và tương tác trên môi trường số. Điều này tạo điều kiện mở rộng tri thức, phát triển năng lực cá nhân nhưng cũng đặt ra yêu cầu về khả năng chọn lọc, kiểm chứng thông tin và bản lĩnh văn hóa. Khi thiếu những năng lực cần thiết, sinh viên có nguy cơ tiếp nhận thông tin sai lệch, bị tác động bởi nội dung độc hại và các quan điểm, lối sống tiêu cực, từ đó hình thành những hành vi ứng xử thiếu trách nhiệm. Các biểu hiện như bạo lực ngôn từ, miệt thị ngoại hình và chia sẻ thông tin chưa được kiểm chứng không chỉ ảnh hưởng đến cá nhân mà còn làm suy giảm chất lượng giao tiếp trên không gian mạng. Vì vậy, giáo dục sinh viên cần gắn việc nâng cao tinh thần cảnh giác phòng, chống các biểu hiện văn hóa độc hại với bồi dưỡng kỹ năng số, ý thức trách nhiệm và khả năng ứng xử có văn hóa.
Trên cơ sở phân tích những yêu cầu đặt ra và kết quả khảo sát 352 sinh viên Trường Đại học Công nghệ Thông tin và Truyền thông, Đại học Thái Nguyên (ICTU), bài viết đánh giá thực trạng, làm rõ những hạn chế và nguyên nhân, từ đó, đề xuất một số giải pháp nâng cao tinh thần cảnh giác phòng, chống các biểu hiện văn hóa độc hại và xây dựng chuẩn mực ứng xử văn minh trên không gian mạng cho sinh viên. Kết quả nghiên cứu góp phần cung cấp cơ sở thực tiễn cho việc nâng cao chất lượng giáo dục văn hóa ứng xử số trong nhà trường.
2. Yêu cầu và thực trạng phòng, chống văn hóa độc hại, xây dựng chuẩn mực ứng xử văn minh trên không gian mạng của sinh viên
Phòng, chống văn hóa độc hại và xây dựng văn hóa ứng xử văn minh trên không gian mạng cho sinh viên là yêu cầu đặt ra trong quá trình xây dựng môi trường giáo dục lành mạnh và phát triển nhân cách người học trong bối cảnh chuyển đổi số. Không gian mạng tạo điều kiện thuận lợi cho sinh viên tiếp cận tri thức, giao lưu và thể hiện bản thân, nhưng đồng thời cũng là môi trường mà các giá trị văn hóa tích cực đan xen với thông tin sai lệch, nội dung phản cảm và hành vi ứng xử lệch chuẩn. Tốc độ lan truyền nhanh của thông tin, tác động của tâm lý đám đông và sự phát triển của trí tuệ nhân tạo (AI) với các công cụ tạo nội dung giả mạo khiến việc nhận diện, kiểm chứng thông tin ngày càng phức tạp. Sự kết hợp giữa môi trường số và đặc điểm tâm lý lứa tuổi đặt ra yêu cầu sinh viên không chỉ có kiến thức để nhận diện nội dung độc hại mà còn phải có tư duy phản biện, khả năng tự chủ trong nhận thức, kiểm soát cảm xúc và ý thức trách nhiệm đối với mỗi hành vi đăng tải, chia sẻ, tương tác trên mạng.
Nhận diện được nội dung độc hại chưa đồng nghĩa với khả năng chủ động phòng tránh và ứng xử phù hợp trong thực tế. Vì vậy, giáo dục sinh viên cần vượt ra ngoài việc cung cấp kiến thức, cảnh báo rủi ro, hướng đến hình thành năng lực tự đánh giá, tự điều chỉnh hành vi và duy trì chuẩn mực ứng xử có trách nhiệm trong những tình huống cụ thể trên không gian mạng.
Kết quả khảo sát 352 sinh viên tại ICTU cho thấy, nhận thức về tầm quan trọng của văn hóa học đường tương đối tích cực, nhưng vẫn tồn tại những hạn chế trong khả năng sàng lọc thông tin, tự bảo vệ trước nội dung độc hại và chủ động thực hiện các chuẩn mực ứng xử trên không gian mạng. Những biểu hiện này được xem xét trên các phương diện: mức độ sử dụng không gian mạng, nhận diện và phòng tránh thông tin độc hại, hành vi ứng xử trực tuyến và sự tham gia của sinh viên vào xây dựng môi trường mạng văn minh.
Thứ nhất, mức độ sử dụng internet và mạng xã hội.
Đầu năm 2025, Việt Nam có khoảng 79,8 triệu người sử dụng internet, tương đương 78,8% dân số; số định danh người dùng mạng xã hội đạt 76,2 triệu, tương đương 75,2% dân số. Người dùng internet tại Việt Nam dành trung bình hơn 6 giờ mỗi ngày cho các hoạt động trực tuyến (DataReportal, 2025). Bên cạnh đó, theo khảo sát Chỉ số văn minh trên không gian mạng (Digital Civility Index – DCI) do Microsoft công bố năm 2020, Việt Nam thuộc nhóm 5 quốc gia có chỉ số DCI cao nhất trong số 25 quốc gia được khảo sát; chỉ số càng cao phản ánh mức độ thiếu văn minh trong tương tác trực tuyến càng lớn (DataReportal, 2025; Microsoft, 2020). Những số liệu này cho thấy, không gian mạng có mức độ phổ biến cao, vì vậy, đặt ra yêu cầu nâng cao ý thức và trách nhiệm trong tiếp nhận, chia sẻ thông tin và ứng xử trực tuyến.
Kết quả khảo sát tại ICTU, 21% sinh viên duy trì thời lượng truy cập internet dưới 3 giờ/ngày; 46,6% sử dụng từ 3 – 5 giờ/ngày và 32,4% tự nhận thuộc nhóm “dân cư mạng chuyên sâu”; 19,9% sử dụng từ 5 – 8 giờ/ngày; 12,5% sử dụng hơn 8 tiếng/ngày. Như vậy, có khoảng 79% sinh viên ICTU hiện diện trên mạng từ 3 tiếng trở lên mỗi ngày (ICTU, 2026), gần trùng khớp với xu hướng thâm nhập số toàn quốc. Như vậy, thời gian sử dụng internet tương đối cao cho thấy không gian mạng đã trở thành một phần không thể thiếu trong đời sống của phần lớn sinh viên ICTU và cũng làm gia tăng mức độ tiếp xúc với các nguồn thông tin và nội dung đa dạng. Thực tế này đòi hỏi sinh viên phải nâng cao năng lực sàng lọc thông tin, nhận diện nội dung độc hại và thực hiện hành vi ứng xử có trách nhiệm trên không gian mạng.
Thứ hai, về nhận thức và hành vi trước tin giả, thông tin xấu, độc.
Trong năm 2024 và 6 tháng đầu năm 2025, Trung tâm Xử lý tin giả Việt Nam tiếp nhận 2.187 phản ánh, trong đó phần lớn liên quan đến tin xấu, độc và lừa đảo tài chính (VAFC, 2025), các thế lực thù địch còn lợi dụng thuật toán mạng xã hội, tài khoản ảo, livestream để tạo hiệu ứng đám đông, bóp méo các vấn đề nóng.
Tại ICTU dữ liệu cho thấy, đối với hành vi sử dụng tài khoản ảo, tài khoản phụ để bóc phốt, nói xấu người khác: 52,5% (185 sinh viên) được hỏi chọn mức “không có” hoặc “hiếm khi” xảy ra; hành vi chi sẻ tin đồn thất thiệt: 55,1% (185 sinh viên) chọn “không xảy ra” hoặc “hiếm khi” xảy ra. Tuy nhiên, vẫn có 12,7% (45 sinh viên) thừa nhận dùng tài khoản ảo, tài khoản phụ để nói xấu người khác ở mức “rất phổ biến” và 10,2% (36 sinh viên) xác nhận có phát tán thông tin sai lệch (ICTU,2026). Kết quả này cho thấy, cần phải tiếp tục rèn luyện cho sinh viên về kỹ năng kiểm chứng thông tin, nâng cao ý thức tôn trọng người khác và có trách nhiệm trong việc tiếp nhận, chia sẻ thông tin trên mạng xã hội.
Thứ ba, về văn hóa giao tiếp và ứng xử trên không gian mạng.
Không gian mạng mở rộng khả năng biểu đạt quan điểm, trao đổi thông tin và tương tác xã hội, nhưng đồng thời cũng đặt ra yêu cầu về ý thức tự điều chỉnh hành vi và trách nhiệm đối với những nội dung được phát ngôn, chia sẻ. Khác với giao tiếp trực tiếp, tính gián tiếp của tương tác trực tuyến, khả năng lan truyền nhanh và sự tác động của tâm lý đám đông có thể khiến lời nói, bình luận dễ vượt quá giới hạn tôn trọng và chuẩn mực ứng xử. Các biểu hiện như miệt thị ngoại hình, sử dụng ngôn ngữ dung tục, công kích cá nhân hoặc tập thể không chỉ phản ánh hạn chế trong văn hóa giao tiếp, mà còn có thể gây tổn thương cho người tiếp nhận và làm suy giảm tính lành mạnh của môi trường mạng.
Tại ICTU, có 64,5% sinh viên (khoảng 227/352 sinh viên) đánh giá hành vi đăng tải, phát ngôn thiếu chuẩn mực trên diễn đàn là “phổ biến” hoặc “rất phổ biến”. Đối với hành vi gửi thư điện tử, tin nhắn cho giảng viên không đúng quy chuẩn, 73% sinh viên đánh giá hành vi này xuất hiện từ mức “thỉnh thoảng” đến “rất phổ biến” tuyến (ICTU, 2026). Kết quả này cho thấy, bên cạnh việc duy trì những chuẩn mực giao tiếp trực tiếp, sinh viên vẫn còn những biểu hiện ứng xử thiếu chuẩn mực trên không gian mạng, nhất là trong phát ngôn trên diễn đàn và giao tiếp với giảng viên qua phương tiện điện tử. Vì vậy, cần chú trọng rèn luyện khả năng vận dụng chuẩn mực văn hóa, đạo đức vào từng tình huống giao tiếp trực tuyến, từ sử dụng ngôn ngữ đến trao đổi, tranh luận và phản hồi.
Thứ tư, về cam kết đạo đức, mức độ tham gia và năng lực tự bảo vệ của sinh viên.
Tại ICTU, 96,3% sinh viên đánh giá việc xây dựng văn hóa học đường, bao gồm văn hóa ứng xử trên không gian mạng, là “quan trọng” hoặc “rất quan trọng”. Bên cạnh đó, điểm cam kết đạo đức trung bình đạt 5,43/7, với 76,3% sinh viên lựa chọn mức 5 – 7 trên thang đo (ICTU, 2026. Tuy nhiên, khi xem xét cụ thể nhận thức về mối liên hệ giữa không gian mạng và văn hóa học đường, tỷ lệ sinh viên xác định không gian mạng là bộ phận không thể tách rời của văn hóa học đường chỉ đạt 61,6%. Đồng thời, mức độ tham gia chủ động của sinh viên còn hạn chế, chỉ 15,6% thường xuyên đảm nhận vai trò thủ lĩnh, nòng cốt trong các hoạt động liên quan; 51,1% tham gia ở mức “thỉnh thoảng” và 33,2% ở mức “ít khi” (ICTU, 2026). Những số liệu này cho thấy, sinh viên đã đánh giá cao tầm quan trọng của văn hóa học đường, nhưng mức độ tham gia chủ động còn hạn chế, ngoài ra, một bộ phận sinh viên chưa nhận thức đầy đủ về vai trò của không gian mạng trong xây dựng văn hóa học đường. Chính vì vậy, cần tăng cường giáo dục, nâng cao nhận thức và khuyến khích sinh viên chủ động tham gia xây dựng văn hóa học đường trên không gian mạng.
Ngoài ra, năng lực tự bảo vệ của sinh viên trước thông tin và nội dung độc hại còn những mặt hạn chế, 40,6% sinh viên (143/352 sinh viên) tự đánh giá về bản lĩnh cá nhân và khả năng sàng lọc thông tin chưa tốt, đây là tỷ lệ cao nhất trong các yếu tố được khảo sát. Bên cạnh đó, 25,3% sinh viên cho rằng, công tác quản lý và chế tài của nhà trường còn có một số điểm cần hoàn thiện; 17,3% đề cập đến áp lực tâm lý đám đông; 11,9% cho rằng đặc thù của ngành học và 4,9% đề cập đến sự buông lỏng quản lý từ gia đình. Kết quả này cho thấy, năng lực phòng tránh nội dung độc hại của sinh viên không chỉ phụ thuộc vào bản lĩnh và khả năng sàng lọc thông tin của mỗi cá nhân mà còn gắn với hiệu quả quản lý, môi trường giáo dục và sự phối hợp giữa gia đình với nhà trường.
Về công tác truyền thông và hỗ trợ sinh viên, mặc dù 82,4% sinh viên có khả năng tiếp cận các kênh thông tin chính thống của nhà trường, nhưng 64,8 – 66,2% đánh giá nội dung truyền thông còn khô khan, thiên về truyền đạt một chiều. Như vậy, khả năng tiếp cận thông tin chưa đồng nghĩa với hiệu quả thu hút, tương tác và định hướng hành vi. Bên cạnh đó, 62,2% sinh viên bày tỏ tâm lý e ngại va chạm, lo bị đám đông phán xét; 64,7% mong muốn có kênh đối thoại số an toàn và 56,4% đề xuất cơ chế khen thưởng phù hợp; 61,9% sinh viên có xu hướng tiếp cận các fanpage, nhóm tự phát hoặc trang confession ẩn danh. Đây là những kết quả phản ánh nhu cầu được trao đổi, bày tỏ ý kiến và ghi nhận sự tham gia của sinh viên trong xây dựng văn hóa ứng xử trên không gian mạng (ICTU, 2026).
Kết quả khảo sát cho thấy, sinh viên có nền tảng nhận thức tương đối tích cực về tầm quan trọng của văn hóa học đường và cam kết đạo đức, song vẫn còn những hạn chế về năng lực sàng lọc thông tin, tính nhất quán trong ứng xử và mức độ tham gia chủ động. Những hạn chế này liên quan đến khả năng tự điều chỉnh của cá nhân, tác động của tâm lý đám đông và phương thức truyền thông, giáo dục trong nhà trường. Vì vậy, cần gắn nâng cao nhận thức với rèn luyện kỹ năng kiểm chứng thông tin, chuyển cam kết đạo đức thành hành vi tự giác; đồng thời, đổi mới hoạt động giáo dục và mở rộng cơ hội để sinh viên tham gia xây dựng môi trường số an toàn, lành mạnh, văn minh. Đây là cơ sở thực tiễn để đề xuất các giải pháp phù hợp với đặc điểm sinh viên và điều kiện giáo dục trong nhà trường.
3. Một số giải pháp
Một là, nâng cao bản lĩnh chính trị, tư tưởng và bản lĩnh văn hóa cho sinh viên.
Bản lĩnh chính trị, tư tưởng và văn hóa là cơ sở để sinh viên nhận diện, đánh giá và chủ động phòng tránh thông tin, nội dung độc hại trên không gian mạng. Vì vậy, cần tăng cường giáo dục chủ nghĩa Mác-Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh, truyền thống lịch sử và các giá trị văn hóa dân tộc, gắn với bồi dưỡng khả năng nhận diện quan điểm sai trái, thông tin xuyên tạc và những biểu hiện lệch chuẩn về văn hóa, đạo đức. Nội dung giáo dục cần gắn với các tình huống cụ thể trong đời sống số, giúp sinh viên biết vận dụng kiến thức để đánh giá thông tin và lựa chọn cách ứng xử phù hợp. Đồng thời, cần nâng cao trách nhiệm của sinh viên đối với mỗi hành vi tương tác trên mạng xã hội, khuyến khích chia sẻ thông tin tích cực, lan tỏa gương người tốt, việc tốt và các giá trị nhân văn, góp phần xây dựng môi trường văn hóa số lành mạnh.
Hai là, phát triển tư duy phản biện và năng lực thông hiểu truyền thông, gắn với xây dựng văn hóa học đường trên không gian mạng.
Trước sự gia tăng của tin giả, nội dung cắt ghép và sản phẩm giả mạo bằng trí tuệ nhân tạo (AI), nhà trường cần trang bị cho sinh viên kỹ năng kiểm chứng nguồn tin, đối chiếu thông tin từ nhiều nguồn, nhận diện dấu hiệu bất thường và đánh giá độ tin cậy của nội dung trước khi chia sẻ. Các nội dung này cần được lồng ghép vào hoạt động giảng dạy, sinh hoạt lớp, sinh hoạt Đoàn – Hội và giáo dục kỹ năng số. Nhà trường có thể tổ chức các buổi trao đổi chuyên đề, diễn đàn với chuyên gia, cuộc thi nhận diện tin giả và mô hình “lớp học số văn minh”, tạo điều kiện để sinh viên thực hành kỹ năng xử lý các tình huống cụ thể. Bên cạnh đó, cần hướng dẫn sinh viên khai thác nguồn thông tin chính thống, trong đó có cổng tiếp nhận và công bố tin giả tại địa chỉ tingia.gov.vn, nhằm nâng cao khả năng kiểm chứng và hạn chế lan truyền thông tin chưa được xác thực. Đồng thời, cần hình thành và duy trì thói quen bình tĩnh, kiểm chứng trước khi chia sẻ cần được rèn luyện thường xuyên, trở thành một phần trong văn hóa học đường trên không gian mạng.
Ba là, nâng cao hiệu quả phổ biến, giáo dục pháp luật và thực hiện các quy tắc ứng xử trên không gian mạng.
Nhà trường tiếp tục tăng cường phổ biến, giáo dục pháp luật về an ninh mạng, bảo vệ dữ liệu cá nhân và các quy định liên quan đến hành vi đăng tải, chia sẻ thông tin trên môi trường số. Nội dung giáo dục cần giúp sinh viên hiểu rõ quyền, nghĩa vụ và trách nhiệm pháp lý, nhận diện các hành vi vi phạm như phát tán thông tin sai sự thật, xúc phạm danh dự, nhân phẩm, xâm phạm quyền riêng tư hoặc sử dụng mạng xã hội để thực hiện hành vi trái pháp luật.
Bên cạnh đó, cần hướng dẫn sinh viên thực hiện Bộ Quy tắc ứng xử trên mạng xã hội, biết cách báo cáo nội dung vi phạm và tìm kiếm sự hỗ trợ từ cơ quan có thẩm quyền khi cần thiết (Bộ Thông tin và Truyền thông, 2021). Việc xử lý vi phạm phải căn cứ vào tính chất, mức độ và quy định pháp luật có liên quan, kết hợp giáo dục, phòng ngừa với xử lý phù hợp, qua đó nâng cao ý thức thượng tôn pháp luật và trách nhiệm của sinh viên khi tham gia không gian mạng.
Bốn là, tăng cường phối hợp giữa gia đình, nhà trường và xã hội, phát huy vai trò chủ động của sinh viên.
Xây dựng văn hóa ứng xử văn minh trên không gian mạng đòi hỏi sự phối hợp thường xuyên giữa gia đình, nhà trường, tổ chức Đoàn – Hội và các cơ quan, tổ chức có liên quan. Gia đình cần quan tâm, định hướng và làm gương trong sử dụng công nghệ, đồng thời trao đổi với sinh viên về cách nhận diện rủi ro và xử lý tình huống phát sinh trên mạng. Nhà trường cần phối hợp với tổ chức Đoàn – Hội tổ chức các hoạt động giáo dục, cuộc thi tìm hiểu lịch sử, văn hóa, pháp luật và phong trào phù hợp với đặc điểm, nhu cầu của sinh viên, qua đó tạo môi trường giao lưu, chia sẻ và lan tỏa giá trị tích cực.
Đặc biệt, cần tạo điều kiện để sinh viên tham gia đóng góp ý kiến xây dựng quy tắc ứng xử số, tổ chức hoạt động và đánh giá hiệu quả thực hiện. Việc phát huy vai trò tự quản, tinh thần dân chủ và trách nhiệm cộng đồng sẽ giúp sinh viên không chỉ tiếp nhận giáo dục mà còn trực tiếp tham gia xây dựng môi trường học đường và không gian mạng an toàn, lành mạnh.
Năm là, hình thành thói quen ứng xử văn minh, nâng cao trách nhiệm cá nhân và hoàn thiện cơ chế ghi nhận, khuyến khích sinh viên.
Mỗi sinh viên cần nhận thức rõ hành vi trên không gian mạng có thể tác động trực tiếp đến cá nhân và cộng đồng. Vì vậy, cần rèn luyện thói quen sử dụng ngôn ngữ phù hợp, tôn trọng sự khác biệt, không công kích cá nhân, miệt thị hoặc lan truyền thông tin chưa được kiểm chứng; đồng thời, chủ động bảo vệ tài khoản, dữ liệu cá nhân và cảnh giác với các đường dẫn, nội dung có dấu hiệu lừa đảo. Khi phát hiện thông tin sai sự thật, hành vi bắt nạt hoặc nội dung vi phạm, sinh viên cần kiểm chứng, lưu giữ thông tin cần thiết và phản ánh qua kênh phù hợp, tránh phát tán lại nội dung vi phạm.
Để duy trì những hành vi tích cực, nhà trường cần xây dựng kênh đối thoại số an toàn, tạo điều kiện để sinh viên phản ánh vấn đề, trao đổi và tiếp nhận hướng dẫn. Đồng thời, cần kịp thời ghi nhận, biểu dương những cá nhân, tập thể tích cực chia sẻ thông tin hữu ích, hỗ trợ người bị bắt nạt trực tuyến và đóng góp vào việc xây dựng văn hóa ứng xử số.
4. Kết luận
Xây dựng tinh thần cảnh giác, đấu tranh phòng, chống các biểu hiện văn hóa độc hại và xây dựng chuẩn mực ứng xử văn minh trên không gian mạng là yêu cầu đặt ra đối với giáo dục sinh viên trong bối cảnh chuyển đổi số. Kết quả khảo sát 352 sinh viên tại ICTU cho thấy, bên cạnh nhận thức tích cực về tầm quan trọng của văn hóa ứng xử số, vẫn tồn tại khoảng cách giữa nhận thức và hành động; năng lực sàng lọc thông tin của một bộ phận sinh viên còn hạn chế, mức độ tham gia chủ động chưa cao. Vì vậy, để khắc phục những vấn đề này, cần triển khai đồng bộ các giải pháp giáo dục, phổ biến pháp luật, tăng cường phối hợp giữa gia đình, nhà trường và xã hội; đồng thời, phát huy vai trò chủ động của sinh viên trong việc xây dựng văn hóa ứng xử trên không gian mạng. Trong đó, chú trọng chuyển hóa nhận thức thành hành động tự giác, gắn giáo dục với thực hành và có cơ chế khuyến khích phù hợp để những hành vi tích cực được duy trì, lan tỏa. Đây là cơ sở góp phần nâng cao hiệu quả giáo dục văn hóa số trong các cơ sở giáo dục đại học, xây dựng thế hệ sinh viên có bản lĩnh, trách nhiệm và khả năng tham gia không gian mạng một cách an toàn, văn minh.
Tài liệu tham khảo:
Bài viết là kết quả của Đề tài khoa học cấp cơ sở được tài trợ bởi Trường Đại học Công nghệ Thông tin và Truyền thông, mã số T2026-07-22.
Bộ Thông tin và Truyền thông (2021). Quyết định số 874/QĐ-BTTTT ngày 17/6/2021 về việc ban hành Bộ Quy tắc ứng xử trên mạng xã hội.
DataReportal (2025). “Digital 2025: Vietnam”. https://datareportal.com/reports/digital-2025-vietnam.
Microsoft Vietnam Communication Team. (2020, February 19). Việt Nam cần nỗ lực hơn trong việc xây dựng một không gian mạng văn minh. https://news.microsoft.com/vi-vn/2020/02/19/viet-nam-can-no-luc-hon-trong-viec-xay-dung-mot-khong-gian-mang-van-minh/
Trung tâm xử lý tin giả Việt Nam – VAFC (2025). Báo cáo tổng hợp phản ánh tin giả, thông tin xấu độc năm 2024 và 6 tháng đầu năm 2025.
Quốc hội (2025). Luật An ninh mạng năm 2025.
Trường Đại học Công nghệ Thông tin và Truyền thông. Số liệu khảo sát của tác giả đối với 352 sinh viên của ICTU, thực hiện năm 2026.



