TS. Hứa Thanh Mai
Trường THCS Tô Hiệu, Lê Chân, Hải Phòng
Phạm Thị Thúy Hồng
Học viên cao học Đại học Vinh
(Quanlynhanuoc.vn) – Bài viết nghiên cứu hệ thống các giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả giáo dục đạo đức Hồ Chí Minh cho đoàn viên tại các cơ quan đảng thành phố Hải Phòng. Trong bối cảnh đẩy mạnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa và hội nhập quốc tế, việc xây dựng đội ngũ cán bộ kế cận “vừa hồng, vừa chuyên” là nhiệm vụ cấp bách, từ yêu cầu thực tế đó, tác giả tập trung phân tích từ lý luận đến thực tiễn, đề xuất một số giải pháp, như: tăng cường sự lãnh đạo của Đảng; đẩy mạnh giáo dục lý tưởng cách mạng; đổi mới phương thức giáo dục; phát huy vai trò tự rèn luyện và xây dựng môi trường làm việc lành mạnh cho đoàn viên Đoàn thanh niên các cơ quan Đảng thành phố Hải Phòng.
Từ khóa: Đạo đức Hồ Chí Minh; Đoàn Thanh niên; cơ quan đảng Hải Phòng; giáo dục chính trị; tự tu dưỡng.
1. Đặt vấn đề
Trong di sản tư tưởng vô giá của Chủ tịch Hồ Chí Minh, giáo dục đạo đức cách mạng cho thế hệ trẻ luôn được đặt ở vị trí trung tâm của chiến lược con người. Người khẳng định: “Thanh niên là người chủ tương lai của nước nhà… nước nhà thịnh hay suy, yếu hay mạnh một phần lớn là do các thanh niên”1. Đặc biệt, đối với lực lượng đoàn viên công tác tại các cơ quan đảng thành phố Hải Phòng, những đơn vị tham mưu chiến lược yêu cầu về bản lĩnh chính trị và đạo đức lại càng trở nên quan trọng.
Hiện nay, thành phố Hải Phòng đang trong giai đoạn chuyển mình mạnh mẽ theo tinh thần Nghị quyết số 45-NQ/TW ngày 24/1/2019 của Bộ Chính trị về xây dựng và phát triển thành phố Hải Phòng đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 20452. Bối cảnh này mang lại nhiều cơ hội nhưng cũng đặt ra không ít thách thức, cám dỗ đối với cán bộ trẻ. Sự suy thoái về tư tưởng chính trị, đạo đức, lối sống của một bộ phận cán bộ, đảng viên đang là nguy cơ đe dọa sự tồn vong của chế độ. Vì vậy, việc tìm ra các giải pháp mang tính hệ thống, thực tiễn để nâng cao hiệu quả giáo dục đạo đức Hồ Chí Minh cho đoàn viên tại các cơ quan đảng không chỉ là nhiệm vụ thường xuyên mà còn là vấn đề sống còn của công tác xây dựng đảng tại thành phố Cảng.
2. Sự lãnh đạo của các cấp ủy Đảng đối với Đoàn Thanh niên
Việc nâng cao hiệu quả giáo dục đạo đức Hồ Chí Minh cho đoàn viên tại các cơ quan đảng thành phố Hải Phòng không chỉ là nhiệm vụ then chốt mà còn là yếu tố quyết định chất lượng đội ngũ cán bộ kế cận. Do đặc thù công tác tại các cơ quan tham mưu chiến lược của Thành ủy, đòi hỏi sự lãnh đạo của Đảng phải được thực hiện một cách thực chất, đi sâu vào nhận thức và hành động của mỗi cá nhân.
Một là, nâng cao nhận thức và vai trò trách nhiệm của cấp ủy Đảng trong việc định hướng giáo dục. Các cấp ủy cần xác định giáo dục đạo đức Hồ Chí Minh là một bộ phận hữu cơ của công tác xây dựng Đảng về chính trị, tư tưởng và tổ chức. Đây không phải là nhiệm vụ của riêng tổ chức Đoàn mà là trách nhiệm chính trị của toàn đảng bộ.
Các cấp ủy Đảng tại các cơ quan, như: Ban Tổ chức, Ban Tuyên giáo – Dân vận, Ủy ban Kiểm tra… cần lồng ghép nội dung giáo dục vào nghị quyết hằng tháng, hằng quý. Lãnh đạo cấp ủy phải trực tiếp nắm bắt tình hình tư tưởng của đoàn viên, không phó mặc hoàn toàn cho Đoàn thanh niên. Đặc biệt, sự gương mẫu của bí thư cấp ủy và cán bộ lãnh đạo là tấm gương có sức thuyết phục nhất. Khi người lãnh đạo thực hiện nghiêm đức tính “chí công vô tư”, tận tụy với công việc, đoàn viên trẻ sẽ có hình mẫu thực tế để soi rọi, từ đó, tự giác điều chỉnh hành vi đạo đức của mình theo những chuẩn mực chung của đảng bộ thành phố.
Hai là, tập trung giáo dục lý tưởng cách mạng và bản lĩnh chính trị vững vàng. Trong bối cảnh hiện nay, khi các thế lực thù địch thường xuyên thực hiện âm mưu “diễn biến hòa bình”, nhắm vào thế hệ trẻ để làm lung lay niềm tin, việc giáo dục lý tưởng cách mạng trở nên cấp thiết hơn bao giờ hết. Đối với đoàn viên các cơ quan đảng của thành phố Hải Phòng, những người trực tiếp tiếp cận với các văn bản, chủ trương quan trọng, việc giáo dục phải giúp họ hiểu rõ bản chất khoa học của chủ nghĩa Mác – Lênin và giá trị trường tồn của tư tưởng Hồ Chí Minh.
Nội dung giáo dục cần tập trung vào việc bồi đắp lòng yêu nước, tinh thần tự hào dân tộc và niềm tin vào con đường đi lên chủ nghĩa xã hội mà Đảng và Bác Hồ đã lựa chọn. Cần làm cho đoàn viên hiểu rằng, đạo đức cách mạng không phải là những điều cao siêu, mà bắt đầu từ việc trung thành tuyệt đối với Đảng, bảo vệ bí mật nhà nước và kiên quyết đấu tranh chống lại các quan điểm sai trái. Khi thanh niên có lý tưởng vững vàng, họ sẽ có sức đề kháng mạnh mẽ để vượt qua những cám dỗ vật chất và sự lôi kéo của các xu hướng tiêu cực trong xã hội.
Ba là, đổi mới mạnh mẽ nội dung và phương thức giáo dục phù hợp với đặc thù trí thức trẻ. Đoàn viên tại các cơ quan đảng thành phố Hải Phòng phần lớn có trình độ chuyên môn cao, khả năng tư duy độc lập và nhạy bén với thông tin. Do đó, phương thức giáo dục cần tránh sự khô khan, giáo điều theo kiểu “đọc – chép”. Nội dung giáo dục đạo đức cần gắn chặt với đạo đức công vụ và tính đặc thù chuyên môn. Chẳng hạn, giáo dục tính trung thực, khách quan cho đoàn viên của Ủy ban Kiểm tra; giáo dục sự tận tụy, tỷ mỷ cho đoàn viên của Ban Nội chính hay Văn phòng Thành ủy. Cần đa dạng hóa các hình thức chuyển tải, như: tổ chức các hội thảo khoa học trẻ, các cuộc thi thuyết trình về “Lời Bác dạy ngày này năm xưa” ứng dụng trên nền tảng số của cơ quan.
Cấp ủy cũng cần chú trọng việc đầu tư cho công tác nghiên cứu lý luận, tổng kết thực tiễn để cung cấp cho thanh niên những tư liệu chính thống, sắc sảo về tấm gương đạo đức của Bác gắn với lịch sử vẻ vang của Đảng bộ thành phố Cảng. Sự đổi mới này không chỉ làm tăng tính hấp dẫn của công tác giáo dục mà còn giúp đạo đức Hồ Chí Minh thực sự thấm sâu vào từng sản phẩm tham mưu, từng quyết định công vụ hằng ngày của cán bộ trẻ.
3. Thực trạng công tác giáo dục đạo đức cách mạng cho đoàn viên các cơ quan đảng thành phố Hải phòng
Trong thời gian qua, đặc biệt là sau khi triển khai Quy định số 144-QĐ/TW về chuẩn mực đạo đức cách mạng, công tác giáo dục đạo đức Hồ Chí Minh cho đoàn viên tại các cơ quan đảng ở thành phố Hải Phòng đã đạt được những kết quả hết sức ý nghĩa về thực tiễn.
Đa số đoàn viên tại các cơ quan đảng đều có nhận thức chính trị vững vàng và ý thức tự giác cao trong việc tu dưỡng. Đoàn viên đã có những chuyển biến từ nhận thức sang tự giác học tập, thay vì học tập theo kiểu thụ động, đoàn viên tại các cơ quan đảng thành phố Hải Phòng hiện nay đã hình thành thói quen tự tu dưỡng. Việc học tập không còn dừng lại ở khẩu hiệu. Đoàn viên đã hiểu sâu sắc hơn về các giá trị “cần, kiệm, liêm, chính, chí công vô tư”. Theo báo cáo từ nhiều đảng bộ cơ quan, tỷ lệ đoàn viên xây dựng kế hoạch cá nhân và cam kết làm theo Bác đạt trên 98%.
Các hình thức giáo dục đạo đức Hồ Chí Minh cho thanh niên được đổi mới phù hợp theo yêu cầu thực tiễn đặt ra. Các tổ chức Đoàn đã “trẻ hóa” nội dung giáo dục để phù hợp với thế hệ đoàn viên trẻ. Không chỉ bó hẹp trong các buổi hội thảo, việc giáo dục đã tích hợp qua các cuộc thi trực tuyến, các chuyến đi “về nguồn”, các chiến dịch tình nguyện thực chất. Hành trình “Về nguồn” không chỉ là tham quan, các chuyến đi được kết hợp với các hoạt động thiện nguyện, giúp đỡ xã nghèo, xây dựng “Tủ sách Bác Hồ” tại các địa phương khó khăn.
Việc giáo dục đạo đức Hồ Chí Minh được cụ thể hóa thành văn hóa công sở, thái độ phục vụ nhân dân và tính kỷ luật trong công tác tham mưu văn bản, chính sách. Nhiều đoàn viên thanh niên xác định rõ trách nhiệm với công việc, với Nhân dân và với chính mình. Đoàn viên tích cực tham gia cải cách hành chính, giảm bớt thủ tục rườm rà trong các cơ quan đảng. Nhiều cán bộ đoàn chủ chốt tại các cơ quan đảng đã thể hiện được tinh thần trách nhiệm, là tấm gương sáng cho đoàn viên trẻ noi theo. Đa phần thanh niên năng động, nhạy cảm trước cái mới, biết hướng mọi hoạt động về một tương lai tốt đẹp, tính tích cực xã hội ngày càng cao, bản lĩnh chính trị vững vàng, tin vào Đảng và sự nghiệp xây dựng đất nước.
Kết quả lớn nhất trong giáo dục đạo đức Hồ Chí Minh cho đoàn viên Đoàn Thanh niên các cơ quan đảng thành phố Hải Phòng là việc tạo nguồn cán bộ chất lượng cao cho Đảng. Qua rèn luyện đạo đức, hằng năm có nhiều đoàn viên ưu tú tại các cơ quan đảng được đứng vào hàng ngũ của Đảng. Nhiều đoàn viên được quy hoạch vào các vị trí chủ chốt nhờ giữ vững phẩm chất đạo đức, không có biểu hiện “tự diễn biến”, “tự chuyển hóa”.
Có thể khẳng định, việc giáo dục đạo đức Hồ Chí Minh tại các cơ quan đảng thành phố Hải Phòng đã chuyển từ diện “rộng” sang chiều “sâu”. Đội ngũ đoàn viên không chỉ nắm vững lý luận mà còn thể hiện bằng hành động cụ thể trong từng văn bản tham mưu và thái độ làm việc hằng ngày.
Bên cạnh những kết quả tích cực, công tác giáo dục đạo đức Hồ Chí Minh cho đoàn viên thanh niên tại các cơ quan đảng thành phố Hải Phòng vẫn còn những hạn chế cần nhìn nhận để khắc phục. Nhiều nội dung giáo dục chưa theo kịp với thực tiễn đặt ra. Mặc dù đã có nhiều đổi mới, nhưng ở một số nơi, phương pháp truyền đạt vẫn còn xơ cứng. Nội dung giáo dục đôi khi còn quá thiên về lý thuyết lịch sử mà thiếu sự kết nối với các vấn đề đạo đức thời đại, như: đạo đức trên không gian mạng, văn hóa ứng xử với đồng nghiệp, hay liêm chính trong tham mưu chính. Chương trình giáo dục đôi khi áp dụng chung cho cả đoàn viên mới vào ngành lẫn đoàn viên lâu năm, hoặc áp dụng chung cho tất cả các ban đảng có đặc thù công việc khác nhau.
Việc chuyển hóa từ học tập sang làm theo vẫn là khâu yếu. Thiếu bộ tiêu chí đánh giá cụ thể: Rất khó để định lượng một đoàn viên đã tận tụy hơn hay liêm chính hơn bao nhiêu phần trăm. Việc đánh giá hiện nay chủ yếu dựa trên cảm tính hoặc bình xét cuối năm nên đôi khi chưa công bằng. Một bộ phận nhỏ đoàn viên có kỹ năng thuyết trình, viết lách rất tốt về tư tưởng Hồ Chí Minh nhưng trong lối sống và công việc hằng ngày lại chưa thể hiện được sự gương mẫu, thậm chí còn vi phạm kỷ luật công vụ.
Tác động của các mặt trái xã hội và tâm lý hưởng thụ: một bộ phận đoàn viên trẻ bị cuốn theo lối sống thực dụng, đặt lợi ích cá nhân lên trên lợi ích tập thể. Một bộ phận thanh niên trong các cơ quan đảng có tinh thần, thái độ làm việc chưa đúng. Rõ nét nhất là hiện tượng đi muộn về sớm, làm việc có tính chất đối phó, lười nhác, không tận dụng thời gian để học tập, trau dồi tri thức, đổi mới tư duy làm việc… Một bộ phận thanh niên chưa có ý chí phấn đấu, thờ ơ với các vấn đề chính trị và các hoạt động xã hội.
Thực tế cho thấy, nhiều thanh niên trong các cơ quan sống khép mình, xa rời tập thể, ngại tham gia các hoạt động xã hội, đoàn thể, thờ ơ với các diễn biến chính trị, lí tưởng cách mạng mờ nhạt, có không ít thanh niên chạy theo lối sống thực dụng, buông thả, xa rời đạo đức truyền thống dân tộc, tiếp thu lối sống, văn hóa phương Tây không chọn lọc, có hành vi vi phạm pháp luật, sa vào các tệ nạn xã hội. Một bộ phận thanh niên có biểu hiện suy giảm về đạo đức, lệch lạc về lối sống. Tình trạng thanh niên ăn chơi đua đòi chạy theo lối sống thực dụng, coi trọng giá trị vật chất, xem nhẹ giá trị tinh thần, bị đồng tiền tha hóa ngày càng rõ.
Do đặc thù các cơ quan đảng có khối lượng công việc lớn, áp lực cao, nên thời gian dành cho các hoạt động đoàn đôi khi bị hạn chế, dẫn đến việc sinh hoạt định kỳ chưa chất lượng. Công tác kiểm tra, giám sát chưa quyết liệt, việc đánh giá kết quả “làm theo Bác” còn định tính, thiếu những bộ tiêu chí định lượng cụ thể để xếp loại đoàn viên hằng năm.
Như vậy, việc giáo dục đạo đức Hồ Chí Minh cho đoàn viên tại các ban đảng thành phố Hải Phòng là sự đan xen giữa hai mặt tích cực và tiêu cực. Trong đó mặt tích cực chiếm ưu chế cần tiếp tục phát huy. Tuy nhiên, những biểu hiện tiêu cực hiện có ở một bộ phận đoàn viên thanh niên là nguy cơ tiềm ẩn từng bước làm suy giảm đạo đức cách mạng trong mỗi thanh niên. Vì vậy cần được nghiên cứu nhận diện đầy đủ để kịp thời ngăn ngừa, uốn nắn, khắc phục.
4. Một số giải pháp
Đối với đoàn viên tại các cơ quan đảng thành phố Hải Phòng, việc tự tu dưỡng phải trở thành một nhu cầu văn hóa tự thân. Để phát huy vai trò tự tu dưỡng và xây dựng môi trường rèn luyện lành mạnh cho thanh niên, gắn với phương châm “xây” và “chống”, cần tập trung vào một số giải pháp sau:
Thứ nhất, khơi dậy và phát huy tối đa tinh thần tự giác tu dưỡng, rèn luyện của mỗi đoàn viên thanh niên.
Mỗi đoàn viên cần xây dựng cho mình một bản lĩnh chính trị vững vàng để có khả năng tự soi, tự sửa, tự phê bình và phê bình. Tự tu dưỡng ở đây không phải là quá trình đóng cửa suy ngẫm một cách siêu hình, mà là việc mỗi cá nhân tự đặt mình vào thực tiễn công tác để tự suy ngẫm và đánh giá trước mỗi sản phẩm tham mưu hay quyết định công vụ. Thanh niên phải tự ý thức được trách nhiệm của mình trước đảng bộ và nhân dân thành phố, biết tự kiềm chế để vượt qua những cám dỗ, ích kỷ của chủ nghĩa cá nhân. Khi cá nhân có ý thức tự giác, họ sẽ biến những quy định khô cứng của cơ quan thành những chuẩn mực đạo đức tự thân, tạo ra một “màng chắn” tư tưởng giúp họ miễn nhiễm với các biểu hiện “tự diễn biến”, “tự chuyển hóa”.
Thứ hai, xây dựng môi trường văn hóa công sở lành mạnh và thực hiện nghiêm túc nguyên tắc “nói đi đôi với làm”. Môi trường rèn luyện có vai trò như mảnh đất để những hạt giống đạo đức nảy mầm. Tại các cơ quan Đảng thành phố Hải Phòng, môi trường này phải được xây dựng dựa trên sự công bằng, dân chủ và tình đồng chí. Một tập thể đoàn kết, nơi cái đúng được bảo vệ và cái sai bị phê phán một cách khách quan, sẽ là động lực mạnh mẽ thúc đẩy thanh niên phấn đấu.
Đặc biệt, cấp ủy và lãnh đạo các ban đảng cần thực hiện phương châm “tin tưởng và giao việc”. Cần mạnh dạn giao cho thanh niên những phần việc khó, những vấn đề mới phát sinh trong đời sống chính trị – xã hội của thành phố để họ rèn luyện bản lĩnh qua áp lực thực tế. Thực tiễn cho thấy, chỉ có kinh qua thử thách, thanh niên mới nhận thức rõ giá trị của lao động và sự tận tụy. Một môi trường đáp ứng được cả nhu cầu cống hiến lẫn nhu cầu sinh hoạt tinh thần chính đáng sẽ giúp đoàn viên gắn bó với tổ chức, từ đó hình thành lối sống đẹp, nhân văn.
Thứ ba, thực hiện quyết liệt phương châm “xây đi đôi với chống” để bảo vệ nền tảng đạo đức. Trong bối cảnh hội nhập quốc tế và sự bùng nổ của thông tin đa chiều, việc giáo dục đạo đức phải đi liền với nhiệm vụ bảo vệ chính trị nội bộ. “Xây” là việc nhân rộng những điển hình tiên tiến, những tấm gương “người tốt, việc tốt” trong đoàn viên các cơ quan đảng. Hải Phòng có truyền thống “trung dũng – quyết thắng”, tinh thần này cần được cụ thể hóa thành những hành động thực tế trong công việc tham mưu.
Thứ tư, cần thực hiện quyết liệt phương châm “xây đi đôi với chống” nhằm bảo vệ vững chắc nền tảng đạo đức và chính trị nội bộ. Trong bối cảnh Hải Phòng đang vươn mình trở thành cực tăng trưởng trọng điểm với sự bùng nổ của thông tin đa chiều và hội nhập quốc tế sâu rộng, nhiệm vụ này càng trở nên cấp thiết. Vế “xây” chính là việc chủ động bồi đắp bản sắc, nhân rộng những điển hình tiên tiến và các tấm gương “người tốt, việc tốt” trong đội ngũ đoàn viên, cán bộ cơ quan đảng. Thành phố cần thực hiện nghiêm túc việc kiểm tra, giám sát đạo đức công vụ gắn với kết quả thực hiện chỉ số cải cách hành chính (PAR Index) và chỉ số năng lực cạnh tranh (PCI). Đồng thời, mỗi đoàn viên phải là một pháo đài tư tưởng, chủ động đấu tranh với các luận điệu xuyên tạc trên không gian mạng để bảo vệ hình ảnh một Hải Phòng năng động và kỷ cương.
Công tác giáo dục phải giúp thanh niên hiểu rằng: một cán bộ trẻ trong cơ quan đảng mà phai nhạt lý tưởng hay lệch lạc đạo đức sẽ gây ra tác hại khôn lường đối với uy tín của Đảng. Do đó, việc tự phê bình và phê bình phải được thực hiện thường xuyên trên tinh thần xây dựng, giúp đồng chí mình tiến bộ, tạo nên sức mạnh tổng hợp để đẩy lùi mọi biểu hiện tiêu cực, xây dựng Đảng bộ thành phố Hải Phòng ngày càng trong sạch, vững mạnh. Sự gắn kết chặt chẽ giữa việc tôn vinh cái đẹp và bài trừ cái xấu sẽ tạo nên sức mạnh nội sinh, giúp đội ngũ cán bộ thành phố vừa có tâm thế vững vàng, vừa có trí tuệ sắc sảo để góp phần đưa Hải Phòng phát triển đột phá theo đúng tinh thần Nghị quyết 45 của Bộ Chính trị (khóa XIII).
Chú thích:
1. Hồ Chí Minh toàn tập (2011). Tập 5. H. NXB Chính trị quốc gia Sự thật, tr. 216.
2. Bộ Chính trị (2019). Nghị quyết số 45–NQ/TW ngày 24/1/2019 về xây dựng và phát triển thành phố Hải Phòng đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2045.
Tài liệu tham khảo:
1. Ban Bí thư (2021). Kết luận số 01-KL/TW về tiếp tục thực hiện Chỉ thị số 05-CT/TW ngày 18/5/2021 của Bộ Chính trị về đẩy mạnh học tập và làm theo tư tưởng, đạo đức, phong cách Hồ Chí Minh.
2. Ban Chấp hành Trung ương Đảng (2024). Quy định số 144-QĐ/TW ngày 09/5/2024 về chuẩn mực đạo đức cách mạng của cán bộ, đảng viên trong giai đoạn mới.
3. Đảng Cộng sản Việt Nam (2021). Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIII. H. NXB Chính trị quốc gia Sự thật.
4. Hồ Chí Minh toàn tập (2011). Tập 1. H. NXB Chính trị quốc gia Sự thật, Hà Nội.
5. Hồ Chí Minh toàn tập (2011). Tập 11. H. NXB Chính trị quốc gia Sự thật, Hà Nội.
6. Hồ Chí Minh toàn tập (2011). Tập 15. H. NXB Chính trị quốc gia Sự thật.
